مواد ڏانھن هلو

نڪوسيا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
نڪوسيا

Λευκωσία (Greek)
Lefkoşa (Turkish)

ليفڪوسيا
گاديءَ وارو شهر ۽ ميونسپالٽي
Image
شاڪولاس ٽاور تان نڪوسيا جو شهري منظر
Image
پراڻي شهر ۾ ليڊرا اسٽريٽ
Image
Image
Image
Image
Image
جو جھنڊو نڪوسيا
جھنڊو
Official seal of نڪوسيا
مھر
عرفي نالو 
   "چورا" يوناني ۾: "Χώρα"[1]
نڪوسيا is located in Cyprus
نڪوسيا
نڪوسيا
قبرص ۾ هنڌ
نڪوسيا is located in Europe
نڪوسيا
نڪوسيا
جاگرافيائي بيھڪ : 35°10′21″N 33°21′54″E / 35.17250°N 33.36500°E / 35.17250; 33.36500
دعويٰ ڪندڙ 
ملڪ (ڊي جيوري)سانچو:Country data Republic of Cyprus
• ضلعونڪوسيا ضلعو
ملڪ (اتريون حصو، ڊي فيڪٽو)Image اتر ڪپرس [2]
• ضلعوليفڪوشا ضلعو
حڪومت
• نڪوسيا ميونسپالٽي جو ميئرچارالامبوس پرونٽزوس (آزاد)
• نڪوسيا ترڪ ميونسپالٽي جو ميئرمحمد هارمانجي
ايراضي
• ميونسپالٽي20.08 km2 (7.75 sq mi)
• شھري
153.11 km2 (59.12 sq mi)
آبادي
 (2021، 2011 (اتر))[4][5][6]
• ڪل111797
• درجوٻي ميونسپالٽي،[7] قبرص ۾ پهريون شهري علائقو
• شهري
256119
• شهري ڪثافتauto
رهاڪو نالونڪوسيائي (انگريزي)
ليفڪوسياتيس (مذڪر)، ليفڪوسياتيسا (مونث) (يوناني)، چورائيتيس (مذڪر)، چورائيتيسا (مونث) (يوناني، عام ٻولي)
وقتي علائقوUTC+2 (EET)
 • اونهارو (ر.ب.و)UTC+3 (EEST)
پوسٽل ڪوڊ
1010–1107
ڊائلنگ ڪوڍ22
آء ايس او 3166 ڪوڊCY-01
ويب سائيٽ

نڪوسيا،[lower-alpha 1] جنهن کي ليفڪوسيا يا ليفڪوشا پڻ چيو وڃي ٿو،[lower-alpha 2] قبرص جي گاديءَ جو هنڌ آهي. هي يورپي يونين جي رڪن ملڪن جي گاديءَ وارن شهرن مان سڀ کان ڏکڻ اوڀر طرف واقع گاديءَ وارو شهر آهي.[8] ان جو اتريون حصو اتر قبرص جي ڊي فيڪٽو گاديءَ جو هنڌ آهي.[9]

نڪوسيا ۾ 5,500 سالن کان وڌيڪ عرصي کان لڳاتار انساني آبادي رهي آهي ۽ ڏهين صديءَ کان هي قبرص جي گاديءَ جو هنڌ آهي. هي يورپ جي آخري ورهايل گاديءَ وارو شهر آهي. 1960ع ۾ قبرص جي برطانوي راڄ کان آزادي حاصل ڪرڻ جي ٽن سالن کان پوءِ، خوني ڪرسمس دوران يوناني قبرصين ۽ ترڪ قبرصين وچ ۾ تڪرار سبب سڄي ٻيٽ ۾ بين برادري تشدد شروع ٿيو، ۽ 1964ع ۾ نڪوسيا جون يوناني قبرصي ۽ ترڪ قبرصي برادريون ترتيبوار شهر جي ڏاکڻي ۽ اترين حصن ۾ الڳ ٿي ويون. هڪ ڏهاڪي کان پوءِ، 1974ع ۾، يوناني فوجي جنتا جي حمايت سان ٿيل بغاوت، جنهن جو مقصد ٻيٽ کي يونان سان ملائڻ هو، جي ڪجهه ڏينهن کان پوءِ ترڪي قبرص تي حملو ڪيو. حملي کان پوءِ ٻيٽ ڏکڻ ۾ قبرص ۽ اتر ۾ ترڪيءَ جي قبضي هيٺ علائقي ۾ ورهائجي ويو، ۽ ٻنهي کي ورهائيندڙ ليڪ نڪوسيا مان گذري ٿي.

قانون سازي ۽ انتظامي ڪمن کان سواءِ، نڪوسيا پاڻ کي ٻيٽ جي مالي گاديءَ ۽ ان جي مکيه بين الاقوامي ڪاروباري مرڪز طور قائم ڪيو آهي.[10] 2018ع ۾، نسبتي قوت خريد جي لحاظ کان نڪوسيا دنيا جو 32هون امير ترين شهر هو.[11] 2022ع جي گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز (GaWC) درجابنديءَ ۾ نڪوسيا کي بيٽا− شهر قرار ڏنو ويو.[12]

نالا

[سنواريو]

ان آباديءَ جو سڀ کان پراڻو معلوم خارجي لکيل حوالو، جيڪا اڳتي هلي نڪوسيا بڻي، اسيريا جي بادشاهه ايسارحدون (حڪومت 681–669 ق.م.) جي دور جي هڪ لکت ۾ ملي ٿو، جتي ت. 672 ق.م. جي هڪ مٽيءَ جي منشور تي ان کي ليدير جي نالي سان درج ڪيو ويو آهي.[13] ليدير بظاهر نالي جي مقامي صورت هئي ۽ پوءِ ان کي مختلف نمونن سان يوناني صورت ڏئي ليڊرا (Ancient Greek: Λήδρα, Lḗdra)،[14] ليڊرائي (Λέδραι, Lédrai)،[15] ليڊروئي (Λήδροι, Lḗdroi)،[16] ۽ ليڊرون (Λεδρῶν, Ledrō̂n، ۽ Λῆδρον, Lē̂dron) سڏيو ويو.[15]

قديم دور جي پڇاڙي تائين، ابتدائي عيسائي ذريعن هن هنڌ کي ڪيترن يوناني نالن سان درج ڪيو: ليوٽيون (Λευτεῶν, Leuteō̂n)، ليوڪون (Λευκῶν, Leukō̂n)،[17] ليوڪوٿيون (Λευκοθέον, Leukothéon)، ليوڪوئي ٿيوئي (Λευκοί Θεοί, Leukoí Theoí)،[15] ۽ ليوڪوپولس (Λευκούπολις, Leukoúpolis).[18] انهن نالن ۾ قديم يوناني ٻوليءَ جي "اڇي" (λευκός, leukós) يا "چنار" (λεύκη, leúkē) ۽ "خدا" (Θεός, Theós)، "ديوتا" (θεός, theós) يا "ديوي" (θεᾱ́, theá) لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظن جا جزا شامل آهن، جيڪي ممڪن طور بطليموس پهريون سوٽر جي هڪ مفروضه پٽ[15] يا سامونڊي ديوي ليوڪوٿيا ڏانهن اشارو ڪن ٿا. بازنطيني دور ۾ ليوڪوسيا (Λευκουσία, Leukousía) جي صورت عام ٿي؛ ان جي عام تشريح "اڇي ملڪيت" (ἡ λευκή οὐσία, hē leukḗ ousía) طور ڪئي وڃي ٿي.[19] اها صورت پوءِ جديد يوناني ليفڪوسيا (Λευκωσία, Lefkosía, el)[20] ۽ ترڪي ليفڪوشا (tr) ۾ تبديل ٿي.

لاطيني ۽ انگريزي نالو نڪوسيا وچئين دور جي لوزينيان دور ۾ سامهون آيو،[18][21] لڳ ڀڳ ساڳئي وقت جڏهن قبرص جي بندرگاهه ليماسول جي نالي جو شروعاتي N پڻ اڻڄاتل سببن ڪري L سان بدلجي ويو.[22] هِل، فونيقي قبرصين جي دور تائين /l/ ۽ /n/ جي هڪ ٻئي سان مٽجڻ جا ڪيترائي پراڻا مثال ڏئي ٿو، ۽ سندس خيال آهي ته اها تبديلي مقامي اچار ۾ فرق جي عڪاسي ڪري سگهي ٿي.[22] اهو نالو آرمينيائي ۾ نڪوسيا (Նիկոսիա) ۽ قبرصي عربي ۾ نڪوسيا (نيكوسيا) جي صورت ۾ پڻ محفوظ آهي.[23][24][25]

ٽريفليئس ۽ اسپائريڊون (fl. چوٿين صدي) جي ڪن سنتن جي سوانحن ۾ شهر کي ڪالينيڪيسس (Καλλινικησις، Kallinikēsis) يا Καλλινεικησις (Kallineikēsis) جي نالي سان پڻ درج ڪيو ويو آهي.[26]

تاريخ

[سنواريو]


قبل از تاريخ نڪوسيا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليڊرا

نڪوسيا ۾ لڳ ڀڳ 2500 ق.م. کان، ڪانسي جي دور جي شروعات جي ويجهو، لڳاتار انساني آبادي رهي آهي، جڏهن پهرين آبادگارن زرخيز ميساوريا ميدان ۾ پنهنجون آباديون قائم ڪيون.[27]

ليڊرا جي شهري رياست پڻ نڪوسيا جي علائقي سان لاڳاپيل آهي؛ ميسينيائي دور جا گهڻا کنڊر آيا پاراسڪيوي جي ويڪري ٽڪريءَ تي مليا آهن، جيڪا ليونڊاري وونو جي نالي سان پڻ سڃاتي وڃي ٿي ۽ مرڪزي نڪوسيا کان 6 km (3.7 mi) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي.[15] چيو وڃي ٿو ته ليڊرا قديم قبرص جي انهن ٻارهن بادشاهتن مان هڪ هئي، جيڪي اڪيائين ٽروجن جنگ جي پڄاڻيءَ کان پوءِ قائم ڪيون هيون.[28] اها بادشاهت جلد ئي تباهه ٿي وئي. 672 ق.م. جي هڪ اسيريائي متن ۾ ليدير طور نقل ڪيل هڪ قبرصي تابع رياست کي عام طور جديد شهر جي ماڳ جي ويجهو مليل آثارن سان سڃاتو وڃي ٿو.[15] ان جو حڪمران اوناساگوراس (اسيريائي صورت ۾ Unasagusu) اسيريائي بادشاهه ايسارحدون کي خراج ادا ڪندڙ طور درج ٿيل آهي.[29]

قديم نڪوسيا

[سنواريو]

330 ق.م. تائين، ليڊرا کي گهٽ اهميت رکندڙ هڪ ننڍڙي شهر طور درج ڪيو ويو آهي.[30] اهو سمجهيو وڃي ٿو ته هيءَ آبادي معاشي ۽ سياسي طور ويجهي شهر خيٽري تي دارومدار رکندي هئي.[31] هتان جي رهواسين جو مکيه ڌنڌو زراعت هو. هن دور ۾ ليڊرا ۾ اها نمايان واڌ نه ٿي، جيڪا قبرص جي ٻين سامونڊي ڪناري وارن شهرن ۾ ڏٺي وئي، جتي واڌ جو وڏو سبب واپار هو.[32] ڪجهه ذريعن موجب، لڳ ڀڳ 280 ق.م. ۾ مصر جي بطليموس پهريون سوٽر جي پٽ ليوڪوس هن شهر کي ٻيهر تعمير ڪري بهتر بڻايو،[33][17] پر هِل هن دعويٰ کي صرف نالي جي مفروضي اشتقاق تي ٻڌل اوائلي جديد دور جو "خيال" قرار ڏئي رد ڪيو.[15]

چوٿين صديءَ تائين، هي شهر هڪ بشپ جي مرڪز طور اڀريو، جيڪو ليڊرون، ليوٽيون يا ليوڪوٿيون جي نالن سان سڃاتو ويندو هو. ان جو بشپ سينٽ ٽريفليئس، سينٽ اسپائريڊون جو شاگرد هو.[34] آثار قديمه جا ثبوت ظاهر ڪن ٿا ته ابتدائي عيسائي دور ۾ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت جو وڏو حصو ٻيهر حاصل ڪري ورتو،[35] ۽ اوپس سيڪٽائل سينگار سان ٻه يا ٽي باسيليڪا ۽ اوچي اُڀريل نقش نگاريءَ سان سينگاريل سنگ مرمر جي موجودگي هڪ نسبتاً خوشحال ۽ ترقي يافته عيسائي سماج جي موجودگيءَ جي نشاندهي ڪري ٿي.[36]

وچئين دور جو نڪوسيا

[سنواريو]

647ع ۾ عرب حملن دوران قبرص جي گاديءَ واري شهر سلاميس جي تباهي ۽ ٻين سامونڊي ڪناري وارن آبادين کي پهتل وڏي نقصان کان پوءِ ٻيٽ جي معيشت وڌيڪ اندروني علائقن ڏانهن منتقل ٿي وئي ۽ اندرون ملڪ شهرن جي نسبتي اهميت وڌي وئي. نڪوسيا کي هن تبديليءَ مان فائدو ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو پنهنجي ڀرپاسي جي ميساوريا ميدان مان حاصل ٿيندڙ زرعي پيداوار جي واپار جو مرڪز بڻجي ويو. پاڻيءَ جي جهجهي فراهميءَ سبب پڻ شهر کي فائدو حاصل ٿيو. نتيجي طور، شهر ايتري ترقي ڪئي جو لڳ ڀڳ 965ع ۾، جڏهن بازنطيني بحري فوج ٻيٽ تي مڪمل شاهي ڪنٽرول بحال ڪري ان کي هڪ ٿيم طور منظم ڪيو، تڏهن بازنطيني سلطنت نڪوسيا کي ٻيٽ جي گاديءَ جو هنڌ چونڊيو.[37] بازنطينين ٻيٽ جو انتظامي مرڪز بنيادي طور حفاظتي سببن جي ڪري نڪوسيا منتقل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سامونڊي ڪناري وارا شهر اڪثر حملن جو نشانو بڻجندا هئا. ان وقت کان پوءِ نڪوسيا قبرص جي گاديءَ جو هنڌ رهيو ۽ بازنطيني گورنر جو مرڪز بڻيو. آخري گورنر آئزڪ ڪومننوس هو، جنهن پاڻ کي ٻيٽ جو شهنشاهه قرار ڏنو ۽ 1183ع کان 1191ع تائين حڪومت ڪئي.[38] 1211ع تائين جا ثبوت ظاهر ڪن ٿا ته نڪوسيا اڃا تائين ڀتين سان گهيريل شهر نه هو، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته بازنطينين مضبوط قلعي بندي نه ڪئي هئي، ممڪن آهي ته انهن شهر جي اندرون ملڪ هنڌ کي دفاع لاءِ ڪافي سمجهيو هجي. تنهن هوندي به، بازنطينين شهر اندر هڪ نسبتاً ڪمزور قلعو تعمير ڪيو هو.[39] بازنطيني حڪمرانيءَ هيٺ معيشت گهڻو ڪري زرعي شين جي واپار تي دارومدار رکندي هئي، پر شاهي انتظاميا جي موجودگيءَ سبب شهر ۾ عيش عشرت جون شيون ۽ ڌاتوءَ جو سامان پڻ تيار ٿيندو هو.[40]

Image
سينٽ صوفيا ڪيٿيڊرل، جيڪو هائوس آف لوزينيان جي حڪمرانيءَ دوران تعمير ٿيو ۽ پوءِ سليميه مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو، نڪوسيا جي گوٿڪ اڏاوتي طرز جو هڪ مثال آهي.
Image
نڪوسيا جون وينيشيائي ڀتيون

1189ع ۾ ٽين صليبي جنگ دوران پاڪ سرزمين ڏانهن ويندي انگلينڊ جي رچرڊ پهرئين جي بحري ٻيڙي کي طوفانن گهيري ورتو، جنهن سبب کيس پهرين ڪريٽ ۽ پوءِ روڊس تي ترسڻو پيو. ٽي جهاز اڳتي روانا ٿيا، جن مان هڪ ۾ انگلينڊ جي جوان ۽ رچرڊ جي ٿيڻ واري زال بيرينگاريا آف ناوار سوار هيون. ٻن جهازن کي قبرص جي سامونڊي ڪناري وٽ حادثو پيش آيو، پر جوان ۽ بيرينگاريا وارو جهاز سلامتيءَ سان ليماسول پهچي ويو. جوان ڪناري تي لهڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس ڊپ هو ته قبرص جو حڪمران ۽ فرئنڪن جو دشمن آئزڪ ڪومننوس کيس گرفتار ڪري يرغمال بڻائيندو. دشمنيءَ واري آجيان جي خدشي سبب بچي ويل ماڻهو رچرڊ جي 8 مئي تي پهچڻ تائين پورو هڪ هفتو سامونڊي ڪناري کان ٻاهر لنگر انداز رهيا. پنهنجي ڀيڻ ۽ ٿيڻ واري زال سان مبينا دشمنيءَ تي ڪاوڙيل رچرڊ حملو ڪيو.[41] رچرڊ نڪوسيا جو گهيرو ڪيو، ٽريميٽوسيا وٽ ڪومننوس کي شڪست ڏني ۽ ٻيٽ تي قبضو ڪري ورتو، جنهن کي ٿوري ئي عرصي کان پوءِ نائيٽس ٽيمپلر کي وڪڻي ڇڏيو.

قبرص تي فرئنڪي حڪمراني 1192ع کان 1489ع تائين جاري رهي. هن دور ۾ نڪوسيا وچئين دور جي قبرص جي بادشاهت جي گاديءَ جو هنڌ ۽ لوزينيان بادشاهن، لاطيني چرچ ۽ ٻيٽ جي فرئنڪي انتظاميا جو مرڪز رهيو. هن دور ۾ شهر جون ڀتيون تعمير ڪيون ويون، ان سان گڏ ڪيترائي محل ۽ عوامي عمارتون پڻ تعمير ٿيون، جن ۾ گوٿڪ طرز جو سينٽ صوفيا ڪيٿيڊرل شامل هو. لوزينيان بادشاهن جون قبرون پڻ هتي واقع آهن.

1597ع ۾ تيار ڪيل نڪوسيا جي نقشي جي تصوير
1597ع ۾ تيار ڪيل قبرص جي نڪوسيا جو نقشو
Image
1567ع ۾ تعمير ڪيل فاماگوستا گيٽ

1373/1374ع ۾ جينوا جي جمهوريه نڪوسيا تي قبضو ڪري ان کي تباهه ڪيو ۽ 1426ع ۾ مملوڪ سلطنت ٻيهر شهر تي حملو ڪيو.[42]

1489ع ۾، جڏهن قبرص وينس جي جمهوريه جي حڪمرانيءَ هيٺ آيو، تڏهن نڪوسيا ٻيٽ جو انتظامي مرڪز ۽ جمهوريه جي حڪومت جو مرڪز بڻيو. وڌندڙ عثماني خطري سبب وينيشيائي گورنرن قبرص جي سڀني شهرن جي قلعي بنديءَ کي ضروري سمجهيو.[43] 1567ع ۾ وينيشين نڪوسيا جي چوڌاري نيون قلعي بنديون تعمير ڪيون، جيڪي اڄ تائين چڱيءَ طرح محفوظ آهن؛ ان دوران فرئنڪن جون تعمير ڪيل پراڻيون ڀتيون ڊاهي پٽ ڪيون ويون، ان سان گڏ فرئنڪي دور جون ٻيون اهم عمارتون، جن ۾ بادشاهه جو محل، ٻيا خانگي محل ۽ آرٿوڊوڪس توڙي لاطيني عيسائين جا گرجا گهر ۽ خانقاهون شامل هيون، پڻ ڊاهيون ويون.[44] نين ڀتين کي يارهن مورچن سان تاري جهڙي شڪل ڏني وئي. اها بناوٽ توپخاني واري جنگ لاءِ وڌيڪ موزون هئي ۽ محافظن کي شهر جي دفاع تي وڌيڪ ضابطو فراهم ڪندي هئي. ڀتين ۾ ٽي دروازا آهن: اتر ۾ ڪيرينيا گيٽ، اولهه ۾ پافوس گيٽ ۽ اوڀر ۾ فاماگوستا گيٽ.[44] پيڊيئوس درياهه اڳ نڪوسيا جي وينيشيائي ڀتين اندر شهر مان وهندو هو. 1567ع ۾ متوقع عثماني حملي کي نظر ۾ رکندي حڪمت عمليءَ جي سببن ڪري ان جو وهڪرو نئين تعمير ٿيل کاهيءَ کان ٻاهر موڙيو ويو.[45]

عثماني حڪمراني

[سنواريو]
نڪوسيا جي پراڻي شهري آبي نالي جي تصوير
نڪوسيا آبي نالو
Image
1878ع ۾ نڪوسيا جو منظر

1 جولاءِ 1570ع تي شهر عثماني حڪمرانيءَ هيٺ آيو. 22 جولاءِ تي پافوس، ليماسول ۽ لارناڪا تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ پيالي پاشا پنهنجي فوج سان نڪوسيا ڏانهن وڌيو ۽ شهر جو گهيرو ڪيو.[46] شهر 40 ڏينهن تائين گهيري جو مقابلو ڪيو ۽ آخرڪار 9 سيپٽمبر 1570ع تي فتح ٿي ويو. قبرصي شهيد آرنود ڊي روڪاس جي ڪهاڻي نڪوسيا جي زوال واري دور سان لاڳاپيل آهي. گهيري دوران لڳ ڀڳ 20,000 رهواسي مارجي ويا ۽ تقريباً هر گرجا گهر، عوامي عمارت ۽ محل لٽيو ويو.[47] عثماني فتح کان اڳ نڪوسيا جي اندازي مطابق آبادي 21,000 هئي، پر 1572ع جي عثماني آدمشماريءَ جي انگن اکرن موجب اها گهٽجي 1,100 کان 1,200 جي وچ ۾ رهجي وئي. تباهي ايتري وسيع هئي جو فتح کان پوءِ ڪيترن سالن تائين ٻيٽ جي ڪجهه ڳوٺن جي آبادي نڪوسيا کان به وڌيڪ هئي.[48][49] مکيه لاطيني گرجا گهرن کي مسجدن ۾ تبديل ڪيو ويو، جن ۾ سينٽ صوفيا ڪيٿيڊرل پڻ شامل هو.

نڪوسيا پاشا، يوناني آرچ بشپ، ڊريگومين ۽ قاضي جو مرڪز رهيو. وينيشيائي دور جو Palazzo del Governo قبرص جي گورنر، پاشا، جي رهائشگاهه بڻيو ۽ عمارت کي ڪوناڪ يا سراگليو (سراءِ) جو نالو ڏنو ويو. ان جي سامهون واري چوڪ کي سراگليو اسڪوائر يا سرايونو (لفظي معنيٰ "سراءِ جي سامهون") سڏيو ويو، ۽ اهو نالو اڄ تائين برقرار آهي. سراءِ کي 1904ع ۾ ڊاهي پٽ ڪيو ويو ۽ ان جاءِ تي موجوده سرڪاري آفيسن جو بلاڪ تعمير ڪيو ويو.[50]

نئين آباد ٿيل ترڪ آبادي عام طور پراڻي درياهي وهڪري جي اتر ۾ رهندي هئي. يوناني قبرصي ڏکڻ ۾ مرڪوز رهيا، جتي آرٿوڊوڪس چرچ جو آرچ بشپ جو مرڪز واقع هو. ٻين نسلي اقليتن، جهڙوڪ آرمينيائي ۽ لاطيني ماڻهن، کي شهر جي اولهندي داخلي دروازي پافوس گيٽ جي ويجهو آباد ڪيو ويو.[51]

چيو وڃي ٿو ته عثماني فتح کان پوءِ نڪوسيا کي شروعاتي طور جن 12 پاڙن ۾ ورهايو ويو، انهن جا نالا انهن 12 جنرلن تان رکيا ويا، جيڪي ان وقت عثماني فوج جي مختلف دستن جي اڳواڻي ڪري رهيا هئا. هر جنرل کي هڪ پاڙو ڏنو ويو ۽، ٻن استثنائن کان سواءِ، اهو پاڙو سندس نالي سان سڃاتو ويندو هو:

  1. جنرل ابراهيم پاشا.
  2. جنرل محمود پاشا.
  3. جنرل آق قاووق پاشا (هڪ لقب، جنهن جي معنيٰ "اڇي ٽوپي" آهي).
  4. جنرل ڪوڪود آفندي.
  5. جنرل عرب احمد پاشا.
  6. جنرل عبدي پاشا، جيڪو چاوش ("سارجنٽ") جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، ممڪن آهي ته کيس انهيءَ عهدي تان ترقي ملي هجي.
  7. جنرل حيدر پاشا.
  8. جنرل ڪرمان زاده (هڪ ڪرمانيءَ جو پٽ؛ ٻيا نالا درج ٿيل ناهن).
  9. جنرل يحيٰ پاشا (هاڻي فانيروميني پاڙي جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو).
  10. جنرل دانيال پاشا (پاڙي جو نالو بعد ۾ خليفي عمر جي اعزاز ۾ عمريه رکيو ويو، جنهن بابت چيو وڃي ٿو ته قبرص ۾ رهڻ دوران هن اتي هڪ رات گذاري هئي).
  11. توپخانو (توپخاني جون بيرڪون)
  12. نوبت خانو، جنهن جي معنيٰ پوليس ٿاڻو يا گشت ڪندڙن جو مرڪز آهي.[50]

آخري ٻن پاڙن جي اڳواڻي ڪندڙ جنرلن جا نالا معلوم ناهن.

بعد ۾ پاڙن جو انگ وڌائي 24 ڪيو ويو. هر پاڙو ڪنهن مسجد يا گرجا گهر جي چوڌاري منظم هو، ۽ اتي بنيادي طور لاڳاپيل مسلمان يا عيسائي برادري آباد هوندي هئي.[52]

برطانوي حڪمراني

[سنواريو]
نڪوسيا ۾ برطانوي جهنڊو چاڙهڻ جي تصوير
نڪوسيا ۾ برطانوي جهنڊو چاڙهڻ
Historical population
YearPop.±%
1881 11,536—    
189112,515+8.5%
190114,481+15.7%
191116,052+10.8%
192111,831−26.3%
193123,324+97.1%
194634,485+47.9%
196045,629+32.3%
1881–1960 لاءِ ذريعو.[53]
Image
1914ع ۾ نڪوسيا جو منظر

قبرص ڪنوينشن کان پوءِ، 5 جولاءِ 1878ع تي نڪوسيا برطانوي حڪمراني هيٺ آيو،[54] جنهن تحت برطانيا برلن ڪانگريس ۾ عثماني سلطنت جي حمايت ڪرڻ تي راضي ٿيو.

پراڻي عثماني انتظامي مرڪز (سراءِ) جي جاءِ تي 1904ع ۾ هڪ نئين عمارت تعمير ڪئي وئي، جنهن ۾ عدالتون، زمين جي رجسٽري، ٻيلن، ڪسٽم ۽ نڪوسيا ڪمشنرن جون آفيسون قائم ڪيون ويون.[50] ان جي ڀرسان نڪوسيا پوليس هيڊڪوارٽر هو، جڏهن ته سامهون جنرل پوسٽ آفيس ۽ ٽيليگراف آفيس واقع هيون.[55] هڪ وينيشيائي ٿنڀو، جيڪو اڳ سراءِ ڀرسان هڪ لوهي واڙي واري صحن ۾ بيٺل هو،[56] 1915ع جي اونهاري ۾ منتقل ڪري سراءِ اسڪوائر جي وچ ۾ ٻيهر نصب ڪيو ويو. اهو سمجهيو وڃي ٿو ته نڪوسيا جو هي ٿنڀو لڳ ڀڳ 1550ع ۾ ان وقت جي ڊوج فرانچيسڪو ڊوناٽو جي اعزاز ۾ نصب ڪيو ويو هو.[50]

برطانوي قبضي کان ٿوري ئي عرصي پوءِ، 1882ع ۾ نڪوسيا ۾ هڪ ميونسپل ڪائونسل قائم ڪئي وئي، جنهن جو مقصد ميئر جي صدارت هيٺ شهر جي اندر ۽ ڀتين کان ٻاهر ڀرپاسي واري علائقي جي عوامي معاملن جي عام انتظام جي نگراني ڪرڻ هو.[50] پهرين ميونسپل آفيسون ميونسپلٽي اسڪوائر (هاڻوڪي سينٽرل ميونسپل مارڪيٽ) ۾ قائم هيون. 1944ع ۾ آفيسن کي عارضي طور ڊي اويلا مورچي ڏانهن منتقل ڪيو ويو، ۽ 1952ع ۾ عمارت جي مرمت ۽ نئين سر ترتيب ڏيڻ جي فيصلي کان پوءِ هي منتقلي مستقل ڪئي وئي.[57]

نڪوسيا جي ميونسپل علائقي ۾ واڌارو
نڪوسيا جي ميونسپل حدن ۾ واڌارو

1923ع ۾ ميونسپل حدن کي وڌيڪ وڌايو ويو، ۽ نئين شامل ڪيل علائقي کي ڀتين اندر موجود ڪيترن ئي اڳوڻن پاڙن ۾ ورهايو ويو.[58] 1938ع ۾ حد کي اولهه طرف وڌائي موجوده حدن تائين آندو ويو، جنهن ۾ ڏکڻ اولهه طرف آيي اومولوئيٽس شامل ڪيو ويو، جڏهن ته اتر ۽ اتر اوڀر طرف پالوريوٽيسا، ڪائماڪلي ۽ اومورفيتا جي حدن تائين وڌايو ويو.[59] 1944ع ۾ آيي اومولوئيٽس جي ڳوٺاڻي انتظاميا کي ضم ڪيو ويو. پالوريوٽيسا، ڪائماڪلي ۽ اومورفيتا کي 1968ع ۾ شهر ۾ شامل ڪيو ويو.[60]

نڪوسيا بين الاقوامي هوائي اڏو 1947ع ۾ کوليو ويو. اهو 1974ع ۾ ڇڏجڻ تائين شهر جو هوائي مرڪز رهيو.

1955ع ۾ برطانوي حڪمرانيءَ خلاف هٿياربند جدوجهد شروع ٿي، جنهن جو مقصد ٻيٽ کي يونان سان ملائڻ (اينوسس) هو. هن جدوجهد جي اڳواڻي اي او ڪي اي، هڪ يوناني قبرصي قومپرست مزاحمتي تنظيم، ڪئي،[61] جنهن کي يوناني قبرصين جي وڏي اڪثريت جي حمايت حاصل هئي. بهرحال، يونان سان اتحاد حاصل نه ٿي سگهيو ۽ ان جي بدران قبرص 1960ع ۾ آزادي حاصل ڪئي. هن دور ۾ نڪوسيا برطانوي حڪمرانيءَ خلاف پرتشدد احتجاجن جو مرڪز بڻيو.[62][63]

آزادي ۽ ورهاڱو

[سنواريو]
Image
2004ع کان پوءِ پراڻي نڪوسيا ۾ لاڳو ڪيل نين پيادل گهٽين جو منصوبو
Image
بفر زون ڀرسان نڪوسيا جي هڪ گهٽي

1960ع ۾ نڪوسيا جمهوريه قبرص جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جيڪا يوناني قبرصين ۽ ترڪ قبرصين گڏجي قائم ڪئي هئي. 1963ع ۾ يوناني قبرصي قيادت آئين ۾ ترميمن جي تجويز ڏني، پر ترڪ قبرصي برادري انهن کي رد ڪري ڇڏيو.[64] ان بحران جي نتيجي ۾ 21 ڊسمبر 1963ع تي يوناني ۽ ترڪ قبرصين وچ ۾ بين البرادري تشدد شروع ٿي ويو. ان کان پوءِ نڪوسيا کي گرين لائين ذريعي يوناني قبرصي ۽ ترڪ قبرصي علائقن ۾ ورهايو ويو. هن لڪير جو نالو ان سائي رنگ واري قلم تان پيو، جيڪو گڏيل قومن جي هڪ آفيسر شهر جي نقشي تي لڪير ڪڍڻ لاءِ استعمال ڪيو هو.[65] ان جي نتيجي ۾ ترڪ قبرصي حڪومت مان نڪري ويا، ۽ 1964ع ۾ وڌيڪ بين البرادري تشدد کان پوءِ ڪيترائي ترڪ قبرصي نڪوسيا جي ترڪ پاڙي ڏانهن منتقل ٿيا، جنهن سبب اتي سخت گنجاني پيدا ٿي وئي.[66]

15 جولاءِ 1974ع تي يوناني فوجي جنتا جي اڳواڻيءَ هيٺ ٻيٽ کي يونان سان ملائڻ لاءِ فوجي بغاوت ڪئي وئي. بغاوت صدر مڪاريوس ٽيون کي اقتدار تان هٽائي ڇڏيو ۽ سندس جاءِ تي اينوسس جو حامي قومپرست نيڪوس سامپسن مقرر ڪيو ويو.[67]

هن فوجي بغاوت جي نتيجي ۾ 20 جولاءِ 1974ع تي ترڪ فوج ٻيٽ تي حملو ڪيو.[68] فوجي ڪارروائي ٻن مرحلن تي ٻڌل هئي. حملي جو ٻيو مرحلو 14 آگسٽ 1974ع تي شروع ٿيو، جنهن دوران ترڪ فوجن پنهنجون پوزيشنون اڳتي وڌايون ۽ آخرڪار نڪوسيا جي اترئين حصي سميت قبرص جي 37 سيڪڙو علائقي تي قبضو ڪري ورتو. ويڙهه سبب ٻيٽ جي ٻنهي پاسن تي وڏي پيماني تي پناهگيرن جو بحران پيدا ٿيو.[69]

13 فيبروري 1975ع تي ترڪ قبرصي برادري ترڪ فوجن جي قبضي هيٺ علائقي ۾ قبرص جي ترڪ وفاقي رياست جو اعلان ڪيو.[70] 15 نومبر 1983ع تي ترڪ قبرصين اتر قبرص جي ترڪ جمهوريه طور پنهنجي آزاديءَ جو اعلان ڪيو، جنهن کي رڳو ترڪي تسليم ڪري ٿو، جڏهن ته بين الاقوامي برادري ان کي جمهوريه قبرص جو حصو سمجهي ٿي، پر اهو جمهوريه قبرص جي اثرائتي ڪنٽرول هيٺ ناهي.

23 اپريل 2003ع تي ليڊرا پيلس وٽ گرين لائين پار ڪرڻ جو رستو کوليو ويو، جنهن سان 1974ع کان پوءِ پهريون ڀيرو ٻنهي پاسن جي وچ ۾ اچ وڃ جي اجازت ملي.[71] ان کان پوءِ 9 مئي 2003ع تي آيوس ڊوميٽيوس/ميتهان ڪراسنگ پوائنٽ کوليو ويو.[72] 3 اپريل 2008ع تي ليڊرا اسٽريٽ ڪراسنگ پڻ ٻيهر کوليو ويو.[73]

30 آڪٽوبر 2016ع تي نڪوسيا دنيا جو واحد گاديءَ وارو شهر بڻجي ويو، جنهن ۾ ٻه ٽائيم زون هئا. اهو ان وقت ٿيو، جڏهن ڊي فيڪٽو اتر قبرص جي ترڪ جمهوريه جي پارليامينٽ معياري وقت ختم ڪري ڇڏيو ۽ ترڪي جي پيروي ڪندي فيصلو ڪيو ته اتر قبرص سڄو سال UTC+03:00 تي رهندو.[74][75] ايندڙ سال اتر ۾ ترڪ قبرصي عوام جي تنقيد سبب، ترڪ قبرصي حڪومت باقي يورپ جي پيروي ڪندي ٻيهر معياري وقت تي موٽڻ جو فيصلو ڪيو.

جاگرافي

[سنواريو]

آبهوا

[سنواريو]

ٽروڊوس جبلن جي مينهن جي ڇانو واري علائقي ۾ واقع نڪوسيا جي آبهوا گرم نيم خشڪ آبهوا (ڪوپن آبهوا درجابندي BSh) آهي، جنهن جي خاصيت گهٽ سالياني برسات ۽ نسبتاً وڌيڪ سراسري سالياني گرمي پد آهي.[76] شهر ۾ ڊگها، گرم کان نهايت گرم ۽ خشڪ اونهارا، ۽ نرم سيارا ٿين ٿا، جڏهن ته برسات جو گهڻو حصو سياري ۾ پوي ٿو. سياري جي برسات ڪڏهن ڪڏهن برفاني داڻن سان گڏ ٿيندي آهي ۽ تمام گهٽ برفباري پڻ ٿيندي آهي. برف جو زمين تي گڏ ٿيڻ خاص طور تي ناياب آهي؛ آخري رڪارڊ ڪيل واقعا 1950ع، 1974ع، 1997ع، 2015ع ۽ 2022ع ۾ ٿيا. سياري جي راتين ۾ ڪڏهن ڪڏهن هلڪو پالو پڻ پوي ٿو. 4 سيپٽمبر 2020ع تي نڪوسيا ۾ 46.2 °C (115.2 °F) گرمي پد رڪارڊ ڪيو ويو، جيڪو قبرص ۾ هينئر تائين رڪارڊ ڪيل سڀ کان وڌيڪ گرمي پد هو.[77] 25 فيبروري 2025ع تي نڪوسيا ۾ −3.7 °C (25.3 °F) گرمي پد رڪارڊ ٿيو، جيڪو 1983ع ۾ اٿالاسا موسمياتي اسٽيشن تي رڪارڊ شروع ٿيڻ کان پوءِ شهر جو سڀ کان گهٽ گرمي پد هو.[78]

موسمي رڪارڊ : اٿالاسا، نڪوسيا، اوچائي: 162 ميٽر (1991–2020) (سيٽلائيٽ منظر)
مھينو جنور: فبرو: مارچ اپريل مئي جون جولاء آگسٽ سيپ: آڪٽو: نومبر ڊسمبر سال
وڌ ۾ وڌ رڪارڊ°C (°F) 24.0
(75.2)		 27.8
(82)		 33.4
(92.1)		 39.0
(102.2)		 43.9
(111)		 44.6
(112.3)		 44.6
(112.3)		 45.6
(114.1)		 46.2
(115.2)		 40.4
(104.7)		 32.6
(90.7)		 28.4
(83.1)		 46.2
(115.2)
اوچي پد جي
سراسري°C (°F)		 15.8
(60.4)		 16.6
(61.9)		 20.0
(68)		 24.7
(76.5)		 29.8
(85.6)		 34.4
(93.9)		 37.5
(99.5)		 37.4
(99.3)		 34.0
(93.2)		 29.2
(84.6)		 22.7
(72.9)		 17.7
(63.9)		 26.7
(80.1)
روزاني سراسري°C (°F) 10.7
(51.3)		 11.2
(52.2)		 13.8
(56.8)		 17.7
(63.9)		 22.6
(72.7)		 27.1
(80.8)		 30.0
(86)		 30.0
(86)		 26.7
(80.1)		 22.5
(72.5)		 16.8
(62.2)		 12.5
(54.5)		 20.1
(68.2)
گھٽ پد جي
سراسري°C (°F)		 5.7
(42.3)		 5.8
(42.4)		 7.6
(45.7)		 10.8
(51.4)		 15.3
(59.5)		 19.8
(67.6)		 22.6
(72.7)		 22.5
(72.5)		 19.4
(66.9)		 15.9
(60.6)		 10.8
(51.4)		 7.3
(45.1)		 13.6
(56.5)
گھٽ ۾ گھٽ
رڪارڊ°C (°F)		 −2.3
(27.9)		 −2.9
(26.8)		 0.0
(32)		 1.6
(34.9)		 7.5
(45.5)		 10.6
(51.1)		 10.5
(50.9)		 16.3
(61.3)		 13.0
(55.4)		 5.4
(41.7)		 0.3
(32.5)		 −1.5
(29.3)		 −2.9
(26.8)
سراسري پرسپييئيشن mm (انچ) 53.2
(2.094)		 41.5
(1.634)		 29.1
(1.146)		 21.1
(0.831)		 26.2
(1.031)		 14.5
(0.571)		 4.9
(0.193)		 1.2
(0.047)		 10.8
(0.425)		 24.4
(0.961)		 39.3
(1.547)		 64.1
(2.524)		 330.2
(13)
سراسري مينھن 
(≥ 1.0 mm)
 24.3 21.9 15.9 11.3 9.4 3.7 1.5 1.0 2.8 10.0 13.0 24.6 139.4
نسبتي گھم جي سراسري

(%)

 76 74 68 62 58 53 53 58 59 62 69 77 64
اس جي ماھوار
وقت جي سراسري		 180.0 190.5 240.5 271.8 327.7 368.3 385.9 364.4 306.8 269.2 216.2 176.9 3,298.4
Source: عالمي موسميات تنظيم جا معمول (NOAA)[79]

شهري منظر

[سنواريو]

2023ع جي مطابق، يورپي گادي وارن شهرن مان نڪوسيا ۾ سائي علائقن جو تناسب سڀ کان گهٽ آهي، جتي شهر جي رڳو ٽي سيڪڙو ايراضي وڻن سان ڍڪيل آهي.[80]

گرين لائين جي ڏکڻ ۾

[سنواريو]
Image
شاڪولاس ٽاور تان نڪوسيا جو منظر
Image
ليڊرا اسٽريٽ
Image
نڪوسيا ۾ بفر زون
Image
نڪوسيا جي سرحد ڀرسان گهٽي

ليڊرا اسٽريٽ ڀتين سان گهيريل شهر جي مرڪز ۾ واقع آهي. تاريخي طور هي گهٽي گاديءَ واري شهر جي سڀ کان مصروف خريداري واري گهٽي رهي آهي. ان سان لڳندڙ گهٽيون پراڻي شهر جي سڀ کان وڌيڪ سرگرم حصي ڏانهن وڃن ٿيون، جنهن جون خاصيتون سوڙهيون گهٽيون، بوتيڪ، بار ۽ آرٽ ڪيفي آهن. اڄ هيءَ گهٽي پاڻ هڪ تاريخي ماڳ آهي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 1 km (0.6 mi) آهي ۽ اها پراڻي شهر جي اترين ۽ ڏاکڻي حصن کي ڳنڍي ٿي. اي او ڪي اي مهم (1955ع کان 1959ع) دوران، هن گهٽيءَ کي غير رسمي طور قتل جو ميل سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ ته قومپرست ويڙهاڪن پاران هن گهٽيءَ تي برطانوي نوآبادياتي عملدارن کي بار بار نشانو بڻايو ويندو هو.[81][82] 1963ع ۾، قبرصي آئين ۾ تجويز ڪيل ترميمن جي اعلان کان پوءِ يوناني قبرصي ۽ ترڪ قبرصي برادرين وچ ۾ دشمني شروع ٿيڻ دوران، ترڪ قبرصي نڪوسيا جي اترين حصي ڏانهن هليا ويا، جيڪو سڄي ٻيٽ ۾ موجود ڪيترن ئي ترڪ قبرصي انڪليوز مان هڪ بڻجي ويو. شهر جي اترين ۽ ڏاکڻي حصن کي ڳنڍيندڙ ڪيترين ئي گهٽين، جن ۾ ليڊرا اسٽريٽ پڻ شامل هئي، تي رڪاوٽون لڳايون ويون. 1974ع ۾ قبرص تي ترڪي جي حملي دوران، ترڪ فوجن اتر نڪوسيا تي قبضو ڪيو، جيئن هنن قبرص جي اترين حصي تي پڻ قبضو ڪيو. ٻيٽ جي ترڪ ڪنٽرول هيٺ اترين حصي ۽ ڏاکڻي حصي کي الڳ ڪرڻ لاءِ جنگبندي واري لائين سان گڏ بفر زون قائم ڪيو ويو. هي بفر زون ليڊرا اسٽريٽ مان گذري ٿو. ٻنهي برادرين وچ ۾ معاهدي تائين پهچڻ جي ڪيترين ئي ناڪام ڪوششن کان پوءِ، ليڊرا اسٽريٽ 3 اپريل 2008ع تي ٻيهر کولي وئي.

Image
سينٽ جان ڪيٿيڊرل

ليڊرا اسٽريٽ جي اوڀر ۾ فانيروميني اسڪوائر واقع آهي، جيڪو 1974ع کان اڳ نڪوسيا جو مرڪز هو. هتي ڪيترين ئي تاريخي عمارتن ۽ يادگارن سميت فانيروميني چرچ، فانيروميني اسڪول، فانيروميني لائبريري ۽ قبرصي قومي شهيدن جو مقبرو واقع آهن. فانيروميني چرچ 1872ع ۾ ان ئي هنڌ تي موجود هڪ اڳوڻي چرچ جي جاءِ تي تعمير ڪيو ويو، جنهن جي اڏاوت ۾ لا ڪاوا قلعي ۽ هڪ اڳوڻي ڪانوينٽ جا پٿر استعمال ڪيا ويا.[83] چرچ جي صحن ۾ قبرصي قومي شهيدن جو مقبرو آهي، جنهن ۾ آرچ بشپ ڪيپريانوس ۽ ٻين بشپن جا باقيات رکيل آهن، جن کي 1821ع جي بغاوت دوران عثمانين سراءِ اسڪوائر ۾ ڦاهي ڏني هئي.[83] فانيروميني اسڪوائر اوناساگورو اسٽريٽ ڏانهن وڃي ٿو، جيڪا تاريخي مرڪز جي هڪ ٻي مصروف خريداري واري گهٽي آهي.

آرچ بشپ جو محل آرچ بشپ ڪيپريانوس اسڪوائر تي واقع آهي. جيتوڻيڪ اهو ڏسڻ ۾ وڌيڪ پراڻو لڳي ٿو، پر موجوده عمارت 1956ع ۾ وينيشيائي احيا واري طرز ۾ تعمير ڪئي وئي. محل جي ڀرسان آخري گوٿڪ دور جو سينٽ جان ڪيٿيڊرل (1665ع) آهي، جيڪو پنهنجي فريسڪوز لاءِ مشهور آهي.

پراڻي شهر جي چوڌاري ڀتين ۾ ٽي دروازا آهن: ڪيرينيا گيٽ، جيڪو اتر ۽ خاص طور ڪيرينيا ڏانهن اچ وڃ لاءِ استعمال ٿيندو هو؛ فاماگوستا گيٽ، جيڪو فاماگوستا، لارناڪا، ليماسول ۽ ڪارپاسيا ڏانهن ۽ اتان ايندڙ رستن لاءِ استعمال ٿيندو هو؛ ۽ پافوس گيٽ، جيڪو اولهه ۽ خاص طور پافوس ڏانهن رسائي فراهم ڪندو هو. ٽيئي دروازا چڱيءَ طرح محفوظ آهن،[84] جڏهن ته فاماگوستا گيٽ هاڻي آرٽ نمائشن ۽ موسيقي جي پروگرامن لاءِ جڳهه طور استعمال ٿئي ٿو.[85] تاريخي مرڪز ڀتين جي اندر واقع آهي، پر جديد شهر انهن کان ٻاهر تائين پکڙجي چڪو آهي.

هن وقت شهر جو مکيه چوڪ ايليفٿيريا اسڪوائر آهي، جتي پراڻو سٽي هال، پوسٽ آفيس ۽ لائبريري واقع آهن. هن چوڪ کي زاها حديد آرڪيٽيڪٽس نئين سر ڊزائين ڪيو ۽ 2021ع ۾ عوام لاءِ کوليو ويو،[86] ۽ اهو پراڻي شهر کي نئين شهر سان ڳنڍي ٿو، جتي اسٽاسيڪراتوس اسٽريٽ، ٿيمسٽوڪلي ڊيروي ايونيو ۽ ماڪاريو ايونيو جهڙيون مکيه خريداري واريون گهٽيون واقع آهن.

اڳوڻي ليڊرا بادشاهت جي ماڳ تي هاڻي ليڊرون آرڪيالاجيڪل لوڪل ميوزيم واقع آهي.

Image
آرچ بشپ جو محل

آرچ بشپ جي محل ۾ هڪ بازنطيني عجائب گهر آهي، جنهن ۾ ٻيٽ تي مذهبي آئڪنن جو سڀ کان وڏو مجموعو موجود آهي. ليوينٽس ميونسپل ميوزيم نڪوسيا جو واحد تاريخي عجائب گهر آهي. ٻين عجائب گهرن ۾ قبرص جو نسلياتي عجائب گهر شامل آهي.

نڪوسيا ۾ آرمينيائي آرچ بشپ جو مرڪز، هڪ ننڍڙو ٻڌ ڌرم جو مندر، مارونائيٽ آرچ بشپ جو مرڪز ۽ هڪ رومن ڪيٿولڪ چرچ پڻ موجود آهن.

گرين لائين جي اتر ۾

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اتر نڪوسيا#شهري منظر
Image
تاريخي سامانباهچي پاڙو
Image
سرايونو اسڪوائر
Image
يني شهير پاڙي جو هڪ منظر
Image
پيڊيئوس درياهه جو پنڌ وارو رستو

ڀتين سان گهيريل شهر جي مرڪز ۾ سرايونو اسڪوائر واقع آهي. هن چوڪ کي "نڪوسيا جي دل" سڏيو ويو آهي ۽ تاريخي طور اهو ترڪ قبرصي برادريءَ جو ثقافتي مرڪز رهيو آهي.[87] چوڪ جي وچ ۾ وينيشيائي ٿنڀو بيٺل آهي، جنهن کي مقامي ماڻهو رڳو "اوبيليسڪ" ("Dikiltaş") چون ٿا ۽ اهو ملڪ جي حڪومت جي علامت آهي.[87] هي ٿنڀو 1550ع ۾ وينيشيائين قديم شهر سلاميس مان آندو هو.[88] گرني ايونيو سرايونو کي ڪيرينيا گيٽ ۽ ان جي سامهون واقع انونو اسڪوائر سان ڳنڍي ٿو. هن ايونيو کي "ڀتين سان گهيريل شهر جي علامت" قرار ڏنو ويو آهي ۽ هتي ڪيترائي دڪان ۽ ريسٽورنٽ موجود آهن.[89]

ليڊرا اسٽريٽ چيڪ پوائنٽ جي ڀرسان اراستا علائقو واقع آهي. هن علائقي کي 2013ع ۾ پيادلن لاءِ مخصوص ڪيو ويو ۽ هتي تاريخي خريداري وارين گهٽين جو هڪ ڄار موجود آهي، جيڪو کاڌي ۽ روايتي شين سان اوڀر جي خريداري واري روايت جي عڪاسي ڪري ٿو.[90] ڀرسان بيوڪ خان، جيڪو ٻيٽ جو سڀ کان وڏو ڪاروان سراءِ آهي، عثمانين 1572ع ۾ تعمير ڪيو ۽ هاڻي ثقافتي مرڪز طور ڪم ڪري ٿو.[91][92] گرني ايونيو جي اولهه ۾ سامانباهچي پاڙو آهي، جيڪو 19هين صديءَ ۾ حڪومت تعمير ڪرايو ۽ ان کي ٻيٽ تي سماجي رهائش جو پهريون مثال سمجهيو وڃي ٿو. اهو اڄ به رهائشي علائقو آهي.[93] ڀتين سان گهيريل شهر جو هڪ ٻيو اهم مرڪز سليميه مسجد آهي، جيڪا اصل ۾ سينٽ صوفيا ڪيٿيڊرل طور تعمير ڪئي وئي هئي. هي مسجد اتر قبرص جو مکيه مذهبي مرڪز آهي. اها 1209ع کان 1228ع جي وچ ۾ قبرص جي لاطيني چرچ پاران فرانسيسي ڪيٿيڊرلن سان مشابهت رکندڙ گوٿڪ طرز ۾ تعمير ڪئي وئي هئي.[94] مسجد جي ڀرسان بيدستان آهي، جيڪا بازنطيني ۽ گوٿڪ طرز جي هڪ وڏي يوناني چرچ جي عمارت آهي، جيڪا 14هين صديءَ ۾ تعمير ٿي. عثماني دور ۾ ان کي بازار طور استعمال ڪيو ويندو هو. اڄ اهو ثقافتي مرڪز طور استعمال ٿئي ٿو، جتي ڪنسرٽ ۽ ميلن سميت مختلف ثقافتي سرگرميون منعقد ٿين ٿيون.[95][96]

ڀتين سان گهيريل شهر کان ٻاهر نڪوسيا جا پاڙا اندروني پراڻي شهر جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ کليل آهن، جتي رستا ۽ چوراهه وڌيڪ ويڪرا آهن. انهن علائقن ۾ گهڻ ماڙ ڪنڪريٽ عمارتون نمايان آهن. شهر جي ٻاهرين علائقن ۾ وچولي ۽ مٿئين طبقن سان تعلق رکندڙ ماڻهن جون ڪيتريون وڏيون ۽ شاندار رهائشي ڪوٺيون تعمير ٿيل آهن.[97]

سياست ۽ انتظاميا

[سنواريو]

ميٽروپوليٽن علائقي جي حڪمراني

[سنواريو]
گريٽر نڪوسيا جو نقشو
گريٽر نڪوسيا

گريٽر نڪوسيا جو انتظام ڪيترين ئي ميونسپلٽين پاران ڪيو وڃي ٿو. مرڪز ۾ خود نڪوسيا شهر جي ميونسپلٽي آهي. ٻين ميونسپلٽين ۾ اسٽرووولوس، لاڪاتاميا، لاٽسيا، اگلانجيا، اينگومي، آييوس ڌوميٽيوس ۽ 2011ع کان گيري ۽ تسيري شامل آهن.

شهري علائقي جي آبادي 300,000 آهي (2011ع جي آدمشماري، گڏوگڏ 2006ع جي ترڪ قبرصي انتظام هيٺ ٿيل آدمشماري)، جن مان 100,000 ماڻهو نڪوسيا جي ميونسپل حدن اندر رهن ٿا. جيئن ته نڪوسيا ميونسپلٽي جون الڳ برادريءَ تي ٻڌل ميونسپل انتظامي اداريون آهن، تنهنڪري 67,904 جي آبادي رکندڙ اسٽرووولوس (2011ع جي آدمشماري) گريٽر نڪوسيا جي سمورن مقامي ادارن مان سڀ کان وڏو آهي.

نڪوسيا ميونسپلٽي اندر آباديءَ جو وڏو حصو تازو شامل ڪيل ٻاهرين علائقن ڪائماڪلي، پالوريوٽيسا، اومورفيتا ۽ آيي اومولوئيٽس ۾ رهي ٿو.

گريٽر نڪوسيا لاءِ ڪا الڳ ميٽروپوليٽن اٿارٽي موجود ناهي. ان جي بدران، وسيع علائقي جون مختلف ذميواريون ۽ انتظامي ڪم نڪوسيا ضلعي جي انتظاميا، نڪوسيا واٽر بورڊ جهڙن ادارن ۽ ڪجهه حد تائين نڪوسيا ميونسپلٽي ۾ ورهايل آهن.

نڪوسيا واٽر بورڊ هيٺين ميونسپلٽين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو: نڪوسيا، اسٽرووولوس، اگلانجيا، اينگومي، آييوس ڌوميٽيوس، لاٽسيا، گيري ۽ تسيري. بورڊ ۾ هر ميونسپل ڪائونسل پاران نامزد ڪيل ٽي ميمبر ۽ حڪومت پاران مقرر ڪيل ٽي ميمبر شامل آهن. حڪومتي ميمبرن ۾ عام طور نڪوسيا ضلعي جو ضلعي آفيسر، جيڪو بورڊ جي صدارت ڪري ٿو، اڪائونٽنٽ جنرل ۽ واٽر ڊپارٽمينٽ جو ڊائريڪٽر شامل هوندا آهن. بورڊ انٿوپولس ۽ ارگاتيس کي پڻ پاڻي فراهم ڪري ٿو، جن لاءِ حڪومت نمائندا مقرر ڪري ٿي. نتيجي طور گريٽر نڪوسيا جون ميونسپلٽيون بورڊ ۾ اڪثريت رکن ٿيون.[98]

نڪوسيا سيوريج بورڊ تي پڻ گريٽر نڪوسيا جي ميونسپلٽين جي اڪثريتي ڪنٽرول آهي. ان جو بموجب عهدو چيئرمين نڪوسيا جو ميئر هوندو آهي، ۽ ان ۾ نڪوسيا (6 ميمبر)، اسٽرووولوس (5 ميمبر)، اگلانجيا (2 ميمبر)، لاڪاتاميا (2 ميمبر)، آييوس ڌوميٽيوس (2 ميمبر)، اينگومي (2 ميمبر) ۽ لاٽسيا (1 ميمبر) جي ميونسپلٽين پاران چونڊيل ميمبر شامل هوندا آهن. گندي پاڻي جي صفائي وارو پلانٽ هاسپولات ۾ آهي. نڪوسيا جو سيوريج نظام لڳ ڀڳ 140,000 ماڻهن ۽ 20 km2 (8 sq mi) ايراضي کي خدمتون فراهم ڪري ٿو. ايندڙ گندي پاڻي جو لڳ ڀڳ 30 سيڪڙو ترڪ قبرصي پاسي کان اچي ٿو.[99]

عوامي ٽرانسپورٽ مقامي اختيارين جي ڪنٽرول هيٺ ناهي، بلڪه اها نڪوسيا ضلعي جي انتظاميا هيٺ اچي ٿي، جيڪا گهرو معاملن واري وزارت جو هڪ ادارو آهي. ٽرانسپورٽ جون خدمتون، خاص طور بسون ۽ ٽيڪسيون، او ايس اي ايل جهڙن نجي آپريٽرن پاران فراهم ڪيون وڃن ٿيون.[100] 2019ع جي آخر ۾ نڪوسيا ضلعي ۾ ٽرانسپورٽ جون خدمتون فراهم ڪرڻ جو ٺيڪو ٽينڊر ذريعي هڪ نجي ڪنسورشيم کي ڏنو ويو، جنهن کان 5 جولاءِ 2020ع تي نظام سنڀالڻ جي اميد هئي.[101][102]

نڪوسيا ميونسپلٽي

[سنواريو]
Image
ايليفٿيريا اسڪوائر ۾ نڪوسيا ميونسپلٽي جي پراڻي عمارت

نڪوسيا ميونسپلٽي ڀتين سان گهيريل شهر ۽ ان سان لڳندڙ ويجهن علائقن اندر سڀني ميونسپل ذميوارين جي ذميوار آهي. آئين موجب حڪومت جون مختلف اهم عمارتون ۽ هيڊڪوارٽر نڪوسيا جي ميونسپل حدن اندر واقع هجڻ گهرجن.[103] تنهن هوندي به، آئين ۾ نڪوسيا سميت پنجن وڏن شهرن لاءِ الڳ ميونسپلٽين جو بندوبست ڪيو ويو آهي،[104] ۽ نڪوسيا جي صورت ۾ الڳ انتظاميا 1958ع ۾ قائم ڪئي وئي. ترڪ ميونسپل ڪميٽين (عارضي بندوبستن) جو قانون، 1959ع[105] هڪ ميونسپل اٿارٽي قائم ڪئي جيڪا "ترڪ ميونسپل ڪميٽي" هلائيندي هئي، جنهن جي تعريف هن ريت ڪئي وئي: "ماڻهن جو اهو ادارو جيڪو پهرين جولاءِ 1958ع تي يا ان کان پوءِ نڪوسيا، ليماسول، فاماگوستا، لارناڪا ۽ پافوس شهرن ۾ اتي جي ترڪ رهواسين طرفان انهن شهرن جي ميونسپل حدن اندر ميونسپل ڪم سرانجام ڏيڻ جي مقصد لاءِ قائم ڪيو ويو." نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي، جيڪا 1958ع ۾ قائم ٿي، شهر جي اترين ۽ اتر اولهندي حصن ۾ ميونسپل ذميواريون سرانجام ڏئي ٿي.[106] شهر جا باقي علائقا، جيڪي ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ آهن، نڪوسيا ميونسپلٽي جي انتظام هيٺ آهن.

نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي

[سنواريو]
نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي جي عمارت
نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي جي عمارت

نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي قائم ڪرڻ جي پهرين ڪوشش 1958ع ۾ ڪئي وئي. آڪٽوبر 1959ع ۾ برطانوي نوآبادياتي انتظاميا ترڪ ميونسپل ڪميٽين جو قانون منظور ڪيو. 1960ع ۾ قبرص جي آزاديءَ جي اعلان سان، قبرص جي جمهوريه جي آئين ترڪ قبرصين کي پنهنجي ميونسپلٽي قائم ڪرڻ جو حق ڏنو.[107][108][109] 1962ع ۾ الڳ ميونسپلٽين جي قيام بابت ٻنهي ڌرين جون ڳالهيون ناڪام ٿيڻ سبب، عملدرآمد وارو قانون ڪڏهن به منظور نه ڪيو ويو.[110][111] 1974ع جي ترڪ حملي کان پوءِ نڪوسيا جي مڪمل ورهاڱي کان وٺي، نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي اتر نڪوسيا جي ڊي فيڪٽو مقامي اٿارٽي بڻجي وئي. نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي قبرص ترڪ ميونسپلٽين جي يونين جي ميمبر آهي.[112] ان جو ميئر مهِمت هارمانجي آهي، جيڪو ڪميونل ڊيموڪريسي پارٽي سان تعلق رکي ٿو.

گريٽر نڪوسيا جون ٻيون ميونسپلٽيون

[سنواريو]

1986ع تائين مضافاتي ميونسپلٽيون موجود نه هيون. پوءِ ميونسپل قانون 111/1985 ۾ مقرر ڪيل طريقيڪار تحت اسٽرووولوس، اينگومي، آييوس ڌوميٽيوس، اگلانجيا، لاٽسيا ۽ لاڪاتاميا کي ميونسپلٽيون بڻايو ويو.[113] هر ميونسپل ڪائونسل ۾ ميمبرن جو تعداد ميونسپل قانون 111/1985 تحت آباديءَ جي انگن اکرن مطابق مقرر ٿيل آهي. ڪائونسل جا سڀئي ميمبر سڌي ريت عوام طرفان پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيا وڃن ٿا.

انتظامي ورهاست ۽ آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نڪوسيا جون انتظامي ورهاستون
Image
انتظامي ورهاستون (2011ع جي آدمشماري)

تازي آدمشماري موجب، شهري حدن اندر نڪوسيا کي 29 انتظامي يونٽن ۾ ورهايو ويو آهي. انگريزيءَ ۾ اهڙي يونٽ کي quarter، neighbourhood، parish، enoria يا محلو چيو وڃي ٿو. اهي يونٽ هي آهن: آييوس اندرياس (اڳوڻو توپخاني)، ٽريپيوٽيس، نيبيتهاني، تبخاني، فانيروميني، آييوس ساواس، اوميري، آييوس انتونيوس (سينٽ انٿوني)، سينٽ جان، تحت القلعه، خريسالينيوٽيسا، آييوس ڪاسيانوس (ڪافيسلي)، ڪائماڪلي، پانايا، سينٽ ڪانسٽنٽائن ۽ هيلن، اگيوئي اومولوگيٽيس، عرب احمد، يني جامع، اومورفيتا، ابراهيم پاشا، محمود پاشا، ابو قاووق، سينٽ لوڪ، عبدي چاوش، اپلڪ پازار ۽ قرقوت افندي، آيا صوفيا، حيدر پاشا، قرمانزاده،[114] ۽ يني شهير/نياپولس.[115]

Image
اسٽرووولوس علائقي ۾ صدارتي محل

اسٽرووولوس جي ميونسپلٽي، جيڪا 1986ع ۾ قائم ڪئي وئي، آباديءَ جي لحاظ کان ليماسول کان پوءِ قبرص جي ٻي وڏي ميونسپل اٿارٽي آهي ۽ نڪوسيا ميونسپلٽي سان سڌي طرح لڳندڙ گاديءَ واري شهر جا ڏاکڻا مضافات ان ۾ شامل آهن.[116] لاڪاتاميا، لاٽسيا، گيري ۽ اگلانجيا نڪوسيا ميٽروپوليٽن علائقي جون ٻيون الڳ ميونسپلٽيون آهن.

گونئيلي جو شهر هاڻي اترين مضافات سان گڏجي هڪ مسلسل شهري علائقو بڻجي چڪو آهي. اڳ اهو ڳوٺاڻي اٿارٽي هو، پر هاڻي ساڳئي علائقي اندر ميونسپلٽي طور ڪم ڪري ٿو[117].[118] شهر جي بلڪل اتر ۾ واقع مضافات کي ميونسپلٽين طور منظم نه ڪيو ويو آهي. حامدڪوئي جي ڳوٺاڻي اٿارٽي، جنهن کي حامد ماندريس پڻ سڏيو وڃي ٿو، تمام گهڻي شهري بڻجي چڪي آهي[119] ۽ ان کي نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي جي حدن اندر شامل ڪيو ويو آهي[120] ۽ اهو هڪ مختار جي سربراهي هيٺ نڪوسيا جي پاڙي طور انتظام هيٺ آهي.[121] اورتاڪوئي جي ڳوٺاڻي اٿارٽي[122] کي به ساڳيءَ ريت نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي جي هڪ پاڙي طور ٻيهر مقرر ڪيو ويو آهي.

آبادي

[سنواريو]

مذهب

[سنواريو]
Image
هولي ڪراس چرچ

آرمينيائي اپوسٽولڪ چرچ

[سنواريو]
Image
نڪوسيا ۾ آرمينيائي اپوسٽولڪ چرچ

قديم ترين آرمينيائي گرجا گهرن مان هڪ، جيڪو آور ليڊي آف ٽائر جي بينيڊڪٽائن ايبي جي نالي سان مشهور هو، 13هين صديءَ ۾ يروشلم جي زوال کان پوءِ هڪ اهم ڪانوينٽ طور قائم ڪيو ويو. 1308ع ۾ لوزينيان بادشاهه هينري ٻئي زلزلي سبب تباهه ٿيل گرجا گهر جي مرمت ڪرائي. جيئن ته ڪيترين ئي راهبائن جو تعلق آرمينيائي نسل سان هو، تنهنڪري 1504ع کان اڳ اهو آرمينيائي چرچ جي اختيار هيٺ اچي ويو.[123] 1963ع کان هي گرجا گهر اتر نڪوسيا ۾ ترڪ قبرصي انتظام هيٺ واقع آهي. گرجا گهر جا ڪجهه حصا ڪري پيا ۽ ان جي حالت تمام گهڻي خراب ٿي وئي، تان جو 2007ع ۾ بحاليءَ جو ڪم شروع ڪيو ويو.[124] بحاليءَ جو ڪم 2013ع ۾ مڪمل ٿيو[125] ۽ 2015ع ۾ ان منصوبي کي يورپي يونين جو ثقافتي ورثي وارو انعام (يوروپا نوسٽرا ايوارڊ) مليو.[126] ورلڊ ڪائونسل آف چرچز، ويسٽفيليا جي چرچ، قبرص جي حڪومت ۽ عقيدتمندن جي مدد سان اسٽرووولوس ۾ هڪ نئون گرجا گهر تعمير ڪيو ويو، جنهن کي پڻ "سورپ اسدواتزادزين" سڏيو ويو. ان جو پيڙهه جو پٿر 25 سيپٽمبر 1976ع تي آرچ بشپ مڪاريئوس ٽئين ۽ آرچ بشپ نيرسيس پاڪديگيان رکيو. ان جو باضابطه افتتاح 22 نومبر 1981ع تي سليشا جي ڪيٿوليڪوس خورين پهرئين ۽ ڪوئڊجوٽر ڪيٿوليڪوس آف سليشا ڪارڪين ٻئي، آرچ بشپ خريسوستوموس پهرئين، بشپ زاريح ازناووريان ۽ نمائندي انترانيڪ ايل. اشجيان جي موجودگيءَ ۾ ڪيو.

مارونائيٽ ڪيٿولڪ چرچ

[سنواريو]
Image
نڪوسيا ۾ مارونائيٽ چرچ

مارونائيٽ برادري نڪوسيا جي هڪ روايتي برادري آهي. آرڪيپارڪي جو دائره اختيار قبرص جي سڀني مارونائيٽن تائين پکڙيل آهي. ان جي آرڪيپارڪي جي گادي نڪوسيا شهر ۾ آهي، جتي آور ليڊي آف گريس ڪيٿيڊرل واقع آهي.

2013ع جي آخر ۾ 838,897 جي مجموعي آباديءَ مان 10,400 ماڻهن بپتسما ورتي هئي، جيڪو ڪل آباديءَ جو 1.2 سيڪڙو هو. چرچ جي علائقي کي 12 پيرشن ۾ ورهايو ويو آهي. آور ليڊي آف گريس ڪيٿيڊرل نڪوسيا جو مکيه مارونائيٽ گرجا گهر ۽ قبرص جي مارونائيٽ ڪيٿولڪ آرڪيپارڪي جو ڪيٿيڊرل آهي.

پهريون ڪيٿيڊرل سينٽ جان جي نالي منسوب هو، پر عثماني دور ۾ ان کي مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو. لبناني مارونائيٽ برادري سانتا ڪروچي جو گرجا گهر تعمير ڪرايو، جيڪو پوءِ فرانسسڪن جي حوالي ڪيو ويو، جڏهن ته موجوده آور ليڊي آف گريس ڪيٿيڊرل فرانسسڪن گرجا گهر جي ڀرسان واقع آهي. 1960ع ۾ وِڪاريئيٽ جي گادي ۽ ان جي ڀرپاسي جون عمارتون تعمير ڪيون ويون.[127] 6 جون 2010ع تي پوپ بينيڊڪٽ سورهون، جيڪو قبرص جو اپوسٽولڪ دورو ڪندڙ پهريون پوپ هو، نڪوسيا جي ڪيٿيڊرل جو دورو ڪيو.[128]

اينگليڪن چرچ

[سنواريو]
Image
نڪوسيا ۾ اينگليڪن چرچ

سينٽ پال جو گرجا گهر 1893ع ۾ تعمير ڪيو ويو، جڏهن قبرص برطانوي سلطنت جي محافظ رياست هو. عمارت جي بناوٽي عنصرن ۾ سياست جو فن تعمير تي اثر نمايان آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها هڪ انگريزي پيرش چرچ جي ياد ڏياري ٿي. اڄ هي عيسائي گرجا گهر قبرص ۽ نار جي ڊائوسس جو حصو آهي.

يوناني ايوينجيليڪل چرچ

[سنواريو]
Image
نڪوسيا جو يوناني ايوينجيليڪل چرچ

نڪوسيا جو يوناني ايوينجيليڪل چرچ نسبتاً جديد فن تعمير رکي ٿو ۽ مقامي پروٽيسٽنٽ برادريءَ جي خدمت ڪري ٿو. يوناني ايوينجيليڪل برادريءَ جي عبادتن لاءِ مخصوص وقتن کان علاوه، اهو ٻين قوميتن جي مقامي پروٽيسٽنٽن، جهڙوڪ آرمينيائي، آمريڪي، رومانوي، ڪوريائي ۽ چيني ماڻهن لاءِ پڻ عبادتگاهه طور ڪم ڪري ٿو. اهو گليڊسٽون اسٽريٽ تي واقع آهي.[129]

آرمينيائي ايوينجيليڪل چرچ

[سنواريو]
Image
نڪوسيا جو آرمينيائي ايوينجيليڪل چرچ

قبرص ۾ پهريان آرمينيائي ايوينجيليڪل جولاءِ 1878ع ۾ برطانوي اچڻ کان پوءِ پهتا. جيئن ته اهي پنهنجي الڳ مذهبي تنظيم سان گهڻو وابسته نه هئا ۽ تعداد ۾ به تمام ٿورا هئا، تنهنڪري جلد ئي مادر چرچ (آرمينيائي اپوسٽولڪ چرچ) سان لاڳاپيل ٿي ويا. انهن ۾ اپيسوگوم اوتيجيان پڻ شامل هو، جيڪو سرڪاري دستاويزن جو سرڪاري مترجم ۽ آرمينيائي ايوينجيليڪل چرچ جي اصل بانيَن مان هڪ اسٽيپن اوتيجيان جو پٽ هو، ۽ جنهن نڪوسيا جي پيرش ڪائونسل جي چيئرمين طور 30 سال خدمتون سرانجام ڏنيون. وڌيڪ پروٽيسٽنٽن جي اچڻ سان، آرمينيائي ايوينجيليڪل 1887ع کان ئي ريفارمڊ پريسبيٽيرين چرچ سان لاڳاپيل ٿي ويا. جيتوڻيڪ سندن مکيه مرڪز نڪوسيا ۽ لارناڪا هئا، پر ڪڏهن ڪڏهن ليماسول، فاماگوستا ۽ اميانٽوس ۾ پڻ گڏجاڻيون ٿينديون هيون.

هڪ ننڍڙو آرمينيائي ايوينجيليڪل گرجا گهر پڻ محمود پاشا اسٽريٽ تي، نڪوسيا جي ڀتين سان گهيريل شهر جي ترڪ قبضي هيٺ حصي ۾، پراڻي آمريڪن اڪيڊمي جي عمارت جي پويان ۽ عرب احمد مسجد جي ويجهو واقع هو. ان جي تعمير کان اڳ آرمينيائي ايوينجيليڪل اپوسٽولوس ورناواس اسٽريٽ تي ريفارمڊ پريسبيٽيرين چرچ ۾ عبادت ڪندا هئا، جيڪو پراڻي پاور هائوس جي سامهون ۽ قبرص جي هولي آرچ بشپري جي عمارت جي پويان واقع هو. هن گرجا گهر جو تصور 1930ع واري ڏهاڪي جي شروعات کان ئي موجود هو، پر نيٺ پادري يوهانا دير ميگيرديچيان جي ڪوششن سان، ريفارمڊ پريسبيٽيرين چرچ ۽ آرمينيائي ايوينجيليڪل عقيدتمندن جي مالي مدد سان تعمير ڪيو ويو؛ ان جو معمار ڊڪران ايڇ. ڊيويڊيان هو. ان جو پيڙهه جو پٿر 28 جولاءِ 1946ع تي پادري يوهانا دير ميگيرديچيان رکيو، جنهن 1 جولاءِ 1947ع تي ان کي وقف ڪيو. داخلي دروازي جي پاسي ساڄي ڀت جي هيٺئين حصي تي آرمينيائي ٻوليءَ ۾ هڪ لکت موجود آهي.

مسجد ۾ تبديل ڪيل ڪيٿيڊرل

[سنواريو]
Image
سليميه مسجد، فتح جي حق تحت ڪيٿيڊرل مان مسجد ۾ تبديل ڪيل

شايد نڪوسيا جي مذهبي فن تعمير جي سڀ کان نمايان عمارت سليميه مسجد آهي. اها اصل ۾ سينٽ صوفيا جي ڪيٿيڊرل طور تعمير ڪئي وئي هئي ۽ نڪوسيا جي آگيا صوفيا جي نالي سان پڻ مشهور هئي. اها 1326ع ۾ ڪيٿولڪ گرجا گهر طور تعمير ڪئي وئي. 1570ع ۾ ان کي مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ اها اتر نڪوسيا ۾ واقع آهي. تاريخي طور اها شهر جي مکيه مسجد رهي آهي ۽ قبرص جي سڀ کان وڏي ۽ قديم سلامت بچيل گوٿڪ گرجا گهر جي عمارت ۾ قائم آهي (اندروني ماپون: 66 m × 21 m يا 217 ضرب 69 فوٽ)، جيڪا ممڪن آهي ته ڪنهن اڳوڻي بازنطيني گرجا گهر جي جاءِ تي تعمير ڪئي وئي هجي.[130] 1570ع ۾ شهر جي 50 ڏينهن واري عثماني گهيري دوران، ڪيٿيڊرل وڏي تعداد ۾ ماڻهن کي پناهه ڏني. جڏهن 9 سيپٽمبر تي شهر فتح ٿيو ته فرانچيسڪو ڪونتاريني، پافوس جي بشپ، عمارت اندر آخري عيسائي واعظ ڏنو، جنهن ۾ هن خدائي مدد جي دعا ڪئي ۽ ماڻهن کي همٿايو. عثماني سپاهين ڪيٿيڊرل تي ڪاهه ڪري دروازو ڀڃي ڇڏيو ۽ بشپ سميت ٻين ماڻهن کي قتل ڪيو. انهن ڪيٿيڊرل ۾ موجود عيسائي شين، جهڙوڪ فرنيچر ۽ سينگار کي ڀڃي ڇڏيو يا ٻاهر اڇلائي ڇڏيو[131] ۽ ڪوائر سان گڏ نَيو کي پڻ تباهه ڪيو.[132] پوءِ مسجد جي اندرين حصي کي ڌوئي 15 سيپٽمبر تي ٿيندڙ پهرين جمعي جي نماز لاءِ تيار ڪيو ويو، جنهن ۾ سپهه سالار لالا مصطفيٰ پاشا شرڪت ڪئي ۽ ان موقعي تي ڪيٿيڊرل کي باضابطه طور مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو.[131] ساڳئي سال ٻه منارا ۽ اسلامي خصوصيتون جهڙوڪ محراب ۽ منبر پڻ شامل ڪيون ويون.[133]

مسجد جو پهريون امام موراوي زاده احمد افندي هو، جنهن جو تعلق عثماني سلطنت جي موريا صوبي سان هو.[134] سڀني امامن جمعي جي واعظ کان اڳ نڪوسيا جي فتح دوران استعمال ٿيل تلوار جو سهارو وٺندي منبر جون ڏاڪڻيون چڙهڻ جي روايت برقرار رکي، جيڪا ان ڳالهه جي علامت هئي ته نڪوسيا جنگي فتح ذريعي حاصل ڪيو ويو هو.[135]

مسجد ۾ تبديل ٿيڻ کان پوءِ اها سلطان سليم فائونڊيشن جي ملڪيت بڻجي وئي، جيڪا بعد ۾ قبرص جي اوقاف انتظاميا جي نالي سان مشهور ٿي،[136] ۽ ان جي سارسنڀال جي ذميوار هئي. ٻين عطيو ڏيندڙن پڻ سارسنڀال ۾ مدد لاءِ ڪيترائي وقف قائم ڪيا.[137] 16هين صديءَ ۾ قبرص جي هڪ گورنر اوڪچوزاده محمد پاشا، سلطان سليم فائونڊيشن لاءِ آمدني مهيا ڪرڻ خاطر هڪ دڪان عطيو ڪيو؛ ٻين عطين ۾ ٻهراڙيءَ جون ملڪيتون ۽ ٻيا دڪان شامل هئا. فائونڊيشن رقم جي سنڀال لاءِ متولين (mütevelli) کي مقرر ڪندي هئي ۽ 16هين صديءَ جي آخر ۾ هر سال 40,000 آقچه مديني ڏانهن موڪليندي هئي.[138] عثماني دور ۾ اها ٻيٽ جي سڀ کان وڏي مسجد هئي ۽ عثماني گورنر، منتظم ۽ اشرافيه هر هفتي جمعي جي نماز لاءِ ان کي استعمال ڪندا هئا. 18هين صديءَ جي آخر ۾ هر جمعي تي هڪ وڏو جلوس مسجد ڏانهن ايندو هو، جنهن ۾ اڳيان اعليٰ عملدار گهوڙن تي سوار هوندا هئا ۽ انهن جي پٺيان هيٺين درجي جا عملدار پيادل هلندا هئا.[137]

اسلام

[سنواريو]
Image
نڪوسيا ۾ عمريه مسجد

تاريخي طور نڪوسيا (اتر ۽ ڏکڻ ٻنهي حصن) ۾ 15 کان وڌيڪ مسجدون موجود رهيون آهن، جيڪي يا ته اصل کان مسجدن طور تعمير ڪيون ويون يا گرجا گهرن مان مسجدن ۾ تبديل ڪيون ويون. عمريه مسجد، جيڪا اڳ سينٽ ميري جي آگسٽينيائي گرجا گهر طور مشهور هئي، نڪوسيا جي ڀتين سان گهيريل شهر ۾ هڪ مسجد آهي ۽ هن وقت نڪوسيا جي ڏاکڻي حصي ۾ واقع آهي.[139] قبرص تي ترڪ حملي کان پوءِ مسجد ٻيٽ ۽ شهر جي غير مسلم حصي ۾ مسلمانن جي عبادت جي اهم ترين ماڳن مان هڪ طور وڌيڪ اهميت حاصل ڪئي.[139] هن وقت مسجد فعال آهي ۽ عبادت ڪندڙن توڙي سياحن لاءِ کليل آهي.[140][141]

اڳ هن مسجد واري هنڌ تي سينٽ ميري جو آگسٽينيائي گرجا گهر موجود هو، جيڪو 14هين صديءَ جو هو. 1570–1573ع جي عثماني-وينيشيائي جنگ دوران، 1570ع ۾ نڪوسيا جي گهيري وقت گرجا گهر کي پهرين سخت نقصان پهتو ۽ جنگ کان پوءِ نيٺ ان کي مڪمل طور ڊاهي پٽ ڪيو ويو.[140]

قبرص جي ترڪ فتح کان پوءِ، عثماني سپهه سالار لالا مصطفيٰ پاشا اڳوڻي گرجا گهر واري هنڌ مسجد تعمير ڪرڻ جو حڪم ڏنو،[140] جنهن جو بنياد هڪ مشهور روايت تي هو ته اسلام جو ٻيو خليفو عمر ستين صديءَ ۾ هن هنڌ دفن ٿيو هو.[141]

ترڪ قبرصي لوڪ روايت موجب، عمريه مسجد ٻيٽ تي اها پهرين مسجد آهي جتي ترڪن 1571ع ۾ قبرص جي فتح کان پوءِ نماز ادا ڪئي.[142]

ثقافت

[سنواريو]
نڪوسيا ۾ قبرص جي آثار قديمه واري عجائب گهر جي تصوير
قبرص جو آثار قديمه وارو عجائب گهر
Image
قبرص جي دنيا، ليونٽس گيلري ۾ آدامانتيوس ديامانتس جي ٺاهيل 17.5 ميٽر مجموعي ڊيگهه واري ايڪريلڪ مصوري

قبرص عجائب گهر قبرص جو سڀ کان وڏو ۽ قديم آثار قديمه وارو عجائب گهر آهي. پراڻي نڪوسيا ۾، نسلياتي عجائب گهر (حاجيگئورگاڪيس ڪورنيزيوس مينشن) عثماني حڪمرانيءَ جي آخري دور جي بچيل شهري فن تعمير جو سڀ کان اهم مثال آهي. اڄ هي حويلي، جنهن کي مثالي بحاليءَ جي ڪم تي يوروپا نوسٽرا انعام ڏنو ويو، هڪ عجائب گهر طور ڪم ڪري ٿي، جتي بازنطيني، وچئين دور ۽ عثماني دورن جا نوادرات نمائش لاءِ رکيل آهن. نڪوسيا جي ٻين عجائب گهرن ۾ ڏکڻ ۾ قبرص جو قدرتي تاريخ جو عجائب گهر، نڪوسيا جو ليونٽس ميونسپل عجائب گهر ۽ وون ورلڊ پينس هال شامل آهن. اتر ۾ درويش پاشا مينشن، جيڪو فن تعمير جي لحاظ کان حاجيگئورگاڪيس ڪورنيزيوس مينشن سان مشابهت رکي ٿو، هڪ نسلياتي عجائب گهر طور ڪم ڪري ٿو، جتي عثماني ۽ آثار قديمه جا نوادرات نمائش لاءِ رکيل آهن.[143] ٻين عجائب گهرن ۾ لوزينيان هائوس،[144] مولوي تڪيه عجائب گهر، جيڪو گردش ڪندڙ درويشن جي سلسلي سان لاڳاپيل آهي،[145] ۽ ليپيڊري عجائب گهر شامل آهن.[146]

نڪوسيا جي آرٽ گيلرين ۾ ليونٽس گيلري شامل آهي، جنهن ۾ قبرصي، يوناني ۽ يورپي فنڪارن جون 800 کان وڌيڪ مصوريون رکيل آهن.

نڪوسيا ۾ موسيقي ۽ ناٽڪ جا ڪيترن ئي قسمن جا پروگرام منعقد ٿين ٿا، جيڪي يا ته ميونسپلٽي يا آزاد تنظيمن پاران ترتيب ڏنا وڃن ٿا. ان مقصد لاءِ استعمال ٿيندڙ هالن ۽ ٿيئٽرن ۾ هي شامل آهن:

  • قبرص نيشنل ٿيئٽر، جنهن ۾ پرفارمنس لاءِ ٻه جايون آهن:[147]
    • 550 سيٽن وارو ليرڪ ٿيئٽر، جنهن جو ٻاهريون ڏيک نمايان آهي، پر اندروني ناٽڪي ماحول ويجهڙائيءَ وارو آهي. ان جي بناوٽ اداڪار ۽ تماشائيءَ وچ ۾ فاصلي کي گهٽ کان گهٽ رکي ٿي؛
    • 150 سيٽن وارو نيو ٿيئٽر، جيڪو کليل ترتيب وارو ورڪشاپ هنڌ آهي ۽ ڪمري جي چوڌاري ساديون گيلريون آهن. اسٽيج کي ڪمري جي وچ ۾، ڪنهن ڇيڙي تي يا هڪ پاسي قائم ڪري سگهجي ٿو، ۽ هن جڳهه کي پٺيان موجود خانگي باغ ڏانهن پڻ کولي سگهجي ٿو.
  • پيلاس سئنيما-ٿيئٽر، جنهن کي تقريباً تباهه ٿيل حالت مان 2008ع ۾ بحال ڪيو ويو.[148]
  • ٿيئٽرو اينا[149]
  • ماسڪاريني ٿيئٽر[150][151]
  • ڊائوني سوس ٿيئٽر[152][153]
  • ميلينا مرڪوري هال[154]
  • ٿيئٽرو دينترو

نڪوسيا جون يونيورسٽيون پڻ مختلف قسمن جون سهولتون رکن ٿيون، جڏهن ته ڪيترائي گرجا گهر ۽ کليل جايون ثقافتي پروگرامن جي ميزبانيءَ لاءِ استعمال ڪيون وڃن ٿيون.[حوالو گهربل] نيئر ايسٽ يونيورسٽي ۾ 700 سيٽن وارو اتاترڪ ثقافتي ۽ ڪانفرنس مرڪز موجود آهي.[155]

نڪوسيا مس يونيورس 2000 مقابلي جي ميزباني ڪئي.[156]

جون 2011ع ۾ نڪوسيا 2017ع لاءِ يورپي ثقافتي گاديءَ وارو شهر بڻجڻ جي مهم شروع ڪئي، پر اها ڪامياب نه ٿي سگهي.[157]

انساني وسيلا

[سنواريو]

تعليم

[سنواريو]
Image
قبرص يونيورسٽي (UCY) جي جديد عمارتن جو هڪ حصو
Image
ميلڪونين تعليمي اداري جو هڪ داخلي دروازو

نڪوسيا ۾ شاگردن جي وڏي برادري موجود آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هتي پنج يونيورسٽيون قائم آهن: قبرص يونيورسٽي (UCY)، نڪوسيا يونيورسٽي، يورپي يونيورسٽي قبرص، قبرص جي اوپن يونيورسٽي ۽ فريڊرڪ يونيورسٽي. ان کان علاوه، شهر ۾ قبرص جو سڀ کان پراڻو اڃا تائين هلندڙ هاءِ اسڪول، پين قبرصي جمنازيم، پڻ واقع آهي.

نڪوسيا ۾ تاريخي آرمينيائي اسڪولن مان هڪ وڏي اداري، ميلڪونين تعليمي ادارو، پڻ واقع هو، جيڪو 1926ع ۾ قائم ٿيو ۽ 2005ع تائين هلندو رهيو. ميلڪونين ادارو 1915–1923ع جي آرمينيائي نسل ڪشي کان پوءِ يتيم خاني طور قائم ڪيو ويو هو.

معيشت

[سنواريو]
نڪوسيا ۾ قبرص جي مرڪزي بئنڪ جي تصوير
قبرص جي مرڪزي بئنڪ
Image
نڪوسيا جي مالياتي علائقي جو منظر

نڪوسيا قبرص جو مالياتي ۽ ڪاروباري مرڪز آهي. شهر ۾ سڀني قبرصي بئنڪن جا هيڊڪوارٽر واقع آهن، جن ۾ اڳوڻي قبرص پاپولر بئنڪ (جنهن کي لائيڪي بئنڪ پڻ چيو ويندو هو)، بئنڪ آف سائپرس، هيلينڪ بئنڪ ۽ قبرص جي مرڪزي بئنڪ شامل آهن. ڪيترين ئي بين الاقوامي ڪاروباري ڪمپنين جا قبرصي هيڊڪوارٽر نڪوسيا ۾ آهن، جهڙوڪ چئن وڏين اڪائونٽنگ فرمن پي ڊبليو سي، ڊيلائيٽ، ڪي پي ايم جي ۽ ارنسٽ اينڊ ينگ. بين الاقوامي ٽيڪنالاجي ڪمپنين جهڙوڪ اين سي آر ۽ ٽي ايس واءِ ايس جا علائقائي هيڊڪوارٽر پڻ نڪوسيا ۾ آهن. شهر مقامي مالياتي اخبارن جهڙوڪ فنانشل مرر ۽ اسٽاڪ واچ جو پڻ مرڪز آهي. قبرص ايئرويز جون مرڪزي آفيسون مڪاريو ايونيو جي داخلي حصي ۾ واقع هيون.[158] قبرص جو سڀ کان وڏو شاپنگ مال، نڪوسيا مال، شهر ۾ واقع آهي. آگسٽ 2011ع ۾ يو بي ايس جي هڪ سروي موجب، نڪوسيا في ماڻهو آمدنيءَ جي لحاظ کان اوڀر ڀونوچ سمنڊ جو سڀ کان شاهوڪار شهر ۽ قوت خريد جي لحاظ کان 2011ع ۾ دنيا جو ڏهون امير ترين شهر هو.[159]

آمدورفت

[سنواريو]

تيز رفتار آمدورفت

[سنواريو]

بس آمدورفت

[سنواريو]
نڪوسيا جي سولومو اسڪوائر ۾ بسن جي تصوير
سولوموس اسڪوائر ۾ او ايس اي ايل پاران هلايل عوامي بسون

ضلعي اندر عوامي آمدورفت جون خدمتون سائپرس پبلڪ ٽرانسپورٽ جي ماتحت اداري نڪوسيا پبلڪ ٽرانسپورٽ پاران مهيا ڪيون وڃن ٿيون.[160] 2020ع تائين بس سروس او ايس اي ايل (نڪوسيا ڊسٽرڪٽ ٽرانسپورٽ آرگنائيزيشن) پاران هلائي ويندي هئي، پر فراڊ جي الزامن کان پوءِ ڪمپني پنهنجو ڪم بند ڪري ڇڏيو.[161][162]

اترئين حصي ۾ هيءَ خدمت ليٽاش پاران مهيا ڪئي وڃي ٿي.[163]

ريل گاڏي

[سنواريو]

قبرص ۾ هن وقت ڪو به فعال ريلوي نيٽ ورڪ موجود ناهي. شهرن جي وچ ۾ ريلوي قائم ڪرڻ جون رٿائون تيار ڪيون ويون آهن، پر انهن مان ڪا به عملي صورت اختيار نه ڪري سگهي آهي. ٻيٽ جي پهرين ريلوي لائين قبرص سرڪاري ريلوي هئي، جيڪا 1905ع کان 1951ع تائين هلندي رهي. مالي سببن جي ڪري ان کي بند ڪيو ويو.[164] هيءَ ريلوي نڪوسيا ۾ پڻ بيهندي هئي.

موٽر ويز

[سنواريو]

نڪوسيا جديد موٽر وي نيٽ ورڪ وسيلي قبرص جي ٻين وڏن شهرن سان ڳنڍيل آهي. ڏکڻ طرف اي 1 موٽر وي نڪوسيا کي ليماسول سان ڳنڍي ٿي، جتان اڳتي اي 6 ليماسول کان پافوس تائين وڃي ٿي. ڏکڻ اوڀر طرف اي 2 نڪوسيا کي لارناڪا سان ڳنڍي ٿي، جيڪا اڳتي اي 3 سان ڳنڍجي لارناڪا کان آيا ناپا تائين وڃي ٿي. اولهه طرف اي 9 نڪوسيا کي نڪوسيا ضلعي جي اولهه وارن ڳوٺن ۽ ٽروڊوس جبلن سان ڳنڍي ٿي. اي 22 رنگ روڊ هن وقت تعمير هيٺ آهي، جنهن کي شهر کان ٻاهران گذرندڙ رنگ روڊ طور تعمير ڪرڻ جي رٿا آهي.

هوائي اڏا

[سنواريو]

گاديءَ وارو شهر روڊ وسيلي جمهوريه جي انتظام هيٺ ٻن بين الاقوامي هوائي اڏن، لارناڪا بين الاقوامي هوائي اڏو (شهر کان ڏکڻ اوڀر طرف سانچو:Approx. 50 km (31 mi) پري) ۽ پافوس بين الاقوامي هوائي اڏو (ڏکڻ اولهه طرف سانچو:Approx. 100 km (62 mi) پري)، سان ڳنڍيل آهي.

Image
نڪوسيا بين الاقوامي هوائي اڏو جو اندريون حصو، 2010ع

ماضيءَ ۾ ٻيٽ جو سڀ کان وڏو هوائي اڏو، نڪوسيا بين الاقوامي هوائي اڏو، قبرص تي ترڪي جي حملي کان پوءِ 1974ع ۾ تجارتي اڏامن لاءِ بند ٿي ويو. اهو گرين لائين جي بفر زون اندر واقع آهي ۽ قبرص ۾ گڏيل قومن جي امن فوج جي هيڊڪوارٽر طور استعمال ٿئي ٿو.

ارڪان بين الاقوامي هوائي اڏو نڪوسيا کان 13 km (8.1 mi) پري آهي. جاري قبرص تڪرار سبب هن هوائي اڏي ڏانهن بين الاقوامي سڌين اڏامن تي پابندي آهي. بنا وقفي واريون اڏامون رڳو ترڪي کان هلن ٿيون، جڏهن ته ٻين ملڪن کان اتر قبرص ڏانهن ويندڙ سڀني جهازن کي ترڪي ۾ لازمي طور ترسڻو پوي ٿو.[165] جمهوريه قبرص جي حڪومت ارڪان هوائي اڏي وسيلي ٻيٽ ۾ داخل ٿيڻ يا اتان نڪرڻ کي غيرقانوني سمجهي ٿي،[166] ۽ اهڙي طرح داخل ٿيڻ (يا نڪرڻ) جي صورت ۾ فوجداري الزامن کي منهن ڏيڻو پئجي سگهي ٿو.

ٽيڪسيون ۽ ٽرامون

[سنواريو]

2010ع ۾ نڪوسيا جي گڏيل آمدورفت واري منصوبي جي حصي طور تجويز ڪيل ٽرام نيٽ ورڪ لاءِ هڪ ابتدائي امڪاني اڀياس ڪيو ويو، جنهن جي سرپرستي مواصلات ۽ ورڪس واري وزارت ڪئي. اڀياس ۾ خارج ٿيندڙ آلودگيءَ جي مقدار جي لحاظ کان ٻن حالتن، ٽرام هلائڻ ۽ ٽرام کان سواءِ نظام، جو مقابلو ڪيو ويو.[167]

نڪوسيا ۾ ڪيتريون ئي ٽيڪسي ڪمپنيون ڪم ڪن ٿيون. ڀاڙا قانون تحت مقرر ٿيل آهن ۽ ٽيڪسي ڊرائيورن لاءِ ٽيڪسي ميٽر استعمال ڪرڻ لازمي آهي.

سائيڪل هلائڻ

[سنواريو]

2011ع ۾ نڪوسيا ميونسپلٽي ”بائيڪ اِن ايڪشن“ اسڪيم متعارف ڪرائي، جيڪا گريٽر نڪوسيا جي علائقي کي ڍڪيندڙ سائيڪل شيئرنگ نظام آهي. هيءَ اسڪيم نڪوسيا جي بين البلدياتي سائيڪل ڪمپني پاران هلائي وڃي ٿي.[168]

رانديون

[سنواريو]
Image
ڪوانٽم نڪوسيا ميراٿن 2010ع جي شروعات فاماگستا گيٽ وٽ
نڪوسيا ۾ فيلڊ ڪلب جي ٽينس ڪورٽن جي تصوير
فيلڊ ڪلب جون ٽينس ڪورٽون

فٽبال قبرص ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول راند آهي، ۽ نڪوسيا ٻيٽ جي ٽن وڏين ٽيمن؛ اي پي او اي ايل، اومونيا ۽ اولمپياڪوس جو گهر آهي. اي پي او اي ايل ۽ اومونيا قبرصي فٽبال ۾ غالب ٽيمون آهن. نڪوسيا ۽ ان جي مضافات ۾ ٻيا به ڪيترائي فٽبال ڪلب موجود آهن. شهر ۾ چيٽنڪايا، ينيجامي، ڪوچڪ ڪائماڪلي ۽ گونيلي پڻ آهن، جيڪي ترڪ قبرصين جا چار اهم ڪلب آهن. نڪوسيا اي جي بي يو ارارات نڪوسيا ايف سي جو پڻ گهر آهي، جيڪو ٻيٽ جو واحد آرمينيائي فٽبال ڪلب آهي.

نڪوسيا باسڪيٽ بال، هينڊ بال ۽ ٻين راندين جي ڪيترن ئي ڪلبن جو پڻ مرڪز آهي. اي پي او اي ايل ۽ اومونيا جا باسڪيٽ بال ۽ والي بال جا شعبا آهن، جڏهن ته ڪيراونوس ٻيٽ جي وڏين باسڪيٽ بال ٽيمن مان هڪ آهي. نيو جي ايس پي اسٽيڊيم جي مالڪ جمناسٽڪ ڪلب پينسائپريا (جي ايس پي) ٻيٽ جي اهم ائٿليٽڪس ڪلبن مان هڪ آهي. ان کان علاوه، فوٽسال فرسٽ ڊويزن جون سڀئي ٽيمون نڪوسيا سان تعلق رکن ٿيون. ٻه هينڊ بال ٽيمون، يورپي يونيورسٽي ۽ ايس پي اي اسٽروولو، پڻ نڪوسيا ۾ قائم آهن.

نڪوسيا ۾ ٻيٽ جا ڪجهه سڀ کان وڏا راندين جا ميدان آهن؛ نيو جي ايس پي اسٽيڊيم، جنهن ۾ 23,400 تماشائين جي گنجائش آهي، قومي ٽيم، اي پي او اي ايل، اولمپياڪوس ۽ اومونيا جو گهرو ميدان آهي. مڪاريو اسٽيڊيم ۾ 16,000 تماشائين جي گنجائش آهي. اتر ۾ نڪوسيا اتاترڪ اسٽيڊيم ۾ 28,000 تماشائين جي گنجائش آهي.[169] ايليفٿيريا انڊور هال قبرص جو سڀ کان وڏو باسڪيٽ بال اسٽيڊيم آهي، جنهن ۾ 6,500 سيٽون آهن، ۽ اهو قومي ٽيم، اي پي او اي ايل ۽ اومونيا جو گهرو ميدان آهي. ليفڪوٿيو انڊور ارينا اي پي او اي ايل ۽ اومونيا جو والي بال اسٽيڊيم آهي.

نڪوسيا ميراٿن 2010ع ۽ 2012ع ۾ منعقد ٿيو، جنهن جو انتظام اٿاناسيوس ڪٽورائڊس فائونڊيشن ڪيو ۽ جنهن ۾ 7,000 کان وڌيڪ شرڪت ڪندڙ شامل ٿيا.[170][171]

نڪوسيا 2000 آءِ ايس ايس ايف ورلڊ ڪپ فائنل جي شاٽ گن شوٽنگ مقابلن جي ميزباني ڪئي. شهر ٻن باسڪيٽ بال مقابلن جي پڻ ميزباني ڪئي؛ 1997ع جو يورپي ساپورٽا ڪپ ۽ 2005ع ۾ فيبا يورپ آل اسٽار گيم، جيڪي ايليفٿيريا انڊور هال ۾ منعقد ٿيا. نڪوسيا ۾ منعقد ٿيل هڪ ٻيو اهم مقابلو يورپ جي ننڍين رياستن جون رانديون هو، جيڪو 1989ع ۽ 2009ع ۾ هتي ٿيو.

ناميارا ماڻهو

[سنواريو]
Image
ڪرسٽوفر اي پيساريڊس، اقتصاديات جو نوبيل انعام ماڻيندڙ

بين الاقوامي لاڳاپا

[سنواريو]

جاڙا شهر – ڀيڻ شهر

[سنواريو]

نڪوسيا ميونسپلٽي

[سنواريو]

نڪوسيا جا هيٺين شهرن سان جاڙا شهر وارا لاڳاپا آهن:[172]

نڪوسيا شهري علائقو

[سنواريو]

نڪوسيا ترڪ ميونسپلٽي

[سنواريو]

اتر نڪوسيا جا هيٺين شهرن سان جاڙا شهر وارا لاڳاپا آهن:

دوست شهر

[سنواريو]

نڪوسيا ميونسپلٽي

[سنواريو]

نڪوسيا هيٺين شهرن سان پڻ سهڪار ڪري ٿو:[172]

نڪوسيا شهري علائقو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اگلانجيا#دوست شهر

پرڏيهي سفارتخانا ۽ قونصل خانا

[سنواريو]

نڪوسيا

[سنواريو]

هن وقت نڪوسيا ۾ 42 سفارتخانا ۽ 3 هاءِ ڪميشنون (ٿلهن اکرن ۾)، 12 قونصل جنرل، 44 قونصل خانا ۽ 2 نائب قونصل خانا (اٽالڪ ۾)، ۽ 1 نمائندگي آفيس موجود آهن.[178][179]

اتر نڪوسيا

[سنواريو]

ڊي فيڪٽو غير تسليم ٿيل رياست اتر قبرص پنهنجي ڊي فيڪٽو گاديءَ واري هنڌ، نڪوسيا جي اترئين حصي ۾، هڪ محدود سفارتي برادري جي ميزباني ڪري ٿي. اتر نڪوسيا ۾ واقع پرڏيهي مشن هي آهن:[181]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

ڪتابيات

[سنواريو]
  • Hill, George (April 1939), "Two Toponymic Puzzles", Journal of the Warburg Institute, جلد 2, The Warburg Institute, ص. 375–381, doi:10.2307/750045, JSTOR 750045.
  • Michaelides, Demetrios, مرتب (2012), Historic Nicosia, Nicosia: Rimal Publications.
    • Michaelides, Demetrios; ۽ ٻيا (2012), "Nicosia from the Beginnings to the Roman Ledroi", ۾ Michaelides, Demetrios (مرتب), ibid..
    • Papacostas, Tasos (2012), "Byzantine Nicosia: 650–1191", ibid..
    • Theocharides, Ioannis; ۽ ٻيا (2012), "Nicosia under Ottoman Rule 1570–1878: Part I", ibid..

حوالا

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Constantinides, Marie (2022-05-13). "'Chora' – Nicosia, through the eyes and the inimitable palette of Ioannis Kissonerghis". Mosaic (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-10-16 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ سانچو:Northern Cyprus-note
  3. ↑ "Cyprus: Nicosia Urban Agglomeration (Municipalities, Communities and Quarters) - Population Statistics, Charts and Map". www.citypopulation.de. 2024-10-04 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "HOUSING UNITS AND POPULATION ENUMERATED BY DISTRICT AND URBAN/RURAL AREA (1.10.2021), PRELIMINARY RESULTS". view.officeapps.live.com. 2024-10-05 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "HOUSING UNITS AND POPULATION ENUMERATED BY DISTRICT, MOUNICIPALITY/COMMUNITY (1.10.2021), PRELIMINARY RESULTS". view.officeapps.live.com. 2024-10-05 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "KKTC 2011 Nüfus ve Konut Sayımı" [TRNC 2011 Population and Housing Census] (PDF) (ترڪي ۾). TRNC State Planning Organization. 6 August 2013. اصل نسخو (PDF) مان 6 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 5 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "CENSUS OF POPULATION AND HOUSING 2021: PRELIMINARY RESULTS BY DISTRICT AND MUNICIPALITY/COMMUNITY" (PDF). 2024-03-10 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "Islands | European Youth Portal". youth.europa.eu (انگريزي ۾). 2022-11-21. 2025-12-17 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ANAYASASI [Constitution of Northern Cyprus] (Turkish ۾). 5 May 1985. ص. 7.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  10. ↑ Kempen, Ronald van; Vermeulen, Marcel; Baan, Ad (2005). Urban Issues and Urban Policies in the New EU Countries. Ashgate. ص. 207. ISBN 978-0-7546-4511-5.
  11. ↑ "World's richest cities by purchasing power". UBS. 2018. اصل نسخو مان 2018-08-03 تي محفوظ ڪيل. 30 May 2018 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "The World According to GaWC 2022". Twitter. Globalization and World Cities. 22 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Zournatzi, A. (1996). "Cypriot Kingship: Perspectives in the Classical Period". Τεκμήρια 2: 154. doi:10.12681/TEKMERIA.113. ISSN 1791-7573. https://www.academia.edu/63287939/Cypriot_kingship_perspectives_in_the_Classical_period.
  14. ↑ Mitford, T. B. (July 1950). "Kafizin and the Cypriot Syllabary" (en ۾). The Classical Quarterly 44 (3-4): 97–106. doi:10.1017/S0009838800028597. ISSN 1471-6844. https://www.cambridge.org/core/journals/classical-quarterly/article/abs/kafizin-and-the-cypriot-syllabary/9DCB299AD7B2ED38D0E2A8F4D65E3C46.
  15. 1 2 3 4 5 6 7 Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  16. ↑ Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  17. 1 2 Sternberg, C. (2006), North Cyprus Pocket Guide, Rüstem Bookshop, ص. 29, ISBN 9789944968034.
  18. 1 2 Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  19. ↑ Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  20. ↑ Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  21. ↑ Muir, Diana Jean (2019). Templars: Who Were They? Where Did They Go?. جلد 2. LULU COM. ص. 404. ISBN 978-0-359-38286-6. OCLC 1098320808.
  22. 1 2 Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  23. ↑ Dumper, Michael; Stanley, Bruce E. (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. ABC CLIO. ص. 275. ISBN 978-1-57607-919-5. OCLC 912609090.
  24. ↑ Borg, Alexander; Kaye, Alan S.; Daniels, Peter T. (1997). Phonologies of Asia and Africa... ونونا ليڪ: Eisenbrauns. ص. 228. ISBN 978-1-57506-507-6. OCLC 605125544.
  25. ↑ "Nicosia in All languages combined". kaikki.org. 2026-02-05 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  27. ↑ "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 15 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 21 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ "Nicosia | Cyprus, Map, History, & Population | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). 2024-06-10. 2024-07-13 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "Nicosia for Art | The Kingdom of Ledra". www.nicosiaforart.cy. اصل نسخو مان 2025-12-31 تي محفوظ ڪيل. 2026-02-07 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ World and its Peoples: Greece and the Eastern Balkans. Marshall Cavendish, 2010.
  31. ↑ Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  32. ↑ "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 7 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ "Nicosia", Encyclopaedia Britannica (11th ڇاپو), New York: Encyclopaedia Britannica Inc., 1911.
  34. ↑ "Saint Tryphillius". Saintsoftheday108.blogspot.com. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ Michaelides, Demetrios; Pilides, Despina (2012). "Nicosia from the Beginnings to the Roman Ledroi". ۾ Michaelides, D. (مرتب). Historic Nicosia. Nicosia: Rimal Publications. ص. 4–8.
  36. ↑ Demetrios and Pallides, p. 59.
  37. ↑ Papacostas 2012, p. 103.
  38. ↑ "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 5 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ Papacostas 2012, pp. 83–84.
  40. ↑ Papacostas 2012, pp. 99–100.
  41. ↑ "The Crusades – home page". Boisestate.edu. اصل نسخو مان 1 October 2009 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ "Nicosia". Britannica. 15 December 2023.
  43. ↑ "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 5 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  44. 1 2 "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 6 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Nicosia" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 22 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2013 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 7 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "Cyprus – Historical Setting – Ottoman Rule". Historymedren.about.com. 17 June 2010. اصل نسخو مان 4 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ Script error: The function "harvard_core" does not exist.
  49. ↑ Jennings, Ronald C. (1993). Christians and Muslims in Ottoman Cyprus and the Mediterranean World, 1571–1640. New York, London: New York University Press. ص. 256.
  50. 1 2 3 4 5 A description of the historic monuments of Cyprus. Studies in the archaeology and architecture of the island, by George Jeffery, Architect, 1918
  51. ↑ "Nicosia". Conflictincities.org. اصل نسخو مان 25 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "Coexistence in the Disappeared Mixed Neighbourhoods of Nicosia", by Ahmet An (Paper read at the conference, "Nicosia: The Last Divided Capital in Europe", organised by the London Metropolitan University on 20 June 2011)
  53. ↑ "PRIO". PRIO Internal Displacement In Cyprus. 2017-03-29 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 6 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ See map drawn in 1952 published in "Romantic Cyprus", by Kevork Keshishian, 1958 edition
  56. ↑ "Levkosia, the capital of Cyprus" by Archduke Louis Salvator, 1881
  57. ↑ Municipality web site, section on Municipal Building retrieved August 2013
  58. ↑ Order No. 397 published in Cyprus Gazette No. 1597, 4 August 1923
  59. ↑ Cyprus Gazette No. 2676. 23 September 1938, Supplement No.3:The Municipal Corporations Laws, 1930 to 1938 – Limits of the Municipal Corporation of Nicosia
  60. ↑ Nicosia Capital of Cyprus by Kevork Keshishian, pub 1978
  61. ↑ "War and Politics – Cyprus". اصل نسخو مان 16 ڊسمبر 2008 تي محفوظ ڪيل. 12 ڊسمبر 2008 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ Bahceli, Simon (28 November 2011). "Fed up with separation Cypriot youths seek change". Reuters. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 May 2019 تي محفوظ ڪيل. گڏيل قومن جي ڪنٽرول هيٺ نڪوسيا جي دل ۾ واقع بفر زون جي هڪ تمام ننڍڙي زميني حصي تي ڪئمپ لڳائي ويٺل هي 18 ورهين جا نوجوان ۽ سندن دوست اهڙي طرز زندگيءَ جي واپسي جو مطالبو ڪري رهيا آهن، جنهن جو هنن پاڻ ڪڏهن تجربو ئي ناهي ڪيو، جتي سندن برادريون آزاديءَ سان هڪٻئي سان ملي سگهن... اهو مناسب آهي ته نوجوانن جي تحريڪ ليڊرا اسٽريٽ تي آهي، جيڪا هڪ مصروف شاهراهه آهي، جتي 1950ع واري ڏهاڪي ۾ قبرص جي ورهاڱي جا پهريان ٻج پوکيا ويا هئا.
  63. ↑ "30. British Cyprus (1914–1960)". University of Central Arkansas Department of Political Science. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 May 2019 تي محفوظ ڪيل. اي او ڪي اي 1 اپريل 1955ع تي برطانوي نوآبادياتي حڪومت خلاف بغاوت ڪئي. اي او ڪي اي باغين 19 جون 1955ع تي نڪوسيا ۽ ڪيرينيا ۾ پوليس ٿاڻن تي حملا ڪيا. 21 جون 1955ع تي نڪوسيا جي مرڪزي پوليس اسٽيشن ڀرسان هڪ ڌماڪي ۾ هڪ ماڻهو مارجي ويو ۽ چوڏهن ڄڻا زخمي ٿيا... ترڪ قبرصين 27–29 جنوري 1958ع تي نڪوسيا ۾ برطانوي نوآبادياتي حڪومت خلاف مظاهرا ڪيا. 27 جنوري 1958ع تي نڪوسيا ۾ برطانوي سپاهين سان چڪرين دوران ست ترڪ قبرصي مارجي ويا.
  64. ↑ Solsten, Eric. "The Republic of Cyprus". US Library of Congress. 18 June 2012 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 7 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ Solsten, Eric. "Intercommunal Violence". US Library of Congress. 18 June 2012 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "CYPRUS: Big Troubles over a Small Island". TIME. 29 July 1974. اصل نسخو مان 7 March 2008 تي محفوظ ڪيل.
  68. ↑ "Nicosia Municipality". Nicosia.org.cy. اصل نسخو مان 17 April 2013 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ O'Malley, Brendan; Craig, Ian (25 August 2001). The Cyprus Conspiracy: America, Espionage and the Turkish Invasion. By Brendan O'Malley, Ian Craig. Bloomsbury Academic. ISBN 9781860647376. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ Malcolm Nathan Shaw, International Law, Cambridge University Press, 2003, ISBN 978-0-521-82473-6, p. 212.
  71. ↑ "Emotion as Cyprus border opens". BBC News. 23 April 2003. 21 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ "Report of the Secretary-General on the United Nations Operation in Cyprus". 21 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ "Symbolic Cyprus crossing reopens". BBC News. 3 April 2008. 21 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ "Cyprus to have two time zones, north to follow Turkey in refusing to turn clocks back". Cyprus Mail. 8 September 2016. اصل نسخو مان 8 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 25 November 2016 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ "Clocks going back tonight". Cyprus Mail. 29 October 2016. اصل نسخو مان 11 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 25 November 2016 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ نقشو
  77. ↑ "Ιστορική θερμοκρασιακή καταγραφή - Καταρρίφθηκε το παγκύπριο ρεκόρ των 45.6 βαθμών Κελσίου". Kitasweather. 7 September 2020.
  78. ↑ "Athalassa -3.7C". اصل نسخو مان 25 February 2025 تي محفوظ ڪيل. 25 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ "Athalassa Radiosonde Climate Normals 1991-2020" (آمريڪي انگريزي ۾). NOAA. اصل نسخو مان 2024-04-20 تي محفوظ ڪيل.
  80. ↑ "Searching for shade and trees in Nicosia" (برطانوي انگريزي ۾). Cyprus Mail. 24 September 2023. 27 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ "The First Move". Time Magazine. 27 August 1956. اصل نسخو مان 7 April 2008 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2008 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ "War and Politics-Cyprus". Britains-smallwars.com. اصل نسخو مان 16 December 2008 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  83. 1 2 "The Holy Church of Phaneromeni – Faneromeni". faneromeni.cy (برطانوي انگريزي ۾). اصل نسخو مان March 14, 2026 تي محفوظ ڪيل. April 27, 2026 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ Keshishian, Kevork K. (1978). Nicosia: Capital of Cyprus Then and Now, pp. 78–83, The Mouflon Book and Art Centre.
  85. ↑ Christos. "Famagusta Gate (Pyli Ammochostou)". www.visitcyprus.com (برطانوي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2023-12-07 تي محفوظ ڪيل. 2023-12-07 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "Eleftheria Square / Zaha Hadid Architects". ArchDaily (آمريڪي انگريزي ۾). 2021-12-14. 2023-12-06 تي حاصل ڪيل.
  87. 1 2 "İki paradan bir milyona... Saraçoğlu'ndan Ecevit'e..." kibris.net. اصل نسخو مان 4 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ "Venedik Sütunu". Nicosia Turkish Municipality. اصل نسخو مان 3 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ "Girne Caddesi'nin dokusu değişecek". Kıbrıs Postası. اصل نسخو مان 4 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ "Arasta". LTB. اصل نسخو مان 4 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "Arasta boş, Büyük Han kaynıyor!". Kıbrıs Postası. اصل نسخو مان 4 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "Büyük Han". LTB. اصل نسخو مان 4 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ "Samanbahçe Evleri". Nicosia Turkish Municipality. اصل نسخو مان 4 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ "Selimiye Cami". LTB. اصل نسخو مان 4 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "Trio Arion oda müziği konserler dizisi yarın başlıyor". Kıbrıs Postası. اصل نسخو مان 25 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ Dreghorn, William. "The Antiquities of Turkish Nicosia". stwing.upenn.edu. 4 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "Urbanization in Cyprus". Eastern Geography Review. اصل نسخو مان 18 August 2012 تي محفوظ ڪيل. 6 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ Official web site of the Nicosia Water Board آرڪائيو ڪيا ويا 2019-07-16 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (extract 20 May 2013)
  99. ↑ Official web site of the Nicosia Sewerage Board آرڪائيو ڪيا ويا 2020-10-09 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (extract 20 May 2013)
  100. ↑ "Official web site of Organization for Communications of Nicosia District". اصل نسخو مان 6 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 23 September 2011 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "Nicosia bus services in the hands of Kapnos consortium". in-cyprus.philenews.com. اصل نسخو مان 4 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "Λεωφορεία Λευκωσίας: Υπογράφηκε η σύμβαση". 24 January 2020. اصل نسخو مان 4 December 2024 تي محفوظ ڪيل. 27 August 2026 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ e.g. Constitution of Cyprus Article 153, s2 – "The seat of the High Court shall be in the capital of the Republic."
  104. ↑ Constitution of Cyprus Article 173 – "Separate municipalities shall be created in the five largest towns of the Republic, that is to say, Nicosia, Limassol, Famagusta, Larnaca and Paphos by the Turkish inhabitants thereof"
  105. ↑ Law 1959 c3
  106. ↑ Phoebe Koundouri, Water Resources Allocation: Policy and Socioeconomic Issues in Cyprus, p. 70.
  107. ↑ Phoebe Koundouri, Water Resources Allocation: Policy and Socioeconomic Issues in Cyprus, Springer, 2010, p. 70.
  108. ↑ The Middle East: a survey and directory of the countries of the Middle East, Europa Publications., 1966, p. 171.
  109. ↑ "The Constitution – Appendix D: Part 12 – Miscellaneous Provisions" (يوناني ۾). Cyprus.gov.cy. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  110. ↑ "The Issue of Separate Municipalities and the Birth of the New Republic: Cyprus 1957–1963 (University of Minnesota Press, 2000)". Cyprus-conflict.net. اصل نسخو مان 26 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ "The Library of Congress – Country Studies: Cyprus – Ch. 4 – 1960 Constitution". Lcweb2.loc.gov. 27 July 2010. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ Reddick, Christopher G. (2010-08-19). Comparative E-Government. Springer. ISBN 978-1-4419-6535-6.
  113. ↑ "Official web site of Engomi municipality, history section (Greek version)". اصل نسخو مان 26 August 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 May 2013 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ Census of Cyprus (available from Statistical Service, Nicosia). Document: Population – Place of Residence, 2011, Table C. Municipality/Community, Quarter and Street Index published by Ministry of Information (CILIS_streets_022011)
  115. ↑ Official Gazette of the Republic No. 4341 and dated 25.01.2010
  116. ↑ "Αρχική Σελίδα". Strovolos Municipality.
  117. ↑ Gonyeli Municipal web site August 2013
  118. ↑ The authority has the population, economic viability and consent of the (original) inhabitants prescribed in the Municipalities Law (see Law 11/1985), without having been formally recognised as a municipality under that law. See also www.prio-cyprus-displacement.net/default_print.asp?id=300 retrieved August 2013
  119. ↑ "PRIO". PRIO Internal Displacement In Cyprus. 2017-03-29 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "Cleaning Campaign from NTM in Hamitköy..." 2008-08-21. 2012-04-15 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  121. ↑ "Muhtarlarımız". اصل نسخو مان 18 May 2014 تي محفوظ ڪيل.
  122. ↑ "Ortakeuy". PRIO Internal Displacement In Cyprus. 2017-03-29 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ Hadjilyra, Alexander-Michael (May 2009). "The Armenians of Cyprus (Booklet)". Kalaydjian Foundation. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان Nov 3, 2012 تي محفوظ ڪيل. 16 May 2010 تي حاصل ڪيل – Scribd وسيلي.
  124. ↑ Vitti, Paolo. "The Armenian Church and Monastery Restoration Project" (PDF). UNDP. اصل نسخو (PDF) مان Mar 5, 2016 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  125. ↑ "Reconciliation through Preservation: Celebrating Restoration of Unique Part of Cyprus' Cultural Heritage". Nicosia, Cyprus - Embassy of the United States. March 19, 2014. اصل نسخو مان 10 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ "Armenian Church and Monastery in Nicosia". Europa Nostra. اصل نسخو مان Mar 4, 2016 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  127. ↑ "Cathedral Church of Our Lady of Graces (within the walls) Nicosia". 2012-06-03. اصل نسخو مان 2015-09-23 تي محفوظ ڪيل. 2016-02-18 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ "Apostolic Journey to Cyprus - Visit at the Cathedral of the Maronite Church of Cyprus (Nicosia, 6 June 2010) | BENEDICT XVI". www.vatican.va.
  129. ↑ "Greek Evangelical Church in Nicosia". 12 November 2012. اصل نسخو مان 12 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 5 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "St. Paul's Anglican Church". www.visitcyprus.com. اصل نسخو مان 2017-09-05 تي محفوظ ڪيل.
  131. 1 2 Keshishian, Kevork K. (1978). Nicosia: Capital of Cyprus Then and Now, p. 104, The Mouflon Book and Art Centre.
  132. ↑ Gürkan, Haşmet Muzaffer (2006). Dünkü ve Bugünkü Lefkoşa (Turkish ۾) (3rd ڇاپو). Galeri Kültür. ص. 117–8. ISBN 9963660037.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  133. ↑ Alasya 2002, p. 363.
  134. ↑ Bağışkan, Tuncer (31 May 2014). "Lefkoşa Şehidaları (1)". يني دوزين. 18 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ Fehmi, Hasan (1992). A'dan Z'ye KKTC: sosyal ve ansiklopedik bilgiler. Cem Publishing House. ص. 129. 18 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ "Evkaf Tarihçesi - Kıbrıs Vakıflar İdaresi - Evkaf". www.evkaf.org (ترڪي ۾). 2026-06-09 تي حاصل ڪيل.
  137. 1 2 Bağışkan 2013.
  138. ↑ Jennings, Ronald C. (1993). Christians and Muslims in Ottoman Cyprus and the Mediterranean World, 1571-1640. New York and London: New York University Press. ص. 54.
  139. 1 2 Çiçek, Kemal (1997). "LEFKOŞE, published by Türk Diyanet Vakfı(Turkish Religious Affairs Association), Location: Gazimağusa, Turkish Republic of Northern Cyprus". İslam Ansiklopedisi (Encyclopedia of Islam) 27: 126. http://www.tdvia.org/dia/ayrmetin.php?idno=270126. Retrieved 25 September 2016. آرڪائيو ڪيا ويا 25 December 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. آرڪائيو ڪاپي, اصل نسخي مان 25 December 2018 تي محفوظ ڪيل, 27 August 2026 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو)
  140. 1 2 3 Derya Köseoğlu (11 April 2013). "Kuzey ile Güney arasında köprü: Lefkoşa". Kuzey Haber Ajansı - KKTC (Northern News Agency - TRNC). اصل نسخو مان 25 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 24 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  141. 1 2 Maric, Vesna (2009). Cyprus. LonelyPlanet. ص. 72–73. ISBN 9781741048032. 24 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ "Kıbrıs Rum Kesimi'nde 51 Yıl sonra İlk Namaz (First Prayer in Greek Section of Cyprus After 51 Years)". Haber 7. 4 June 2014. 24 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ "Dervish Pasha Mansion". TRNC Department of Antiquities. اصل نسخو مان 2 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ "Lusignan House". TRNC Department of Antiquities. اصل نسخو مان 2 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ "Mevlevi Tekke Museum". TRNC Department of Antiquities. اصل نسخو مان 2 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  146. ↑ "Lapidary Museum". TRNC Department of Antiquities. اصل نسخو مان 2 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  147. ↑ The Cyprus National Theater at nicosia.org.cy Accessed 2 February 2017
  148. ↑ Pallas Cinema-Theater at nicosia.org.cy Accessed 2 February 2017
  149. ↑ Theatro Ena at nicosia.org.cy آرڪائيو ڪيا ويا 2020-11-27 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Accessed 2 February 2017
  150. ↑ Maskarini Theater ay maskarini.com آرڪائيو ڪيا ويا 16 September 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Accessed 2 February 2017
  151. ↑ Maskarini Theater at nicosia.org.cy آرڪائيو ڪيا ويا 2020-09-28 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Accessed 2 February 2017
  152. ↑ Dionysos Theater at theatrodionysos.org Accessed 2 February 2017
  153. ↑ Dionysos Theater at nicosia.org.cy آرڪائيو ڪيا ويا 2020-10-13 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Accessed 2 February 2017
  154. ↑ Melina Mercouri Hall at nicosia.org.cy آرڪائيو ڪيا ويا 21 October 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Accessed 2 February 2017
  155. ↑ "Atatürk Kültür ve Kongre Merkezi". Near East University. اصل نسخو مان 24 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 24 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ "Cyprus to host Miss Universe in millennium". Agence France Press. 1 July 1999.
  157. ↑ "Nicosia-Cyprus presents candidacy for European Cultural Capital". Citiesintransition.posterous.com. اصل نسخو مان 26 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ Addresses Cyprus Airways
  159. ↑ "The most expensive and richest cities in the world – A report by UBS". Citymayors.com. 18 August 2011. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ "Home - Cyprus Public Transport". publictransport.com.cy. 2024-10-05 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ "Ανακοινωθέντα Άρθρο - PIO". www.pio.gov.cy (يوناني ۾). 12 February 2024. 2024-10-05 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ "Nicosia bus company's eight directors under investigation – Cyprus Mail" (برطانوي انگريزي ۾). 2024-10-05 تي حاصل ڪيل.
  163. ↑ "Kurban bayramı yarın başlıyor". Star Kıbrıs. 19 December 2007. 28 April 2012 تي حاصل ڪيل.
  164. ↑ "Study underway for Cyprus railway network". Famagusta Gazette. 12 June 2011. اصل نسخو مان 16 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 13 June 2012 تي حاصل ڪيل.
  165. ↑ Güsten, Susanne (16 February 2014). "Students Flock to Universities in Northern Cyprus". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 25 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ "Embassy of the Republic of Cyprus to the Hague - Tourism". www.mfa.gov.cy. 2024-09-12 تي حاصل ڪيل. [مئل ڳنڍڻو]
  167. ↑ (in Greek) THE NICOSIA INTEGRATED MOBILITY MASTER PLAN آرڪائيو ڪيا ويا 31 October 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. REPUBLIC OF CYPRUS – Ministry of Communications and Works
  168. ↑ "Ποδηλατο Εν Δρασει / Home". Podilatoendrasi.com.cy. اصل نسخو مان 26 December 2011 تي محفوظ ڪيل. 21 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  169. ↑ "World Stadiums - Stadiums in Northern Cyprus". worldstadiums.com. اصل نسخو مان 2007-10-15 تي محفوظ ڪيل. 1 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  170. ↑ "Nicosia Marathon". اصل نسخو مان 1 April 2018 تي محفوظ ڪيل. 13 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  171. ↑ "SPORTS: Voyiatzis wins Nicosia marathon". Financial Mirror. 10 December 2012.
  172. 1 2 "Twinnings". Nicosia Municipality. اصل نسخو مان 27 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 2020-12-12 تي حاصل ڪيل.
  173. ↑ "Kardeş Kentleri Listesi ve 5 Mayıs Avrupa Günü Kutlaması [via WaybackMachine.com]" (ترڪي ۾). Ankara Büyükşehir Belediyesi – Tüm Hakları Saklıdır. اصل نسخو مان 14 جنوري 2009 تي محفوظ ڪيل. 21 جُولاءِ 2013 تي حاصل ڪيل.
  174. ↑ "Ankara – Twin Towns". Ankara-City.sk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-10-19 تي حاصل ڪيل.
  175. ↑ "Kardeş Şehirler". Bursa Büyükşehir Belediyesi Basın Koordinasyon Merkez. Tüm Hakları Saklıdır. اصل نسخو مان 23 May 2016 تي محفوظ ڪيل. 2013-07-27 تي حاصل ڪيل.
  176. ↑ "Gaziantep – Twin Towns". Gaziantep-City.sk. اصل نسخو مان 20 آڪٽوبر 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 آڪٽوبر 2013 تي حاصل ڪيل.
  177. ↑ "İBB, YENİ DÖNEMİN İLK "KARDEŞLİK PROTOKOLÜ"NÜ LEFKOŞA İLE İMZALADI". ibb.istanbul. 13 December 2020 تي حاصل ڪيل. [مئل ڳنڍڻو]
  178. ↑ "Nicosia - Embassies, high commissions and consulates". EmbassyPages. 2024-10-06 تي حاصل ڪيل.
  179. ↑ "Diplomatic List" (PDF). Government of Cyprus. Protocol Department, Ministry of Foreign Affairs of Cyprus. 28 August 2024 تي حاصل ڪيل. [مئل ڳنڍڻو]
  180. ↑ "Hungary's Embassy in Cyprus reopens". Daily News Hungary. 2 April 2024. 4 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  181. ↑ Foreign Missions in TRNC, mfa.gov.ct.tr (without date).
  182. ↑ According to the Australian Department of Foreign Affairs and Trade the Australian High Commission in Nicosia has an annex in North Nicosia. Australian High Commission, Cyprus, dfat.gov.au (without date). About the Australian High Commission in Cyprus, cyprus.embassy.gov.au (without date).
  183. ↑ Aid Programme for the Turkish Cypriot community, ec.europa.eu (without date).
  184. ↑ There is an office of the Cyprus Turkish French Cultural Association (CTFCA) in North Nicosia. According to its homepage, it does not serve any political interests. Cyprus Turkish French Cultural Association (CTFCA), fransizkultur.org (without date). آرڪائيو ڪيا ويا 26 April 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  185. ↑ There is a German Visa Office in the British compound in North Nicosia. Deutsche Vertretungen in Zypern, auswaertiges-amt.de (without date). Botschaft, nikosia.diplo.de (without date).
  186. ↑ Turkish Representations, mfa.gov.tr (without date).
  187. ↑ British High Commission Nicosia, gov.uk (without date).
  188. ↑ "Cyprus - Consular Section Information". اصل نسخو مان 2015-09-21 تي محفوظ ڪيل.
  1. ↑ /ˌnɪkəˈsiːə/ NIK-ə-SEE-ə.
  2. ↑ Greek: Λευκωσία, romanised: Lefkosía, el؛ Turkish: Lefkoşa, tr.
  3. 1 2 3 دولت مشترڪه جي ملڪن جو رڪن ملڪ. ان ڪري ٻين دولت مشترڪه ملڪن ۾ انهن جي سفارتخانن کي رسمي طور ”هاءِ ڪميشن“ چيو ويندو آهي.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Nicosia District سانچو:List of European capitals by region سانچو:List of Asian capitals by region سانچو:Municipalities of Cyprus سانچو:Municipalities of Northern Cyprus

    "https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=نڪوسيا&oldid=421881" تان ورتل