Tulsidas

Goswami Tulsidas

Goswami Tulsidas (sebutan Sanskrit: [tʊlsiːdaːsa]) juga dieja sebagai Tulasidasa, dan nama asalnya Rambola Dubey (sebutan Hindi: [rɑːməboːlɑː d̪ubeː]; 11 Ogos 1511 – 30 Julai 1623), ialah seorang alim, penyair dan penganut Bhakti Vaishnava (tradisi Ramanandi) dalam agama Hindu yang terkenal kerana pengabdiannya kepada Tuhan Rama. Beliau menghasilkan beberapa karya terkenal dalam bahasa Sanskrit, Awadhi dan bahasa Braj, namun paling masyhur sebagai pengarang Hanuman Chalisa dan epik Ramcharitamanas, iaitu penceritaan semula Ramayana dalam bahasa Sanskrit yang berasaskan kehidupan Rama, ditulis dalam bahasa vernakular Awadhi.

Tulsidas menghabiskan sebahagian besar hayatnya di bandar Varanasi (Benaras) dan Ayodhya. Tulsi Ghat di tebing Sungai Gangga di Varanasi dinamakan sempena beliau. Beliau juga mengasaskan Kuil Sankat Mochan Hanuman di Varanasi, yang dipercayai dibina di lokasi beliau memperoleh darsana (penampakan suci) dewa Hanuman. Tulsidas turut memulakan tradisi pementasan Ramlila, iaitu teater rakyat yang mengadaptasi kisah Ramayana.

Beliau diiktiraf sebagai salah seorang penyair teragung dalam kesusasteraan Hindi, India dan dunia. Pengaruh Tulsidas serta karya-karyanya terhadap seni, budaya dan masyarakat India amat luas, dan masih dapat dilihat hingga kini melalui bahasa vernakular, pementasan Ramlila, muzik klasik Hindustan, muzik popular serta siri televisyen.

Kehidupan Awal

Menurut tradisi lisan yang popular, Tulsidas dilahirkan sebagai anak kepada Atmaram Dubey dan Hulasi, pasangan Brahmin, pada tahun 1496 Masihi (bersamaan Vikrama Saka 1554), pada waktu yang dianggap tidak bertuah. Oleh sebab itu, beliau dikatakan telah ditinggalkan oleh ibu bapanya dan kemudiannya dibesarkan oleh seorang pembantu rumah yang sudah tua sebelum dipelihara oleh seorang wanita pengemis.

Ketika berusia kira-kira lapan tahun, seorang petapa Hindu bernama Narahari Ananda dikatakan telah mengambilnya sebagai murid dan membawanya ke sebuah asrama. Beliau menamakan kanak-kanak itu Rambola serta mula mendidiknya melalui penceritaan kisah Ramayana. Semasa upacara upanayana, iaitu upacara inisiasi ke dalam pengajian Veda dan kehidupan beragama, gurunya memberikan nama Tulasidasa.

Tulasidas kemudiannya dihantar ke Varanasi untuk melanjutkan pengajian di bawah bimbingan Seshasanatani, seorang sarjana Veda yang terkemuka. Selepas menjalani pengajian selama kira-kira lima belas tahun dalam bidang Veda, kesusasteraan berkaitan dan latihan kehidupan pertapaan, beliau kembali ke kampung halamannya di Rajpur.

Di Rajpur, beliau mula menyampaikan syarahan keagamaan yang berasaskan kisah Ramayana.

Menurut riwayat tradisional, Tulasidas berkahwin dengan Ratnavali, anak kepada ahli astrologi terkenal Dinabandhupathaka. Beliau dikatakan sangat menyayangi isterinya. Namun demikian, Ratnavali dikatakan telah menasihatinya supaya mengalihkan kecintaannya daripada perkara duniawi kepada Tuhan Sri Rama. Peristiwa ini dipercayai menjadi titik perubahan dalam kehidupannya, lalu beliau meninggalkan kehidupan berumah tangga dan berpindah ke Varanasi. Di sana, syarahan beliau mengenai Ramayana mendapat sambutan yang meluas.

Tradisi Hindu turut menyatakan bahawa Tulasidas pernah bertemu dengan Hanuman, yang dipercayai sebagai salah seorang chiranjivi, iaitu makhluk yang hidup kekal, dan memperoleh darsana (penglihatan suci) terhadap Sri Rama.

Menurut kepercayaan tradisional, selepas menerima petunjuk daripada Tuhan Shiva melalui suatu penglihatan, Tulasidas pergi ke Ayodhya dan mula mengarang karya agungnya, Ramacaritamanasa dalam dialek Avadhi. Karya tersebut dikatakan disiapkan dalam tempoh kira-kira dua tahun setengah.

Kejayaan dan mutu kesusasteraan karya tersebut dikatakan menimbulkan rasa iri hati dalam kalangan sebahagian sarjana pada zamannya. Menurut riwayat tradisional, mereka cuba menghalang dan mencederakan Tulasidas, namun usaha tersebut tidak berjaya.

Selepas itu, Tulsidas menumpukan usahanya untuk menyebarkan kisah Rama serta pengabdian kepada nama-Nya. Menurut tradisi, beliau turut menggalakkan golongan belia pada zamannya membina kekuatan fizikal dan akhlak dengan menubuhkan beberapa akhada (gelanggang latihan tradisional) serta menggalakkan penyertaan mereka. Hanuman dijadikan sebagai tokoh teladan dalam usaha tersebut. Beliau juga dikatakan telah membina beberapa buah kuil yang didedikasikan kepada Hanuman.

Menurut riwayat tradisional, Tulsidas meninggal dunia pada usia 126 tahun pada tahun 1622 Masihi di Sankat Mochan Ghat, sebuah ghat di tebing Sungai Gangga di Kashi.

Karya

Para ahli biografi secara umumnya menganggap bahawa dua belas karya telah dihasilkan oleh Tulsidas, terdiri daripada enam karya utama dan enam karya kecil. Berdasarkan bahasa yang digunakan, karya-karya tersebut dibahagikan kepada dua kumpulan seperti berikut:

Karya dalam bahasa Avadhi

• Ramcharita manasa
• Ramlala Nahachhu
• Barvai Ramayan
• Parvati Mangal
• Janaki Mangal
• Ramagya Prashna

Karya dalam bahasa Braj

• Krishna Gitavali
• Gitavali
• Sahitya Ratna (atau Ratna Ramayan)
• Dohavali
• Vairagya Sandipani
• Vinaya Patrika

Selain karya-karya tersebut, Tulsidas juga dikaitkan dengan penghasilan Hanuman Chalisa, Hanuman Ashtak, Hanuman Bahuk, Bajrang Baan dan Tulsi Satsai.

Ramcharitmanas

Ramcharitmanas (1574–1576) merupakan karya terpanjang dan terawal Tulsidas. Ditulis dalam bahasa Avadhi, karya ini ialah penceritaan semula kisah Ramayana. Kandungannya mengambil ilham daripada pelbagai sumber, termasuk Ramayana karya Valmiki, Adhyatma Ramayana, Prasannaraghava dan Hanuman Nataka.

Karya ini mengandungi kira-kira 12,800 baris yang dibahagikan kepada 1,073 rangkap, dengan setiap rangkap terdiri daripada bait Chaupai yang dipisahkan oleh Doha atau Soratha. Seperti Ramayana karya Valmiki, Ramcharitmanas dibahagikan kepada tujuh bahagian dan panjangnya kira-kira satu pertiga daripada karya asal tersebut.

Puisi ini digubah menggunakan 18 jenis metrum, termasuk sepuluh metrum Sanskrit seperti Anushtup, Shardulvikridit, Vasantatilaka, Vamshashta, Upajati, Pramanika, Malini, Sragdhara, Rathoddhata dan Bhujangaprayata, serta lapan metrum Prakrit iaitu Soratha, Doha, Chaupai, Harigitika, Tribhangi, Chaupaiya, Trotaka dan Tomara.

Karya ini juga dikenali sebagai Tulsikrit Ramayana, yang bermaksud Ramayana yang dikarang oleh Tulsidas. Ramcharitmanas dianggap sebagai salah satu karya kesusasteraan keagamaan yang paling berpengaruh di India dan sering digambarkan oleh para sarjana sebagai lambang budaya India serta karya agung kesusasteraan bhakti di India Utara.

Beberapa manuskrip Ramcharitmanas didakwa ditulis sendiri oleh Tulsidas. Ahli bahasa George Grierson mencatatkan bahawa terdapat dua salinan yang dipercayai ditulis dengan tulisan tangan penyair tersebut. Salah satunya disimpan di Rajapur, namun hanya bahagian Ayodhyakand yang masih wujud. Menurut legenda, manuskrip itu telah dicuri dan dibuang ke Sungai Yamuna, tetapi hanya jilid kedua berjaya diselamatkan. Grierson juga menyatakan bahawa satu lagi salinan pernah berada di Malihabad, daerah Lucknow, dengan hanya sehelai halaman yang hilang.

Satu lagi manuskrip Ayodhyakand yang didakwa ditulis oleh Tulsidas disimpan di Soron, daerah Kasganj, yang merupakan salah satu lokasi yang dikaitkan sebagai tempat kelahiran beliau. Sebuah manuskrip Balakand yang bertarikh Samvat 1661 turut disimpan di Ayodhya dan dikatakan telah disemak sendiri oleh Tulsidas. Beberapa manuskrip lama yang lain juga terdapat di Varanasi, termasuk sebuah manuskrip milik Maharaja Benares yang bertarikh Vikram 1704 (1647 Masihi), iaitu 24 tahun selepas kematian Tulsidas.

Karya utama lain

Selain Ramcharitmanas, lima karya utama Tulsidas ialah:

• Dohavali (1581) merupakan himpunan 573 rangkap doha dan soratha, kebanyakannya dalam bahasa Braj dengan sebahagian kecil dalam bahasa Avadhi. Kandungannya merangkumi aforisme mengenai kebijaksanaan hidup, politik, moral dan tujuan kehidupan. Sebanyak 85 rangkap daripada karya ini turut terdapat dalam Ramcharitmanas.
• Sahitya Ratna atau Ratna Ramayan (1608–1614) ialah penceritaan semula Ramayana dalam bahasa Braj yang digubah sepenuhnya menggunakan metrum jenis Kavitta. Karya ini mengandungi 325 rangkap, termasuk 183 rangkap dalam Uttarkand, dan dibahagikan kepada tujuh kand. Beberapa episodnya berbeza daripada Ramcharitmanas.
• Gitavali ialah penceritaan semula Ramayana dalam bentuk nyanyian. Karya ini mengandungi 328 lagu yang dibahagikan kepada tujuh kand. Semua lagu disusun mengikut raga muzik klasik Hindustan dan sesuai dipersembahkan sebagai nyanyian.
• Krishna Gitavali atau Krishnavali (1607) ialah himpunan 61 lagu yang memuji Sri Krishna dalam bahasa Braj. Sebahagian besar lagu menggambarkan zaman kanak-kanak Krishna, Rasa Lila, dialog antara Krishna dengan Uddhava, serta episod penyelamatan Draupadi.
• Vinaya Patrika ialah karya dalam bahasa Braj yang mengandungi 279 rangkap atau himpunan pujian. Keseluruhan karya disusun sebagai satu bentuk permohonan kepada Sri Rama bagi memperoleh anugerah bhakti (pengabdian). Karya ini sering dianggap sebagai karya terbaik Tulsidas selepas Ramcharitmanas dan dihargai kerana nilai falsafah, keilmuan serta mutu kesusasteraannya.

Karya kecil

Enam karya kecil Tulsidas ialah:

• Barvai Ramayan (1612) ialah versi ringkas Ramayana dalam bahasa Avadhi yang mengandungi 69 rangkap dalam metrum Barvai dan dibahagikan kepada tujuh kand. Karya ini disusun berasaskan pendekatan psikologi terhadap watak-wataknya.
• Parvati Mangal ialah karya dalam bahasa Avadhi yang mengandungi 164 rangkap, menceritakan pertapaan Parvati serta perkahwinan Parvati dengan Shiva.
• Janaki Mangal ialah karya Avadhi yang mengandungi 216 rangkap mengenai perkahwinan Sita dengan Rama. Beberapa bahagian penceritaannya berbeza daripada Ramcharitmanas.
• Ramlala Nahachhu ialah karya Avadhi yang mengandungi 20 rangkap dan menggambarkan upacara Nahachhu, iaitu upacara memotong kuku kaki sebelum beberapa upacara samskara Hindu seperti Chudakarana, Upanayana, Vedarambha dan Samavartana. Latar penceritaan berlaku di Ayodhya.
• Ramajna Prashna ialah karya Avadhi yang berkaitan dengan Ramayana dan Jyotisha (astrologi Hindu). Karya ini dibahagikan kepada tujuh kanda, setiap satunya mengandungi tujuh kumpulan doha, menjadikan keseluruhannya 343 doha. Selain menceritakan kisah Ramayana secara tidak mengikut urutan, karya ini turut menghuraikan kaedah mentafsir "shakuna" (petanda atau firasat) dalam astrologi.
• Vairagya Sandipani (1612) ialah karya falsafah dalam bahasa Braj yang mengandungi 60 rangkap. Kandungannya membincangkan konsep jnana (pengetahuan atau kesedaran rohani), vairagya (ketidakterikatan terhadap dunia), sifat-sifat orang suci serta prinsip-prinsip akhlak.

Selain Ramacaritamanasa, Tulsidas menghasilkan sebelas buah karya lain. Antara yang paling terkenal ialah Vinayapatrika, Kavitavali dan Dohavali.

Vinayapatrika berbentuk sebuah permohonan kepada Raja Rama yang memohon perlindungan daripada ancaman Kali, iaitu personifikasi Zaman Kali dalam kosmologi Hindu.

Dohavali ialah himpunan rangkap dua baris yang mengandungi ajaran serta renungan Tulsidas berdasarkan pengalaman hidupnya, diselang-seli dengan kisah daripada Ramayana.

Kavitavali ditulis dalam bahasa yang menggabungkan dialek Avadhi dan Braj Bhasha. Kandungannya berasaskan Ramacaritamanasa dan berfungsi sebagai karya pelengkap kepada epik tersebut.

Beliau juga menghasilkan sebuah karya yang dikenali sebagai Ramajnaprashna, yang dianggap menarik tetapi sukar difahami. Menurut tradisi, karya tersebut bertujuan membantu memberikan panduan bagi menyelesaikan pelbagai persoalan kehidupan apabila digunakan mengikut kaedah yang disyorkan.

Karya yang dikaitkan dengan Tulsidas

Empat karya berikut secara tradisinya dikaitkan dengan Tulsidas, walaupun kepengarangannya tidak diterima secara sebulat suara oleh semua sarjana:

• Hanuman Chalisa (harfiah: Empat Puluh Rangkap untuk Hanuman) ialah sebuah karya puisi dalam bahasa Avadhi yang memuji keagungan Hanuman. Karya ini terdiri daripada 40 rangkap chaupai dan dua doha. Tradisi popular menganggap Tulsidas sebagai pengarangnya, dan karya tersebut turut mengandungi tandatangan atau nama beliau. Walau bagaimanapun, sebahagian sarjana berpendapat bahawa karya ini mungkin bukan hasil tulisan Tulsidas. Hanuman Chalisa merupakan antara teks keagamaan Hindu yang paling banyak dibaca dan dilafazkan di India, khususnya pada hari Selasa dan Sabtu. Menurut tradisi, karya ini dilafazkan oleh Tulsidas ketika berada dalam keadaan samadhi semasa berlangsungnya Kumbha Mela di Haridwar.
• Sankatmochan Hanumanashtaka (harfiah: Lapan Rangkap kepada Hanuman, Penghapus Kesengsaraan) ialah karya dalam bahasa Avadhi yang terdiri daripada lapan rangkap dalam metrum Mattagajendra dan didedikasikan kepada Hanuman. Menurut tradisi, karya ini dikarang sempena penubuhan Kuil Sankat Mochan Hanuman di Varanasi. Karya ini lazimnya diterbitkan bersama Hanuman Chalisa.
• Hanuman Bahuk (harfiah: Lengan Hanuman) ialah karya dalam bahasa Braj yang mengandungi 44 rangkap. Menurut tradisi, karya ini dikarang oleh Tulsidas ketika beliau mengalami kesakitan yang teruk pada kedua-dua lengannya pada usia lanjut. Dalam karya tersebut, beliau menggambarkan penderitaannya serta memohon pertolongan Hanuman untuk memperoleh kesembuhan. Puisi ini menggunakan metrum Chhappaya, Jhulna, Savaiya dan Ghanakshari.
• Tulsi Satsai (harfiah: Tujuh Ratus Rangkap oleh Tulsidas) ialah karya dalam bahasa Avadhi dan Braj yang mengandungi 747 doha, dibahagikan kepada tujuh sarga atau bahagian. Kandungannya mempunyai persamaan dengan Dohavali dan Ramagya Prashna, namun susunan rangkapnya berbeza.

Tulsi Doha Shatak dan Ram Janmabhumi

Sebuah karya yang dikenali sebagai Tulsi Doha Shatak (Seratus Doha Tulsi) mengandungi petikan yang didakwa merujuk kepada kemusnahan Kuil Ram Janmabhumi oleh Mir Baqi. Petikan daripada karya tersebut telah dipetik oleh Rambhadracharya semasa prosiding pertikaian Ayodhya di Mahkamah Tinggi Allahabad. Menurut beberapa laporan, petikan itu merupakan antara bahan yang dikemukakan dalam prosiding sebelum mahkamah membuat keputusannya pada tahun 2010.

Walau bagaimanapun, kesahihan atribusi Tulsi Doha Shatak kepada Tulsidas serta nilai sejarah kandungannya masih menjadi perbahasan dalam kalangan sarjana.

Pengiktirafan

Tulsidas telah menerima pujian daripada sarjana India dan Barat atas mutu puisinya serta pengaruhnya terhadap masyarakat Hindu. Dalam karya Kavitavali, Tulsidas sendiri menyatakan bahawa beliau dianggap sebagai seorang resi agung oleh masyarakat pada zamannya.

Ahli falsafah Madhusudana Sarasvati, salah seorang tokoh utama aliran Advaita Vedanta yang berpangkalan di Varanasi dan pengarang Advaitasiddhi, merupakan sezaman dengan Tulsidas. Selepas membaca Ramcharitmanas, beliau dikatakan amat terkesan lalu menggubah sebuah syair Sanskrit bagi memuji karya tersebut dan pengarangnya.

Penyair Surdas, seorang penyair Bhakti yang mengabdikan diri kepada Sri Krishna dan juga sezaman dengan Tulsidas, menggelarkan beliau sebagai Sant Shiromani ("permata tertinggi dalam kalangan orang suci") dalam sebuah syair lapan rangkap yang memuji Ramcharitamanas dan Tulsidas.

Penyair Islam terkenal Abdur Rahim Khankhana, salah seorang daripada Navaratna ("Sembilan Permata") di istana Maharaja Akbar, juga merupakan sahabat peribadi Tulsidas. Rahim turut menggubah sebuah doha (rangkap dua baris) sebagai penghargaan terhadap Ramcharitmanas karya Tulsidas.

Ahli sejarah Vincent Smith, penulis biografi Maharaja Akbar yang sezaman dengan Tulsidas, menyifatkan Tulsidas sebagai "tokoh teragung pada zamannya di India, malah lebih agung daripada Akbar sendiri."

Ahli Indologi dan bahasa, Sir George Grierson, menggambarkan Tulsidas sebagai "pemimpin rakyat yang teragung selepas Buddha" dan "pengarang India teragung pada zaman moden". Beliau turut menyifatkan Ramcharitmanas sebagai karya yang "layak dihasilkan oleh penyair teragung pada mana-mana zaman."

Sejak abad ke-19, beberapa ahli Indologi, termasuk Ralph Griffith, yang menterjemahkan keempat-empat Veda dan Ramayana karya Valmiki ke dalam bahasa Inggeris, menyifatkan Ramcharitmanas sebagai "Kitab Injil India Utara". Gelaran yang sama turut digunakan oleh beberapa penulis moden bagi menggambarkan kedudukan karya tersebut dalam kehidupan keagamaan masyarakat Hindu di India Utara.

Mahatma Gandhi menyanjung tinggi Tulsidas dan menganggap Ramcharitmanas sebagai "karya teragung dalam seluruh kesusasteraan bhakti."

Penyair Hindi Suryakant Tripathi 'Nirala' menyifatkan Tulsidas sebagai "ranting bunga yang paling harum di taman puisi dunia yang berkembang pada pohon bahasa Hindi." Nirala turut menganggap Tulsidas sebagai penyair yang lebih agung daripada Rabindranath Tagore, serta setaraf dengan Kalidasa, Vyasa, Valmiki, Homer, Johann Wolfgang von Goethe dan William Shakespeare.

Sarjana kesusasteraan Hindi Hazari Prasad Dwivedi menulis bahawa Tulsidas telah membentuk suatu "kedaulatan dalam alam dharma di India Utara", yang menurut beliau setanding dengan pengaruh Buddha.

Menurut Edmour J. Babineau, pengarang Love and God and Social Duty in Ramacaritmanasa, sekiranya Tulsidas dilahirkan di Eropah atau Amerika, beliau mungkin akan dianggap sebagai tokoh yang lebih besar daripada William Shakespeare.

Ahli arkeologi F. R. Allchin, yang menterjemahkan Vinaya Patrika dan Kavitavali ke dalam bahasa Inggeris, menyatakan bahawa bagi sebahagian besar masyarakat India Utara, penghormatan yang diberikan kepada Tulsidas adalah setanding dengan penghormatan yang diterima oleh Martin Luther sebagai penterjemah Kitab Injil ke dalam bahasa Jerman. Beliau juga menyatakan bahawa Ramcharitmanas sering dibandingkan bukan sahaja dengan Ramayana karya Valmiki, malah dengan Veda, Bhagavad Gita, al-Quran dan Kitab Injil.

Dalam karyanya An Englishman Defends Mother India, Ernest Wood berpendapat bahawa Ramcharitmanas mempunyai mutu kesusasteraan yang mengatasi karya-karya terbaik dalam bahasa Latin dan Yunani.

Tulsidas juga sering diberikan gelaran Bhaktashiromani, yang bermaksud "permata tertinggi dalam kalangan para pengabdi (pencinta Tuhan)".