Księga innych miejsc

Księga innych miejsc

The Book of Elsewhere

Autor	Keanu Reeves, China Miéville
Typ utworu	fantastyka
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	USA, Wielka Brytania
Język	język angielski
Data wydania	23 lipca 2024
Wydawca	Boom! Studios, Del Rey Books
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego	12 sierpnia 2025
Wydawca	Prószyński i S-ka
Przekład	Tomasz Wilusz

Księga innych miejsc (ang. The Book of Elsewhere) – powieść fantastyczna napisana przez kanadyjskiego aktora Keanu Reevesa i brytyjskiego pisarza Chinę Miéville’a. Akcja jest osadzona w alternatywnym uniwersum w stosunku do głównego świata franczyzy BRZRKR. Powieść została wydana 23 lipca 2024 przez Boom! Studios i Del Rey Books. Polskie wydanie ukazało się 12 sierpnia 2025 nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka w tłumaczeniu Tomasza Wilusza.

Fabuła

Powieść opowiada historię nieśmiertelnego wojownika, który wyrusza w tysiącletnią podróż, by zrozumieć swoją nieśmiertelność. Bohater jest półbogiem, którego życiem rządzi wieczna wojna i nieustająca przemoc. Boska cząstka nie pozwala mu umrzeć, mimo że z biegiem czasu coraz bardziej tego pragnie. Wojownik chodzi po Ziemi już 80 tysięcy lat. Znany jest jako „B”.

Tło powstania

Reeves miał wstępne pomysły na powieść osadzoną w uniwersum BRZRKR po wydaniu pierwszego tomu komiksu w 2021. Aktor był fanem twórczości Chiny Miéville’a i chciał nawiązać współpracę, mimo że wątpił, czy uda mu się go do niej przekonać. Jednak prace szybko ruszyły, gdy obie strony ustaliły podstawowe warunki. Po okresie nalegań Miéville’a, aby powieść pozostała tajemnicą, dopóki on i Reeves nie będą zadowoleni z finalnego produktu, została ona oficjalnie ogłoszona w styczniu 2024 w programie Good Morning America.

Odbiór

Hannah Zeavin, pisząc dla „Wired”, opisała książkę jako „mniej o Karolu Marksie niż o Zygmuncie Freudzie”. Uznała ją za „praktycznie freudowskie fan fiction”, co stanowiło wyraźny kontrast wobec jej oczekiwań, biorąc pod uwagę osobiste poglądy Miéville’a jako zagorzałego komunisty. Doceniła możliwość czytania książki jako „zaginionego studium przypadku”, postrzegając kontekst postaci „B” jako metaforę freudowskiej teorii popędu śmierci.

Joshua Rivera z portalu Polygon wypowiadał się o książce bardzo pozytywnie. Stwierdził, że „ma ona elegancję, która może zaskoczyć w przypadku sensacyjnego thrillera w stylu pulp”, i przypisał to dużemu doświadczeniu pisarskiemu Miéville’a, który zgłębia „dziwniejsze aspekty” postaci „B”. Zauważył, że sposób przedstawienia historii – jak gdyby świat BRZRKR nie istniał – oraz wątek konfliktu „B” z nieśmiertelną babirusą nadają jej „klimat przypominający Anihilację, a także docenił większe skupienie na filozoficznych aspektach obecnych w BRZRKR. Zwrócił również uwagę, że książka może zainteresować nie tylko czytelników BRZRKR, ale także fanów Reevesa, i pochwalił aktora za jego zdolność do umożliwiania innym twórcom rozwijania własnej twórczości dzięki jego pracy.

Jessa Crispin z „The Daily Telegraph” przyznała książce cztery gwiazdki. Pochwaliła wkład Reevesa w historię, uznając, że pomógł on „uspokoić” styl Miéville’a, znany z bardzo szczegółowych opisów, co jej zdaniem „dawało wyobraźni przestrzeń do działania”. Stwierdziła również, że „miévillowski” język pomógł rozszerzyć uniwersum książki i zapewnił bardziej dogłębne zrozumienie historii postaci „B”. Mniej entuzjastycznie oceniła natomiast „zbyt świadomie fantastyczną prozę”, uznając, że lepiej sprawdziłaby się ona jako narracja w planowanej adaptacji filmowej. Ogólnie jednak uznała książkę za udaną w realizacji jej głównego celu, jakim jest dostarczenie czytelnikowi rozrywki, zauważając, że dłuższa forma powieści – w porównaniu z komiksem – pozwoliła zbadać inne aspekty charakterystyczne dla tego medium.

Ilana Masad z „Los Angeles Times” napisała, że spodobał się pomysł, by jedna z jej ulubionych gwiazd napisała książkę wspólnie z autorem, którego twórczość również ceni. Choć początkowo miała wątpliwości wobec „szarpanego stylu” obecnego na początku powieści, była pod wrażeniem dalszej części, którą określiła jako pełną „bujnej prozy oraz melancholijnej, pełnej przygód narracji Miéville’a i Reevesa”. Uznała, że naprzemienne rozdziały są jednym z najmocniejszych elementów historii i – wraz z historią „B” – prowadzą ją do „emocjonalnie satysfakcjonujących i moralnie złożonych miejsc”. Podsumowała, że „przenikliwe spojrzenie Miéville’a, jego przepełniona wyobraźnia i nienaganny styl sprawiają, że jest to niezwykle przyjemna lektura”.

Odbiór w Polsce

Joanna Kułakowska uznała, ze współpraca dwóch twórców przyniosła interesujący efekt, choć sam temat powieści wydaje się banalny z powodu częstej eksploracji podobnych wątków. Zwraca jednak uwagę, że jest to historia niejednoznaczna, w której nie pojawia się klarowna walka dobra ze złem, chociaż pojawiają się pytania zarówno o nie, jak i o sens przemocy. Kułakowska zauważa też, że w Księdze innych miejsc znajdują się również polskie akcenty, np. Skierniewice i poezja Bolesława Leśmiana. Adam Skalski w recenzji dla portalu Katedra chwali szczególnie środkową część powieści za to, że naświetla ona problem nieśmiertelności z ciekawej perspektywy. Według niego tekst został napisany przez Chinę Miéville’a w oparciu o długie rozmowy z Keanu Reevesem.