Laodzı
Laodzı (çince 老子 ) — qadimiy Çin felsefecisi. Ananege köre, daosizmniñ esasçısı ve «Dao De Dzin» kitabınıñ müellifi dep sayıla. Li Er (çince 李耳 ) adınen de bellidir. «Laodzı» çince «qart oca» demektir.
Laodzı aqqında tarihiy malümat az. Doğğan ve ölgen seneleri belli degil. Ananege köre, o milâttan evel VI asırda yaşağan. Bazı tetqiqçiler onıñ aqiqattan yaşağanına şübelene. Başqa tetqiqçiler ise onı tarihiy bir şahıs dep sayalar.
Ömrü aqqında rivayetler
[deñiştir | kodunı deñiştir]Çin tarihçısı Sıma Tsân Laodzı aqqında bir qaç rivayet yazğan. Olarnıñ birine köre, Laodzı Çu devletinde doğğan. Cou sarayında arhivci olaraq hızmet etken ve Konfutsiynen körüşken.
Qartayğanda Laodzı ğarpqa ketmege qarar bergen. Sıñır qaraqolınıñ başlığı Yin Si ondan fikirlerini yazıp qaldırmasını rica etken. Laodzı onıñ ricasını yerine ketirip, «Dao De Dzin»ni yazğan. Soñ yolğa çıqqan.
Laodzınıñ doğumı aqqında da efsaneler bar. Olarnıñ birine köre, anası bir qaç on yıl yüklü olğan. Laodzı aq saqallı qart adam olaraq doğğan. Diniy daosizmde o ilâh olaraq da ürmet etile.
«Dao De Dzin» daosizmniñ esas kitaplarından biridir. Adı «Yol ve fazilet kitabı» dep tercime etile. Kitap 81 qısqa bölükten ibarettir.
Kitapnıñ ne zaman ve kim tarafından yazılğanı belli degil. Bir çoq tetqiqçi onıñ metni milâttan evel IV–III asırlarda yavaş-yavaş şekillengen dep saya. Eserge çeşit devirlerde yañı parçalar qoşulğan ola bile.
Kitapta tabiatnen uyğun yaşamaq ve sadelik fikirleri müim yer tuta. Dao «yol», De ise «fazilet» ya da «içki quvet» dep tercime etile. Bular daosizmniñ esas felsefiy añlamlarıdır.
U-vey (無為) añlamı zorlamadan, tabiiy şekilde areket etmekni añlata. Bu, iç bir şey yapmamaq demek degil.
