Jump to content

ZESCO

Kuchokera ku Wikipedia

'ZESCO (chidule cha Zambia Electricity Supply Corporation Limited) ndi kampani yamagetsi ya boma ku Zambia. Ndi kampani yayikulu kwambiri yamagetsi ku Zambia, yomwe imapanga pafupifupi 80% ya magetsi omwe dzikolo limagwiritsa ntchito, ndipo ikuyimira Zambia mu Southern African Power Pool.

ZESCO idakhazikitsidwa ngati Zambia Electricity Supply Corporation Limited ndi Nyumba Yamalamulo ya Zambia mu Disembala 1969, kutenga maudindo kuchokera ku maboma angapo ndi mautumiki atatu omwe alipo: Victoria Falls Power Board, Central Electricity Corporation, ndi Northern Electricity Supply Corporation.[1]

Operations

[Sinthani | sintha gwero]

Kampaniyi imagwira ntchito ndi hydropower stations zisanu ndi zinayi zokhala ndi mphamvu zokwana 2,217.5 MW ndi magetsi ang'onoang'ono asanu ndi atatu malo opangira magetsi otenthetsera okhala ndi mphamvu zokwana 11.3 MW, zomwe ndi 2,228.8 MW. Chifukwa cha kusakonza bwino komanso machitidwe osakwanira, mphamvuzi sizikupezeka.[2] Kampaniyo ilinso ndi kuyendetsa ndikugwiritsa ntchito ma 9,975km a mizere yogawa ndi kutumiza magetsi.

ZESCO yapanga mapangano ogulira magetsi ndi makampani achinsinsi omwe ali ndi malo opangira magetsi ku Zambia. Imagula magetsi opangidwa ndikupereka gawo lake mu gridi ya dziko, ndikugulitsanso gawo lalikulu kumayiko oyandikana nawo. GL Africa Energy ikupereka magetsi opitilira 105 MW pa gridi ya dziko lonse motsatira mgwirizano umodzi wotere.[3]

ZESCO ili ndi magawo 40% mu El Sewedy Electric Zambia Limited.[4]

Mu Juni 2022, ZESCO idasaina Pangano la Kupereka Mphamvu Zambiri (BSA) la zaka 13 ndi Copperbelt Energy Corporation (CEC) Plc, ndi malire a magetsi pansi pa mgwirizano womwe wakhazikitsidwa pa 380 MW. ZESCO inaganiza kuti ipeza ndalama zokwana US$150.0 miliyoni pachaka kuchokera ku mgwirizanowu, zomwe zikutanthauza kuti ndalama zokwana US$2.0 biliyoni pa nthawi yonse ya BSA.[5]

Mu Julayi 2022, pa Pa chiwonetsero cha 94th Agricultural and Commercial ku Lusaka, mkulu wa ZESCO Victor Mapani adalengeza mapulani okhazikitsa malo ochitira electric vehicle (EV) charging m'dziko lonselo kuti athandizire kusintha kwa ma EV.[6]

Mu Novembala 2024, Zambia idakumana ndi [[magetsi|kuzima kwa magetsi] m'dziko lonselo].[7] Mu 2024, ZESCO inanena kuti yataya K5.1 miliyoni chifukwa cha kuwononga zomangamanga, kuphatikizapo K7.46 miliyoni chifukwa cha kuwonongeka kwa katundu mu Disembala yokha.[8] Dzikoli linakumananso ndi kutsika kwa magetsi kwa nthawi yayitali: lonjezo loyamba la Maola asanu ndi awiri a magetsi tsiku lililonse adachepetsedwa kufika pa maola asanu pofika pakati pa chaka cha 2025 pambuyo pa kuzimitsidwa kwa jenereta ya Maamba.[9] Pofuna kuthana ndi kusowa kwa magetsi, ZESCO idalamula 100 MW Chisamba Solar Power Chomera mu June 2025 ndipo adasaina ma PPA okwana 332 MWp ndi opanga odziyimira pawokha kuti amalizidwe pofika chaka cha 2026.[10]

Masiteshoni amagetsi

[Sinthani | sintha gwero]

Template:Zowonjezera

Zolepheretsa

[Sinthani | sintha gwero]

Gridi ya dziko lonse ku Zambia imafikira madera ena okha mdzikolo. Mwachitsanzo, imathera 380 kilometres (240 mi) kuchokera kudera la Ikelenge lozungulira Kalene Hill kumpoto chakumadzulo. Pofika mu 2008, ZESCO inalibe mapulani opereka magetsi kudera lakutali chifukwa cha kuchuluka kwa magawo a eni ake. Poyankha, ntchito zina zazing'ono zachinsinsi zakhazikitsidwa, monga jenereta yamagetsi yamadzi ya Zengamina 700 kW.[11] Bungwe Lolamulira Mphamvu lalimbikitsa ndalama zachinsinsi popanga magetsi amadzi chifukwa cha kusowa kwa magetsi.[12] ZESCO yagwirizananso ndi SinoHydro, kampani yamagetsi yamadzi yoyendetsedwa ndi boma ku China, kuti iwonjezere gridi yamagetsi ya Zambia.[13]

Gawo limodzi mwa magawo atatu a ngongole za US$9.7 biliyoni ku Zambia ndi ngongole ku China, zomwe zikubweretsa nkhawa kuti dzikolo lidzayenera kupereka ulamuliro wa ZESCO ku China.[14] Amos Chanda, wolankhulira Purezidenti wa Zambia, adatsutsa zomwe ananena Mlangizi wa Chitetezo cha Dziko la US John Bolton mu 2018, ponena kuti ZESCO si chikole cha ngongole ya Zambia ku China.[14] Komabe, ambiri akutsutsabe machitidwe a ZESCO obwereketsa, ponena kuti ngongole zomwe zikugwirizana nazo ndi chiopsezo chomwe chingachitike ku ulamuliro wa Zambia.[13]

  1. ↑ Makai, Eugene (2024-08-26). "CHITHUNZI CHA M'MBUYO YOTSATIRA – ZESCO, MBIRI YAKE NDI MPHAMVU YAPANSI". The Zambian Observer (in English). Retrieved 2025-03-10.
  2. ↑ Energy Sector Report 2014 (PDF) (Report). Energy Regulation Board, Zambia. 2015. Archived from the original (PDF) on 2022-01-19. Retrieved 2026-07-31.
  3. ↑ Kangali, Chatula (2016-04-29). "Zambia: Ndola Energy Project ikukula". The Times of Zambia (Ndola). Retrieved 2017-07-07.
  4. ↑ "zesco-receives-2m-dividend-from-el-sewedy-electric". zambiadispatch.com. 27 Epulo 2022. Retrieved 28 Epulo 2022. Check date values in: |access-date= and |date= (help)Template:Dead link
  5. ↑ "zesco-to-earn-2bn-from-cec-deal". daily-mail.co.zm. 11 Julayi 2022. Archived from the original on 13 Julayi 2022. Retrieved 13 Julayi 2022. Check date values in: |access-date=, |date=, and |archive-date= (help)
  6. ↑ Kalonda, Fanny (30 Julayi 2022). "zesco-to-deploy-ev-charging-stations-in-many-towns-mapani". zambianobserver.com. Retrieved 31 Julayi 2022. Check date values in: |access-date= and |date= (help)
  7. ↑ Mwarumbwa, Danai (2024-11-28). "Kuchepa kwa magetsi ku Zambia, Zimbabwe". CAJ News Africa (in English). Retrieved 2025-01-09.
  8. ↑ "ZESCO Inanena Kuti Yataya K5.1 Miliyoni Chifukwa cha Kuwononga Zomangamanga". Retrieved 2025-08-11.
  9. ↑ "ZESCO yawonjezera kuchepetsedwa kwa magetsi pambuyo pa kuzimitsidwa kwa jenereta ya Maamba". Retrieved 2025-08-11.
  10. ↑ "ZESCO yasayina ma PPA a solar a MWp 332". Archived from the original on 2025-02-19. Retrieved 2025-08-11.
  11. ↑ "Zengamina Hydro Project". North West Zambia Development Trust. Archived from the original on 23 Epulo 2022. Retrieved 2011-12-16. Check date values in: |archive-date= (help)
  12. ↑ "ERB Yavomereza Misonkho ya Zengamina" (PDF). The Energy Regulator (SECOND ed.). 2008. Archived from the original (PDF) on 2012-04-26. Retrieved 2011-12-16.
  13. 1 2 Mafa, Charles; Mathiason, Nick (26 June 2022). "Vuto la Ngongole la Zambia: Momwe Obwereketsa Akunja Alili ndi Mphamvu Zonse Pakubwezeretsa Chuma cha Dziko". Finance Uncovered. Archived from the original on 22 Seputembala 2023. Retrieved 13 Meyi 2024. Check date values in: |access-date= and |archive-date= (help)
  14. 1 2 "Zambia Yakana White House Kuti China Ikutenga Mphamvu". Reuters. 15 Disembala 2018. Archived from the original on 8 Novembala 2023. Retrieved 13 Meyi 2024. Check date values in: |access-date=, |date=, and |archive-date= (help)