Neolatina Romano
La Neolatina Romano, aŭ simple neolatino,[1][2] estas panromana lingvo, tio estas, kodigita lingvovario bazita sur la romanca, reprezentanta la tutan grupon de latinaj lingvoj.[3][4] Ĝi povas esti konsiderata kiel propono de standarda lingvo por la tuta romanca lingva familio,[5] kaj samtempe zonlingvo konstruita, ĉar ĝi estas la rezulto de lingva kodigo bazita sur specifa grupo, en ĉi tiu kazo, la latinaj lingvoj.[6] Gravas rimarki, ke ĉi tiu zonlingvo estas limigita nur al la lingva kampo, sen inkluzivi ajnan socian aŭ politikan aspekton.[7]
Enkonduko
[redakti | redakti fonton]La neolatina ekestas kiel norma lingvo kun strikte latinida bazo, malsimile al aliaj similaj lingvoprojektoj kiel Interlingua. La Interlingua estas artefarita lingvoprojekto, kreita de la Internacia Helplingva Asocio (IALA), kies celo komence estis taksi la ekzistantajn artefaritajn lingvojn kaj fari la necesajn rekomendojn por la adopto de unu el ili kiel komuna lingvo. Post konkludo ke neniu el la ekzistantaj lingvoj estis tute taŭga por uzo kiel internacia lingvo, la IALA post pluraj jaroj da laboro kaj studo publikigis vortaron kun 20,000 terminoj kaj minimuman gramatikon de tio, kio fariĝus la nova lingvo: Interlingua.[8]
La neolatina, male, ne baziĝas sur artefarita lingvo, sed estas kreita laŭ kriterioj rekomenditaj de lingvoscienco. La ĉefa celo de la neolatina ne estas antaŭenigi la uzon de internacia helpa lingvo por la tuta mondo, sed helpi la komunikadon inter “la diversaj neolatinaj popoloj [parolantoj de latinidaj lingvoj] per iliaj propraj lingvoj: la latinida” (Martín Rincón, 2016).[9] La neolatino, malsimile al Interlingua, ne uzas novigajn principojn, sed baziĝas sur la teorio de kodado evoluigita de lingvistoj kiel Lamuela, Castellanos kaj Sumien. La esenca evoluo konsideras la tutan romanidan lingvosistemon.[8]
La komenca celo de la lingvo estas, do, faciligi kaj ankaŭ dignigi la panlatinan komunikadon, tial la projekto de tiu ĉi lingvo, ĝuste nomata Vojo Neolatina, celas reakiri la originalan esencon de la latinaj aŭ romanidaj lingvoj kaj iliajn tradiciajn normojn. La lingvomodelo prezentita estas sintezo de la romanida variado kiu provas esti reprezenta por la tuta romanida areo: nova kaj komuna sed samtempe natura kaj multforma varianto, kiu ebligas al siaj parolantoj komuniki en la latina mondo (landoj kaj regionoj kun latinidaj lingvoj). Ĝi ankaŭ estas utila lingvo por neparolantoj de latinidaj lingvoj kiel pli facila alirvojo al tiuj lingvoj.
Kiel konstruita lingvo kun latinida bazo, ĝi havas plurajn avantaĝojn, kiujn aliaj konstruitaj lingvoj sen latinida bazo ne havas. Ekzemple:
- Ĝi estas komprenebla por komunumo de pli ol 800 milionoj da parolantoj de latinidaj lingvoj.
- Ĝi estas tre fleksebla kaj adaptebla al la uzoj, bezonoj kaj interesoj de diversaj latinidaj parolantoj.
- Ĝi estas centra enirpordo por ne-romanicaj parolantoj.
- Ĝi ankaŭ estas ponto inter la propraj latinidaj lingvoj (kaj nuntempaj kaj malnovaj aŭ formortintaj, inkluzive de la latino), ĉar ĝi prezentas pli grandan efikecon ĉe tradukado inter latinidaj lingvoj pro sia unueco en sintakso kaj gramatiko.
Kune kun la neolatina romanida, ekzistas ankaŭ aliaj paralelaj projektoj en aliaj eŭropaj lingvofamilioj. El tiuj, la plej evoluinta estas la tiel nomata interslava lingvo.[10] La parolantoj de latinidaj lingvoj kunvenas en Eŭropo en kontakto kun la aliaj du plej disvastiĝintaj lingvofamilioj: la ĝermana kaj la slava. La evoluo de la moderna interslava lingvo komenciĝis en 2006 sub la nomo Slovianski fare de teamo de lingvistoj el diversaj landoj gvidata de Jan van Steenbergen, kaj nur post kelkaj jaroj ĝi adoptis sian nunan nomon: Interslava. Poste ĉi tiu projekto kuniĝis kun alia simila projekto de komuna slava lingvo, Novslava, iniciatita de la ĉeĥa lingvisto Vojtěch Merunka, en jaro kiam okazis la Unua Internacia Kongreso de la interslava lingvo en la ĉeĥa urbo Nové Město.[11]
Ekzistas pluraj antaŭuloj al tiu ĉi neolatina lingvo, kelkaj el ili kodigitaj kiel helpaj lingvoj. Jam en 1947 André Schild kreis lingvon nomatan Neolatino, poste, en 1948, portugala lingvisto João Campos Lima proponis lingvon nomatan Internacional, kiel internacian komunikilon kaj alternativon al Esperanto. Poste, en 2001, Richard Sorfleet kaj Josu Lavin kreis la Interlingua Romanica, kaj post kelkaj jaroj, Raymund Zacharias kaj Thiago Sanctus kreis la Interromanico en 2017, ankaŭ kiel proponoj por panlatina komunikado. En 2010 ankaŭ aperis propono fare de la lingvisto Clayton Cardoso, la Olivarianu, sed ĉi-kaze temis pri artefarita arta lingvo enmetita en fikcia mondo.
Notoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Palmiotta (2019)
- ↑ Rincón Botero (2016)
- ↑ Especialistas debaten la creación de un estándar románico. Universidad de Valencia, 2022 [https://www.uv.es/uvweb/universitat/ca/fitxa-persona/especialistes-debaten-creacio-estandar-facilitar-comunicacio-parlants-llengues-romaniques-1285950309813/Novetat.html?id=1286260860568&plantilla=UV/Page/TPGDetaillNews ]
- ↑ Noticia en el diario El Periòdic sobre la creación de una lengua estándar neolatina
- ↑ Neolatin can be learned and used as a Romance Esperanto or Latin Esperanto, and can be treated as a set of recommendations for altering any Romance language to facilitate communication with other Romance speakers. It also helps Romance speakers get a better understanding of texts written in any other Romance language. (entrada en Omniglot)
- ↑ Blanke (1985), p. 153.
- ↑ As evident in the above examples, pan-Romance international or zonal languages are less concerned with nationalistic appeals, whether simplified and cosmopolitan or zonal language schemes. None of them involve the ideological aspects inherent in the traditional sphere of linguistic influence and national expansionism. We can say that the Latin nature of pan-Romance artificial languages has limited their potential nationalist appeal, which is quite different from the pan-Germanic zonal constructed language and pan-Slavic language discussed below. Chiong Ek Lu (2021) en "The Environment of Language Creation from the Perspective of European Geopolitics: A Case Study of the Rise of Pan-nationalist Zonal Constructed Languages", en Global Academic Journal of Linguistics and Literature, Vol-3, Iss-6 pp-109-117.
- 1 2 Almanac de Interlingua, núm. 85 (marzo 2016)
- ↑ Almanac de Interlingua, núm. 85 (marzo 2016), pág. 3
- ↑ "O inglés despois do Brexit" (Jordi Cassany) en GRIAL, núm. 221 (marzo 2019), pág. 55.
- ↑ Ŝablono:Cita-web
Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- Oficiala retejo de Via Neolatina: https://neolatino.eu/lengua.html
- Retejo por lerni neolatinan lingvon: https://apprendeneolatino.com/es/benvenito-esp/ Arkivigite je 2025-01-27 per la retarkivo Wayback Machine
- Publikigita video de la Unua Kongreso de Neolatina Romanca (Valencio, 2022): https://www.youtube.com/watch?v=XDjuZIzQyqk
- Oficiala eldono de la Projekto Via Neolatina: https://terracalida.eu/
| ||||||||||||||||
