KKTC TANITIM ANA SAYFA Kıbrıs Adası Kuzey Kıbrıs T�rk Cumhuriyeti'nin Tarihi Tarih �ncesi Kıbrıs Adası Roma D�nemi Bizans D�nemi Ha�lılar D�nemi (I.Richard)  L�zinyan D�nemi Venedik Osmanlı T�rk D�nemi İngiliz D�nemi Kıbrıs Cumhuriyeti Kuzey Kıbrıs T�rk Cumhuriyeti KKTC Şehirler Tanıtım Lefkoşa Gazi Mağusa Girne G�zelyurt İskele-Karpaz Lefke K�lt�r Doğal Yaşam Flora Fauna KKTC'de L�zumlu Telefonlar ODT� KKK ANASAYFA

İLK �AĞLARDA KIBRIS   (ESKİ MISIR, HİTİT, AKA, MİKEN, FİNİKE, ASUR, MISIR, PERS, PTOLEMİ(Mısır) D�NEMİ)   K�lt�rel gelişim ve serpilen ekonomi Kıbrıs i�in bir yandan avantaj sağlarken adanın savunmasındaki yetersizlik, bu adanın zenginliğinden faydalanmak isteyen g��l� komşularını cezp etmiş ve Ge� Bronz �ağı d�neminde (yaklaşık M.�.1500�1450) Mısır Firavunu III Thutmose�un orduları Kıbrıs�ı ele ge�irmiştir. Ancak ada ile ilgilenen Hititler de bir s�re Kıbrıs i�in Mısır ile m�cadele etmiş ve Hitit Kralı III. Tudhaliya zamanında (M.�. 1320) Kıbrıs, Hitit Krallığı�nın egemenliği altına girmiş ve 120 yıl boyunca onun egemenliği altında kalmıştır. Hitit kaynaklarında Kıbrıs Alashiya olarak adlandırılmıştır. �zellikle Karpaz b�lgesindeki Nitovikla�da yerleşmiş olan Hititliler egemen oldukları d�nemde bakır ihtiya�larını adadan karşılamış ama aynı zamanda adayı s�rg�n yeri olarak kullanmışlardır.[1] Bu s�rg�nlerden biri de amcası III. Hattuşili tarafından tahttan indirilen III. Murşili Uhri-Teşup�tur. Hititlerin Kıbrıs�taki egemenliği, Hitit Krallığı�nın M.�.1200�de yıkılması ile bitmiş ve Kıbrıs yeniden Mısır Firavunlarının egemenliği altına girmiştir. Gerek Mısır gerekse de Hitit egemenliği d�neminde Kıbrıs, �nemli bir ticaret yeri olmuş ve bu ticaret aynı zamanda adaya farklı uygarlıkların etkilerini ve insanları da taşımış ve adada �zellikle Dor istilası sonrası Ege�den ve Anadolu�dan milletler Kıbrıs�a g�� etmiş ve koloniler oluşturmuştur. �rneğin M.�. 1400�den sonra Mora Yarımadası (Peloponnesus)�nın kuzeydoğusundan Mikenli (Mycenaean) ve Akalı (Achaean-Eski Yunanistan�daki d�rt boydan biri) t�ccarlar, adaya d�zenli bir şekilde ticari ziyaretlere başlamıştır. Minos�un başkenti Cnossos (Knosos)�u ele ge�iren Akalılar, bug�n Atina�nın 90 km g�ney-batısında yer alan Mikenlerin başkenti Mukenai�de de yerleşmişler ve Akdeniz �evresinde etkin olmaya başlamıştır.[2] Bug�n bile Kuzey kıyısındaki bir şerit eski �ağlarda gelen Akalıların anısına Aka kıyısı (Akamas Peninsula) olarak anılmaktadır.[3] Yeni gelenler kendi kullandıkları dili yaygınlaştırmış ve ticareti yaygınlaştıracak bir alfabe geliştirmişlerdir. Bunlar ayrıca ��mlek�i �arkını da tanıtmış ve ��mlek �retmeye başlamış ve bu ��mleklerde bir�ok �lkeye t�ccarlar aracılığıyla pazarlanmıştır. 1500�1200 arasında Dor istilası ile zayıflayan Mikenlilerin yerini adaya gelen Yunanlılar almıştır. Ancak 1150 ve 1050 arasında Kıbrıs�ta olan depremler adanın Ge� Bronz �ağı d�nemine ait şehirlerini yıkmış ve bir �l��de adanın tarihi de karanlık bir d�neme girmiştir. Mikenlerin d�neminde Truva Savaşı�nın sonuna doğru da (genel olarak yaklaşık M.�. 1184) b�y�k gruplar halinde bu savaştan d�nen kesin olmamasına rağmen yeni Aka Konfederasyonu�nda yer alan Mikenliler  oldukları eski Baf olarak anılan Kouklia�da ve Salamis�te yerleşmiş olabilecekleri s�ylenir.[4]                         Kıbrıs Minoa (Cypro-Minoan) �ivi Yazılı kitabe  (Enkomi,Ge� Bronz �ağı) M.�. 1000  Kaynak: Vassos Karageorgis, The Ancient Civilization of Cyprus, New York; Cowles Education Corporation, 1969, s.130

FİNİKELİLER D�NEMİ

Kıbrıs�a yerleşen milletlerden biri olan Anadolu�dan gelen Semitik orijinli Finikeliler, M.�.1000 yılının ilk kısmında yoğun olarak yerleştikleri adanın g�neydoğu kıyısında yer alan Kition (Citium-Larnaka)�da -ki İncil�de Kittim olarak ge�er- bir koloni kurmuş ve daha sonra adanın tamamına h�kim olmuşlardır. Finikelilerin Kitim dedikleri Kıbrıslı T�rkler, Finikelilerin gelişini adada Doğu k�lt�r�n�n Yunan k�lt�r�nden daha eski olduğunu kanıtlamak i�in kullanırlar. Bu temelde Finike k�kenli Kıbrıslıların bug�nk� Kıbrıslıların ataları olduğu s�ylenebilir. Ancak Kıbrıslı Rumlar da Finikeli t�ccarların en erken M.�. 3000 yılında ziyaret etmelerine rağmen Finike kolonilerinin M.�. 800�den �nce yerleşmediğini belirterek Kıbrıslı T�rklerin bu tezini ��r�tmeye �alışır. Finikelilerin h�kim olduğu d�nemde adaya yerleşmiş diğer koloniler de birer şehir krallığına d�n�şm�ş ve adada 7 şehir krallığı kurulmuştur. Bu krallıklar daha �ok Ege ve Akdeniz k�kenli kolonilerden oluşmuştur. Bu y�zden Kıbrıslı Rumlar, adanın Helen karakterinin bu d�nemde oluştuğu ve adanın bir Helen veya Rum adası olduğu iddialarını buna dayandırırlar ve Yunanistan ile birleşme yani ENOSİS s�z konusu olduğunda bunu referans g�sterirler.[5] Bu iddialar bir yana adada �nemli bir d�nem ge�irmiş olan Finikeliler Kıbrıs�ı, M.�.709�da bir başka Anadolu ve Akdeniz �evresinde egemenlik kurmuş uygarlık olan Asurluların gelişine kadar y�netmiştir. Finikeliler adadaki bakırı iyi değerlendirmiş ve onu kalay ile sağlamlaştırarak objeler yapmışlardır.

Mavi mine zemin �zerinde hayvan ve insan fig�rl� metal i�ki kabı                 Kaynak:Vassos Karageorgis, The Ancient Civilization of Cyprus, New York; Cowles Education Corporation, 1969, s.24

ASUR D�NEMİ Asur Kralı II. Sargon, M.�. 709�da Fenikelileri yenilgiye uğratarak Kıbrıs�ı ele ge�irmiş ve M.�.609�a kadar Kıbrıs�ı y�netmiştir. Asurlular d�neminde de var olan Kıbrıs şehir krallıkları Asur Krallarına bağlılık s�z� vererek ve hara� �deyerek varlıklarını s�rd�rm�şlerdir.[6] İ� işlerinde �zerk bırakılan şehir krallıklarının sayısı bu s�rede aralarında Finikelilerin y�nettiği krallık ile Salamis, Amathus, Kition(Larnaka), Kyrenia(Girne), Lapithos (Lapta), Kourion, Marion, Paphos(Baf), Soli ve Tamassos ile 10�a �ıkmıştır. Bu sayının artmasında Asurluların g�� olarak zayıflamasının da etkisi olmuştur. Kıbrıs şehir krallarının işlevi, hem dini hem de siyasi lider olarak genellikle şehrin savunmasında g�rev yapan kuvvetlere kumanda etmek olmuştur.[7]   MISIR D�NEMİ Asurlular, M.�.7. y�zyıl sonlarına g�� kaybettikleri zaman Doğu Akdeniz b�lgesinde onların yerini tekrar Mısır almaya başlamıştır. Mısır�ın Yunan hayranı 26ncı Hanedanı d�neminde Mısır Akdeniz�de yeniden g��lenmiştir. Firavun Apries (M.�.588�569) g��l� savaş gemisinden oluşan filolarıyla Finike ve Kıbrıslıların ortak donanmasını yenilgiye uğratmıştır. Onun ardından tahta �ıkan Firavun Amasis II (M.�.570-526), Kıbrıs�ı ele ge�irmiş ve Salamis�i ve diğer Kıbrıs şehirlerini y�neten Euelthon�u Firavun�un genel valisi olarak Kıbrıs�ı y�netmesine izin vermiştir. Kıbrıs�taki şehir krallıkları da Asur d�neminde olduğu gibi Mısır Firavunlarına bağlılık s�z� vererek ve hara� �deyerek i�işlerinde �zerklik olarak varlıklarını s�rd�rm�şlerdir. Mısır egemenliği d�neminde Kıbrıs�ta Mısır uygarlığı etkili olmuştur. Bu etkileşime ilişkin ilgin� �rneklerden biri de Kıbrıslı asillerin Mısır kıyafetli ve yılanlı ta�larını giymiş bir şekilde betimleyen heykelleridir. �te yandan bu d�neme ait ��mleklerde Mısır etkisi de g�r�lmektedir.[8] Bununla birlikte Mısır egemenliği d�neminde Akdeniz ve Kıbrıs�ın ticaret rotası değişmiş ve Kıbrıs madenleri ve keresteleri b�y�k �l��de Mısır ve Suriye�ye y�nlendirilmiştir. �zellikle Kıbrıs�tan elde edilen kereste Mısır�da gemi yapımında kullanılmıştır. Bu ticaret aynı zamanda Kıbrıs�ın şehir krallıklarının da zenginliklerini ve gelişmelerini korumalarını sağlamıştır.[9] Bu d�nemde Kıbrıs bir yandan adada yerleşen Akalar ve Mikenlerin Yunanistan b�lgesiyle ticari ve k�lt�rel bağlantılarını korumalarından dolayı Helenleşmeye de başlamıştır.

 PERS D�NEMİ

Kıbrıs�taki Mısır egemenliği, Amasis II�nin �lmesi ve M.�. 525�te Pers Kralı Cambyses (Kombizes) Mısır�ı ele ge�irdiğinde sona ermiştir. Aslında �nceden Pers etkisine giren Kıbrıs, Pers Kralı Darius d�neminde Kıbrıs onun prensliklerinden biri 5. satraplığı olmuştur.[10] Asur ve Mısır d�neminde olduğu gibi Pers egemenliği d�neminde Kıbrıslı Krallar Perslere de hara� �deyerek �zerkliklerini s�rd�rmeye devam etmiş ve ada halkı onların ihtiya�larını karşıladığı m�ddet�e onları serbest bırakmıştır. Perslerin ada �zerindeki g�c�n� s�rd�rmelerinde bir diğer etken de Finikeliler olmuş hatta bir kara devleti olan Perslilerin denizdeki dayanağı Finikeliler olmuş ve Persler onların Idalium�daki bakır merkezine sahip olmalarına ses �ıkarmamıştır. Finikeliler Tamassos ve Lapithos gibi şehirlerin kontrol�n� ele ge�irmiş ancak Salamis�e sahip olamamıştır. Bu d�nemde Amathus, Kition, Kyrenia, Lapithos, Kourion, Marion, Paphos, Soli ve Tamassos gibi k���k şehir krallıklarına g�re daha gelişen ve zenginleşen Salamis şehir krallığı ada �zerinde de lider konumuna gelmiştir. Pers d�neminde Kıbrıs b�t�nleşmiş ama aynı zamanda pasifleşmiştir. Ancak Perslerin ağır vergileri Kıbrıslıları bunaltmış ve Kıbrıslı krallar, �zellikle Salamis şehir kralları sahip oldukları zenginlikleri daha fazla Perslilerle paylaşmak istemedikleri i�in Yunanlılar M.�. 499�da Perslere karşı ayaklandıklarında Salamis şehir kralı gibi Helen k�kenli olan Kıbrıs kralları da Perslere karşı ayaklanmıştır. Finikelilerin kontrol ettiği Amathus dışındaki diğer şehir kralları -ki aralarında Finikelilere ait olan Citium da vardır- katıldığı bu isyana Salamis şehir kralı Onesilus �nderlik etmiştir. Onesilus, Mısır d�nemindeki Firavun Naibi Euelthon�un b�y�k torunudur ve Yunanlılar isyan ettiğinde o da kardeşi Salamis Kralı Gorgus�u Perslere karşı ayaklanması i�in teşvik etmiştir. Ancak Gorgus isyana katılmayı ret ettiğinde şehirden kovulmuş ve yerine ge�en Onesilus isyana �nderlik etmiş ve M.�. 498�de isyanda �ld�r�lm�ş ve de halk nezdinde bir kahraman olarak kabul edilmiştir.[11] Ardından Kıbrıs bir s�re daha Finikelilerin Anadolu�dan ve Kıbrıs�tan desteğiyle Pers h�kimiyeti altında kalmış ve Atinalılar birka� kez denemelerine rağmen Perslileri adadan uzaklaştıramamışlardır.[12] Ancak M.�. 411�de daha �nce adadan Kilikya�ya ka�mış olan Teukrid prensi Eugoras, destek�ileri ile birlikte adaya d�nm�ş ve kendisini Salamis kralı olarak ilan etmiştir. Aile k�keninden dolayı Helen olan Eugoras, Helen k�lt�r�n�n adada yerleşmesi i�in �alışmış ve Yunanlılarla işbirliği yapmıştır. Eugoras, sanatk�rları ve bilgili insanları sarayına getirtmiş, hatta Kıbrıs�a �zg� hece işaret listesinin (Syllabary) yerine Yunan alfabesinin kullanılmasında o aracı olmuş, Yunan tasarımlı para bastırmış ve Yunan ve Kıbrıs�taki Helen k�lt�r�n�n kaynaşmasında etkili olmuştur.[13] Eugoras, Pelaponez (Peloponnesian) Savaşı sırasında Sparta�ya karşı Atinalılara yardım ettiği i�in Atina�da pazaryerine onun heykeli yapılmıştır. Bu �zellikleriyle de Evagoras, Kıbrıslı Rumlar tarafından ataları kabul edilerek b�y�k bir saygıyla anılır olmuştur. Eugoras h�k�m s�rd�ğ� 37 yıl boyunca adadaki Soli, Citium ve Amathus gibi diğer şehir krallıklarını kontrol altına almaya �alışmış ve M.�.398�de Citium ve diğer Finike şehirlerini ve hatta Tyre(Sur-L�bnan)�yi ele ge�irmiştir. Eugoras, iyi bir diplomat ve yenilmez d�şman olarak g�r�lm�şt�r. Ancak M.�.374�de bir suikast ile �ld�r�lm�ş yerine daha �ocuk olan oğlu Nicocles ge�miştir. Nicocles de babası gibi Helen bağlarını kopartmamış ve Yunanistan�a bağlı kalmıştır. Eugoras�ın ardından Kıbrıs Krallarının birliği dağılmasına rağmen, Salamis kralları sadece Doğu Akdeniz�de değil Perslerin Anadolu�da bulunan yerlerine bile saldırarak g�� ve ş�hret kazandık�a, Persler de bu tehlikeyi savmak i�in harekete ge�miştir. Ancak Salamis, Citium, Amathus, Paphos, Marium, Soli, Lapithos, Kerynia ve Curium şehir krallarından oluşan Kıbrıslıların Perslere karşı isyanı bastırılmıştır.[14] Kıbrıslıların Perslerin egemenliğinden kurtulmaları ise M.�. 333�de B�y�k İskender Perslileri İssus Savaşı�nda kesin olarak yenilgiye uğrattığı zaman m�mk�n olabilmiştir. Ardından Tyre kuşatmasında B�y�k İskender�e yardım etmeleri karşılığında da Kıbrıs krallarına �zerklik tanınmıştır.

KAYNAKLAR