Chorus (efecto)

Chorus
Subclase de efecto de son
Fontes e ligazóns Freebase /m/07m2kt
Wikidata C:Commons

Efecto chorus producido cun pedal Electro-Harmonix Small Clone.

Chorus, flanger e delay en estéreo sobre unha guitarra eléctrica, producidos cunha unidade multiefectos Zoom G3.

O chorus (do inglés: «coro») é un efecto de son que se produce cando sons individuais con aproximadamente o mesmo tempo e alturas moi semellantes converxen. Aínda que sons semellantes procedentes de múltiples fontes poden darse de forma natural, como no caso dun coro ou dunha orquestra de cordas, o efecto tamén se pode simular mediante un procesador electrónico de sinal. En palabras de Julius O. Smith, un chorus é calquera procesador de sinal que fai que unha fonte sonora, como unha voz, soe coma moitas fontes semellantes cantando ou tocando ao unísono; como a execución ao unísono nunca é exacta, o efecto simúlao facendo copias modificadas de forma independente do sinal de entrada.

Cando o efecto se produce correctamente, ningún dos sons constituíntes se percibe desafinado. É característico de sons cunha calidade rica e brillante que estaría ausente se o son proveñese dunha única fonte; ese brillo prodúcese polo batido, a interferencia entre dúas frecuencias lixeiramente distintas que se reforzan e se cancelan alternativamente. O efecto é máis aparente nos sons sostidos: ao engadir ao sinal orixinal sinais adicionais de altura semellante mais lixeiramente variable co tempo, créase a ilusión de que cambia o timbre, e non a altura da nota tocada.

O efecto é especialmente fácil de escoitar nun coro ou nun conxunto de cordas: un coro ten varias persoas cantando cada parte e un conxunto de cordas ten varios violinos e posiblemente outros instrumentos de corda.

O efecto natural

Aínda que a maioría dos instrumentos acústicos non poden producir o efecto por si mesmos, algúns, en particular os de corda con ordes dobres, prodúceno como parte do seu propio deseño:

• Piano: cada martelo golpea unha orde de varias cordas afinadas case na mesma altura (agás nas notas graves), de xeito que cada nota soa como varias fontes case idénticas tocando ao unísono.
• Outros instrumentos con pares de cordas afinadas ao unísono ou en oitavas, como a mandolina ou a guitarra de doce cordas, crean un brillo complexo característico.
• Órgano: a voix céleste («voz celeste») é un rexistro formado por unha ou dúas filas de tubos lixeiramente desafinados; o termo «celeste» refírese a unha fila de tubos desafinada lixeiramente para producir un efecto de batido ao combinarse cunha fila afinada normalmente, e tamén a un rexistro composto de dúas ou máis filas desafinadas entre si.

Os conxuntos de voces ou de instrumentos tamén poden producir un chorus natural, como no caso dunha orquestra de cordas ou dun coro.

Efecto electrónico

Pedal chorus Electro-Harmonix Small Clone.

O efecto chorus pódese simular cunha variedade de unidades de efectos electrónicas e dixitais e de equipos de procesamento de sinal, incluídos os efectos de software. Se o procesador está baseado en hardware, pode presentarse como un pedal de efectos, un módulo de rack, un dispositivo de sobremesa, integrado nun amplificador (a miúdo de guitarra) ou mesmo nalgúns instrumentos electrónicos, como sintetizadores, pianos electrónicos e órganos Hammond.

O efecto conséguese tomando un sinal de son e mesturándoo cunha ou máis copias retardadas de si mesmo. A altura das voces engadidas está modulada tipicamente por un oscilador de baixa frecuencia (LFO), de forma semellante a un flanger, mais con retardos máis longos e sen realimentación: un retardo demasiado curto produciría flanging, mentres que un retardo na orde de 10 a 50 milisegundos mesturado co sinal orixinal produce o chorus. Unha implementación eficiente pódese basear en múltiples derivacións interpoladas sobre unha única liña de retardo, oscilando arredor das posicións que terían nunha liña de retardo fixa; cada derivación pode ter a súa propia posición espacial e, en estéreo, a súa propia posición no campo estéreo.

Os procesadores de chorus estéreo producen o mesmo efecto variándoo entre as canles esquerda e dereita, desprazando o retardo ou a fase do LFO, de xeito que o efecto se intensifica ao proceder os sons de múltiples puntos do campo estéreo. Usado con instrumentos como a guitarra eléctrica «limpa» (sen distorsión) e os teclados, pode dar sons moi ambientais. A pesar do nome, a maioría dos chorus electrónicos non emulan con precisión o efecto acústico dun conxunto: crean un brillo electrónico en movemento constante, pois o oído non se deixa enganar por só dous sinais mesturados, que se perciben coma dous cantantes ou dous violinistas e non coma un coro.

Historia

Xa a comezos da década de 1940 o órgano Hammond empregaba redes analóxicas LC como aproximación ás liñas de retardo para este tipo de efecto. A mediados da década de 1960 naceron os órganos eléctricos «con chorus», que xeraban dúas frecuencias case idénticas para cada nota dividindo os osciladores mestres de formas diferentes, imitando as pequenas diferenzas entre as tres cordas dunha mesma nota de piano.

O chorus converteuse no efecto característico dos sintetizadores de cordas dos anos 1970 e comezos dos 1980, como o Eminent Solina (1974), o Roland VP330 (1978) ou o Korg Polysix (1981).

En 1975, Roland incorporou o seu circuíto de chorus estéreo aos amplificadores JC-120 e JC-60 Jazz Chorus, e ao ano seguinte o mesmo efecto presentouse en formato de pedal co Boss CE-1 Chorus Ensemble (1976), o primeiro pedal de efectos de Boss e o primeiro pedal de chorus comercial, con circuítos analóxicos BBD (bucket-brigade, liña de retardo analóxica en circuíto integrado) e saídas estéreo. O CE-1 incluía ademais un modo de vibrato. En 1979 chegou o CE-2, en formato compacto e sen vibrato nin saída estéreo, e en 1982 o CE-3, con saída estéreo; o CE-1 mantívose en produción ata 1984.

Pedal chorus Boss CE-3 de 1984.

Outro pedal clásico foi o Electro-Harmonix Small Clone, fabricado entre aproximadamente 1979 e 1983, un chorus analóxico mono baseado en circuítos integrados BBD (Panasonic MN3007 ou Reticon SAD1024), popularizado por Kurt Cobain de Nirvana.

Uso

Un dos usuarios recoñecidos do CE-1 foi Andy Summers de The Police, que gravou a súa modulación característica en moitas cancións do grupo, como «Message in a Bottle», «Don't Stand So Close to Me» e «Walking on the Moon». Kurt Cobain empregou o seu Small Clone en directo e nas gravacións de Nevermind; o efecto escóitase ao longo de todo o tema «Come as You Are».

Outros exemplos documentados de pistas de guitarra con chorus evidente son «Soul to Squeeze» dos Red Hot Chili Peppers, «Evensong» de Fripp & Eno, «Paradise City» dos Guns N' Roses, «Swunk» de Mike Stern e «Mr. Sunshine» de Satellite Party.

Efectos similares

O flanging é un efecto similar que usa retardos máis curtos e realimentación; como se dixo, un retardo demasiado curto nun circuíto de chorus produce flanging. O phaser, pola súa banda, crea picos e vales no espectro de frecuencias mediante filtros pasa-todo en lugar de liñas de retardo.

Se só se escoita o sinal modulado sen mesturalo co orixinal, o resultado é vibrato, e non chorus. O Uni-Vibe de Shin-ei, de finais da década de 1960, intentaba recrear electronicamente o son dun altofalante rotativo Leslie nunha unidade compacta; era máis un phaser con vibrato ca un chorus, mais axudou a popularizar os efectos de modulación analóxicos.

Véxase tamén

Outros artigos

• Flanger
• Phaser
• Interferencia

Bibliografía

• Hodgson, Jay (2010). Understanding Records: A Field Guide to Recording Practice. Continuum. ISBN 978-1-4411-5607-5. (en inglés)
• Smith, Julius O. (2010). Physical Audio Signal Processing. W3K Publishing. ISBN 978-0-9745607-2-4. (en inglés)

Ligazóns externas

• «P.A.S. – Boss Chorus Ensemble» (en inglés)