Zitellu


Un zitellu (à u feminile, zitella) hè un essere umanu in u periodu di a vita chì va da a nascita à a pubertà.[1] Un zitellu appena natu hè chjamatu neunatu. A fase di a vita durante a quale si sviluppa hè a zitellina.
Definizione
[mudificà | edità a fonte]U termine zitellu pò esse adupratu in modu generale, ma serve ancu à designà un masciu; per una femina si dice zitella. U significatu precisu pò cambià secondu u cuntestu: in l'usu cumunu, a zitellina finisce di regula cù a pubertà, mentre chì a Cunvenzione di e Nazione Unite nantu à i diritti di u zitellu definisce zitellu ogni essere umanu chì ùn hà ancu compiu diciottu anni, salvu chì a maiurità sia raghjunta prima secondu a leghje applicabile.
Dopu à a zitellina, i termini adulescente o ghjuvanottu è ghjuvanetta sò aduprati di più in più, per parlà di una persona chì cresce versu l'età adulta.
Sviluppu
[mudificà | edità a fonte]U sviluppu di ogni zitellu hè particulare. E tappe descritte quì sottu sò indicazione generale: l'età à a quale si acquistanu certe capacità pò varià da un zitellu à l'altru.
Sviluppu di e capacità percettive
[mudificà | edità a fonte]Tattu
[mudificà | edità a fonte]À a nascita, u zitellu passa da un ambiente prutettu à un mondu riccu di stimuli sensuriali. I riflessi neonatali li danu risposte immediate à certi stimuli è anu un rollu impurtante in i primi mesi di vita. Cù a maturazione di u sistema nervosu, sti riflessi spariscenu à pocu à pocu.
Olfattu
[mudificà | edità a fonte]Dapoi i primi tempi di a vita, u zitellu pò reagisce à l'odori. Certe risposte à i stimuli olfattivi ponu esse osservate ancu prima di a nascita.
Udita
[mudificà | edità a fonte]U zitellu pò ricunnosce a voce di a mamma è e so melodie dapoi prima di nasce. In i primi mesi, pò vultà si versu a surghjente d'un sonu è distingue certi soni di parlata.
Vista
[mudificà | edità a fonte]A vista di u neunatu hè menu precisa ch'è quella d'un adultu. À pocu à pocu, u zitellu ampara à seguità l'oghjetti, à ricunnosce e forme è à percepisce a prufundità. In i primi mesi hè attiratu da i visi è da e forme cuntrastate.
A capacità di vede è quella di move si si sviluppanu inseme: à misura ch'ellu acquista u cuntrollu di u so corpu, u zitellu pò splurà megliu l'ambiente chì u circonda.
Sviluppu mutoriu
[mudificà | edità a fonte]U cuntrollu di u corpu si sviluppa à tappe. A raprisentazione di u corpu è a coordinazione di i muvimenti aiutanu u zitellu à acquistà nove capacità.
Motricità grossa
[mudificà | edità a fonte]A motricità grossa riguarda i muvimenti di u corpu sanu. In i primi mesi, u zitellu acquista pianu pianu u cuntrollu di a testa è di u bustu. Dopu ampara à pusà, à stà in pedi, à marchjà è à corre. Più tardi pò saltà, cullà e scale è mantene si in equilibriu nantu à una gamba.
Motricità fina
[mudificà | edità a fonte]A motricità fina riguarda in particulare l'usu di e mane è di e dite. A presa di l'oghjetti diventa più precisa cù u tempu: da una presa fatta cù a manu sana, u zitellu passa à aduprà e dite per tene è manipulà l'oghjetti.
Cù a pratica, ampara à disegnà, à tene un strumentu di scrittura è à culurisce. E so capacità dipendenu ancu da e sperienze è da l'occasione ch'ellu hà di ghjucà è d'esercità si.
Gesti è sequenze
[mudificà | edità a fonte]E capacità di fà gesti è d'urganizà li in sequenze si sviluppanu à pocu à pocu. U zitellu impara à imità à l'altri, à indicà l'oghjetti è à aduprà certi gesti per sprime ciò ch'ellu vole fà. Cù l'età, pò pianificà azzione più cumplesse.
Sviluppu di u disegnu
[mudificà | edità a fonte]U disegnu cambia cù u sviluppu di u zitellu. À l'iniziu, face segni è scacacciuli; dopu cumencia à ripete forme ricunniscibili. Più tardi, raprisenta persone è oghjetti cù più elementi è detaglii.
- Scacacciuli fatti da un zitellu
- Raprisentazione d'una figura umana
- Disegnu d'una casa di campagna
- Raprisentazione d'una figura umana
Sviluppu suciale
[mudificà | edità a fonte]
E prime relazione di u zitellu si formanu di solitu cù e persone chì s'occupanu d'ellu. U ligame d'attaccamentu cù e figure di riferimentu hè impurtante per u so sviluppu affettivu è suciale. E relazione cù l'altri membri di a famiglia, cumpresi i fratelli è e surelle, ponu esse fonte d'aiutu, di cunflittu o di ghjelusia.
Quandu u zitellu cresce è passa più tempu fora di casa, si sviluppanu e so relazione cù i so pari. Queste ponu piglià forme diverse:
- relazione d'affiliazione: i zitelli ghjocanu inseme, parlanu è spartenu e so attività;
- cuuperazione: si aiutanu è facenu attività cumune;
- cunflittu o cumpetizione: ponu nasce disaccordi è cumpurtamenti aggressivi, chì l'adulti aiutanu à risolve.
Evoluzione di u ghjocu
[mudificà | edità a fonte]U ghjocu hè una parte impurtante di u sviluppu. À u principiu, u zitellu pò ghjucà solu, cuncentrendu si nantu à l'oghjetti è l'azzione ch'ellu face. Dopu, pò ghjucà accantu à altri zitelli senza interagisce assai cun elli. Cù u tempu, cumencia à scambià ghjoculi è à parlà cù i so cumpagni. U ghjocu cuuperativu, induve i zitelli spartenu un scopu è seguitanu certe regule, hè una forma più cumplessa di ghjocu.
Note
[mudificà | edità a fonte]- ↑ 'Ss'articulu pruvene in parte da l'articulu currispundente di a Wikipedia in talianu.