Fresk
Fresk (z wł. fresco – świeży) – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku farbami odpornymi na alkaliczne działanie zawartego w zaprawie wapna. Inne nazwy to al fresco i buon fresco.
Potocznie jako fresk określa się wszelkie malowidła ścienne, wykonane różnymi technikami. W ścisłym rozumieniu nazwa fresk odnosi się jednak wyłącznie do tych, które zostały wykonane na mokrym tynku.
Fresk jest jedną z najtrudniejszych technik malarstwa, ponieważ przy jej stosowaniu dokonywanie jakichkolwiek poprawek i zmian w malowaniu jest praktycznie niemożliwe. Należy jednak do najtrwalszych rodzajów malarstwa ściennego[1].
Wykonanie
[edytuj | edytuj kod]Freski malowane są na mokrym, wielowarstwowym tynku, którego warstwy są wykonane z zapraw o różnym składzie. Pierwsza warstwa zwana arriciato leży bezpośrednio na murze, jest gruba, zawiera w sobie wapno gaszone, gruboziarnisty piasek i odłamki cegieł lub kamieni. Druga warstwa zwana intonaco jest gładka i przygotowana do malowania. Zawiera wapno gaszone, drobny piasek cedzony lub pył marmurowy. Na tej warstwie maluje się fresk[1].
Fresk malowany jest farbami zawierającymi barwniki odporne na alkaliczne działanie wapna. Spoiwem jest wapno gaszone farby, które wiążąc dwutlenkiem węgla z powietrza tworzy krystaliczny węglan wapnia, który trwale wiąże cząsteczki farby. Fresk poprzez spojenie się z podłożem, uzyskuje trwałe barwy.
Fresk maluje się stopniowo, na świeżej warstwie intonaco kładzie się partiami tak dużymi, jakie można zamalować w ciągu jednego dnia (giornata) - po zaschnięciu konieczne jest skucie niezamalowanych partii i położenie świeżej warstwy. Tynk do malowania schnie od dziesięciu do dwunastu godzin, malowanie najczęściej rozpoczyna się po godzinie od położenia warstwy do malowania a kończy na około dwie godziny przed wyschnięciem - na malowanie pozostaje od siedmiu do dziewięciu godzin. Przed naniesieniem fresku na ścianę tworzy się kartony, a przy użyciu siatki powiększa się wzór. Kontury odciska się w świeżym tynku[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Początki fresku sięgają starożytności. Do znanych fresków należą minojskie, na których przeważają tematy religijne, motywy roślinne i zwierzęce oraz zagadkowe tauromachie - sceny walki lub zabaw z bykami.
W XIV i XV w. prawdziwe freski, czyli buon fresco (wykonywane na świeżym i jeszcze wilgotnym tynku), malowane były dość rzadko. Jedyne przykłady zastosowania tej techniki w tym czasie to freski Giotta w kaplicy Scrovenich w Padwie oraz freski Masaccia w kaplicy Branccacich we Florencji[2]. Bardziej popularny był częściowy fresk, czyli al fresco – po wyschnięciu dokonywano poprawek przy pomocy barwników organicznych. Od Giotta następował ogromny rozwój fresku. Najbardziej jednak rozpowszechnił się w renesansie. Po baroku fresk stał się praktycznie porzuconą techniką. Od XVII do XIX w. al fresco mieszało się z al secco.
Aktualnie na świecie jest niewielu artystów trudniących się tą techniką. Jednym z nich jest Vico Calabrò, który prowadzi szkołę nauczającą techniki malowania fresków a jego uczniowie pracują w ponad trzydziestu krajach[3].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 HOW IS A FRESCO DETATCHED FROM A WALL?. italian-frescos.com. [dostęp 2026-10-02]. (ang.).
- ↑ Zygmunt Waźbiński, Malarstwo quattrocenta, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1972
- ↑ L’AFFRESCO SALVATO. scuolainternazionaleaffresco.eu. [dostęp 2026-10-01]. (wł.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2006.
- Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 50. ISBN 83-85001-89-1.
