Promulqasiya
Promulqasiya (lat. promulgatio — rəsmi elan etmək, xalqa bildirmək) — parlament tərəfindən qəbul edilmiş qanunun dövlət başçısı tərəfindən imzalanması, rəsmi mətbuatda dərc olunması və bununla da qanuna ümumi məcburi hüquqi qüvvə verilməsi prosedurudur.[1]
Promulqasiya dövlətin siyasi və idarəetmə sistemindən asılı olaraq müxtəlif üsullarla həyata keçirilə bilər. Bura qanunun rəsmi elan edilməsi, dövlət başçısı tərəfindən müəyyən edilmiş müddətdə (adi və ya sürətləndirilmiş qaydada) təsdiqlənməsi (validasiyası) və rəsmi dövlət qəzetində və ya bülletenində dərc olunması daxildir. Bir qayda olaraq, qanun yalnız promulyasiya prosesi başa çatdıqdan sonra hüquqi qüvvəyə minir və icrası məcburi xarakter alır. Promulqasiya səlahiyyəti birbaşa dövlət başçısına məxsusdur.[2]
Hüquqi baxımdan bu proses, parlament tərəfindən bəyənilmiş sənədin dövlət başçısının imzası və dərci ilə sanksiyalaşdırılması aktıdır. Rəsmi elan edilmə (rəsmi mətbuatda yayılma) dövlət başçısının müvafiq qanunun rəsmi şəkildə çap olunması barədə qərar qəbul etməsində özünü göstərir. Bəzi ölkələrin hüquq praktikasında promulyasiya olunan qanunun mətninə onun qüvvəyə mindiyini bildirən təntənəli bəyannamə formulu da əlavə edilir.
Promulqasiya qanunvericilik prosesinin faktiki olaraq parlamentdən kənar (parlament sonrakı) tamamlayıcı mərhələsidir. Qanunun hüquqi qüvvəyə minmə anı birbaşa promulyasiya proseduru ilə bağlıdır:
- Qanun ya imzalandığı andan etibarən qüvvəyə minir;
- Ya qanunun özündə göstərilən xüsusi tarixdən etibarən qüvvəyə minir;
- Ya da rəsmi dərc olunduğu gündən müəyyən edilmiş müddət (məsələn, 10 gün) keçdikdən sonra qüvvə qazanır.[3]
Dövlət başçısının promulyasiya mərhələsində qanunvericilik prosesinin nəticəsinə təsir etmək üçün alternativ imkanları da mövcuddur. Belə ki, dövlət başçısı qanunu birbaşa imzalamaq əvəzinə:
- Sənədin parlamentdə yenidən baxılmasını tələb edə bilər;
- Veto hüququndan istifadə edərək qanunun qarşısını ala bilər;
- Qanunun konstitusiyaya müvafiqliyini yoxlamaq məqsədilə konstitusiya nəzarəti orqanına (Konstitusiya Məhkəməsinə) müraciət edə bilər.[4]
Avropanın parlamentli monarxiyalarında promulyasiya prosesi çox vaxt Kral sanksiyası (ing. Royal Assent) adlanır və monarx tərəfindən parlamentin hər iki palatasının qəbul etdiyi qanunun formal olaraq təsdiqlənməsi aktı hesab olunur. Prezident respublikalarında və yarı prezident respublikalarında isə qanunun promulyasiyası birbaşa prezident tərəfindən həyata keçirilir.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Ginsburg, Tom; Dixon, Rosalind. Comparative Constitutional Law (ingilis). Edward Elgar Publishing. 2011. 342.
- ↑ Miers, David. The Lawmaking Process (ingilis). Sweet & Maxwell. 2012. 204–206.
- ↑ Van Caenegem, R. C. Introduction to Western Constitutional Law (ingilis). Cambridge University Press. 1995. 150–155.
- ↑ Volcansek, Mary L. Constitutional Courts and Democratic Politics (ingilis). Routledge. 2019. 88–92.
Biblioqrafiya
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Иванец Г. И., Калинский И. В., Червонюк В. И. Конституционное право России: энциклопедический словарь. М.: Юридическая литература. Под общей ред. В. И. Червонюка. 2002.
