Lleida

Lleida
	Spanja
	; Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
Amministrazzjoni
Stat sovran	Spanja
Komunitajiet Awtonomi ta' Spanja	Katalonja
Provinċja ta' Spanja	Province of Lleida (en)
Functional territorial area	Ponent (en)
Comarca of Catalonia	Segrià (en)
Kap tal-Gvern	Fèlix Larrosa i Piqué (en)
Isem uffiċjali	Lleida
Kodiċi postali	25001–25008
Ġeografija
Koordinati	41°37′00″N 0°38′00″E / 41.6167°N 0.6333°EKoordinati: 41°37′00″N 0°38′00″E / 41.6167°N 0.6333°E
	Lleida Lleida (Spain)
	u
Superfiċjenti	212.30 kilometru kwadru
Għoli	155 mu 167 m
Fruntieri ma'	Almacelles (en) , Torrefarrera (en) , Alpicat (mul) , Torre-serona (en) , Corbins (en) , Alcoletge (en) , Bell-lloc d'Urgell (en) , Els Alamús (en) , Torregrossa (en) , Artesa de Lleida (mul) , Aspa (en) , Alfés (en) , Albatàrrec (en) , Montoliu de Lleida (mul) , Sudanell (en) , Alcarràs (en) , Gimenells i el Pla de la Font (en) u Tamarite de Litera (en)
Demografija
Popolazzjoni	146,266 abitanti (2025)
Unitajiet domestiċi	1,180
Informazzjoni oħra
Kodiċi tat-telefon	973
bliet ġemellati	Perpignan, Foix (mul) , Ferrara, Hefeiu Castellón de la Plana (mul)
	paeria.cat

Lleida (bil- Katalan u uffiċjalment : Lleida ) hija belt u muniċipalità Spanjola li tinsab fil - komunità awtonoma tal - Katalunja . Hija l-kapitali tal- comarka tas-Segrià, tal- viguerie ta' Ponent u tal- provinċja bl-istess isem . Fl-2022, kellha 140 797 habitants ^[1] .

Il-belt ta’ Lérida, fil-bibien ta ’ Aragona, hija stadju tal-“ triq Katalan » tal-pellegrinaġġ għal Compostela .

Fil-Katalunja, il-forma Lleida kienet l-uniku toponimu uffiċjali tal-belt mill-1980.

Ġeografija

Il-belt ta’ Lleida żviluppat madwar għolja li tħares fuq ix-Xmara Segre, tributarju tax-xatt tax-xellug tal-Ebro. L-għolja, magħrufa llum bħala Turó de la Seu ("Għolja tal-Katidral" bil-Katalan), titla’ sa 154.65 metru. Hija okkupata mill-kumpless monumentali tal-Katidral il-Qadim (Seu Vella bil-Katalan).

Il-belt tinsab fil-punent tad-Depressjoni Katalana Ċentrali, żona ta’ plateau għoli bejn il-Pirinej u l-Pre-Pirinej fit-tramuntana u l-Muntanji Kostali Katalani fin-nofsinhar.

Iċ-ċentru tal-belt tagħha jinsab 77 km fil-majjistral ta’ Tarragona.

Klima

Lleida għandha klima Mediterranja b'influwenzi kontinentali, karatteristika tal-Wied tal-Ebro u d-Depressjoni Ċentrali Katalan, u influwenzata mill-Pirinej. Is-sjuf huma sħan u niexfa, b'xita partikolarment baxxa u temperaturi massimi li spiss jaqbżu t-38°C, filwaqt li x-xtiewi huma friski u mxarrbin biċ-ċpar frekwenti u temperaturi minimi taħt iż-0°C. Ix-xita medja annwali hija ta' 375 mm, b'quċċata fir-rebbiegħa u sajf niexef.

It-temperatura għolja rekord ġiet irreġistrata fis-7 ta' Lulju 2015, f'43.1°C. Bil-maqlub, temperaturi taħt iż-0°C ġew irreġistrati għal tmien ijiem konsekuttivi bejn is-6 u t-13 ta' Jannar 1985. Fit-8 ta' Jannar, it-temperaturi niżlu għal -18.0°C.

Storja

Preistorja

Lleida ilha abitata mill-inqas mill-Età tal-Bronż, inizjalment fuq ir-Roca Sobirana (200 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar), fuq ix-xatt tal-lemin tax-Xmara Segre.

Antikità

Mis-6 seklu QK, saret il-belt kapitali tat-tribù Iberika tal-Ilergetes taħt l-isem Iltirta, iddefendiet lilha nnifisha kontra l-espansjoni Kartaġiniża, u aktar tard ingħatat l-isem ġdid ta' Ilerda wara l-konkwista Rumana u ġiet inkorporata fit-Tarraconensis.

Fis-sena 49 QK, kienet is-sit ta’ battalja bejn Ġulju Ċesari u Pompej matul il-Gwerra Ċivili ta’ Ċesari (Kampanja f’Lleida). Lucius Afranius u Marcus Petreius attakkaw il-belt b’ħames leġjuni, u l-assedju tagħhom minn Ċesari, kif irrakkontat minn Ċesari nnifsu, huwa wieħed mill-aktar episodji interessanti fl-istorja militari. Afranius u Petreius eventwalment ċedew, mirbuħa kemm mill-ġenerożità ta’ Ċesari kif ukoll mill-istrateġija tiegħu. Bħala konsegwenza tal-battalja, jingħad li l-frażi Latina videas Ilerdam kienet tintuża minn nies li jawguraw lil xi ħadd “xorti ħażina”^[2].

Taħt l-Imperu Ruman, il-belt iffjorixxiet, ħarġet il-muniti tagħha stess, u rċeviet l-istatus ta’ municipium taħt Awgustu. Kellha pont tal-ġebel fuq ix-xmara (tant b’saħħtu li l-pedamenti tiegħu jsostnu pont modern illum).

Medju Evu u Żminijiet Moderni

Il-Mori ħatfuha wara assedju li dam mis-716 sas-719. Il-Konti ta’ Barċellona u Urgell reġgħu ħatfuha fl-24 ta’ Ottubru 1149. Is-sena ta’ wara, il-belt irċeviet il-karta ta’ residenza tagħha.

Il-katidral, "Seu Vella," bini emblematiku tal-belt, inbena bejn l-1203 u l-1278. Fiha kien hemm università kbira, imwaqqfa fl-1300, l-eqdem fil-Kuruna ta’ Aragona, sal-1717 meta Filippu V ċċaqlaqha lejn il-belt ta’ Cervera.

Fis-seklu 17, Lleida sofriet ħafna matul il-Gwerra tal-Ħassada u kienet ix-xena ta’ tliet battalji. Fis-7 ta’ Ottubru 1642, il-Marixxall de la Mothe rebaħ rebħa, iżda l-forzi Franko-Katalani tiegħu ġew sfurzati jirtiraw^[3].

Il-belt għaddiet mill-ewwel assedju tagħha, li beda f’Mejju 1646, meta armata Franċiża kkmandata mill-Konti ta’ Harcourt pożizzjonat ruħha quddiem il-belt, biex imbagħad irtirat fit-22 ta’ Novembru. It-tieni assedju, f’Mejju 1647, kien telfa oħra għal armata Franċiża, din id-darba kkmandata minn Louis II de Bourbon-Condé.

Matul il-Gwerra tas-Suċċessjoni Spanjola, Lleida ġiet assedjata mill-ġdid fl-1707, din id-darba b’suċċess, minn truppi Franko-Kastiljani.

Reġgħet kisbet il-grandjożità sħiħa tagħha fis-seklu 18, iżda sofriet ħsarat wara ġlied matul il-Gwerra Spanjola tal-Indipendenza, li fiha nqabdet fl-1810.

Ġiet konnessa man-netwerk ferrovjarju Spanjol fl-1860.

Fis-seklu 20

Lleida serviet bħala punt ewlieni fid-difiża ta’ Barċellona matul il-Gwerra Ċivili Spanjola u ġiet ibbumbardjata ħafna, notevolment fit-2 ta’ Novembru 1937, waqt l-attakk tal-Leġjun Condor, li sar infami għax laqat l-iskola Liceu Escolar de Lleida. Tliet mitt persuna tilfu ħajjithom dakinhar, inklużi 48 tifel u tifla u diversi għalliema. Il-belt ġiet assedjata u bbumbardjata mill-ġdid fl-1938 qabel ma nqabdet mill-forzi Nazzjonalisti.

Kellha madwar 40,000 abitant fl-1940. Wara diversi deċennji ta’ staġnar, esperjenzat żieda qawwija fl-immigrazzjoni Andalusija matul is-snin ħamsin u sittin, li kkontribwiet għall-vitalità ekonomika tagħha.

Fl-2007, Lleida kienet il-belt kapitali tas-Sena tal-Kultura Katalana, u ġew inawgurati żewġ mużewijiet, inkluż il-“Kastell tal-Gardeny Templari” li fih ċentru ta’ interpretazzjoni tal-Ordni tat-Tempju.

Demografija

Fl-2022, Lleida kellha 140,797 abitant. Dan jagħmilha s-sitt l-aktar belt popolata fil-Katalonja wara Barċellona, L'Hospitalet de Llobregat, Badalona, Terrassa, u Sabadell, li kollha huma parti miż-żona metropolitana ta' Barċellona, u s-seba' u erbgħin fi Spanja. Il-popolazzjoni tagħha hija għalhekk komparabbli ma' dik ta' Tarragona, waħda mit-tliet kapitali provinċjali Katalani l-oħra.

Ekonomija

L-agrikoltura u t-turiżmu huma l-attivitajiet ekonomiċi ewlenin. Suq agrikolu. Inġinerija mekkanika; tessuti; kimiċi; ipproċessar tal-ikel.

L-Ajruport ta' Lleida fetaħ fis-17 ta' Jannar 2010 (kodiċi tal-ajruport ILD) u huwa servut minn tliet linji tal-ajru: il-linja tal-ajru Spanjola Vueling u t-trasportatur Irlandiż bi prezz baxx Ryanair.

Kultura

Kultura tradizzjonali

Iċ-ċelebrazzjonijiet tradizzjonali jinkludu l-festa annwali ewlenija tal-belt: Festa Major; Fira de Sant Miquel u L’Aplec del Caragol (festival tal-ikel tal-escargots, l-akbar fid-dinja ta’ dan it-tip, li jsir fil-Camps Elisis mill-1980).

Din tal-aħħar hija festa gastronomika ffukata fuq it-tisjir tal-escargots u tiġi ċċelebrata kull sena fl-aħħar ta’ Mejju. "L'Aplec" tiġbor eluf ta’ nies madwar il-mejda biex iduqu l-aktar platti tradizzjonali minn Lleida.

Minħabba l-popolarità qawwija tagħha, ġiet iddikjarata festa tradizzjonali ta’ interess nazzjonali fl-2002 mill-Generalitat tal-Katalonja u sentejn wara ġiet iddikjarata wkoll bħala tali mill-Gvern Spanjol.

Iċ-ċelebrazzjonijiet tradizzjonali ewlenin f’Lleida huma ppreseduti mit-tnax-il "Gegants de la Paeria" emblematiċi (Ġganti tal-Muniċipju), li t-tnejn l-eqdem saru fl-1840.

Ħajja bil-lejl

Lleida għandha żona ta' bars u clubbing, magħrufa informalment bħala Els Vins. L-eqdem parti tal-kwartier, magħrufa bħala Els Vins Vells, ġiet fil-parti l-kbira sostitwita minn Els Vins Nous, żona arkitettonikament aktar ġdida u aktar lussuża. Il-biċċa l-kbira tal-klabbs kbar f'Lleida jinsabu barra l-belt u mhumiex faċilment aċċessibbli mingħajr karozza, għalkemm nhar ta' Sibt filgħaxija jkun hemm xarabank^[4].

Trasport

Ajru

Lleida hija servuta mill-ajruport ta' Lleida-Alguaire li fetaħ fl-2010. L-ajruport jipprovdi rotot diretti lejn il-Gżejjer Baleariċi li huma operati minn Iberia. L-eqreb ajruport ewlieni huwa l-Ajruport ta' Josep Tarradellas Barċellona-El Prat li jipprovdi l-biċċa l-kbira tad-destinazzjonijiet domestiċi u internazzjonali, u jinsab 154 km fix-Xlokk ta' Lleida.

Ferrovija

Lleida hija servuta mil-linja ferrovjarja ta' veloċità għolja Madrid-Barċellona ta' Renfe, li sservi lil Barċellona, Zaragoza, Calatayud, Guadalajara, u Madrid. Lleida għandha ajruport ġdid li fetaħ f'Jannar 2010, u ajrudromu minuri li jinsab f'Alfès. Barra minn hekk, il-belt hija t-terminus tal-punent tal-Eix Transversal Lleida-Girona, u ferrovija li tkopri l-istess distanza (Eix Transversal Ferroviari) bħalissa qed tiġi ppjanata.

L-uniku stazzjon ferrovjarju tal-passiġġieri ta' Lleida huwa Lleida Pirineus. Huwa servut kemm mil-linji ferrovjarji ta' Renfe kif ukoll ta' Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya. Fil-futur, netwerk tal-passiġġieri ta' Rodalies Lleida se jgħaqqad il-belt maż-żona biswit tagħha u l-bliet ewlenin tal-provinċja tagħha, u jtejjeb in-netwerk eżistenti b'aktar frekwenza tal-ferroviji u infrastruttura mibnija ġdida. It-tieni stazzjon ferrovjarju huwa Pla de la Vilanoveta f'żona industrijali, u jintuża biss minn ferroviji tal-merkanzija. Mużew ferrovjarju futur se jkun jinsab fil-faċilitajiet tiegħu. Mill-2008 il-biċċa l-kbira tat-trasport pubbliku taż-żona tal-madwar ta' Lleida, prinċipalment karozzi tal-linja operati minn diversi kumpaniji, hija ġestita mill-Autoritat Territorial de la Mobilitat de l'Àrea de Lleida.

Servizzi futuri u ppjanati

Sistema ta' tram-ferrovija għadha qed tistenna l-approvazzjoni. Bl-użu ta' linja tal-passiġġieri eżistenti iżda antikwata, din tgħaqqad lil Balaguer u Lleida, u taqsam iż-żewġ bliet f'pass tant meħtieġ lejn trasport pubbliku aħjar, kemm fiċ-ċentru tal-belt kif ukoll bejn il-lokalitajiet^[5].