Perdja e Hekurt
Perdja e Hekurt ishte kufiri politik dhe fizik që ndau Evropën nga fundi i Luftës së Dytë Botërore në vitin 1945 deri në fundin e Luftës së Ftohtë në vitet 1990/1991. Në lindje të Perdes së Hekurt ndodheshin shumë shtete të vogla të lidhura me Bashkimin Sovjetik, të cilat në vitin 1955 u bënë zyrtarisht aleate përmes Traktatit të Varshavës. Shumë kombe në perëndim të kësaj ndarjeje gjeopolitike ishin (dhe janë) anëtare të NATO-s. Me kalimin e kohës, këto aleanca ekonomike dhe ushtarake u shndërruan në barriera kulturore më të gjera dhe më të rrënjosura; mosbesimi i përhapur në të dyja palët u thellua. Fillimisht, termi "Perdja e Hekurt" ishte një përshkrim literal i barrierave fizike, si telat me gjemba, gardhet, muret e fortifikuara, fushat e minave dhe kullat e vrojtimit përgjatë kufirit perëndimor të Bllokut Lindor. Më vonë, termi mori një kuptim më të gjerë e metaforik, duke u perceptuar si një "ndryshueshmëri" e përgjithshme në ideologji, ekonomi, qeverisje dhe mënyrë jetese, e cila u shfaq kur Lufta e Ftohtë ndërpreu lidhjet e mëparshme kulturore midis popullsive evropiane.
Origjina e termit shpesh i atribuohet fjalimit të Fultonit, të mbajtur nga Winston Churchill më 5 mars 1946 në Fulton, Misuri, ku ai tha: "Nga Stetini në Detin Baltik deri te Trieste në Detin Adriatik, një perde hekuri ka rënë mbi Kontinent. Pas asaj vije shtrihen të gjitha kryeqytetet e shteteve të lashta të Evropës Qendrore dhe Lindore." Në fakt, fraza ishte përdorur fillimisht nga Mbretëresha Elizabetë e Belgjikës në vitin 1914, kur ajo përshkroi një "Perde Hekuri" që po binte midis popullit të saj dhe Gjermanisë.[1]
Shtetet/kombet në lindje të Perdes së Hekurt ishin tri shtetet baltike (Estonia, Letonia dhe Lituania), Polonia, Gjermania Lindore, Çekosllovakia, Hungaria, Rumania, Bullgaria, Shqipëria dhe BRSS-ja. Ushtria e Kuqe kishte pushtuar dhe aneksuar shtetet baltike në vitin 1940 me urdhër të Stalinit. Republikat e BRSS-së ishin: RSFS-ja Ruse, RSS-ja Bjelloruse, RSS-ja Ukrainase, RSS-ja Moldave, RSS-ja Letoneze, RSS-ja Lituaneze, RSS-ja Estoneze, RSS-ja Armene, RSS-ja Azerbajxhanase, RSS-ja Gjeorgjiane, RSS-ja Uzbeke, RSS-ja Kirgize, RSS-ja Taxhike, RSS-ja Turkmene dhe RSS-ja Kazake.
Ngjarjet që shembën Perden e Hekurt nisën me rënien e komunizmit në Poloni, Hungari, Gjermaninë Lindore, Bullgari, Çekosllovaki dhe Rumani. Gjermania Lindore u ribashkua me Gjermaninë Perëndimore më 3 tetor 1990. Bashkimi Sovjetik u shpërbë në dhjetor të vitit 1991, ndërsa Çekosllovakia u shpërbë në vitin 1992. Për shkak të reduktimit të aktivitetit njerëzor përgjatë kufirit fizik gjatë Luftës së Ftohtë, u krijuan biotope natyrore, të cilat sot përbëjnë Brezin e Gjelbër Evropian. Me përjashtim të kalimit hekurudhor Kars-Gyumri, i cili funksionoi gjatë epokës sovjetike, kufiri turko-armen ka mbetur i mbyllur që nga vitet 1920 dhe ndonjëherë përshkruhet si gjurma e fundit e mbetur e Perdes së Hekurt.[2][3][4]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "What Is The Iron Curtain And Who Popularised The Term? | HistoryExtra". www.historyextra.com (në anglisht). Marrë më 2026-09-27.
- ↑ "Unprecedented progress". dw.com (në anglisht). Marrë më 2026-09-27.
- ↑ Parsons, Robert (2012-02-02). "1915 Massacre Under Spotlight". Radio Free Europe/Radio Liberty (në anglisht). Marrë më 2026-09-27.
- ↑ "Armenia-Turkey | EPF". epfarmenia.am. Marrë më 2026-09-27.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)
