Grzywoszyjka amazońska

Grzywoszyjka amazońska
	Oressochen jubata
	(Spix, 1825)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	blaszkodziobe
Rodzina	kaczkowate
Podrodzina	kaczki
Plemię	Tadornini
Rodzaj	Oressochen
Gatunek	grzywoszyjka amazońska
Synonimy
	Anser jubatus Spix, 1825; Neochen jubata (Spix, 1825); Oressochen jubatus (Spix, 1825);
	Anser jubatus Spix, 1825; Neochen jubata (Spix, 1825); Oressochen jubatus (Spix, 1825);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Grzywoszyjka amazońska^[4], grzywoszyjka^[5], gęsiówka grzywiasta^[5]^[6] (Oressochen jubata) – gatunek dużego ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący Amerykę Południową. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka

Tradycyjnie gatunek ten był umieszczany w osobnym rodzaju Neochen^[4]. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) i AviList nadal tak go klasyfikują^[7]^[8]. Nie wyróżnia się podgatunków^[7]^[8].

Opisano dwa spokrewnione z grzywoszyjką amazońską gatunki pochodzące z późnego plejstocenu: Neochen pugil z Brazylii i Neochen debilis z Argentyny.

Występowanie

Lasy tropikalne Amazonii^[7] i dalej na południe aż po skrajnie północną Argentynę (prowincja Salta)^[9]. Spotykana do wysokości około 2600 m n.p.m.^[3]

Morfologia

Długość ciała 61–76 cm. Posiada jasną głowę i szyję, kasztanowe boki ciała i płaszcz oraz czerniawe skrzydła z białym lusterkiem. Nogi są czerwone, a dziób czarny i różowy. Umaszczenie u obu płci tych rzucających się w oczy kaczek jest identyczne, choć samce są większe. Osobniki młodociane mają bardziej matowe ubarwienie niż dorosłe.

Ekologia i zachowanie

Preferuje okolice leśnych jezior lub bagien z nieograniczonym dostępem do otwartych terenów leśnych i sawann. To w dużym stopniu ptak przebywający na ziemi, który chętnie jednak siada na gałęziach drzew. Rzadko pływa lub lata, chyba że sytuacja go do tego zmusza. Lot gęsiówki jest ociężały, przypomina bardziej sposób przemieszczania się gęsi niż kaczek, stąd wzięła się jej nazwa gatunkowa.

W okresie lęgowym to bardzo terytorialny gatunek. Zwykle gnieździ się w dziuplastych drzewach i tylko wyjątkowo na ziemi.

Kaczor wydaje wysoki, gwiżdżący odgłos, a kaczka gdacze jak, spokrewniona z gatunkiem, gęsiówka egipska Alopochen aegyptiaca.

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2025 roku uznaje grzywoszyjkę amazońską za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); wcześniej była ona klasyfikowana jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). Liczebność światowej populacji szacuje się na 15–40 tysięcy dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy głównie ze względu na presję ze strony myśliwych oraz prawdopodobnie konwersję dogodnych siedlisk w tereny rolnicze w części zasięgu tego gatunku^[3].

Przypisy

↑ del Hoyo, J., Elliot, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 1. Ostrich to Ducks, Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 589, ISBN 84-87334-10-5 .
1 2 Neochen jubata, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2020-05-28] (ang.).
1 2 3 BirdLife International, Neochen jubata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2025-11-27] (ang.).
1 2 Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Tadornini Reichenbach, 1853 (Wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-07-28].
1 2 Denis Lepage: Gęsiówka grzywiasta (Neochen jubata) Spix, 1825. Avibase. [dostęp 2013-12-02].
↑ Nazwa polska za: P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 36, 1999.
1 2 3 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Screamers, ducks, geese, swans. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-11-27]. (ang.).
1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
↑ Orinoco Goose (Neochen jubata). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-15)]. (ang.).

Bibliografia

SteveS. Madge SteveS., HilaryH. Burn HilaryH., Wildfowl, 1987, ISBN 0-7470-2201-1 .

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[HBW1-1] Hoyo, J., Elliot, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 1. Ostrich to Ducks, Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 589, ISBN 84-87334-10-5 .

[itis-2] 1 2 Neochen jubata, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2020-05-28] (ang.).

[iucn-3] 1 2 3 BirdLife International, Neochen jubata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2025-11-27] (ang.).

[mk-4] 1 2 Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Tadornini Reichenbach, 1853 (Wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-07-28].

[avibase-5] 1 2 Denis Lepage: Gęsiówka grzywiasta (Neochen jubata) Spix, 1825. Avibase. [dostęp 2013-12-02].

[mic-6] Nazwa polska za: P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 36, 1999.

[ioc-7] 1 2 3 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Screamers, ducks, geese, swans. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-11-27]. (ang.).

[avilist-8] 1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).

[ibc-9] Orinoco Goose (Neochen jubata). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-15)]. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]