شەمەش

شەمەش
باوک	سین
دایک	نینگال
خوشک و برا	عەشتار
منداڵ	سوموگان
دەپەرسترا لەلایەن	ئایینە سامییە کۆنەکان، ئایینی سۆمەری
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

شەمەش (بە ئەکەدی: šamaš)، کە ھەروەھا بە ئۆتۆ (بە نووسینی 𒀭𒌓؛ بە سۆمەری: dutu، کە واتا ڕاستەوخۆکەی دەبێتە «خۆر») دەناسرا، خودای خۆری مێزۆپۆتامیای کۆن بوو. وا بڕوا دەکرا کە ئەو ھەموو ئەو شتانە دەبینێت کە ڕۆژانە لە جیھاندا ڕوودەدەن، بۆیە بەرپرس بوو لە دادپەروەری و پاراستنی گەشتیاران. وەک دادوەرێکی خودایی، دەکرایە پەیوەست بکرێت بە جیھانی ژێرەوە (پاش مردن). سەرەڕای ئەوەش، وەک خودای غەیبزانی کاری دەکرد، زۆربەی کات لەگەڵ ئەداد، خودای کەشوھەوا. لەکاتێکدا کە بە گشتی وەک یەکێک لە خوداوەندە سەرەکییەکان دادەنرا، بە تایبەتی لە سیپەر و لارسا ڕێزی لێ دەگیرا. سین (نەننا) خودای مانگ و ھاوسەرەکەی نینگال وەک دایک و باوکی ئەو دادەنران، لەکاتێکدا ئینانا (عەشتار) خوشکە دووانەکەی بوو. ھەندێک جار خوداوەندە مێینەکانی دیکەی وەک مانزات و پینیکیر وەک خوشکی ئەو دادەنران. ئایا (شێریدا)، خوداوەندی بەرەبەیان، ھاوسەری بوو، و چەندین دەق باس لەوە دەکەن کە گەیشتنەوەی ڕۆژانەیان لەسەر شاخێک ڕوودەدات کە بڕوا وابوو خۆری لێ ئاوا دەبێت. لە نێوان منداڵەکانیاندا کیتووم (بەرجەستەکردنی ڕاستی)، خوداوەندەکانی خەون وەک مامو، ھەروەھا خودا ئیشووم ھەبوون. ناوی ئۆتۆ دەکرایە بۆ نووسینی ناوی چەندین خوداوەندی خۆری بیانی بە شێوەی وێنەواژە بەکاربھێنرێت. پەیوەندی نێوان ئەو و شیمیگی، خودای خۆری ھۆرییەکان، زۆر بە باشی چەسپاوە، و شیمیگی دەکرایە پەیوەست بکرێت بە ئایا-شەوە.

ھەرچەندە ھیچ ئەفسانەیەک کە تەنھا لەسەر ئۆتۆ بێت نەدۆزراوەتەوە، بەڵام زۆرجار وەک ھاوپەیمانی کەسایەتییەکانی دیکە لە بەرھەمە سۆمەری و ئەکەدییەکاندا دەردەکەوێت. بەگوێرەی گێڕانەوەکان دەربارەی مردنی دوومووزی، یارمەتی پاراستنی ئەوی دا کاتێک ئەھریمەنەکانی گالا ھەوڵیان دەدا پەلکێشی بکەن بۆ جیھانی ژێرەوە. لە وەشانە جیاوازەکانی داستانی گەلگامێش و لە ئەفسانە کۆنترەکانی گەلگامێشدا، یارمەتی ئەم پاڵەوانە دەدات بۆ تێکشکاندنی ھومبابای دێو. لە ئەفسانەی «ئینانا و ئەن» دا، یارمەتی خوشکەکەی دەدات بۆ دەستکەوتنی پەرستگای ئیئاننا. لە بەرھەمی «چۆن دانەوێڵە ھاتە سۆمەر»، داوای لێ دەکرێت بۆ ئەوەی ڕێنمایی نینازو و نینمادا بکات.