sterk bøying (grammatikk)

Eit norsk verb blir rekna som sterkt dersom preteritumsforma ikkje har eit suffiks som inneheld ein vokal:

• skrive – skreiv – skriv-e
• bryte – braut – brot-e
• halde – held-t – hald-e

Dei fleste sterke verb har ein annan vokal i preteritum enn i infinitiv, som i dei tre verba ovanfor. Ofte gjeld dette også perfektum partisipp.

Eit verb blir rekna som svakt (lint) dersom ei preteritumsform har eit suffiks som inneheld ein vokal:

• prøv-e – prøv-de – prøv-d
• nå – nå-dde – nå-dd
• kast-e – kast-a – kast-a

Typiske sterke verb i engelsk har ikkje noko bøyingssuffiks i preteritum, men stamma har ofte ein annan vokal i preteritum og perfektum partisipp enn i infinitiv/presens:

• write – wrote – written
• break – broke – broken
• see – saw – seen

Engelske sterke verb endar ofte på -(e)n i perfektum partisipp.

Svake verb i engelsk ender på -ed i preteritum, og perfektum partisipp har same form som preteritum. Dei har som regel same stammevokal i alle bøyingsformer:

• talk – talk-ed – talk-ed
• brew – brew-ed – brew-ed
• pull – pull-ed – pull-ed

Sterke verb i tysk har inga bøyingsending i preteritum indikativ (for 3. person eintal), mens perfektum partisipp endar på -en. Akkurat som i norsk og engelsk har preteritum og perfektum partisipp ofte ein annan stammevokal enn infinitiv:

• sprech-en – sprach – ge-sproch-en (snakke)
• bind-en – band – ge-bund-en (binde)
• fahr-en – fuhr – ge-fahr-en (fare)

Svake tyske verb har bøyingssuffiksa -te og -t i preteritum og perfektum partisipp, og preteritum indikativ og perfektum partisipp har same stammevokal som infinitiv:

• sag-en – sag-te – ge-sag-t (seie)
• lieb-en – lieb-te – ge-lieb-t (elske)
• koch-en – koch-te – ge-koch-t (koke)

Eit substantiv blir rekna som sterkt dersom ubunden (ubestemt) eintal ikkje har noko suffiks:

• Eksempel: ku, gut, hus, idé, villa

Eit substantiv blir rekna som svakt (lint) dersom ubunden (ubestemt) eintal har eit suffiks som er ein vokal:

• Eksempel: jent-e, end-e, epl-e, aug-a/aug-e

Engelsk skil ikkje mellom sterke og svake substantiv.

Sterke tyske substantiv kan karakteriserast slik:

• Maskuline og nøytrale substantiv endar på -es eller -s i genitiv eintal, mens feminine ikkje har noka ending.
• Fleirtal blir danna på fleire ulike måtar.

Her er nokre eksempel, med formene i nominativ og genitiv eintal og i fleirtal:

• Hankjønn: der Vogel – des Vogel-s – die Vögel (fugl)
• Hokjønn: die Nacht – der Nacht – die Nächte (natt)
• Inkjekjønn: das Bild – des Bild-es – die Bild-er (bilde)

Svake tyske substantiv finst berre i hankjønn og hokjønn, og dei kan karakteriserast slik:

• Hankjønnssubstantiv endar på -en i genitiv eintal. Hokjønnssubstantiv har ikkje noka ending.
• Alle endar på -en i fleirtal

Her er nokre eksempel, med formene i nominativ og genitiv eintal og i fleirtal:

• Hankjønn: der Mensch – des Mensch-en – die Mensch-en (menneske)
• Hokjønn: die Frau – der Frau – die Frau-en (kvinne)

• Les meir om sterke og svake substantiv

For adjektiv er skiljet mellom sterk og svak bøying annleis enn ved verb og substantiv, ved at dei fleste adjektiv har både sterke og svake (linne) bøyingsformer:

• Ubundne (ubestemte) former av adjektivet har sterk bøying. Då manglar ofte adjektivet eit suffiks som inneheld ein vokal.
  • Eksempel: ei flink jente, ein flink gut, eit flink-t barn, flink-e barn, ein lit-en gut, små(-e) jenter
• Bundne (bestemte) former av eit adjektiv har svak bøying, og har som regel suffikset -e.
• • Eksempel: det stor-e huset, den vesl-e jenta, dei fin-e båtane

Engelsk skil ikkje mellom sterke og svake adjektiv.

Ved å halde oss til nominativ og genitiv eintal og til fleirtal kan sterke tyske adjektiv, som står attributivt, karakteriserast slik:

• Dei har ingen artikkel føre seg.
• I nominativ / genitiv eintal har dei desse endingane:
• • Maskulinum: -er / -en
  • Femininum: -e / -er
  • Nøytrum: -es / -en
• I nominativ / genitiv fleirtal endar dei på -e / -en

Her er nokre eksempel, med formene i nominativ og genitiv eintal og nominativ og genitiv fleirtal:

• Maskulinum eintal: hell-er Tag – hell-en Tages (lys dag)
• Femininum eintal: hell-e Nacht – hell-er Nacht (lys natt)
• Nøytrum eintal: hell-es Licht, hell-en Licht-es (lyst lys)
• Fleirtal: hell-e Tage/Nächte/Lichter – hell-er Tage/Nächte/Lichter (lyse dagar/netter/lys)

Svake tyske adjektiv kan karakteriserast slik:

• Dei følgjer etter ein bunden artikkel eller eit bunde determinativ.
• Dei endar på -e i nominativ eintal og på -en i genitiv eintal og i fleirtal.

Her er nokre eksempel, med formene i nominativ og genitiv eintal og i fleirtal:

• Maskulinum eintal: der hell-e Tag – des hell-en Tages (den lyse dagen)
• Femininum eintal: die hell-e Nacht – der hell-en Nacht (den lyse natta)
• Nøytrum eintal: das hell-e Licht – des hell-en Lichtes (det lyse lyset)
• Fleirtal: die hell-en Tage/Nächte/Lichter (de lyse dagane/nettene/lysa)