Hajjaj ibn Yusuf
| Al-Hajjaj ibn Yusuf al-Thaqafi | |
|---|---|
| Nama samaran | Al-Hajjaj |
| Kelahiran | 661 Masihi Taif, Arab Saudi |
| Meninggal dunia | 714 Masihi Iraq |
| Kesetiaan | Khilafah Umayyah |
| Perkhidmatan | Kerajaan Bani Umayyah |
| Jeneral Perang | Panglima |
Al-Hajjaj ibn Yusuf al-Thaqafi (Arab: الحجاج بن يوسف) (661–714 M) merupakan antara tokoh politik dan ketenteraan yang paling kontroversi, digeruni,
dan dinamik dalam sejarah tamadun Islam. Beliau berkhidmat sebagai gabenor Iraq dan wilayah timur semasa era Khilafah Umayyah di bawah pemerintahan Khalifah Abd al-Malik ibn Marwan dan anaknya, al-Walid I. Di satu sisi, al-Hajjaj diangkat sebagai arkitek utama yang menyelamatkan empayar Umayyah daripada kehancuran, namun di sisi yang lain, sejarah mencatatkan namanya dengan tinta darah sebagai seorang pemerintah yang zalim dan tidak teragak-agak menumpahkan darah umat Islam demi mengekalkan kuasa khilafah.[1]
Dilahirkan di Ta’if dalam kabilah Bani Thaqif, kehidupan awal al-Hajjaj bermula sebagai seorang guru yang mengajar kanak-kanak membaca dan menghafal Al-Quran. Latar belakang ini membentuk keperibadiannya yang sangat fasih berbahasa Arab, bijak berkhutbah, dan mempunyai kefahaman yang mendalam terhadap kitab suci. Bakat kepimpinan dan ketegasannya mula menarik perhatian kerajaan Umayyah di Damsyik apabila beliau menyertai pasukan polis (shurtah) dan berjaya memulihkan disiplin tentera yang kian luntur. Oleh kerana jasanya dalam pentadbiran kerajaan yang besar, Khalifah Abdul Malik Bin Marwan telah melantik belau menjadi Gabenor Hijaz, Iraq, Yamamah dan Yaman.[2]
Kehidupan
[sunting | sunting sumber]
Kemuncak awal karier ketenteraannya bermula apabila Khalifah Abd al-Malik menyerahkan tugas berat kepadanya untuk menumpaskan pemberontakan Abdullah ibn al-Zubayr di Mekah.[1][2] Pada tahun 692 M, al-Hajjaj bertindak mengepung kota suci Mekah dan melancarkan batu menggunakan manjanik (alat pelontar) ke arah Kaabah tempat berlindung Ibn al-Zubayr.[1] Serangan agresif ini berakhir dengan kematian Ibn al-Zubayr, sekali gus menamatkan Perang Saudara Islam Kedua (Fitnah Kedua) dan menyatukan semula empayar Islam di bawah satu bendera.[1][2]
Kejayaan besar tersebut mendorong Khalifah melantik al-Hajjaj sebagai Gabenor Iraq, sebuah wilayah yang terkenal dengan pergolakan politik yang ekstrem dan sentiasa memberontak.[2] Langkah pertamanya di Kufah bermula dengan pengamanan atas pemberontakan oleh penduduk di sana. Melalui pendekatan kuku besi, beliau berjaya mematahkan pelbagai siri pemberontakan domestik, termasuk revolusi besar-besaran yang dipimpin oleh Ibn al-Ash'ath yang hampir meruntuhkan dinasti Umayyah.[2]
Di sebalik reputasinya yang kejam, al-Hajjaj merupakan seorang pentadbir yang genius dan berwawasan luas.[2] Beliau merupakan pelopor penting kepada dasar "Arabisasi" birokrasi, di mana bahasa Arab dijadikan sebagai bahasa rasmi pentadbiran menggantikan bahasa Parsi dan Yunani.[2] Beliau juga memperkenalkan mata wang dinar emas dan dirham perak Islam yang seragam untuk mengukuhkan ekonomi empayar.[2] Dari segi pembangunan fizikal, beliau membina kota baharu yang strategik iaitu Kota Wasit di Iraq serta memulihkan sistem pengairan di Lembah Tigris dan Euphrates untuk merancakkan sektor pertanian.[2]
Sumbangan
[sunting | sunting sumber]Sumbangan al-Hajjaj yang paling agung dan dinikmati oleh umat Islam sehingga ke hari ini adalah dalam bidang pemeliharaan al-Quran.[2][3] Menyedari bahawa empayar Islam semakin berkembang luas dan ramai orang bukan Arab mula menganut Islam, beliau bimbang berlakunya kesilapan sebutan teks suci tersebut.[2][4] Oleh itu, al-Hajjaj telah mengarahkan pakar bahasa seperti Nasr ibn Asim untuk memperkenalkan sistem titik (nuqat) pada huruf-huruf Arab (seperti membezakan ب, ت, dan ث) serta tanda bacaan (tashkil/baris).[2][3][4] Usaha ini memastikan al-Quran dapat dibaca dengan tepat oleh seluruh umat Islam di seluruh dunia.[2][3][4]
Selain itu, visi ketenteraannya telah mencetuskan gelombang perluasan kuasa Islam yang luar biasa ke wilayah timur.[2] Beliau telah melantik dan menaja panglima-panglima muda yang genius seperti Muhammad ibn Qasim yang berjaya membuka wilayah Sindh (kini India/Pakistan) dan Qutaybah ibn Muslim yang menembusi wilayah Transoxiana sehingga ke sempadan China.[2]
Meninggal Dunia
[sunting | sunting sumber]Al-Hajjaj ibn Yusuf meninggal dunia pada tahun 714 M di Kota Wasit akibat penyakit perut yang kronik. Beliau meninggalkan legasi yang sangat polaris dalam lipatan sejarah. Bagi para sejarawan, beliau adalah seorang kejam yang zalim kerana telah menghukum mati ribuan nyawa termasuk para sahabat Nabi dan tabi'in yang mulia, seperti Said ibn Jubair. Namun bagi sebuah empayar yang sedang membina tamadun, beliau adalah seorang negarawan ulung yang tegas, yang tanpanya, kestabilan politik, penyebaran Islam ke Asia Selatan, dan kaedah pembacaan al-Quran moden mungkin tidak akan wujud dalam bentuk yang kita kenali hari ini.[2][4]
Rujukan
[sunting | sunting sumber]Pautan luar
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 "Al-Hajjaj: Pembesar Umaiyyah Penghancur Kaabah – The Patriots" (dalam bahasa Inggeris AS). 2020-02-22. Dicapai pada 2026-08-06.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 "Al-Hajjaj | Governor, Biography, & Facts | Britannica". www.britannica.com (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 2026-08-06.
- 1 2 3 "Client Challenge". id.scribd.com. Dicapai pada 2026-08-06.
- 1 2 3 4 "SEJARAH RASM DAN DHABT AL-QURAN - Flip eBook Pages 1-13 | AnyFlip". anyflip.com. Dicapai pada 2026-08-06.
