Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Matoke

Diyila Dagbani Wikipedia
Matoke
Image
dish, banana cultivar
Nangban yiŋga YuyaMusa acuminata AAA Group Mutika/Lujugira Subgroup Mali niŋ
Yaɣili kpamlicultivar Mali niŋ
Lamba ZuliyaMusa acuminata Mali niŋ
Tingbani shɛli din yinaUganda Mali niŋ

Matoke, be lahi booni li matooke, amatooke Buganda puuni (Central Uganda), ekitookye in southwestern Uganda, ekitooke Uganda nuzaa polo, kamatore Lugisu ( Uganda nudirigu polo), ebitooke Tanzania wulinpuhili igitoki Rwanda, Burundi ni ŋun kɔrili East African Highland banana, di nyɛla bindiri shɛli din dabisa ka yi Africa kul' kara ninni na.

Uganda tingbanni, Africa nuzaa polo kodunima maa din be di ko ka che bɛ ni kɔri shɛli kamani zaɣ' sabinli bee zaɣ' tankpaɣu laasabu din chɛ ka di viɛla. di pɔɣiri maa nyɛla zaɣ' vakahili.

Di vari gba nyɛla zaɣ' vakahili, di waginsim dii bɛ yaɣi lala di yaɣa yaɣa maa ni zaŋ chaŋ koru nima maa ni.

Lala binwalli maa nyɛla din gɔŋ ka waɣa gari taba. ka mali nangban choo, din bɛ mooi maa piɛlimi di puuni ka din mooi maa mi be ka miliki .

African nuzaa polo tingbani kara maa ni kodu kila kpuɣiriba.be tooi kuli wuhiri di biɛhigu kamani Musa acuminata Colla (AAA-EA). Di lebiginsim nyɛla Musa brieyi De Wild.