Siedzący tryb życia

Zmiana aktywności ruchowej człowieka od XIX wieku do współczesności

Siedzący tryb życia (także: hipokinezja, pasywna aktywność ruchowa, bezczynność ruchowa) – niewystarczająca aktywność ruchowa. Termin hipokinezja pochodzi z języka greckiego (łac. hypokinesis, od stgr. hypó – pod, tu: mało i kinein – poruszać się).

Definiowana jest również jako zmniejszenie obciążenia układu ruchowego przy jednoczesnym przeciążeniu układu nerwowego, wynikające z charakteru pracy w pozycji wymuszonej.

Siedzący tryb życia prowadzi do zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu, wpływając negatywnie między innymi na układy: sercowo-naczyniowy, trawienny, nerwowy i mięśniowy. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jest ona pośrednią i bezpośrednią przyczyną zgonów w krajach rozwiniętych. Od lat 50. XX wieku obserwuje się gwałtowny wzrost powszechności tego zjawiska.

W odpowiedzi na dane dotyczące zdrowia publicznego, WHO zaktualizowało wytyczne dotyczące zdrowego stylu życia. Zmianie uległa Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej, którą rozszerzono o aktywność fizyczną, umieszczając ją u podstawy piramidy. Podkreśla to znaczenie ruchu dla zachowania zdrowia. Organizm człowieka przystosowany jest do stałej aktywności fizycznej.

Średnia suma godzin objętości ruchowej (w tygodniu) niezbędna do zachowania zdrowia u osób w różnym wieku. Oś X – grupy wiekowe, oś Y – godziny.

Przyczyny bezczynności ruchowej

Do głównych przyczyn hipokinezji należą:

• brak lub niewystarczająca edukacja w zakresie higieny życia codziennego;
• brak zainteresowania aktywnością fizyczną w rodzinie (kwestia edukacji i wzorców);
• nadmierne obciążenie umysłowe dzieci w wieku szkolnym i osób dorosłych, niezrównoważone wystarczającą dawką ruchu;
• spędzanie wolnego czasu w sposób bierny, często przed ekranem telewizora lub komputera, w pozycji leżącej lub siedzącej;
• kontuzje;
• zaburzenia lękowe i inne choroby cywilizacyjne.

Wpływ bezczynności na zdrowie

Niedostateczna aktywność ruchowa prowadzi do osłabienia organizmu oraz wpływa negatywnie na rozwój fizyczny i umysłowy. Zmiany patologiczne obejmują wiele układów i narządów.

Układ sercowo-naczyniowy

W obrębie układu krwionośnego obserwuje się:

• pogorszenie parametrów opisujących cykl pracy serca, w tym zmniejszenie objętości wyrzutowej oraz pojemności minutowej serca;
• zmniejszenie całkowitej objętości krwi;
• spadek aktywności unerwienia współczulnego serca;
• występowanie zmian niedokrwiennych w sercu (choroba niedokrwienna);
• zmniejszenie naprężenia ścian naczyń żylnych (wynik osłabienia napięcia mięśniowego), co zwiększa ryzyko powstawania żylaków, głównie kończyn dolnych;
• zwiększone ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego;
• zwiększone ryzyko zatorów na skutek wzrostu krzepliwości krwi;
• rozwój tzw. zespołu serca urzędniczego;
• spadek tempa regeneracji tkanek (np. wolniejsze gojenie się ran);
• pojawienie się cellulitu.

Układ pokarmowy

W układzie pokarmowym następuje:

• spowolnienie metabolizmu;
• wzrost ryzyka otyłości (magazynowanie nadwyżek energii w tkance tłuszczowej);
• wzrost poziomu cukru we krwi wynikający z insulinooporności, co może prowadzić do stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2;
• pojawienie się zmian miażdżycowych w naczyniach (wzrost stężenia cholesterolu frakcji LDL, spadek frakcji HDL);
• problemy z trawieniem i przyswajaniem pokarmu;
• upośledzenie perystaltyki jelit i zaparcia, mogące skutkować żylakami odbytu;
• spadek zdolności do termogenezy poposiłkowej i upośledzenie termoregulacji.

Układ odpornościowy

Wpływ na układ odpornościowy:

• spadek aktywności układu immunologicznego i osłabienie wszystkich rodzajów odporności;
• osłabienie barier immunologicznych;
• zmniejszenie właściwości fagocytarnych granulocytów obojętnochłonnych;
• zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia chorób nowotworowych.

Układ kostno-stawowy

Zmiany w układzie ruchu:

• zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej, prowadzące do odwapnienia kości i osteoporozy (zwiększona częstotliwość złamań);
• zwiększone ryzyko uszkodzenia stawów w wyniku zaniku tkanki chrzęstnej powierzchni stawowej i mazi stawowej;
• ograniczenie ruchomości stawów, prowadzące do osłabienia i przykurczy mięśni, torebek stawowych i więzadeł;
• ryzyko rozwoju paradontozy przy spożywaniu pokarmów niewymagających gryzienia.

Układ oddechowy

Skutki dla układu oddechowego:

• spadek wydolności fizycznej (unieruchomienie na okres trzech tygodni może spowodować spadek wydolności o około 20%);
• obniżenie maksymalnego poboru tlenu (VO₂max); trzy tygodnie leżenia w łóżku mogą zmniejszyć ten parametr o około 30%;
• spadek pojemności życiowej płuc (VC);
• zmniejszenie maksymalnej wentylacji płuc (MVV);
• trudności z wymianą gazową wskutek zaniku aktywności enzymów oddechowych.

Układ nerwowy

W układzie nerwowym:

• osłabienie koordynacji ruchowej, zaburzenia równowagi;
• zaburzenia czucia głębokiego;
• pogorszenie ostrości wzroku;
• problemy psychiczne: depresja, nerwica, agresja, spadek odporności na stres;
• występowanie silnych bólów głowy;
• wzrost poziomu hormonów stresu;
• pogorszenie zdolności uczenia się i zapamiętywania, ryzyko wystąpienia otępienia;
• zmniejszona odporność na czynniki środowiskowe.

Układ mięśniowy

W układzie mięśniowym:

• zanik mięśni (szczególnie kończyn dolnych) i osłabienie siły mięśniowej;
• spadek produkcji hormonu wzrostu (somatotropiny);
• zmniejszenie liczby białych włókien mięśniowych (szybkokurczliwych);
• spadek liczby mitochondriów w komórkach mięśniowych;
• osłabienie reakcji komórek mięśniowych na insulinę;
• zwiotczenie mięśni tułowia, utrudniające utrzymanie prawidłowej postawy;
• osłabienie mięśni stopy, mogące prowadzić do płaskostopia;
• przekształcenie aktywnej metabolicznie tkanki tłuszczowej (tzw. brunatnej) w białą tkankę tłuszczową lub jej szybsza apoptoza.

Układ rozrodczy

• spadek płodności lub bezpłodność wynikająca ze zmian hormonalnych i zaniku gonad.

Przypisy

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.