System westfalski
System westfalski[1] – zasada prawa międzynarodowego, zgodnie z którą każde państwo ma wyłączną suwerenność nad swoim terytorium. Zasada ta rozwinęła się w Europie po pokoju westfalskim w 1648 roku, w oparciu o teorię państwa Jeana Bodina i nauki prawa natury Hugo Grocjusza[2][3]. Leży ona u podstaw współczesnego międzynarodowego systemu suwerennych państw i jest zapisana w Karcie Narodów Zjednoczonych, która stanowi, że „Żadne postanowienie niniejszej Karty nie upoważnia Narodów Zjednoczonych do ingerencji w sprawy, które z istoty swej należą do kompetencji wewnętrznej któregokolwiek państwa i nie zobowiązuje członków, aby przekazywali takie sprawy do załatwienia w trybie przewidzianym niniejszą Kartą”[4].
Zgodnie z tą zasadą każde państwo, niezależnie od wielkości, ma równe prawo do suwerenności[5]. Politolodzy wywodzą tę koncepcję z traktatów pokojowych o tej samej nazwie, które zakończyły wojnę trzydziestoletnią (1618–1648) i osiemdziesięcioletnią (1568–1648). Zasada nieingerencji została dodatkowo rozwinięta w XVIII wieku. System westfalski osiągnął swój szczyt w XIX i XX wieku, w XXI wieku system stanął w obliczu wyzwań ze strony zwolenników interwencji humanitarnej[6].
Seria traktatów, które ustanowiły pokój westfalski, jest uważana przez politologów za początek nowoczesnego systemu międzynarodowego, w którym mocarstwa zewnętrzne powinny unikać ingerencji w sprawy wewnętrzne innego kraju[3][7][8].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Suwerenność i prawo międzynarodowe – od prawa państw do prawa ludów [online], Forum Prawnicze [dostęp 2025-10-12] (pol.).
- ↑ Ove Bring, The Westphalian Peace Tradition in International Law: From Jus ad Bellum to Jus contra Bellum, „International Law Studies”, 75 (1), 1 sierpnia 2000, ISSN 2375-2831 [dostęp 2025-10-12].
- 1 2 Andreas Osiander, Sovereignty, International Relations, and the Westphalian Myth, „International Organization”, 55 (2), 2001, s. 251–287, DOI: 10.1162/00208180151140577, ISSN 1531-5088 [dostęp 2025-10-12] (ang.).
- ↑ Karta Narodów Zjednoczonych [online], www.unic.un.org.pl [dostęp 2025-10-12].
- ↑ Gerry Simpson, Great Powers and Outlaw States: Unequal Sovereigns in the International Legal Order, Cambridge Studies in International and Comparative Law, Cambridge: Cambridge University Press, 2004, DOI: 10.1017/cbo9780511494185, ISBN 978-0-521-82761-4 [dostęp 2025-10-12], Cytat: The trajectory traced, in all this, describes a system developing out of the highly centralised and unequal relations that were the mark of the pre-Westphalian stage in international affairs to a Westphalian order in which the sovereign equality of states becomes a defining quality of the system. (ang.).
- ↑ Ernest K. Bankas, The State Immunity Controversy in International Law: Private Suits Against Sovereign States in Domestic Courts, Springer Science & Business Media, 30 czerwca 2005, ISBN 978-3-540-25695-3 [dostęp 2025-10-12] (ang.).
- ↑ Leo Gross, The Peace of Westphalia, 1648–1948, „American Journal of International Law”, 42 (1), 1948, s. 20–41, DOI: 10.2307/2193560, ISSN 0002-9300, JSTOR: 2193560 [dostęp 2025-10-12] (ang.).
- ↑ Derek Croxton, The Peace of Westphalia of 1648 and the Origins of Sovereignty, „The International History Review”, 21 (3), 1999, s. 569–591, DOI: 10.1080/07075332.1999.9640869, ISSN 0707-5332 [dostęp 2025-10-12].
