La psichiatria (etimologicamain «medischina da l’olma») è per part sa sviluppada cun s’occupar cun la dumonda da la «narradad», però senza che questas duas tematicas sa cuvrian dal tuttafatg. La disciplina è pia pli veglia ch’il term sez e che l’istorgia instituziunala da quella en il temp modern. Sco en tut l’Europa Occidentala han ins er collocà en Svizra a partir dal temp medieval las persunas che valevan sco «malspiertadas» en «chasas da narramenta», localitads d’isolaziun (instituts d’internament) u instituts privats. Segnadas da l’ambivalenza tranter la tgira da l’individi e la protecziun da la societad, servivan questas instituziuns a medem temp a proveder las cussadentas ed ils cussadents cun (dapli u damain) tgira medicinala (assistenza) ed ad isolar quels. Plirs medis svizzers sco Paracelsus e Felix Platter en il 16avel tschientaner, Johannes Hofer en il 17avel tschientaner ubain Auguste Tissot e Johann Georg Zimmermann en il 18avel tschientaner han contribuì impurtantas basas teoreticas ch’han servì al svilup da la psichiatria.

Lieu da chat dal temp paleolitic en la vischnanca da Thayngen. La tauna è situada sin la vart dal nord dal Fulachtal al pe dal sidost dal Reiat, surcuvra ina surfatscha da stgars 200 m² e vegn sutdividida d’ina pitga da crap. Las duas entradas èn orientadas vers nordost e sid. Il Kesslerloch furnescha impurtants fastizs d’abitadis temporars preistorics dal temp paleolitic superiur (Magdalénien) da ca. 15'000-12'700 a.C. La plazza ha probablamain servì durant il mez onn da stad a gruppas da chatschaders sco lieu da scuntrada per la chatscha stagiunala.

Lieu da chat dal temp paleolitic, situà en la vischnanca da Schaffusa al pe d’in grip surpendent en proxima vischinanza d’ina funtauna. Sut il grip che tutga tar in massiv orientà vers sidost èn vegnids a la glisch impurtants fastizs d’in abitadi temporar preistoric dal temp paleolitic superiur (Magdalénien) da ca. 15'000-12'700 a.C.

La noziun cumpiglia poppins, uffants pitschens ed uffants ch’han vivì durant lur uffanza e lur temp da scola per in tschert temp u duraivlamain en chasas d’uffants. Da differenziar da las chasas d’uffants èn las chasas d’educaziun per giuvenils ch’han gia bandunà la scola; ils cunfins n’èn però betg adina clers. Cuntrari als uffants che passentan il di en canortas, discurr’ins tant tar ils uffants confidads a famiglias sco er tar uffants da chasas d’uffants da plazzaments extrafamigliars. Blers uffants fan er tras plirs plazzaments en chasas d’uffants e famiglias da tgira. En il decurs da la segunda mesadad dal 20avel tschientaner ha la noziun uffant da chasas d’uffants remplazzà denominaziuns pli veglias, connotadas a moda pli e pli negativa, sco uffant chattà, orfen u discipel. Dapi ils onns 2020 sa serva la perscrutaziun però adina damain da la noziun uffant da chasas d’uffants, damai che l’attribuziun po er esser pegiurativa. Las persunas pertutgadas dovran il term per lur experientscha d’ina uffanza en chasas d’uffants e per pretender che l’istorgia da las chasas d’uffants en Svizra vegnia elavurada (elavuraziun). En la publicitad è la noziun dals uffants da chasas d’uffants – sco quella dals uffants lavurants, plazzads en famiglias da purs e da mastergnants per explotar lur forza da lavur – colliada cun reportaschas davart maltractaments, ingiustia e stigmatisaziun sociala.

Las chasas da correcziun (pli tard chasas d’educaziun) èn attestadas sco part integrala dals instituts d’internament dapi la mesadad dal 19avel tschientaner. Ellas devan albiert surtut a giuvenils (giuventetgna) e vegnan distinguidas en la perscrutaziun dals asils che s’occupavan da l’emprim agid ad uffants en la vegliadetgna prescolara e scolara (uffants da chasas da dimora) sco er dals stabiliments da lavur sfurzada che servivan a l’execuziun da mesiras envers giuvenils pli gronds e creschids. Las chasas da correcziun avevan la funcziun da sancziunar e curreger ed eran, entaifer ina logica da progressiun, sin in nivel superiur en confrunt cun las chasas d’uffants. A la differenza da la plipart dals instituts da lavur sfurzada offrivan ellas per regla pussibilitads da furmaziun professiunala. Ils cunfins tranter ils differents tips da chasas ed instituts eran savens fluids. Ils instituts avevan a l’entschatta nums sco Rettungsanstalt, Korrektionsanstalt («chasa da correcziun»), Zwangserziehungsanstalt, pli tard Erziehungsanstalt («chasa d’educaziun»), en Svizra franzosa maison, foyer u institut d’éducation, en Svizra taliana istituto. En connex cun adattaziuns concepziunalas han ellas survegnì en la segunda mesadad dal 20avel tschientaner per gronda part nums pli specifics sco Jugend-, Mädchen-, Schul-, Beobachtungs- u Durchgangsheim («chasa per giuvenils», «chasa per mattas», «scola-dimora», «institut d’observaziun» u «institut da transiziun» ) e – cun la revisiun dal dretg penal per giuvenils dal 1974 – center da terapia e chasa da reeducaziun.

12-6-1913 a Wila, 23-5-2011 a Turitg, refurmada, da Turitg. Magistra e gidantra a fugitivs en la Guerra civila spagnola ed en la Segunda Guerra mundiala, fundatura da la Maternité Suisse d’Elne.

9-6-1875 a Basilea, 10-6-1954 a Basilea, refurmada, da Basilea. Cusunza e, suenter l’erupziun da l’Emprima Guerra mundiala, tgirunza da malsauns, gidantra a fugitivs, activista politica ed inizianta dals uschenumnads trens d’uffants vers la Svizra.

​20-11-1907 a Winterthur, ​15-5-2011 a Berna, refurmada, da Winterthur. Tgirunza e durant la Segunda Guerra mundiala collavuratura da l’Agid als uffants da la Crusch cotschna svizra e directura da chasas per uffants e giuvenils en la Frantscha dal Sid.

5-6-1906 a Basilea, 5-12-1989 a Berna, refurmada, da Wynigen. Autura e cumbattanta per ils dretgs da las dunnas, anteriur uffant plazzà lavurant.