Bezrobocie w Polsce
W Polsce, do 31 maja 2025 r. według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy[2], bezrobotnym była osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (lub w jego połowie w przypadku osób niepełnosprawnych), nieucząca się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowana we właściwym powiatowym urzędzie pracy, jeżeli:
- ukończyła 18 lat, z wyjątkiem młodocianych absolwentów,
- nie osiągnęła wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1a i 1b oraz w art. 27 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 (ISAP)),
- nie nabyła prawa do emerytury, renty inwalidzkiej,
- nie jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni pow. 2 ha przeliczeniowych,
- nie jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia nawet w połowie wymiaru czasu pracy,
- nie jest osobą tymczasowo aresztowaną i nie odbywa kary pozbawienia wolności,
- nie uzyskuje miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia,
- nie pobiera zasiłku stałego, lub renty socjalnej.
Podstawowym miernikiem wielkości bezrobocia jest stopa bezrobocia, czyli stosunek liczby bezrobotnych zarejestrowanych do liczby ludności aktywnej zawodowo (tj. pracującej i bezrobotnej łącznie) wyrażony w procentach.
Od 1 czerwca 2025 r. definicja bezrobotnego została zawężona i nie obejmuje też m.in. prokurentów, członków niektórych organów spółek handlowych czy wspólników ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania tych spółek[3].
Ponadto innym istotnym wskaźnikiem jest odsetek ludności biernej zawodowo. Osoby z wykształceniem wyższym często rzadziej rejestrują się jako bezrobotne. Jest tak nie tylko ze względu na ich z reguły większe umiejętności samodzielnego poruszania się na rynku pracy, ale też z powodu braku ofert w urzędach pracy dla osób o wyższych kwalifikacjach[4].
Władze publiczne w Polsce są zobowiązane prowadzić politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnienia[5].
Historia
[edytuj | edytuj kod]W okresie gospodarki centralnie kierowanej, tj. w latach 1944–1989, bezrobocie w Polsce (przynajmniej to rejestrowane) nie występowało[6].
U progu transformacji gospodarczej polski rynek pracy cechował się minimalnym poziomem bezrobocia – 0,3% w styczniu 1990 roku[1]. W badaniu przeprowadzonym przez OBOP w listopadzie 1988 roku aż 70% badanych wskazało, że znalezienie się w sytuacji utraty pracy jest w ich przypadku nieprawdopodobne[7]. W związku z planowanymi reformami gospodarczymi wiele osób w Polsce spodziewało się zmian na rynku pracy i ukształtowania się kilkuprocentowego poziomu bezrobocia (podobnego jak w krajach Europy Zachodniej). Jednak rozpoczęcie realizacji Planu Balcerowicza spowodowało wzrost stopy bezrobocia w latach 1990–1994 do 16,9% (lipiec 1994)[1], aby następnie obniżyć się do poziomu ok. 9,5–10,7% w roku 1998 (sierpień 1998: 9,5%)[1]. W kolejnych latach (1999–2004) nastąpił wzrost stopy bezrobocia, która osiągnęła najwyższy poziom w lutym 2003 roku – 20,7%[1]. Wejście Polski do Unii Europejskiej, a w konsekwencji otwarcie europejskiego rynku pracy dla Polaków spowodowało znaczne obniżenie stopy bezrobocia, która w październiku 2008 roku wyniosła 8,8%[1]. Pod koniec 2013 roku ok. 2,2 miliona osób pracowało poza granicami Polski, głównie w krajach Unii Europejskiej[8].
W kolejnych latach stopa bezrobocia, m.in. na skutek globalnego kryzysu gospodarczego, znów osiągnęła poziom kilkunastu procent (luty 2013: 14,4%), aby zmniejszyć się od sierpnia 2015 roku do poziomu poniżej 10%, a w październiku 2019 roku do 5,0%[1].
Zmiany stóp bezrobocia w Polsce obserwowane w ciągu ostatnich dekadach są silnie związane z czynnikami demograficznymi[6]. Szybki wzrost odsetka osób poszukujących pracy na początku XXI w. był konsekwencją wchodzenia na rynek pracy pokolenia tzw. wyżu demograficznego stanu wojennego[6].
W latach 1999–2003 z polskiego rynku pracy odchodziło w naturalny sposób (przede wszystkim na emeryturę) ok. 350–400 tys. pracowników, wchodziło zaś na niego dwukrotnie więcej osób[6]. Polska gospodarka nie była w stanie wygenerować w krótkim czasie tak dużej liczby dodatkowych miejsc pracy[6]. W konsekwencji część osób bezrobotnych, szczególnie młodych, zdecydowała się na czasową lub stałą emigrację[6]. Obecnie sytuacja uległa głębokiej zmianie. Z rynku pracy schodzi ok. 150 tys. osób więcej, niż nań wchodzi[6]. Właśnie dlatego Polska jest silnie uzależniona od importu pracowników i w zasadzie nie ma problemu z bezrobociem, które nie wzrosło znacząco nawet w okresie pandemii COVID-19[6].
Bezrobocie rejestrowane w Polsce
[edytuj | edytuj kod]Bezrobocie rejestrowane w Polsce od 2003 roku (dane w %)[1][9]:
| Rok | Styczeń | Luty | Marzec | Kwiecień | Maj | Czerwiec | Lipiec | Sierpień | Wrzesień | Październik | Listopad | Grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 | 5,4 | 5,4 | 5,3 | 5,2 | 5 | 5,2 | 5,4 | 5,5 | 5,6 | 5,6 | 5,6 | 5,7 |
| 2024 | 5,4 | 5,4 | 5,3 | 5,1 | 5,0 | 4,9 | 5,0 | 5,0 | 5,0 | 4,9 | 5,0 | 5,1 |
| 2023 | 5,5 | 5,6 | 5,4 | 5,3 | 5,1 | 5,1 | 5,0 | 5,0 | 5,0 | 5,0 | 5,0 | 5,1 |
| 2022 | 5,9 | 5,9 | 5,8 | 5,6 | 5,4 | 5,2 | 5,2 | 5,2 | 5,1 | 5,1 | 5,1 | 5,2 |
| 2021 | 6,5 | 6,6 | 6,4 | 6,3 | 6,1 | 6,0 | 5,9 | 5,8 | 5,6 | 5,5 | 5,4 | 5,4 |
| 2020 | 5,5 | 5,5 | 5,4 | 5,8 | 6,0 | 6,1 | 6,1 | 6,1 | 6,1 | 6,1 | 6,1 | 6,3 |
| 2019 | 6,1 | 6,1 | 5,9 | 5,6 | 5,4 | 5,3 | 5,2 | 5,2 | 5,1 | 5,0 | 5,1 | 5,2 |
| 2018 | 6,8 | 6,8 | 6,6 | 6,3 | 6,1 | 5,8 | 5,8 | 5,8 | 5,7 | 5,7 | 5,7 | 5,8 |
| 2017 | 8,5 | 8,4 | 8,0 | 7,6 | 7,3 | 7,0 | 7,0 | 7,0 | 6,8 | 6,6 | 6,5 | 6,6 |
| 2016 | 10,2 | 10,2 | 9,9 | 9,4 | 9,1 | 8,7 | 8,5 | 8,4 | 8,3 | 8,2 | 8,2 | 8,2 |
| 2015 | 11,9 | 11,9 | 11,5 | 11,1 | 10,7 | 10,2 | 10,0 | 9,9 | 9,7 | 9,6 | 9,6 | 9,7 |
| 2014 | 13,9 | 13,9 | 13,5 | 13,0 | 12,5 | 12,0 | 11,8 | 11,7 | 11,5 | 11,3 | 11,4 | 11,4 |
| 2013 | 14,2 | 14,4 | 14,3 | 14,0 | 13,6 | 13,2 | 13,1 | 13,0 | 13,0 | 13,0 | 13,2 | 13,4 |
| 2012 | 13,2 | 13,4 | 13,3 | 12,9 | 12,6 | 12,3 | 12,3 | 12,4 | 12,4 | 12,5 | 12,9 | 13,4 |
| 2011 | 13,1 | 13,4 | 13,3 | 12,8 | 12,4 | 11,9 | 11,8 | 11,8 | 11,8 | 11,8 | 12,1 | 12,5 |
| 2010 | 12,9 | 13,2 | 13,0 | 12,4 | 12,1 | 11,7 | 11,5 | 11,4 | 11,5 | 11,5 | 11,7 | 12,4 |
| 2009 | 10,4 | 10,9 | 11,1 | 10,9 | 10,7 | 10,6 | 10,7 | 10,8 | 10,9 | 11,1 | 11,4 | 12,1 |
| 2008 | 11,5 | 11,3 | 10,9 | 10,3 | 9,8 | 9,4 | 9,2 | 9,1 | 8,9 | 8,8 | 9,1 | 9,5 |
| 2007 | 15,1 | 14,8 | 14,3 | 13,6 | 12,9 | 12,3 | 12,1 | 11,9 | 11,6 | 11,3 | 11,2 | 11,2 |
| 2006 | 17,5 | 18,0 | 17,8 | 17,2 | 16,5 | 15,9 | 15,7 | 15,5 | 15,2 | 14,9 | 14,8 | 14,8 |
| 2005 | 19,4 | 19,4 | 19,2 | 18,7 | 18,2 | 18,0 | 17,9 | 17,7 | 17,6 | 17,3 | 17,3 | 17,6 |
| 2004 | 20,6 | 20,6 | 20,4 | 19,9 | 19,5 | 19,4 | 19,3 | 19,1 | 18,9 | 18,7 | 18,7 | 19,0 |
| 2003 | 20,6 | 20,7 | 20,6 | 20,3 | 19,8 | 19,7 | 19,6 | 19,5 | 19,4 | 19,3 | 19,5 | 20,0 |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 7 8 GUS: Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990–2024. stat.gov.pl. [dostęp 2024-04-16]. (pol.).; nie uwzględniono wartości podanych w źródle jako wariant „b”.
- ↑ Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z 20 kwietnia 2004 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 690 (ISAP)).
- ↑ Ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia z 20 marca 2025 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 620 (ISAP)).
- ↑ Marta Danecka, Bezrobotni–niewykorzystane zasoby rynku pracy wobec problemów demograficznych. [online], Instytut Obywatelski, 2013, s. 32 [dostęp 2024-12-19] (pol.).
- ↑ Art. 65 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (ISAP)).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Steven A. Greenlaw, David Shapiro, Daniel MacDonald, Makroekonomia – podstawy, OpenStax Poland, 2023, s. 80–81, ISBN 978-83-965824-1-6.
- ↑ Komunikat nr 32/534 z badań – Opinie społeczne o bezrobociu i różnych aktualnych problemach społeczno-politycznych. Warszawa: OBOP, s. 3.
- ↑ Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004–2013, GUS, Warszawa, s. 2.
- ↑ GUS, Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990–2025 [online], stat.gov.pl [dostęp 2026-01-24].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Marcin Karlik. Polish labor market – a summary of 25 years of socio-economic reforms on the road from centrally planned economy to the first decade of the European Union membership (1989–2015). „Journal of International Studies”. 7 (3), s. 231, 2015. DOI: 10.14254/2071-8330.2015/8-3/18. (ang.).
