تراکیا
| تراکیا | |
|---|---|
 | |
| بەشێکە لە | بالکان، Mediterranean Basin |
| کیشوەر | ئەورووپا |
| وڵات | بولگاریا، یۆنان، تورکیا |
| پۆتانی شوێن | ٤٢°٠′٠″N ٢٦°٠′٠″E |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | یۆنانی کۆن |
| لێکۆڵینەوە لەلایەن | thracology |
 | |
تراکیا ناوچەیەکی مێژوویی و جوگرافییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی باڵکاندا، باشووری ڕۆژھەڵاتی یۆنان و باشووری بولگاریا و تورکیای ئەورووپی ئەگرێتەوە، تراکیا بەسەر سێ دەریای ڕەش و ئێژە و مەڕمەڕە دەڕوانێت، و بەیەکداچوونێک لە سنووری تراکیای مێژوویی و سنووری مەقدوونیای مێژوویی ھەیە.
عوسمانییەکان دەستیان گرت بەسەر تراکیادا لە دوای فەتحی قوستەنتینیە ساڵی ١٤٥٣، بە دەستیانەوە مایەوە تا سەرەتای سەدەی بیست، لەماوەی شەڕی بەلقانی یەکەمدا، بولگاریا دەستی بەسەر ڕۆژاوایی تراکیادا گرت و تراکیا ڕۆژھەڵات مایەوە وەک خاکی دەوڵەتی عوسمانی تا شەڕی جیھانی یەکەم، یۆنان تراکیای بولگاری و تورکیای ئەوروپی داگیرکرد، تا تورکیا خاکەکانی گەڕاندەوە لە سالی ١٩٢٣ زایینی، لە شەڕی جیھانی دووەمدا، بولگاریا دەستی گرت بەسەر تراکیای یۆنانیدا، بەڵام دوای سەرکەوتنی ھاوپەیمانان سنووری یۆنان و بولگاریا گەڕایەوە بۆ ئەوەی کە لە پێش ساڵی ١٩٤١دا ھەبوو.
ڕەگناسی
[دەستکاری]وشەی «تراکیا»، لە یۆنانیی کۆن «تراکی» (Θρᾴκη)، لە بنەڕەتدا ئاماژەیە بۆ تراکییەکان (یۆنانیی کۆن «تراکیس» Θρᾷκες)، گەلێکی کۆن کە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا نیشتەجێ بوون. ناوی «ئەورووپا» (یۆنانیی کۆن «ئۆرۆپی» Εὐρώπη)، لە سەرەتادا ئاماژە بوو بۆ ئەم ناوچەیە، پێش ئەوەی ئەو زاراوەیە فراوانتر بێت بۆ ئەوەی واتا مۆدێرنەکەی بگرێتەوە.[١][٢]
جوگرافیناسی سەدەی شەشەم ستێفانۆسی بیزەنتی بانگەشەی ئەوەی کرد کە، زۆر پێش ئەوەی یۆنانییە کۆنەکان وەک «تراکیا» ئاماژە بەو ناوچەیە بکەن، بە ئاریا (Aría» Ἀρία») و پێرکی (Pérkē» Πέρκη») ناسراو بووە.[٣][٤]
لە تورکیدا، تراکیا بەزۆری بە «ڕۆمێلی» ناودەبرێت، کە بە واتای «خاکی ڕۆمەکان» دێت، کە ئەو ناوە بوو بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن کۆمەڵگا تورکەکانەوە بە ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی و مەسیحییە ئۆرسۆدۆکسەکانی ئۆرتۆدۆکس دەدرا.
لە ئەفسانەی یۆنانیدا، تراکیا بە ناوی پاڵەوان و جادووگەر تراکیا ناونراوە، کە کچی ئۆکیانووس و پارتینۆپی، و خوشکی ئەورووپا بوو.
جوگرافیا
[دەستکاری]
سنوورەکان
[دەستکاری]سنوورە مێژووییەکانی تراکیا گۆڕانیان بەسەردا ھاتووە. یۆنانییە کۆنەکان زاراوەی «تراکیا»یان بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی ئەو خاکە بەکاردەھێنا کە لە باکووری تێسالی ھەڵکەوتبوو و تراکییەکان تێیدا نیشتەجێ بوون،[٥] ناوچەیەک کە «ھیچ سنوورێکی دیاریکراوی نەبوو» و ناوچەکانی تری وەک (مەقدوونیا و تەنانەت سکیتا) بۆی زیاد کرابوون.[٦] لە سەرچاوەیەکی یۆنانی کۆندا، خودی زەوی دابەشکراوە بۆ «ئاسیا، لیبیا، ئەورووپا و تراکیا».[٦] کاتێک یۆنانییەکان زانیارییان لەسەر جوگرافیای جیھان بەدەستھێنا، «تراکیا» بۆ دەستنیشانکردنی ئەو ناوچەیە بەکارھات کە لە باکوورەوە بە دانوب، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە دەریای یوکسین (دەریای ڕەش)، لە باشوورەوە بە باکووری مەقدوونیا، و لە ڕۆژاواوە بە ئیلیریا دەورەدراوە.[٦] ئەمە تا ڕادەیەکی زۆر ھاوکات بوو لەگەڵ شانشینی ئۆدریسی تراکی، کە سنوورەکانی بە تێپەڕبوونی کات گۆڕانیان بەسەردا دەھات. دوای داگیرکاری مەقدوونیا، سنووری پێشووی ئەم ناوچەیە لەگەڵ مەقدوونیا لە ڕووباری ستروماوە گۆڕدرا بۆ ڕووباری مێستا.[٧][٨] ئەم بەکارھێنانە تا داگیرکاری ڕۆمانەکان بەردەوام بوو. لەو کاتەوە، تراکیا (کلاسیک) تەنھا ئاماژەیە بۆ ئەو پارچە زەوییەی کە تا ڕادەیەکی زۆر ھەمان ڕووبەری ناوچە جوگرافییە مۆدێرنەکە دەگرێتەوە. لە قۆناغی سەرەتاییدا، پارێزگای تراکیای ڕۆمانی بەم ڕووبەرە بوو، بەڵام دوای چاکسازییە کارگێڕییەکانی کۆتایی سەدەی ٣یەم، خاکی تراکیا کە زۆر کەمکرایەوە بوو بە شەش پارێزگای بچووک کە دیۆسێسی تراکیایان پێکدەھێنا. بیزەنتییە چاخە ناوینەکان تێمی تراکیایان تەنھا ئەوەی لەخۆدەگرت کە ئەمڕۆ تراکیای ڕۆژھەڵاتە.
شارەکان
[دەستکاری]گەورەترین شارەکانی تراکیا بریتین لە: ئەستەمبوڵ، پلۆڤدیڤ، چۆرلو، تەکرداغ، بورگاس، ئێدیرنە، ستارا زاگۆرا، سلیڤێن، یامبۆڵ، ھاسکۆڤۆ، کۆمۆتینی، ئەلێکساندرۆپۆلی، کسانتی، و کرکلارێلی.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Greek goddess Europa adorns new five-euro note». BBC News. ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣.
- ↑ Pagden، Anthony (٢٠٠٢). «Europe: Conceptualizing a Continent» (PDF). لە Pagden، Anthony (ed.). The idea of Europe: from antiquity to the European Union (بە ئینگلیزی). Washington, DC; Cambridge; New York: Woodrow Wilson Center Press; Cambridge University Press. doi:١٠.١٠١٧/CBO٩٧٨٠٥١١٤٩٦٨١٣. ژپنک ٩٧٨٠٥١١٤٩٦٨١٣. لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF).
- ↑ Stephanus Of Byzantium – Ethnica, Theta 316.9
- ↑ Billerbeck، Margarethe (٢٠١٠). Stephanus von Byzanz: Stephani Byzantii Ethnica / Delta – Iota (بە German). لاپەڕە Theta. ژپنک ٩٧٨-٣١١١٧٣٨٥٠٥.
{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ Swinburne Carr، Thomas (١٨٣٨). The history and geography of Greece. Simpkin, Marshall & Company. لاپەڕە ٥٦.
- 1 2 3 Smith، Sir William (١٨٥٧). Dictionary of Greek and Roman geography. London: Little, Brown and Company. لاپەڕە ١١٧٦.
- ↑ Johann Joachim Eschenburg, Nathan Welby Fiske (١٨٥٥). Manual of classical literature. E.C. Biddle. لاپەڕە ٢٠ n.
- ↑ Adam، Alexander (١٨٠٢). A summary of geography and history, both ancient and modern. A. Strahan. لاپەڕە ٣٤٤.
