Paszportyzacja

Paszportyzacja – masowe przydzielanie obywatelstwa ludności danego terenu poprzez wydawanie paszportów, zazwyczaj w krótkim czasie. Przymusowa paszportyzacja jest sprzeczna z prawem międzynarodowym i narusza konwencje genewskie.

Na szeroką skalę była stosowana przez państwo rosyjskie poprzedzając konflikty z Gruzją i Ukrainą a później na ich okupowanych terenach. Historycznie była także stosowana przez władze ZSRR.

Na terenie Gruzji

Od 2002 roku Rosja rozpoczęła proces paszportyzacji regionów Abchazji i Osetii Południowej, który szczególnie się zintensyfikował w po sukcesie Rewolucji Róż z 2003 roku. Już w 2006 roku paszporty rosyjskie otrzymały 90% ludności Abchazji i Osetii Południowej.

Podróże na paszportach abchaskich i południowoosetyjskich są generalnie niemożliwe, ponieważ uznają je tylko 4 państwa członkowskie ONZ. Zaś paszporty rosyjskie wydane na okupowanych terenach Gruzji (oraz Ukrainy) lub osobom zamieszkującym te tereny nie są uznawane za dokumenty podróży uprawniające do przekraczania granic strefy Schengen. Nie mniej jednak mieszkańcy tych terenów nie utracili obywatelstwa gruzińskiego i mają prawo uzyskać gruzińskie paszporty.

Na terenie Ukrainy

Prawo rosyjskie przewiduje możliwość uzyskania obywatelstwa w wyniku zmiany granic państwa. W związku z tym po aneksji Krymu w 2014 r. obywatele ukraińscy i apatrydzi stale zamieszkujący tzw. Republikę Krymu automatycznie uzyskali obywatelstwo rosyjskie, chyba że, zgodnie z ustawą, wyrazili swój sprzeciw w ciągu miesiąca od dnia uchwalenia tej ustawy.

Państwo rosyjskie masowo nadawało obywatelstwo mieszkańcom okupowanych części obwodów donieckiego i ługańskiego Ukrainy od 2019 r., co zostało umożliwione przez wprowadzenie uproszczonych dróg uzyskania obywatelstwa rosyjskiego w grudniu 2018 r..

W czasie inwazji Rosji na Ukrainę mieszkańców okupowanych terenów zmusza się do przyjęcia obywatelstwa i paszportów rosyjskich pod groźbą utraty dostępu do służby zdrowia, świadczeń emerytalnych, wygnania oraz konfiskaty własności. W ten sposób setki rzekomo „opuszczonych” nieruchomości zostały przejęte przez rosyjski rząd. Stosuje się także środków przemocy fizycznej, a mężczyźni, którzy przyjęli obywatelstwo rosyjskie mogą być siłą wcieleni do wojska rosyjskiego i wysłani na front.

Odmowa nabycia obywatelstwa rosyjskiego może m.in. skutkować utratą opieki nad dziećmi, które mogą być uprowadzone w głąb Rosji, a także uwięzieniem jako „obywatel obcego państwa”.

Według władz Ukrainy, osoby, którym przymusem wydano dokumenty rosyjskie, wciąż pozostają obywatelami ukraińskimi.