پیووی
| پیووی | |
|---|---|
.jpg) یک جی‌بی‌یو-۱۲ پیووی ۲ پیش از بارگذاری در پایگاه گارد ملی هوایی آتلانتیک سیتی در ۲۰۱۴ | |
| نوع | خانوادهٔ بمب‌های هدایت لیزری و مهمات هدایت دقیق دوحالته |
| خاستگاه |  ایالات متحده آمریکا بریتانیا (پیووی ۴) |
| تاریخچه خدمت | |
| خدمت | ۱۹۶۸–اکنون[۱] |
| استفاده‌شده توسط | کاربران منتخب را ببینید |
| جنگ‌ها | جنگ ویتنام جنگ فالکلند جنگ خلیج فارس جنگ در افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۲۱) جنگ عراق مداخله نظامی در لیبی (۲۰۱۱) |
| تاریخچه تولید | |
| طراح | تگزاس اینسترومنتس (نسل نخست) |
| تاریخ طراحی | ۱۹۶۷–۱۹۶۸ برای نسل نخست[۲] |
| سازنده | تگزاس اینسترومنتس (آغازین) ریتیان و لاکهید مارتین (گونه‌های بعدی) Raytheon UK (پیووی ۴) |
| تاریخ تولید | از اواخر دههٔ ۱۹۶۰–اکنون |
| تعداد ساخته‌شده | رقم جامع خانواده منتشر نشده است |
| ویژگی‌ها | |
پیووی (انگلیسی: Paveway) نام یک خانواده و نام تجاری برای مجموعه‌ای از کیت‌های هدایت و بمب‌های هدایت لیزری است که نخست در ایالات متحده توسعه یافت. در این سامانه، بخش هدایت و سطوح کنترلی به بدنهٔ یک بمب سقوط آزاد متعارف افزوده می‌شود و آن را به مهمات هدایت دقیق تبدیل می‌کند. از این رو «پیووی» نام یک بمب با وزن و برد ثابت نیست و مشخصات آن به نسل کیت هدایت، بدنهٔ بمب و پیکربندی مورد استفاده بستگی دارد. نمونه‌هایی چون جی‌بی‌یو-۱۰، جی‌بی‌یو-۱۲، جی‌بی‌یو-۱۶ پیووی ۲ و جی‌بی‌یو-۲۴ ترکیب‌های متفاوتی از بدنهٔ بمب و مجموعهٔ هدایت خانوادهٔ پیووی هستند.[۳][۴]
ریشهٔ پیووی به برنامه‌های تسلیحات هدایت دقیق نیروی هوایی ایالات متحده در دههٔ ۱۹۶۰ بازمی‌گردد. سرهنگ جوزف دیویس جونیور در پایگاه اگلین و ولدن وُرد، مهندس تگزاس اینسترومنتس، ایدهٔ افزودن یک مجموعهٔ هدایت لیزری نسبتاً ساده به بمب‌های متعارف را دنبال کردند. قرارداد توسعه در ۱۹۶۷ به تگزاس اینسترومنتس رسید و در ۱۹۶۸ بمب BOLT-117، نخستین بمب هدایت لیزری که در نبرد ارزیابی شد، در جنوب شرق آسیا آزمایش شد. نیروی هوایی سپس نمونهٔ نیرومندتر جی‌بی‌یو-۱۰ پیووی ۱ را بر پایهٔ بمب ۲٬۰۰۰ پوندی مارک ۸۴ پذیرفت.[۱][۵]
اهمیت این خانواده در آن بود که دقت بالا را بدون تبدیل بمب به یک موشک پیشران‌دار فراهم می‌کرد. پیووی نیروی رانش مستقل ندارد و پس از رهاسازی با انرژی حاصل از حرکت هواپیما و گرانش پرواز می‌کند. جست‌وجوگر، بازتاب پرتو لیزری را که یک نشانه‌گذار هوابرد یا زمینی روی هدف می‌تاباند دنبال می‌کند و سطوح کنترلی مسیر بمب را اصلاح می‌کنند. نسل‌های بعدی این منطق پایه را با جست‌وجوگر و آیرودینامیک بهتر و سپس با GPS و ناوبری اینرسیایی ترکیب کردند. این تکامل سبب شد خانوادهٔ پیووی از جنگ ویتنام تا جنگ‌های چند دههٔ بعد در خدمت بماند.[۲][۳]
پیدایش و سازوکار
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]در نخستین آزمایش‌های رزمی، سامانهٔ پیووی از دو جزء اصلی بهره می‌برد: هواگرد یا سامانه‌ای که هدف را به‌طور پیوسته با لیزر روشن می‌کرد و بمبی که جست‌وجوگر آن انرژی لیزر بازتابیده از هدف را دریافت می‌کرد. نمونه‌های اولیه از روش کنترل موسوم به «bang-bang» استفاده می‌کردند که سطوح کنترلی را میان دو وضعیت جابه‌جا می‌کرد و بمب با اصلاح‌های پیاپی به سوی نقطهٔ روشن‌شده می‌رفت. این روش ارزان و نسبتاً ساده بود و در آزمایش‌های ۱۹۶۸، گونهٔ مبتنی بر بمب مارک ۸۴ میانگین خطایی در حدود ۲۰ فوت نشان داد. در مدل‌های لیزری کلاسیک، هدف باید تا مرحلهٔ پایانی اصابت به اندازهٔ کافی در دید سامانهٔ نشانه‌گذاری باقی بماند، بنابراین ابر، دود، عوارض زمین یا قطع روشن‌سازی می‌تواند هدایت را مختل کند.[۲]
کیت هدایت امکان می‌دهد همان خانوادهٔ فناوری روی بدنه‌های بمب با اندازه و کارکرد متفاوت نصب شود. در نمونه‌های شناخته‌شدهٔ پیووی ۲، مجموعهٔ کنترل و جست‌وجوگر در جلو و بخش باله‌های هدایت و پایدارسازی در عقب نصب می‌شوند. برای نمونه، ترکیب کیت مناسب با بمب ۵۰۰ پوندی ام‌کی۸۲ به GBU-12 و با بمب ۲٬۰۰۰ پوندی مارک ۸۴ به گونه‌های GBU-10 می‌انجامد. همین ساختار مدولار سبب شد تولیدکنندگان بتوانند کیت هدایت را جدا از بدنهٔ بمب تولید و به نیروهای مسلح عرضه کنند. لاکهید مارتین در ۲۰۱۷ اعلام کرد یکصدهزارمین کیت Paveway II Plus خود را تحویل داده است و در آن زمان ایالات متحده و ۱۶ کشور از کیت‌های ساخت این شرکت استفاده می‌کردند.[۴]
مزیت هدایت لیزری، توان حملهٔ دقیق به هدفی است که بتوان آن را نشانه‌گذاری کرد و در برخی پیکربندی‌ها امکان اصلاح نقطهٔ هدف تا لحظه‌های پایانی است. در مقابل، وابستگی به خط دید لیزر یکی از محدودیت‌های اصلی نسل‌های نخست بود. گونه‌های دوحالته برای کاهش این محدودیت، هدایت لیزری را با GPS و ناوبری اینرسیایی ترکیب می‌کنند. در چنین پیکربندی‌هایی، مختصات یک هدف ثابت می‌تواند مبنای هدایت در هوای نامساعد یا هنگام پوشیده‌شدن هدف باشد و لیزر همچنان برای هدایت دقیق پایانی یا برخی اهدافی که موقعیتشان تغییر می‌کند به کار رود. پیووی ۴ بریتانیایی نمونهٔ برجستهٔ این رویکرد است و وزارت دفاع بریتانیا آن را مجهز به GPS و هدایت لیزری توصیف کرده است.[۶]
نسل‌ها و کاربرد رزمی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پیووی ۱ فناوری پایه‌ای را که در ۱۹۶۸ آزمایش شده بود به یک جنگ‌افزار عملیاتی تبدیل کرد. در جریان عملیات لاینبکر در ۱۹۷۲، بمب‌های هدایت لیزری نیروی هوایی آمریکا علیه پل‌ها و دیگر اهداف سخت در ویتنام شمالی به کار رفتند. موزهٔ ملی نیروی هوایی ایالات متحده گزارش می‌کند که تقریباً نیمی از بمب‌های هدایت لیزری رهاشده در جنوب شرق آسیا مستقیماً به هدف خوردند و بخش بزرگی از بقیه در فاصله‌ای کمتر از ۲۵ فوت فرود آمدند. حملات لیزری در آوریل و مه ۱۹۷۲ در انهدام یا از کار انداختن سازه‌هایی مانند پل تان هوا و پل پل دومر نقش داشتند و نشان دادند که دقت می‌تواند شمار مهمات و حملات لازم برای هدف‌های نقطه‌ای را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.[۱][۲]
| نسل | ویژگی و زمان ورود | نمونه‌های شناخته‌شده |
|---|---|---|
| پیووی ۱ | نخستین نسل عملیاتی، هدایت نیمه‌فعال لیزری، آزمایش رزمی از ۱۹۶۸ | GBU-10 Paveway I |
| پیووی ۲ | ورود به خدمت در ۱۹۷۶، باله‌های دم تاشو و بهبود عملکرد و برد نسبت به نسل نخست[۲] | جی‌بی‌یو-۱۰، جی‌بی‌یو-۱۲، جی‌بی‌یو-۱۶ پیووی ۲ |
| پیووی ۳ | ورود در ۱۹۸۶، جست‌وجوگر جاروبگر و هدایت تناسبی برای مسیر پرواز هموارتر و کارایی بهتر در حملهٔ ارتفاع پایین[۲] | جی‌بی‌یو-۲۴، جی‌بی‌یو-۲۷ پیووی ۳ |
| گونه‌های دوحالته و پیووی ۴ | ترکیب هدایت لیزری با GPS و ناوبری اینرسیایی، پیووی ۴ از ۲۰۰۸ وارد عملیات بریتانیا شد[۶] | Enhanced Paveway، Paveway IV |
پیووی ۲ در ۱۹۷۶ وارد خدمت شد و با باله‌های دم تاشو امکان حمل تعداد بیشتری بمب زیر یک هواگرد و بهبود عملکرد پروازی را فراهم کرد. پیووی ۳ که در ۱۹۸۶ وارد شد، برای حمله در ارتفاع پایین بازطراحی شد و به‌جای اصلاح‌های دوحالتهٔ نسل‌های نخست از هدایت تناسبی و جست‌وجوگری با میدان جست‌وجوی بهتر استفاده کرد. جی‌بی‌یو-۲۷ پیووی ۳ نیز از همین خانواده برای حمل در محفظهٔ داخلی اف-۱۱۷ توسعه یافت. پیووی ۲ و ۳ در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ از مهم‌ترین تسلیحات هدایت دقیق ائتلاف بودند. بریتانیا پیش‌تر پیووی ۲ را در جنگ فالکلند ۱۹۸۲ به کار برده بود و تصاویر آرشیوی موزه‌های جنگ امپراتوری هریرهای GR.3 مسلح به GBU-16 پیووی ۲ را در آن جنگ ثبت کرده‌اند.[۲][۷]
پیووی ۴ ادامهٔ بریتانیایی این خانواده با هدایت دوحالته است. وزارت دفاع بریتانیا نخستین کاربرد عملیاتی آن را در افغانستان در ۲۰۰۸ ثبت کرده و کاربرد آن در عملیات لیبی در ۲۰۱۱ را نیز گزارش کرده است.[۶] این خانواده در جنگ‌های پس از جنگ سرد نیز در مقیاس گسترده باقی ماند. ریتیان اعلام می‌کند که گونه‌های پیووی بیش از نیمی از مهمات هدایت دقیق هوا به زمین استفاده‌شده در عملیات آزادی عراق، عملیات آزادی پایدار و عملیات ناتو در لیبی را تشکیل داده‌اند. این رقم ادعای تولیدکننده است، اما گستردگی استفاده از این خانواده در کنار ادامهٔ تولید و صادرات نشان می‌دهد که پیووی هم‌زمان با ظهور سامانه‌های مبتنی بر GPS از خدمت کنار نرفت و نسل‌های جدید آن دو شیوهٔ هدایت را با یکدیگر ترکیب کردند.[۳]
مونتاژ یک GBU-12 پیووی ۲ با بدنهٔ ۵۰۰ پوندی در ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن، ژانویهٔ ۲۰۰۳
آماده‌سازی مجموعه‌های کنترل و هدایت بمب در یواس‌اس تئودور روزولت، مارس ۲۰۰۳
مونتاژ مهمات هدایت‌شونده در انبار تسلیحات یواس‌اس تئودور روزولت، مارس ۲۰۰۳
تکنسین‌های مهمات نیروی دریایی آمریکا در حال مونتاژ GBU-12 در یواس‌اس آبراهام لینکلن، ژانویهٔ ۲۰۰۳
_assembly_aboard_USS_Theodore_Roosevelt_(CVN_71).jpg)
.jpg)
کاربران و تولید
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پیووی در طول چند نسل به نیروهای مسلح متعددی صادر شده و آمار واحدی برای شمار کل تولید یا موجودی جهانی آن وجود ندارد. یکی از دلایل این وضعیت آن است که کیت‌های هدایت، بدنه‌های بمب و برخی اجزای دیگر می‌توانند در قراردادهای جداگانه خریداری شوند. تولید نیز تنها در اختیار یک شرکت نبوده است. تگزاس اینسترومنتس سازندهٔ نسل نخست بود و ریتیان و لاکهید مارتین در گونه‌های بعدی نقش عمده‌ای داشته‌اند. لاکهید مارتین از ۲۰۰۱ تأمین‌کنندهٔ تأییدشدهٔ کیت پیووی ۲ بود و تا اوت ۲۰۱۷ یکصدهزارمین Paveway II Plus خود را تحویل داد، اما این عدد مجموع تولید همهٔ گونه‌های پیووی یا موجودی یک کشور نیست.[۴]
جدول زیر کاربران منتخب را نشان می‌دهد و فهرست کامل همهٔ دارندگان تاریخی یا فعلی نیست. در مواردی که قرارداد رسمی یا برآورد قابل ردیابی برای تعداد وجود دارد، رقم ذکر شده است. در غیر این صورت از تبدیل عبارت‌های کلی مانند «در خدمت» به تعداد ساختگی پرهیز شده است.
| کشور و نیرو | ورود یا گونهٔ مستند | تعداد یا وضعیت مستند |
|---|---|---|
| ایالات متحده آمریکا نیروی هوایی و نیروی دریایی | نخستین ارزیابی رزمی در ۱۹۶۸، استفاده از نسل‌های پیووی ۱ تا ۳ و گونه‌های بعدی[۱][۴] | رقم جامع موجودی ملی منتشر نشده است |
| نیروی هوایی سلطنتی | پیووی ۲ دست‌کم در جنگ فالکلند ۱۹۸۲ مستند است، پیووی ۴ از ۲۰۰۸ وارد عملیات شد[۷][۶] | دو قرارداد در ۲۰۱۲ برای ۶۲۴ پیووی ۴ اضافی، به ارزش مجموع حدود ۳۸ میلیون پوند[۸] |
 نیروی هوایی سلطنتی سعودی | پیووی ۴، مجوز صادرات بریتانیا در ۲۰۱۴ | برآورد SIPRI که در اسناد پارلمان بریتانیا نقل شده است: حدود ۲٬۴۰۰ بمب تحویل‌شده در ۲۰۱۵[۹] |
 قطر | پیووی ۴ در بستهٔ تسلیحاتی قرارداد ۲۴ فروند یوروفایتر تایفون در ۲۰۱۷[۱۰] | تعداد بمب‌ها در اعلام رسمی قرارداد منتشر نشد |
 نیروی هوایی سلطنتی استرالیا | کاربرد پیووی ۲ با اف-۳۵ای در ۲۰۲۱ به‌طور رسمی مستند است[۱۱] | رقم عمومی موجودی پیووی منتشر نشده است |
 نیروی هوایی لهستان | صفحهٔ رسمی اف-۱۶ بلوک ۵۲+ لهستان قابلیت به‌کارگیری GBU-12E/B پیووی ۲ و GBU-24 پیووی ۳ را ثبت می‌کند[۱۲] | سال آغاز و رقم موجودی در منبع رسمی عمومی مشخص نشده است |
ارقام خرید نیز باید با احتیاط خوانده شوند. قرارداد ۲۰۱۲ بریتانیا صریحاً از ۶۲۴ بمب «اضافی» سخن می‌گوید و بنابراین معادل کل موجودی بریتانیا نیست.[۸] رقم ۲٬۴۰۰ برای عربستان نیز عدد رسمی دولت سعودی نیست و به‌عنوان برآورد SIPRI از تحویل‌های ۲۰۱۵ در مدرک ارائه‌شده به پارلمان بریتانیا آمده است.[۹] در مقابل، قرارداد قطر وجود پیووی ۴ در بستهٔ تسلیحاتی را تأیید می‌کند ولی شمار بمب‌ها را اعلام نمی‌کند. این تفاوت در نوع داده‌ها سبب می‌شود ارائهٔ یک «فهرست موجودی جهانی» با اعداد ظاهراً دقیق، بدون اتکا به اسناد خرید هر کشور، گمراه‌کننده باشد.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پانویس
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- 1 2 3 4 "Getting Closer: Precision Guided Weapons in the Southeast Asia War" (in English). National Museum of the United States Air Force. Retrieved 17 اوت 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 Correll, John T. (1 مارس 2010). "The Emergence of Smart Bombs". Air & Space Forces Magazine (in English). Retrieved 17 اوت 2026.
- 1 2 3 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامRTXوارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). - 1 2 3 4 "Lockheed Martin Delivers 100,000th Paveway II Plus Laser Guided Bomb" (in English). Lockheed Martin. 29 اوت 2017. Retrieved 17 اوت 2026.
- ↑ "Texas Instruments BOLT-117 Laser Guided Bomb" (in English). National Museum of the United States Air Force. Retrieved 17 اوت 2026.
- 1 2 3 4 "RAF laser-guided bomb contract secures hundreds of UK jobs" (in English). Ministry of Defence. 3 آوریل 2012. Retrieved 17 اوت 2026.
- 1 2 "The Falklands Conflict, April - June 1982" (in English). Imperial War Museums. Retrieved 17 اوت 2026.
- 1 2 "Ministry of Defence Annual Report and Accounts 2012–13" (PDF) (in English). UK Ministry of Defence. 2013. p. 58. Retrieved 17 اوت 2026.
- 1 2 "AAR0002 - Evidence on 2017 arms export controls Annual Report" (in English). UK Parliament. Retrieved 17 اوت 2026.
- ↑ "Defence Secretary in Doha as multi-billion pound jet contract with Qatar is signed" (in English). Ministry of Defence. 10 دسامبر 2017. Retrieved 17 اوت 2026.
- ↑ "Australian warheads introduced into service" (in English). Australian Department of Defence. 17 ژانویه 2022. Retrieved 17 اوت 2026.
- ↑ "F-16 BLOCK 52+" (in Polish). Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej. Retrieved 17 اوت 2026.
منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- Correll, John T. (1 مارس 2010). "The Emergence of Smart Bombs". Air & Space Forces Magazine (in English). Retrieved 17 اوت 2026.
- "Getting Closer: Precision Guided Weapons in the Southeast Asia War" (in English). National Museum of the United States Air Force. Retrieved 17 اوت 2026.
- "Paveway Bomb" (in English). Raytheon. Retrieved 17 اوت 2026.
- "RAF laser-guided bomb contract secures hundreds of UK jobs" (in English). Ministry of Defence. 3 آوریل 2012. Retrieved 17 اوت 2026.
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- تاریخچهٔ تسلیحات هدایت دقیق در جنگ ویتنام در موزهٔ ملی نیروی هوایی ایالات متحده
- معرفی خانوادهٔ پیووی در وبگاه ریتیان
