Rozkład jazdy

Rozkład jazdy Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z 1850 r.

Elektroniczna tablica z rozkładem jazdy na dworcu w Częstochowie

Rozkład jazdy autobusów w Bełchatowie

Elektroniczny rozkład jazdy na stacji Dąbrowa Górnicza

Rozkład jazdy – element oferty przewozowej obejmujący trasę, przystanki i godziny odjazdów. W transporcie kolejowym rozkład jazdy pociągów jest planem, według którego mają odbywać się przejazdy pociągów na danej sieci kolejowej lub jej części w czasie obowiązywania rozkładu.

Rozkład jazdy przeznaczony do wykorzystania przez pracowników przewoźnika lub zarządcy infrastruktury nazywa się wewnętrznym albo służbowym rozkładem jazdy.

Cechy rozkładów jazdy

Typowe informacje zawarte w rozkładzie jazdy to czas przyjazdu na dany przystanek lub stację, czas odjazdu, kierunek jazdy oraz oznaczenie linii, kursu albo pociągu. Dodatkowe oznaczenia, zazwyczaj opisane w legendzie, mówią o kursach w święta, weekendy, wakacje i podobnych okresach.

Formy rozkładów jazdy

• klasyczna – w pierwszej z kolumn podane są miejscowości docelowe, w kolejnej kolumnie (kolumnach) podane są godziny odjazdów. Najczęściej spotykana w komunikacji autobusowej PKS; przykład:

Kierunek	przez	godziny
Pińczów	Jędrzejów	5:00, 6:00
Kraków	Zakopane	9:00, 15:00

• uproszczona – podobna do powyższej z tym, że do przykładowej linii „Zakopane” dopisane są kursy przebiegające przez tę miejscowość z linii „Kraków”; przykład:

Kierunek	przez	godziny
Kraków	Jędrzejów	5:00, 6:00, 9:00, 15:00
	Zakopane	9:00, 15:00

Ten rodzaj rozkładu, w którym powtarzają się te same odjazdy, czasem wielokrotnie, wykorzystywany był często w rozkładach kolejowych; stanowi duże uproszczenie dla pasażerów, którzy w powyższym przykładzie poszukując połączenia do Tczewa nie muszą analizować pozostałych przebiegających przez Tczew linii.

• uszeregowana według czasu odjazdów – taki rozkład jazdy zawiera chronologiczny spis wszystkich kursów; przykład:

Kierunek	godzina
Tczew	5:00
Tczew	6:00
Gdynia przez Tczew	9:00
Gdynia przez Tczew	15:00

Taki rozkład jazdy jest szczególnie przydatny osobom, które nie planują podróży, lecz w danym momencie potrzebują skorzystać z odpowiedniego połączenia. Stosowany w rozkładach jazdy pociągów, w tym w charakterystycznych wydrukach tablicy odjazdów na żółtym tle, a także w elektronicznych rozkładach jazdy na monitorach dworcowych i większych wyświetlaczach.

• indywidualna (spotykana najczęściej w komunikacji miejskiej) – każda linia opisana jest na odrębnej, niewielkiej kartce; w nagłówku jest opisana linia, poniżej, w pierwszej kolumnie podane są godziny, w kolejnych kolumnach – minuty odjazdu; przykład:

Kursy do Tczewa
5:10, 25, 35
6:20, 40

lub podane są kolejne godziny odjazdów:

Kursy do Tczewa
5:10	5:25	5:35
6:20	6:40

Istnieją również w internecie e-rozkłady jazdy na stronach organizatorów transportu publicznego, zarządców infrastruktury lub przewoźników w wersji zarówno tradycyjnej, nawiązującej do powyższych wzorców, jak i w formie wyszukiwarek. Po wpisaniu miejscowości początkowej, docelowej, czasu podróży i innych danych program podaje informacje o połączeniach.

Publikacja i aktualizacja

W Polsce rozporządzenie w sprawie rozkładów jazdy określa m.in. treść rozkładów jazdy, tryb ich zatwierdzania, sposób i terminy ogłaszania oraz aktualizacji, a także warunki ponoszenia kosztów związanych z zamieszczaniem informacji dotyczących rozkładów jazdy i podawaniem ich do publicznej wiadomości. W regularnym przewozie osób przewoźnik podaje rozkład jazdy do publicznej wiadomości w szczególności przez zamieszczenie go na swojej stronie internetowej, o ile ją posiada, przekazanie go właściwemu organizatorowi publicznego transportu zbiorowego oraz przekazanie rozkładu jazdy właścicielowi albo zarządzającemu przystankiem komunikacyjnym lub dworcem w celu zamieszczenia informacji na danym obiekcie.

Informacja dotycząca rozkładu jazdy umieszczana na przystanku lub dworcu powinna zawierać m.in. nazwę podmiotu zamieszczającego informację, nazwę przystanku albo dworca, miejscowość docelową lub wykaz przystanków na danej linii w komunikacji miejskiej, dzień obowiązywania, godziny przyjazdu lub odjazdu albo częstotliwość kursowania oraz objaśnienia użytych oznaczeń i symboli. W budynku dworca informację dotyczącą rozkładu jazdy przygotowuje się na żółtym tle dla odjazdów i na białym tle dla przyjazdów.

Rozkład statyczny i informacja dynamiczna

Informacja pasażerska przy wejściu na peron

Rozkład statyczny zawiera zaplanowane informacje o funkcjonowaniu transportu publicznego, takie jak przystanki, trasy, kursy, czasy zatrzymań i kalendarze obowiązywania. Informacja dynamiczna uwzględnia bieżące zmiany w realizacji przewozów, takie jak opóźnienia, odwołania kursów, zmiany tras, komunikaty o utrudnieniach, położenie pojazdów oraz przewidywane czasy przyjazdu. Dane dynamiczne są wykorzystywane w systemach informacji pasażerskiej, na wyświetlaczach przystankowych i dworcowych, w wyszukiwarkach połączeń oraz w aplikacjach mobilnych.

Cyfrowe formaty danych

Rozkłady jazdy mogą być publikowane jako dane maszynowo odczytywalne. Jednym z takich formatów jest GTFS, który służy do publikowania danych o publicznym transporcie zbiorowym w formacie możliwym do wykorzystania przez różne aplikacje. W podstawowym zestawie danych GTFS Schedule znajdują się m.in. pliki opisujące organizatorów lub przewoźników, przystanki, trasy, kursy, czasy przyjazdów i odjazdów oraz kalendarze obowiązywania usług. Rozszerzeniem danych statycznych jest GTFS Realtime, które umożliwia przekazywanie bieżących informacji o utrudnieniach, położeniu pojazdów oraz przewidywanych czasach przyjazdu.

W Europie stosowany jest również standard NeTEx, będący standardem CEN przeznaczonym do wymiany danych o rozkładach jazdy i powiązanych danych transportu publicznego, w tym danych o przystankach, trasach, taryfach i informacji pasażerskiej. W Polsce opracowano minimalny polski profil standardu NeTEx, bazujący na Europejskim Profilu Informacji Pasażerskiej i pełnym standardzie NeTEx; dokument wskazuje, że profile krajowe stanowią podzbiór normy NeTEx i służą wdrażaniu jednolitego sposobu wymiany danych o transporcie publicznym.

Niektórzy organizatorzy transportu publicznego udostępniają rozkłady jazdy jako otwarte dane, m.in. w formacie GTFS lub GTFS Realtime. Dane takie mogą być wykorzystywane przez wyszukiwarki połączeń, aplikacje mobilne, systemy informacji pasażerskiej oraz narzędzia analityczne.

Linki zewnętrzne

• Kolejowy rozkład jazdy
• Rozkład jazdy autobusów PKS