III Fridrix

III Fridrix
alm. Friedrich III.‎
Prussiya kralı Alman imperatoru
9 mart 1888 – 15 iyun 1888
Əvvəlki	I Vilhelm
Sonrakı	II Vilhelm
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	18 oktyabr 1831(1831-10-18)[…]
Doğum yeri	Potsdam, Brendenburq əyaləti[d], Prussiya krallığı
Vəfat tarixi	15 iyun 1888(1888-06-15)[…] (56 yaşında)
Vəfat yeri	Potsdam, Brendenburq əyaləti[d], Prussiya krallığı, Almaniya imperiyası
Vəfat səbəbi	qırtlaq xərçəngi[d]
Dəfn yeri	Potsdam
Təhsili	Bonn Universiteti
Fəaliyyəti	siyasətçi
Atası	I Vilhelm
Anası	Saksen-Veymar-Ayzenaxlı Avqusta (Almaniya imperatriçası)
Həyat yoldaşı	Viktoriya (1858–1888)
Uşaqları	II Vilhelm, Prussiyalı Şarlotta, Prussiyalı Henri, Prussiyalı Viktoriya, Prussiyalı Sofiya, Prussiyalı Marqarita
Ailəsi	Hohensollernlər
Hərbi xidmət
Döyüşlər	Fransa-Prussiya müharibəsi
Rütbəsi	general-feldmarşal
Təltifləri
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

III Fridrix Vilhelm Nikolay Karl (alm. Friedrich III. Wilhelm Nikolaus Karl von Preußen‎; 18 oktyabr 1831^[…], Potsdam, Brendenburq əyaləti^[d] – 15 iyun 1888^[…], Potsdam, Brendenburq əyaləti^[d]) — Prussiya kralı və Alman imperatoru.

Həyatı

18 oktyabr 1831-ci ildə Potsdamda dünyaya gəldi. Atası Prussiya kralı III Fridrix Vilhelmin oğlu vəliəhd-şahzadə Vilhelm, anası isə Saksen-Veymar-Eisenaxlı Avqustadır. Doğulduğu əsnada babası hələ də taxta idi. Hələ 8 yaşında ikən babası vəfat etdi və əmisi IV Fridrix Vilhelm taxta çıxdı. Ancaq əmisi evli olsa da, varisi yox idi və bu səbəblə, Fridrix atasından sonra taxt sırlamasında ikinci yerdə idi.

İngilis, fransız və latın dilləriylə yanaşı, tarix, coğrafiya, fizika, musiqi və din təhsili aldı. Digər yandan digər alman şahzadələri kimi hərbi təlim-tərbiyə aldı. Hələ 10 yaşında ikən ikinci leytenant rütbəsi aldı. Yaşı artdıqca orduda daha aktiv rol oynaması gözlənilsə də, anasının müdaxiləsiylə daha güclü bir təhsil aldı. 18 yaşının tamam olduğu 1850-ci ildə Bonn Universitetinə göndərildi və burada keçirdiyi 2 il boyunca tarix, hüquq və idarəçilik üzrə təhsil aldı. 1853-cü ildə atasının vasitəçiliyi ilə Mason lojasına qatıldı və gələcəkdə ustadlığa qədər yüksəldi.

Hər iki valideyni də Britaniya kraliçası Viktoriyanın Alman konfederasiyasındakı ən güclü müttəfiqlərindən biri idi. Üstəlik 1848 Berlin çevrilişinin ardından cütlük bir müddət siyasi mühacir kimi Londonda yaşamışdı. Cütlüyün sonrakı London səfəri isə 1851-ci ildə baş tutdu. Fridrix və gələcək həyat yoldaşı Viktoriya da məhz bu səfər əsnasında ilk dəfə tanış oldu. Bu tanışlıq əsnasında Viktoriya 11, Fridrix isə 19 yaşında idi. Berlin sarayında vəliəhdin rus çarının qızlarından biriylə evlənməsi gözlənilirdi. Buna baxmayaraq bəy namizədi daha sonra 1855-ci ildə təkbaşına Britaniya səfərinə yollandı. Bu ziyarət əsnasında alınan evlilik təklifi, Viktoriyanın 17 yaşından sonra evlənməsi şərtiylə qəbul edildi. Cütlüyün nişanı 17 may 1856-cı ildə ictimaiyyətə elan edildi. Toy mərasimi isə 25 yanvar 1858-ci ildə Londondakı Sent-Ceyms sarayında baş tutdu. Toy mərasimi münasibətilə Fridrix Prussiya ordusunda general-mayor rütbəsi aldı.

Kraliça Viktoriyanın ən böyük qızının evlənərək Berlinə getməsi Berlin və London sarayları arasındakı məktublaşmanı artırdı. Hər həftə atasına məktub yazan Viktoriya bu məktublarda alman siyasi həyatı haqqında məlumatlar verirdi. Sonrakı illərdə cütlüyün ümumilikdə 8 övladı doğuldu.

• II Vilhelm (27 yanvar 1859 – 4 iyun 1941)
• Şarlotta (24 iyul 1860 – 1 oktyabr 1919)
• Henri (14 avqust 1862 – 20 aprel 1929)
• Sigismund (15 sentyabr 1864 – 18 iyun 1866)
• Viktoriya (12 aprel 1866 – 13 noyabr 1929)
• Valdemar (10 fevral 1868 – 27 mart 1879)
• Sofiya (14 iyun 1870 – 13 yanvar 1932)
• Marqarita (22 aprel 1872 – 22 yanvar 1954)

Əmisinin vəfatının ardından 2 yanvar 1861-ci ildə atası I Vilhelm taxta çıxdı və Fridrix vəliəhd-şahzadə ünvanını daşımağa başladı. 27 il boyunca davam edən bu vəliəhdlik dövrü boyunca atasının ən yaxın adamlarından kansler Otto fon Bismarkla münasibətləri çox gərgin idi. Üstəlik onlar arasındakı bu gərgin münasibət vəliəhd-şahzadənin Bismarka və atasına qarşı müxalif cəbhəni dəstəkləməsinə səbəb oldu. Bir çox beynəlxalq tədbirlərdə və dövlət mərasimlərində atasının rəsmi təmsilçisi kimi iştirak etdi. Vaxtının çoxunu Britaniyada xanımının yaxın qohumlarıyla birlikdə keçirdi.

1864-cü ildə İkinci Şelzviq müharibəsində danlara, 1866-cı ildə Avstriya-Prussiya müharibəsində Avstriyalılara, 1870-ci ildə isə Fransa-Prussiya müharibəsində fransızlara qarşı vuruşdu. Bunlardan sonuncusu davam edərkən 28 oktyabr 1870-ci ildə marşal rütbəsinə yüksəldi.

Uzun illərdir davam edən tütün istifadəsi səbəbilə səhhəti pis idi. Səs telləri zədələnmişdi və ard-arda yaşadığı tibbi müdaxilələr vəziyyətini daha da pisləşdirmişdi. Qırtlağında xərçəng müəyyən edilmişdi və tədbiq edilən heç bir müalicə xeyir etmədi. 5 may 1887-ci ildə müalicə məqsədilə getdiyi San-Remoda danışma qabiliyyətini tamamilə itirdi.

Xərçəng xəstəsi olduğunun rəsmi elanından 3 gün sonra atası I Vilhelm 9 mart 1888-ci ildə səhər saat 8:22 radələrində vəfat etdi. Beləcə, xəstə yatağında ikən Prussiya kralı və Alman imperatoru ünvanlarını aldı. O əsnada paytaxtda olan oğlu vəliəhd-şahzadə Vilhelm İtaliyadakı atasına xəbəri teleqrafla çatdırdı. 11 mart gecə saatlarında Berlinə gələn III Fridrix xəstəliyinə baxmayaraq bütün vəzifə və öhdəliklərini yerinə yetirməyə çalışdı. Qısa səltənəti ərzində eyni zamanda qaynanası olan Britaniya kraliçası Viktoriyanı və İsveç-Norveç kralı II Oskarın rəsmi ziyarətlərini qəbul etdi. Eyni zamanda ikinci oğlu şahzadə Henrinin Hessenli İrina ilə olan toy mərasimi də məhz onun səltənətinə təsadüf etdi.

Səhhəti ağırlaşan III Fridrix sürətlə çəki itirməyə başladı. Belə ki, xərçəng hüceyrələri qida borusuna yayılmış, bu səbəblə yemə-içmə qabiliyyətini, eləcə də udqunma refleksini itirmişdi. 15 iyun 1888-ci ildə saat 11:30 radələrində Potsdamda vəfat etdi və gözlənildiyi kimi, böyük oğlu II Vilhelm taxta çıxdı.

Qalereya

• 
  Özü, 1841-ci il
• 
  Oğlu vəliəhd-şahzadə Vilhelmlə birgə, 1863-cü il
• 
  Özü, 1867-ci il
• 
  Ailə üzvləriylə birgə, 1875-ci il (soldan sağa ayaqdakılar: oğlu Henri, xanımı şahzadə Viktoriya, özü və qucağında qızı Marqarita, oğlu Vilhelm, qızı Şarlotta; soldan sağa oturanlar: qızları Viktoriya və Sofiya, oğlu Valdemar)
• 
  Özü, 1887-ci il
• 
  Cənazə mərasimindən kadr, 1888-ci il

Mənbə

Ədəbiyyat

• Balfour, Michael. The Kaiser and his Times. Boston: Houghton Mifflin. 1964. ISBN 978-0-3930-0661-2. OCLC 807459. OL 23264393M.
• Cecil, Lamar. Wilhelm II: Prince and Emperor 1859-1900. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 1989. ISBN 978-0-8078-1828-2.
• Chalat, Ned. "Sir Morell Mackenzie Revisited". The Laryngoscope. 94 (10). oktyabr 1984: 1307–1310. doi:10.1288/00005537-198410000-00009. PMID 6384708.
• Corti, Egon. The English Empress: A Study in the Relations Between Queen Victoria and Her Eldest Daughter, Empress Frederick of Germany. London: Cassell. 1957. OCLC 60222037. OL 10437417W.
• Dorpalen, Andreas. "Emperor Frederick III and the German Liberal Movement". The American Historical Review. 54 (1). oktyabr 1948: 1–31. doi:10.2307/1841754. JSTOR 1841754.
• Dyos, H.; Wolff, Michael. The Victorian City. 1. London: Routledge. 1999. ISBN 978-0-4151-9323-8. OL 7485937M.
• Hitz, Charles W. Through the Rapids - The History of Princess Louisa Inlet. Kirkland, Washington: Sikta 2 Publishing. 2004. ISBN 978-0-9720-2550-8.
• Farago, Ladislas; Sinclair, Andrew. Royal Web: The Story of Princess Victoria and Frederick of Prussia. New York: McGraw-Hill Book Company. 1981.
• Feuchtwanger, Edgar. Bismarck. London: Routledge. 2002. ISBN 978-0-4152-1614-2.
• Freund, Michael. Das Drama der 99 Tage (alman). Cologne: Kiepenheuer und Witsch. 1966.
• Howard, Michael. The Franco-Prussian War: The German Invasion of France, 1870–1871. London: Routledge. 2001. ISBN 978-0-4152-6671-0.
• Judd, Denis. Eclipse of Kings: European Monarchies in the Twentieth Century. New York: Stein and Day. 1976. ISBN 978-0-6857-0119-5. OCLC 2074280.
• Kitchen, Martin. The Cambridge Illustrated History of Germany. Cambridge: Cambridge University Press. 1996. ISBN 978-0-5214-5341-7. OCLC 46909896.
• Kollander, Patricia. Frederick III: Germany's Liberal Emperor. London: Greenwood Publishing Group. 1995. ISBN 978-0-3132-9483-9.
• Lord, John. Beacon Lights of History Volume X. Montana: Kessinger Publishing. 2004. ISBN 978-1-4191-0920-1.
• MacDonogh, Giles. The Last Kaiser: The Life of Wilhelm II. London: Macmillan. 2003. ISBN 978-0-3123-0557-4.
• Mackenzie, Morell. The case of Emperor Frederick III.: full official reports by the German physicians and by Sir Morell Mackenzie. New York: Edgar S. Werner. 1888.
• McCullough, J. "An Imperial Tragedy: Frederick III and the Letters of the Empress". The Canadian Medical Association Journal. 22 (3). mart 1930: 403–409. PMC 381777.
• Müller, Frank Lorenz. 'Our Fritz': Emperor Frederick III and the Political Culture of Imperial Germany (ingilis). Cambridge, UK: Cambridge University Press. 2012. ISBN 978-0-6740-6269-6.
• Mueller-Bohn, Hermann. Kaiser Friedrich der gütige: Vaterländisches Ehrenbuch (alman). Berlin: Verlag Von Paul Kittel. 1900. OCLC 11475860.
• Nichols, J. The Year of the Three Kaisers: Bismarck and the German Succession, 1887–88. Chicago: University of Illinois Press. 1987. ISBN 978-0-2520-1307-2.
• Oster, Uwe A. "Zur Untätigkeit verdammt" [Condemned to Inactivity]. Damals (alman). 45 (3). 2013: 60–65.
• Pakula, Hannah. An Uncommon Woman – The Empress Frederick: Daughter of Queen Victoria, Wife of the Crown Prince of Prussia, Mother of Kaiser Wilhelm. New York: Simon and Schuster. 1995. ISBN 978-0-6848-0818-5. OCLC 59592048.
• Palmowski, Jan. Urban Liberalism in Imperial Germany. Oxford: Oxford University Press. 1999. ISBN 978-0-1982-0750-4.
• Röhl, John. The Kaiser and His Court. Cambridge: Cambridge University Press. 1994.
• Röhl, John. Young Wilhelm: The Kaiser's Early Life, 1859–1888. Cambridge: Cambridge University Press. 1998. ISBN 978-0-5214-9752-7.
• Rosenberg, Arthur. The Birth of the German Republic 1871-1918. Oxford: Oxford University Press. 1931.
• Sheehan, James. German Liberalism in the Nineteenth Century. Chicago: University of Chicago Press. 1978. ISBN 978-1-5739-2606-5.
• Sinclair, Andrew. The Other Victoria: The Princess Royal and the Grand Game of Europe. London: Weidenfeld & Nicolson. 1981. ISBN 978-0-2977-7987-2. OCLC 8845833.
• Sperber, Jonathan. The European Revolutions, 1848-1851. Cambridge: Cambridge University Press. 1994. ISBN 978-0-5213-8685-2.
• "The Crown Prince Frederick William of Prussia". The Illustrated London News. 20 avqust 1870. səh. 185 – Wikimedia Commons vasitəsilə.
• Tipton, Frank. A History of Modern Germany Since 1815. London: Continuum International Publishing Group. 2003. ISBN 978-0-8264-4910-8.
• Van der Kiste, John. Frederick III: German Emperor 1888. Gloucester: Alan Sutton. 1981. ISBN 978-0-9043-8777-3. OCLC 10605825.
• Wanckel, Regine. "Evangelische Friedenskirchgemeinde Potsdam" (alman). Evkirchepotsdam.de. 2008. 3 may 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2008.
• Wagner, Arthur. The Campaign of Königgrätz: A Study of the Austro-Prussian Conflict in the Light of the American Civil War. 1899.
• Westman, Stephan. Surgeon with the Kaiser's Army. Kimber. 1968. ISBN 978-0-7183-0021-0. OL 5656848M.