Przejdź do zawartości

São Paulo

Edytuj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
São Paulo
Ilustracja
Panorama miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

Image Brazylia

Stan

Image São Paulo

Burmistrz

Ricardo Nunes(inne języki)

Powierzchnia

1493 km²

Wysokość

795 m n.p.m.

Populacja (2021)

 

• liczba ludności

12 284 940

Nr kierunkowy

11

Kod pocztowy

01000-000

Położenie na mapie São Paulo
Mapa konturowa São Paulo, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „São Paulo”
Położenie na mapie Brazylii
Mapa konturowa Brazylii, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „São Paulo”
Ziemia23°30′S 46°37′W/-23,500000 -46,616667
Image Multimedia w Wikimedia Commons
Image Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

São Paulo (wym. [sɐ̃w ˈpawlu]ⓘ) – miasto w południowo-wschodniej Brazylii na Wyżynie Brazylijskiej (820 m n.p.m.), nad rzekami Tietê, Pinheiros i Tamanduateí(inne języki), ok. 50 km w głąb lądu od portu Santos nad Oceanem Atlantyckim[1][2]. Jest stolicą stanu São Paulo. Miasto jest największym miastem Ameryki Południowej i największym ośrodkiem gospodarczym Brazylii[1]. Burmistrzem miasta jest Ricardo Nunes(inne języki)[3].

São Paulo jest największym miastem na półkuli południowej. Pod koniec XX wieku São Paulo liczyło 10 milionów mieszkańców, a obszar metropolitalny, w skład którego wchodzą m.in: Santo André, São Caetano do Sul, São Bernardo do Campo i Mauá[1], ok. 19 mln[2]. W 2021 roku São Paulo zamieszkiwało 12 284 940 mieszkańców, a obszar metropolitalny 22 048 504[2]. Powierzchnia miasta wynosi 1493 km², a obszaru metropolitalnego 7951 km²[2].

Historia

[edytuj | edytuj kod]
Image
Włoscy imigranci w São Paulo, lata 90. XIX wieku
Image
São Paulo, lata 60. XX wieku

Nazwa miasta pochodzi od kolegium jezuickiego św. Pawła (port. São Paulo), założonego 25 stycznia 1554 roku[1][2]. W XVI i XVII wieku São Paulo stanowiło bazę wypadową bandeirantes (nazywanych również paulistas od nazwy miasty), którzy udawali się w głąb interioru brazylijskiego w poszukiwaniu niewolników i złota. Znaczenie São Paulo wzrosło w XVII wieku po odkryciu na obszarze Minas Gerais(inne języki) złóż złota. W 1709 roku São Paulo stało się stolicą kapitanii, a trzy lata później osada uzyskała prawa miejskie[1].

Aż do XX wieku miasto rozwijało się wolniej w porównaniu do Rio de Janeiro i było nieliczącym się ośrodkiem leżącym na obrzeżach głównych kierunków ekspansji gospodarczej i demograficznej Brazylii[2][4.1]. W 1815 roku São Paulo stało się stolicą prowincji, a w 1889 roku stolicą stanu São Paulo[1]. W związku z uprawą i produkcją kawy (po 1860 roku) stan São Paulo stał się jednym z największych stanów produkujących kawę w Brazylii, co przełożyło się na wzrost znaczenia gospodarczego i politycznego miasta[1][2][4.1]. Wpływ na przyrost imigrantów miało zniesienie niewolnictwa w 1888 roku i wynikające z tego pojawienie się niedoborów siły roboczej[4.1]. W XX wieku miał miejsce dynamiczny rozwój przemysłu[1][2]. W tym samym wieku São Paulo stało się ośrodkiem emigracji ludności europejskiej, w tym emigracji polskiej[1][2]. Według szacunków w 1928 roku liczba mieszkańców São Paulo przekroczyła milion osób[4.1].

Na początku lat 30. XX wieku prezydent Brazylii Getúlio Vargas wprowadził program rozwoju przemysłu poprzez substytucję importu. Polityka ta przyczyniła się do rozwoju gospodarczego Brazylii, w tym dalszy wzrost znaczenia São Paulo. Po II wojnie światowej prezydent Juscelino Kubitschek wprowadził tzw. Program Celów(inne języki), który zakładał dalszy rozwój przemysłu przy jednoczesnym otwarciu na inwestycje zagraniczne. W ramach tej polityki na południowy-wschód od centrum São Paulo w municypiach (w tzw. Regionie ABC) pojawiły się nowe dzielnice przemysłowe[4.1]. Po przeniesieniu stolicy Brazylii z Rio de Janeiro do Brasílii w 1960 roku część central głównych firm (zwłaszcza z sektora bankowego-ubezpieczeniowego, reklamowego i przemysłowego) przeniosło się do São Paulo[4.1].

W 1963 roku miasto było gospodarzem Igrzysk Panamerykańskich[5], a w 1994 roku Mistrzostwa Świata w Piłce Siatkowej Kobiet (razem z Belo Horizonte)[6].

W maju 2007 roku w São Paulo rozpoczęła się podróż apostolska Benedykta XVI do Brazylii[7]. W 2008 i 2024 roku w São Paulo odbywały się szczyty G20 (drugi szczyt odbywał się również w Rio de Janeiro)[8][9].

São Paulo utrzymuje kontakty z licznymi państwami (do 2012 roku z przeszło stoma, w tym m.in. z Stanami Zjednoczonymi, Kanadą, Niemcami, Francją i Wielką Brytanią), w latach 2011–2012 przyjęła prawie 900 delegacji zagranicznych. W 2012 roku São Paulo ogłosiło program International Relations Plan, który określał cele i priorytety, jakie miasto miało zrealizować dzięki działalności dyplomatycznej. Realizowane projekty dotyczą ochrony środowiska, infrastruktury, bezpieczeństwa publicznego i edukacji[10].

Demografia

[edytuj | edytuj kod]

W 1970 roku São Paulo liczyło 5 924,6 mln mieszkańców. Do 1980 roku liczba mieszkańców wzrosła do 8 493,2 mln, a do 1991 do 9 646,2 mln. W następnych latach liczba mieszkańców przekroczyła 10 mln, osiągając w 2000 roku 10 434,2 mln mieszkańców, a w 2003 roku 10 615,8 mln[4.2]. W 2021 roku São Paulo zamieszkiwało 12 284 940 mieszkańców, a obszar metropolitalny 22 048 504[2].

Gospodarka i transport

[edytuj | edytuj kod]
Image
Trolejbus w São Paulo

São Paulo jest największym ośrodkiem gospodarczym Brazylii i głównym ośrodkiem przemysłowym w Ameryce Łacińskiej[1][2]. W mieście rozwinął się m.in. przemysł włókienniczy, spożywczy, skórzany, maszynowy, chemiczny, transportowy, elektrotechniczny. Zakłady przemysłowe mieszczą się głównie w północnej i południowo-wschodniej części miasta[1]. Rola przemysłu w obszarze metropolitalnym São Paulo zmniejszyła się na przełomie lat 80. i 90. po liberalizacji gospodarki Brazylii, w ramach której zniesiono większość barier celnych chroniących producentów krajowych przed konkurencją zagraniczną[4.3].

W mieście znajdują się porty lotnicze São Paulo-Guarulhos[11] i São Paulo-Congonhas[12], sieć trolejbusowa(inne języki) (uruchomiona w 1949 roku)[13], metro (port. Metropolitano de São Paulo, w skrócie Metrô[14]), uruchomione w 1974 roku, liczące od marca 2026 roku sześć linii[15][16] oraz naziemna szybka kolej miejska CPTM (port. Companhia Paulista de Trens Metropolitanos), licząca w 2011 roku ok. 260 km długości[14]. 31 marca 2026 roku São Paulo otworzyło monorail, pierwotnie budowaną na Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2014[17]. Port morski Santos mieści się ok. 50 km od miasta[2].

Oświata, kultura i sport

[edytuj | edytuj kod]
Image
Stadion Neo Química Arena

W mieście znajdują się cztery uniwersytety, najstarszy z nich został założony w 1934 roku[1]. Biblioteka miejska została założona w 1926 roku[2]. W 1947 roku otworzono galerię sztuki Museu de Arte de São Paulo[18].

27 kwietnia 1940 roku oddano do użytku stadion piłkarski Estádio do Pacaembu[19], a 12 maja tego samego roku tor wyścigowy Autódromo José Carlos Pace[20]. W mieście znajduje się również stadion Neo Química Arena, na którym odbyły się mecze Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2014[21].

Architektura

[edytuj | edytuj kod]
Image
katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w São Paulo

Miasto charakteryzuje się nowoczesną architekturą. W centrach biznesowych (umiejscowionych wokół tzw. Triângulo(inne języki), dawniej stanowiącego pierwotne centrum miasta) dominują wieżowce[2]. Wzniesione w mieście budowle zaprojektowali m.in: Rino Levi(inne języki), Oscar Niemeyer, bracia Marcelo(inne języki), Milton(inne języki) i Maurício Roberto(inne języki), Bernard Rudofsky(inne języki), José Otávio Correia Lima(inne języki)[1][22][23]. W 2006 roku wprowadzono ustawę, która zakazała wieszania reklam zewnętrznych na budynkach. Po zdjęciu reklam wiele budynków zostało ozdobionych muralami[2].

Fawele São Paulo mieszczą się na obrzeżach miasta i w przeciwieństwie do fawel w Rio de Janeiro nie sąsiadują bezpośrednio z zamożniejszymi dzielnicami. Większość z nich nie ma dostępu do miejskiej infrastruktury[2].

São Paulo posiada niewiele zabytków (władze miasta przyjmują, że każdy budynek wzniesiony przed 1900 roku jest zabytkiem), budynki z epoki kolonialnej w większości nie zachowały się do czasów współczesnych. Z 1579 roku pochodzi kościół i klasztor Luz, w którym od 1970 roku mieści się Museu de Arte Sacra de São Paulo(inne języki), kościół Carmo z 1632 roku oraz kościół São Francisco z 1676 roku, odbudowany w 1791 roku[2][24]. Z XVI wieku pochodzi również katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny[2].

Ochrona środowiska

[edytuj | edytuj kod]

São Paulo boryka się z zanieczyszczeniem powietrza i wody[25].

Ludzie urodzeni w São Paulo

[edytuj | edytuj kod]
Image Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w São Paulo.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 São Paulo [online], encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2026-06-13] [zarchiwizowane z adresu 2025-02-24].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 São Paulo [online], britannica.com [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  3. ↑ Eduardo Simoes, Anthony Boadle, Sao Paulo mayor Nunes re-elected, defeats leftist Boulos, Datafolha projection shows [online], reuters.com, 27 października 2024 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  4. Mirosław Wójtowicz, Zmiany wielkości i struktury zatrudnienia w regionie metropolitalnym São Paulo w latach 1991–2003 jako wyraz transformacji gospodarczej Brazylii, [w:] J. Lach, M. Borowiec, T. Rachwal (red.), Procesy transformacji społeczno-ekonomicznych i przyrodniczych struktur przestrzennych. Księga Jubileuszowa dedykowana Z. Ziolo, Kraków: Wydawnictwo Naukowe AP, 2007.
    1. 1 2 3 4 5 6 s. 579
    2. ↑ s. 581
    3. ↑ s. 582
  5. ↑ Jogos Pan-Americanos [online], quadrodemedalhas.com [dostęp 2026-06-14] (hiszp.).
  6. ↑ WOMEN'S WORLD CHAMPIONSHIP 1994 SÃO PAULO and BELO HORIZONTE (BRA) – 17-30 OCTOBER [online], geocities.com [dostęp 2026-06-14] [zarchiwizowane z adresu 2008-09-27] (ang.).
  7. ↑ pb, ks.ak, kg, ml, Benedykt XVI rozpoczął pięciodniową pielgrzymkę do Brazylii [online], ekai.pl, 9 maja 2007 [dostęp 2026-06-14].
  8. ↑ Communiqué of the Meeting of the G20 Finance Ministers and Central Bank Governors [online], g20.utoronto.ca, 9 listopada 2008 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  9. ↑ São Paulo and Rio de Janeiro gather global cities to influence G20 at Urban 20 Summit of Mayors [online], c40.org, 19 czerwca 2024 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  10. ↑ Miłosz Pieńkowski, Katarzyna Rybka-Iwanska, Miasta globalne i ich znaczenie w polityce zagranicznej, „Studia Politologiczne”, 42, 2016, s. 353–354.
  11. ↑ Kelly Dores, Aeroporto de Guarulhos adota nova identidade: GRU Airport [online], propmark.uol.com.br, 27 listopada 2012 [dostęp 2026-06-13] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-29] (port.).
  12. ↑ Lei nº 13.450, de 16 de junho de 2017 [online], planalto.gov.br, 16 czerwca 2017 [dostęp 2026-06-13] (port.).
  13. ↑ Interview: Positive outlook for trolleybuses in Brazil and Latin America [online], urban-transport-magazine.com, 20 maja 2020 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  14. 1 2 Mirosław J. Nowakowski, Linia metra nr 4 w São Paulo, „Nowoczesne Budownictwo Inżynieryjne” (2), 2011, s. 78.
  15. ↑ Mariana Prates, The SP metro is the 3rd largest in Latin America, with more than 100 km – and new lines and expansions are on the way [online], saopaulosecreto.com, 12 listopada 2025 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  16. ↑ Willian Moreira, Linha 17-Ouro será inaugurada na terça-feira, dia 31 [online], metrocptm.com.br, 27 marca 2026 [dostęp 2026-06-13] (port.).
  17. ↑ Przemysław Farsewicz, São Paulo otworzyło mocno opóźniony monorail [online], rynek-kolejowy.pl, 9 maja 2026 [dostęp 2026-06-13].
  18. ↑ About [online], masp.org.br [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  19. ↑ Estádio do Pacaembu [online], stadiumguide.com [dostęp 2026-06-13].
  20. ↑ Interlagos circuit history [online], gpbrasil.com [dostęp 2026-06-13] [zarchiwizowane z adresu 2011-11-30] (ang.).
  21. ↑ Andrew Downie, Rivelino scores own goal to open new Corinthians stadium ahead of World Cup [online], dailymail.com, 10 maja 2014 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  22. ↑ Marcelo Roberto, Milton Roberto e Maurício Roberto [online], archdaily.com.br [dostęp 2026-06-13] (port.).
  23. ↑ Corrêa Lima [online], enciclopedia.itaucultural.org.br [dostęp 2026-06-13] (hiszp.).
  24. ↑ Introducing: Museu de Arte Sacra de São Paulo - (Sacred Art Museum of Sao Paulo) [online], insidesaopaulo.com, 25 sierpnia 2011 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  25. ↑ Brazil [online], The World Factbook [dostęp 2026-06-13] [zarchiwizowane z adresu 2015-12-22].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=São_Paulo&oldid=80058678”