Diyego Velaskes
| Diyego Velaskes | |
|---|---|
 | |
| Doğma adı | ispanca Diego Rodríguez de Silva y Velázquez[1] |
| Doğğan künü | 1599 İyün 6 soñ degil |
| Doğğan yeri | |
| Ölgen künü | 1660 avgust 6[3][4][5][…] |
| Ölgen yeri | |
| Memleketi | |
| Zenaatı | ressam, sanatkâr, tasviriy sanat erbabı |
| Baba | João Rodrigues da Silva[d][9] |
| Ana | Jerónima Velázquez[d][9] |
| Ömür arqadaşı | Juana Pacheco[d][9] |
| Balalar | Francisca de Silva Velázquez y Pacheco[d][9] |
| Mukâfatlar |
 |
| Avtograf |
.jpg) |
 Wikimedia Commons saytındakiMultimedia fayllar | |
Diyego Velaskes (ispanca Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, [ˈdjeɣo beˈlaθkeθ]; 1599 iyün 6 — vaftiz etilgen künü, Sevilya, İspaniya — 1660 avgust 6, Madrid, İspaniya) — ispan ressamı, İspaniya ressamlığınıñ Altın devrindeki Madrid mektebiniñ eñ belli vekili ve qıral IV Felipeniñ saray ressamıdır.
Velaskes XVII asır İspaniya ressamlığınıñ esas ustası sayıla. Portretler, tarihiy, diniy ve mifologik resimler, ayrıca künlük yaşayış sanalarını yarattı. Yarıqnı, avanı ve mekân terenligini tasvir etüv usulı XIX asır realist ve impressionist ressamlarına büyük tesir etti.[10]
Ayatı ve yaratıcılığı
[deñiştir | kodunı deñiştir]Antonio Palominonıñ yazğanına köre, Velaskes ilk evelâ qısqa müddet Fransisko de Errera Qartnıñ ustahanesinde çalıştı. 1611 senesi, 11 yaşında olğanda, ressam ve sanat nazariyecisi Fransisko Paçekonıñ yanına şegirt olaraq kirdi. 1617 senesi tasilini bitirip, mustaqil ustahane açmaq aqqını aldı. 1618 senesi Paçekonıñ qızı Huananen evlendi.[11]
Sevilya devrinde Velaskes diniy eserler ve «bodegon» degen künlük yaşayış resimlerini yarattı. «Yımırta qızartqan qart qadın» ve «Sevilyalı suv satıcısı» bu devriniñ belli eserleridir. Bu resimlerde Karavacco sanatına has keskin yarıq-kölge qarşılığını ve tabiatçılıqnı qullandı.
1623 senesi Madridde qıral IV Felipeniñ portretini yaptı ve qıralnıñ saray ressamı tayin etildi. Bundan soñ ayatınıñ soñuna qadar qıral ailesine hızmet etti. Qıral, qıraliçe, infantlarnıñ, saray hizmetkâr ve soytarılarnıñ çoq sayıda portretini yarattı.
1629-1631 seneleri İtaliyağa birinci seyaatını yaptı. Venedik ve Roma ressamlarınıñ eserlerini ögrenip, «Vulkannıñ demirhanesi» ve «Yosefniñ qanlı kölmegi» resimlerini yarattı. 1630-lı seneler Velaskes yaratıcılığınıñ eñ semereli devirlerinden biri oldı. Buen Retiro sarayı içün «Bredanıñ teslim oluvı» ve qıral ailesiniñ büyük portretlerini yaptı.
1643 senesi sarayda yüksek vazifeler aldı ve qıral odasınıñ hızmetkârı, ayrıca saray qurucılıq işleriniñ nezaretçisi oldı. Bu vazifeler ressamlıq içün qalğan vaqtını sıñırlay edi.
1649-1651 seneleri İtaliyağa ekinci sefer ketti. Qıral kollektsiyası içün sanat eserleri satın aldı ve Romada «Huan de Parehanıñ portreti» ile «Papa X İnnokentiyniñ portreti»ni yarattı. Papa portreti Romada büyük rağbet qazandı ve çoq kere kopiyalandı.[12]
Velaskesniñ soñki devrine «Meninalar» (1656 senesi) ve «İplikçiler» (tahminen 1657 senesi) kibi eserler aittir. «Meninalar»da infanta Margarita, saray hizmetkârları, ressamnıñ özü ve küzgüde akis etken qıral ile qıraliçe tasvir etildi.[13]
1659 senesi Velaskes Santyaqo ordeniniñ kavaleri oldı. Ordenniñ qırmızı haçı soñradan «Meninalar» resmindeki özsureti üzerine qoşuldı.
1660 senesi qıral ailesinen beraber Frenkistan sıñırındaki Sülünler adasına bardı. İnfanta Mariya Tereza ile Frenkistan qıralı XIV Luiniñ evlenüv merasimi içün ispan köşküniñ bezetilmesine nezaret etti. Madridge qaytqanından soñ hastalanıp, 1660 senesi avgustnıñ 6-sında vefat etti.
Ertesi künü Madriddeki Vaftizci Aziz Yoann kilsesinde rıtsar itiramlarınen defin etildi. Kilse XIX asırnıñ başında yıqılğanından, ressamnıñ mezarınıñ tam yeri belli degildir.
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- ↑ Brockhaus Enzyklopädie (alm.) — F.A. Brockhaus, 1796.
- 1 2 3 RKDartists (felem.)
- ↑ Itaú Cultural https://enciclopedia.itaucultural.org.br/pessoa532479/diego-velazquez (port.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
- ↑ Store norske leksikon (норв.) — 1978. — ISSN 2464-1480
- ↑ Gran Enciclopèdia Catalana (kat.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
- ↑ Store norske leksikon (бук.) — 1978. — ISSN 2464-1480
- ↑ Union List of Artist Names (ingl.)
- ↑ Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (fr.): açıq malümat platforması — 2011.
- 1 2 3 4 Don Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (Rodríguez Silva Velázquez) aka Velázquez (bef. 6 Jun 1599 - 6 Aug 1660) // WikiTree (ingl.) — 2005.
- ↑ Diego Rodríguez de Silva y Velázquez. Museo Nacional del Prado.
- ↑ Diego Velázquez. The National Gallery.
- ↑ Velázquez. The Metropolitan Museum of Art.
- ↑ Las Meninas. Museo Nacional del Prado.
