Villem de Sitter

Villem de Sitter
Villem de Sitter
	nid. Willem de Sitter
Doğum tarixi	6 may 1872[…]
Doğum yeri	Frislandiya[d], Niderland;
Vəfat tarixi	20 noyabr 1934[…] (62 yaşında)
Vəfat yeri	Leyden, Cənubi Hollandiya, Niderland;
Dəfn yeri	Şimali Hollandiya;
Elm sahəsi	astronomiya
İş yerləri	Qroningen Universiteti (1901–1908),; Leyden Universiteti (1908–1934);
Təhsili	Qroningen Universiteti (1901, 1891–1897);
Üzvlüyü	Niderland Kral İncəsənət və Elmlər Akademiyası,; Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası,; Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı,; ABŞ Milli Elmlər Akademiyası (1929);
Mükafatları
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Villem de Sitter (nid. Willem de Sitter; 6 may 1872^[1]^[2]^[…], Frislandiya^[d]^[3]^[4] – 20 noyabr 1934^[1]^[2]^[…], Leyden, Cənubi Hollandiya^[3]^[4]) — niderlandlı riyaziyyatçı, fizik və astronom. O, öz adını daşıyan kosmoloji model — "de Sitter kainatı" ilə tanınır.

Həyatı və fəaliyyəti

Niderlandın Snek şəhərində anadan olan de Sitter Qroningen Universitetində riyaziyyat üzrə təhsil almış, daha sonra Qroningen astronomiya laboratoriyasına daxil olmuşdur. O, 1897–1899-cu illərdə Cənubi Afrikadakı Keyp Rəsədxanasında çalışmışdır. 1908-ci ildə de Sitter Leyden Universitetinin astronomiya kafedrasına rəhbər təyin edilmiş, 1919-cu ildən ömrünün sonuna qədər isə Leyden Rəsədxanasının direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

De Sitter fiziki kosmologiya sahəsinə mühüm töhfələr vermişdir. 1916–1917-ci illərdə o, Albert Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsinin astronomiyanın dərk edilməsinə dair nəticələrini təsvir edən silsilə məqalələr dərc etdirmişdir. Bu elmi işlər Artur Eddinqtonun 1919-cu ildə günəş tutulması zamanı apardığı ölçmə ekspedisiyasına birbaşa ilham mənbəyi olmuşdur.^[9]

De Sitter uzun müddət yazışdığı Eynşteyn ilə 1932-ci ildə ortaq məqalə çap etdirmişdir. Bu məqalədə müəlliflər kosmoloji məlumatların kainatın əyriliyi üçün əhəmiyyətini müzakirə etmiş, məkanı "parçaya" bənzətmişlər.^[10]^[11] O, həmçinin Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin maddəsiz və müsbət kosmoloji sabiti olan həlli — "de Sitter fəzası" və "de Sitter kainatı" konsepsiyasını irəli sürmüşdür. Bu model eksponent olaraq genişlənən boş kainatı təsvir edir.

Bundan əlavə, de Sitter Yupiterin peyklərinin hərəkəti ilə bağlı tədqiqatları ilə də tanınmış və 1931-ci ildə Kral Astronomiya Cəmiyyətində Corc Darvin mühazirəsini oxumağa dəvət edilmişdir.^[12] Onun tədqiqatları relyativistik kosmologiya sahəsindəki araşdırmalara təkan vermişdir.^[13]

Vilem de Sitter 1934-cü ilin noyabrında qısamüddətli xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir.^[14]^[15]^[16]

İstinadlar

1 2 3 4 Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi. (İstifadə tarixi: 22 avqust 2017).
1 2 3 4 Willem de Sitter (ing.). // KNAW Past Members. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
1 2 3 4 5 Catalogus Professorum Academiae Groninganae. (İstifadə tarixi: 12 noyabr 2019).
1 2 3 4 Store norske leksikon (buk.). ISSN 2464-1480. (İstifadə tarixi: 18 oktyabr 2026).
↑ Google Books (çd.). S. 266.
↑ Leidse Hoogleraren (nid.). (İstifadə tarixi: 19 iyun 2019).
↑ Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
↑ Riyazi genealogiya layihəsi (ing.).
↑ "Willem de Sitter Dutch mathematician and astronomer". Britannica. 2 may 2025. 22 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 may 2025.
↑ Guichelaar, Jan. De Sitter. Springer Biographies Ser. Cham: Springer. 2018. ISBN 978-3-319-98336-3.
↑ "The 1975 discovery of long-lost letters between Albert Einstein and the astronomer Willem de Sitter". Nature (ingilis). 7 oktyabr 2025. doi:10.1038/d41586-025-02978-w. ISSN 0028-0836. 17 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
↑ de Sitter, Willem. "Jupiter's Galilean satellites (George Darwin Lecture)". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 91. 1931: 706–738. Bibcode:1931MNRAS..91..706D. doi:10.1093/mnras/91.7.706.
↑ Realdi, Matteo; Peruzzi, Giulio. "Einstein, de Sitter and the beginning of relativistic cosmology in 1917". General Relativity and Gravitation (ingilis). 41 (2). 2009: 225–247. doi:10.1007/s10714-008-0664-y. ISSN 0001-7701.
↑ Obituary Notes of Astronomers Arxiv surəti 23 iyul 2013 tarixindən Wayback Machine saytında at www.astro.uni-bonn.de
↑ 1947BAN....10..287D Page 287 Arxiv surəti 16 dekabr 2019 tarixindən Wayback Machine saytında at articles.adsabs.harvard.edu
↑ Adriaan, Blaauw. "My Cruise Through the World of Astronomy". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 42 (1). 2004: 1–37. Bibcode:2004ARA&A..42....1B. doi:10.1146/annurev.astro.42.053102.134020.

Xarici keçidlər

P.C. van der Kruit Willem de Sitter (1872 – 1934) in: History of science and scholarship in the Netherlands.
A. Blaauw, Sitter, Willem de (1872–1934), in Biografisch Woordenboek van Nederland.
Bruce Medal page Arxivləşdirilib 2020-02-16 at the Wayback Machine
Awarding of Bruce Medal: PASP 43 (1931) 125
Awarding of RAS gold medal: MNRAS 91 (1931) 422
de Sitter's binary star arguments against Ritz's relativity theory (1913) Arxivləşdirilib 2009-01-29 at the Wayback Machine (four articles)

[_89af39d960dfe0c9-1] 1 2 3 4 Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi. (İstifadə tarixi: 22 avqust 2017).

[_8da3be49dc77d30f-2] 1 2 3 4 Willem de Sitter (ing.). // KNAW Past Members. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_c1d213b7c35bd737-3] 1 2 3 4 5 Catalogus Professorum Academiae Groninganae. (İstifadə tarixi: 12 noyabr 2019).

[_f6593f87bed3945f-4] 1 2 3 4 Store norske leksikon (buk.). ISSN 2464-1480. (İstifadə tarixi: 18 oktyabr 2026).

[_5a183175081d7dff-5] Google Books (çd.). S. 266.

[_9eaee24eff54b39f-6] Leidse Hoogleraren (nid.). (İstifadə tarixi: 19 iyun 2019).

[_46ad2f1cfd34bf51-7] Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.

[_c192b1eabe10b5b3-8] Riyazi genealogiya layihəsi (ing.).

[9] "Willem de Sitter Dutch mathematician and astronomer". Britannica. 2 may 2025. 22 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 may 2025.

[10] Guichelaar, Jan. De Sitter. Springer Biographies Ser. Cham: Springer. 2018. ISBN 978-3-319-98336-3.

[11] "The 1975 discovery of long-lost letters between Albert Einstein and the astronomer Willem de Sitter". Nature (ingilis). 7 oktyabr 2025. doi:10.1038/d41586-025-02978-w. ISSN 0028-0836. 17 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.

[12] de Sitter, Willem. "Jupiter's Galilean satellites (George Darwin Lecture)". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 91. 1931: 706–738. Bibcode:1931MNRAS..91..706D. doi:10.1093/mnras/91.7.706.

[13] Realdi, Matteo; Peruzzi, Giulio. "Einstein, de Sitter and the beginning of relativistic cosmology in 1917". General Relativity and Gravitation (ingilis). 41 (2). 2009: 225–247. doi:10.1007/s10714-008-0664-y. ISSN 0001-7701.

[14] Obituary Notes of Astronomers Arxiv surəti 23 iyul 2013 tarixindən Wayback Machine saytında at www.astro.uni-bonn.de

[15] 1947BAN....10..287D Page 287 Arxiv surəti 16 dekabr 2019 tarixindən Wayback Machine saytında at articles.adsabs.harvard.edu

[16] Adriaan, Blaauw. "My Cruise Through the World of Astronomy". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 42 (1). 2004: 1–37. Bibcode:2004ARA&A..42....1B. doi:10.1146/annurev.astro.42.053102.134020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

Villem de Sitter
nid. Willem de Sitter

Doğum tarixi	6 may 1872(1872-05-06)^[1]^[2]^[…]
Doğum yeri	Frislandiya^[d], Niderland^[3]^[4]
Vəfat tarixi	20 noyabr 1934(1934-11-20)^[1]^[2]^[…] (62 yaşında)
Vəfat yeri	Leyden, Cənubi Hollandiya, Niderland^[3]^[4]
Dəfn yeri	Şimali Hollandiya^[5]
Elm sahəsi	astronomiya
İş yerləri	Qroningen Universiteti (1901–1908)^[3], Leyden Universiteti (1908–1934)^[6]
Təhsili	Qroningen Universiteti (1901, 1891–1897)^[7]^[8]
Üzvlüyü	Niderland Kral İncəsənət və Elmlər Akademiyası, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası, Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı, ABŞ Milli Elmlər Akademiyası (1929)
Mükafatları

Vikianbarda əlaqəli mediafayllar