Stanisław Biegański (historyk)

Stanisław Józef Biegański
	pułkownik dyplomowany piechoty
Data i miejsce urodzenia	8 marca 1894 ; Lwów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci	6 kwietnia 1994 ; Londyn, Wielka Brytania
	Przebieg służby
Lata służby	od 1914
Siły zbrojne	Armia Austro-Węgier; Wojsko Polskie; Polskie Siły Zbrojne
Formacja	Legiony Polskie
Jednostki	7 Pułk Piechoty Legionów; 31 Pułk Strzelców Kaniowskich
Stanowiska	dowódca pułku piechoty
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa; wojna polsko-bolszewicka; II wojna światowa
Praca poza służbą wojskową	Polski Uniwersytet na Obczyźnie
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Stanisław Józef Tadeusz Biegański (ur. 8 marca 1894 we Lwowie^[1], zm. 6 kwietnia 1994 w Londynie) – polski historyk, działacz niepodległościowy, doktor filozofii i pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Był synem Antoniego^[1], inżyniera, i Zofii z Kijańskich^[1]. W latach 1911–1914 i 1923–1925 studiował na Uniwersytecie im. Jana Kazimierza we Lwowie i uzyskał tam doktorat z filozofii^[2]. Brał udział w pracach organizacji Zarzewie i Drużynach Strzeleckich^[3].

W czasie I wojny światowej służył w I batalionie I Brygady Legionów, a 7 stycznia 1915 roku dowodził oddziałem karabinów maszynowych w 2 pułku piechoty Legionów. Od listopada 1915 roku do końca października 1918 roku w niewoli rosyjskiej na Syberii. Tam wstąpił do 5 Dywizji Syberyjskiej, gdzie sprawował funkcję dowódcy kompanii karabinów maszynowych. W szeregach tej formacji walczył do jej rozbicia pod Brusnojarskiem w 1920 roku. W lipcu 1920 roku przedostał się do Polski. W czasie wojny z bolszewikami walczył jako dowódca kompanii w 34 pułku piechoty. Po wojnie został zastępcą pełnomocnika MSZ ds. Repatriacji, następnie w latach 1923–1925 był wychowawcą w Korpusie Kadetów Nr I we Lwowie, w latach 1925–1926 dowódcą batalionu w 2 pułku piechoty Legionów. W latach 1927–1929 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Po ukończeniu studiów otrzymał dyplom naukowy oficera dyplomowanego i przeniesiony został do Wojskowego Biura Historycznego. Później został zastępcą, a następnie dowódcą 7 pułku piechoty Legionów w Chełmie. Od 19 (lub od 21) lutego 1938 do 30 sierpnia 1939 roku dowodził 31 pułkiem Strzelców Kaniowskich stacjonującym od kwietnia 1938 w Sieradzu. Z tego stanowiska został odwołany przez szefa Sztabu Głównego, generała brygady Wacława Stachiewicza na wniosek dowódcy Armii „Łódź”, generała dywizji Juliusza Rómmla^[4]. Pod koniec sierpnia 1939 roku mianowano go oficerem łącznikowym Naczelnego Dowództwa z Ministerstwem Spraw Zagranicznych.

Był jednym z założycieli Związku Sybiraków, powstałego w 1928^[5].

Po zakończeniu kampanii wrześniowej przedostał się do Francji, gdzie prowadził szkolenie polskiej kadry oficerskiej. Służbę tę kontynuował w Anglii do 1942 roku, a następnie został przeniesiony do ZSRR, gdzie powierzono mu funkcję zastępcy komendanta Centrum Wyszkolenia Armii. Na tym stanowisku pełnił służbę także na Środkowym Wschodzie i we Włoszech (pod koniec tego okresu został komendantem) – aż do sierpnia 1944 roku, kiedy to został kierownikiem Komisji Doświadczeń Wojennych kontynuując tę pracę także w Wielkiej Brytanii. Od 15 sierpnia do 21 października 1944 roku dowodził 1 Brygadą Strzelców Karpackich^[6].

Po wojnie osiadł w Londynie. Był honorowym członkiem Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku, honorowym członkiem Instytutu Polskiego i Muzeum gen. Władysława Sikorskiego w Londynie. Był także profesorem Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie. Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i przewodniczący Komisji Historycznej PTNO. Opracował i wydał 45 prac historycznych.

Zmarł w Londynie 6 kwietnia 1994 roku w wieku 100 lat. Został pochowany na cmentarzu w Gunnersbury. Instytut J. Piłsudskiego w Londynie poświęcił jego pamięci XXI tom Tek Historycznych.

16 stycznia 1927 ożenił się z Wandą Emilią Chodorowicz^[1] (ur. 1 maja 1899, zm. 24 lutego 1982 w Londynie) – organizatorka oddziałów żeńskich Dowództwa Obrony Warszawy w 1920, działaczka społeczna^[7]. Miał dwóch synów: Władysława Janusza (ur. 19 października 1927) i Jana Antoniego (ur. 12 czerwca 1933)^[8].

Awanse

chorąży – 29 września 1914
podporucznik – 31 stycznia 1915
major – 31 marca 1924 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 30. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
podpułkownik – 14 grudnia 1931 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1932 i 3. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
pułkownik – ?^{[potrzebny przypis]}

Ordery i odznaczenia

Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7021 (17 maja 1922)^[9]^[10]^[11]
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (16 kwietnia 1993)^[12]
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1987)^[13]
Krzyż Niepodległości (20 stycznia 1931)^[14]
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (14 sierpnia 1978)^[15]
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1936)^[16]
Krzyż Walecznych dwukrotnie
Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
Złoty Krzyż Zasługi (25 maja 1939)^[17]
Złota odznaka honorowa Koła Lwowian w Londynie (1970)^[18]

Wybrane publikacje

Był encyklopedystą. Został wymieniony w gronie edytorów ośmiotomowej Encyklopedii wojskowej wydanej w latach 1931–1939 gdzie zredagował hasła związane z historią wojny polsko-rosyjskiej 1918–1920. Wchodził w skład komitetu redakcyjnego tej encyklopedii^[19].

Opublikował również:

Działania 2 Korpusu we Włoszech, t. 1, z przedm. Władysława Andersa, Londyn: Komisja Historyczna 2-go Korpusu 1963.
Pierwsze próby prof. Henryka Jabłońskiego przekształcenia najnowszej historiografii polskiej, Londyn: Polskie Towarzystwo Historyczne w Wlk. Brytanii 1959.
U progu niepodległości Polski: wrzesień 1918–marzec 1919, praca zbiorowa pod red. Stanisława Biegańskiego Londyn: Polska Fundacja Kulturalna – Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie 1990.
Wysiłek zbrojny w II wojnie światowej, pod red. Stanisława Biegańskiego i Aleksandra Szkuty, Londyn: Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie 1988.

Przypisy

1 2 3 4 StanisławS. Łoza StanisławS. (red.), Czy wiesz kto to jest?, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 41 .
↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 55 z 31 grudnia 1926 roku, s. 460.
↑ Kolekcja ↓, s. 3.
↑ Konrad Czernielewski, Witold Jarno, Garnizon łódzki Wojska Polskiego w latach 1918–1939. Toruń 2008, s. 149, 449, 462, 528, 584
↑ Ze zjazdu sybiraków. „Kurier Warszawski”. Nr 181, s. 4, 2 lipca 1928.
↑ Kryska-Karski i Barański 1973 ↓, s. 73.
↑ Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 43, s. 99, Czerwiec 1982. Koło Lwowian w Londynie.
↑ Kolekcja ↓, s. 2.
↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 26 stycznia 1923, s. 65.
↑ Kolekcja ↓, s. 1.
↑ Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. oficerów i szeregowych z b. 2-go pułku piechoty Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (26 (305)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 25 czerwca 1922, s. 15 [dostęp 2025-12-17], Cytat: kpt. Biegański Stanisław .
↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 kwietnia 1993 r. o nadaniu orderów (M.P. z 1993 r. Nr 27, poz. 286 (ISAP)).
↑ Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 15, nr 2 z 15 lipca 1987.
↑ M.P. z 1931 r. Nr 18, poz. 31 (ISAP) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
↑ Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 26, nr 5 z 31 grudnia 1978.
↑ M.P. z 1936 r. Nr 263, poz. 468 (ISAP) „za zasługi w służbie wojskowej”.
↑ M.P. z 1939 r. Nr 121, poz. 282 (ISAP) „za zasługi w służbie wojskowej”
↑ Odznaka honorowa Koła Lwowian. „Biuletyn”. Nr 19–20, s. 110, Lipiec 1971. Koło Lwowian w Londynie.
↑ Laskowski, t.I 1931 ↓.

Bibliografia

Witold Jarno, Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918–1939, Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego, Katedra Historii Polski Współczesnej, Wydawnictwo „Ibidem”, Łódź 2001, ISBN 83-88679-10-4, s. 332–333.
Tadeusz Kryska-Karski, Henryk Barański: Piechota Polska 1939–1945. T. 14. Londyn: 1973.
Otton Laskowski: Encyklopedia wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1931.
Biegański Stanisław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.76-7150 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-12-16].
Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-12-16].

[kto41-1] 1 2 3 4 StanisławS. Łoza StanisławS. (red.), Czy wiesz kto to jest?, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 41 .

[2] Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 55 z 31 grudnia 1926 roku, s. 460.

[CITEREFKolekcjas._3-3] Kolekcja ↓, s. 3.

[4] Konrad Czernielewski, Witold Jarno, Garnizon łódzki Wojska Polskiego w latach 1918–1939. Toruń 2008, s. 149, 449, 462, 528, 584

[5] Ze zjazdu sybiraków. „Kurier Warszawski”. Nr 181, s. 4, 2 lipca 1928.

[CITEREFKryska-KarskiBarański197373-6] Kryska-Karski i Barański 1973 ↓, s. 73.

[7] Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 43, s. 99, Czerwiec 1982. Koło Lwowian w Londynie.

[CITEREFKolekcjas._2-8] Kolekcja ↓, s. 2.

[CITEREFDz._Pers._MSWojsk.Nr_7_z_26_stycznia_1923,_s._65-9] Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 26 stycznia 1923, s. 65.

[CITEREFKolekcjas._1-10] Kolekcja ↓, s. 1.

[:0-11] Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. oficerów i szeregowych z b. 2-go pułku piechoty Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (26 (305)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 25 czerwca 1922, s. 15 [dostęp 2025-12-17], Cytat: kpt. Biegański Stanisław .

[12] Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 kwietnia 1993 r. o nadaniu orderów (M.P. z 1993 r. Nr 27, poz. 286 (ISAP)).

[13] Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 15, nr 2 z 15 lipca 1987.

[14] M.P. z 1931 r. Nr 18, poz. 31 (ISAP) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.

[15] Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 26, nr 5 z 31 grudnia 1978.

[16] M.P. z 1936 r. Nr 263, poz. 468 (ISAP) „za zasługi w służbie wojskowej”.

[17] M.P. z 1939 r. Nr 121, poz. 282 (ISAP) „za zasługi w służbie wojskowej”

[18] Odznaka honorowa Koła Lwowian. „Biuletyn”. Nr 19–20, s. 110, Lipiec 1971. Koło Lwowian w Londynie.

[CITEREFLaskowski,_t.I1931-19] Laskowski, t.I 1931 ↓.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]