Ilog Irawadi
| Ilog Irawadi ဧရာဝတီမြစ် | |
|---|---|
 Tanaw ng ilog mula sa himpapawid | |
 Course, watershed, cities and major tributaries of the Irrawaddy River | |
| Lokasyon | |
| Bansa | Myanmar |
| States/Regions | |
| Cities | |
| Pisikal na mga katangian | |
| Pinagmulan | N'Mai River[1] |
| ⁃ lokasyon | Kachin State, Myanmar |
| ⁃ mga koordinado | 28°31′50″N 97°37′55″E / 28.53056°N 97.63194°E (approximately) |
| ⁃ elebasyon | 4650 m (approximately) |
| Ika-2 pinagmulan | Mali River |
| ⁃ lokasyon | Kachin State, Myanmar |
| ⁃ mga koordinado | 27°44′48″N 97°2′5″E / 27.74667°N 97.03472°E (approximately) |
| ⁃ elebasyon | 3800 m (approximately) |
| Bukana | Dagat Andaman |
⁃ lokasyon | Ale-ywa, Rehiyon ng Ayeyarwady, Myanmar |
⁃ mga koordinado | 15°51′19″N 95°14′27″E / 15.85528°N 95.24083°E |
⁃ elebasyon | 0 m (0 tal) |
| Buga | |
| ⁃ lokasyon | Irrawaddy Delta |
| ⁃ karaniwan | 15,112 m3/s (533,700 cu ft/s)[2] |
| ⁃ pinakamababa | 2,300 m3/s (81,000 cu ft/s) |
| ⁃ pinakamataas | 60,000 m3/s (2,100,000 cu ft/s) |
| Mga anyong lunas | |
| Mga sangang-ilog | |
| ⁃ kaliwa | Chindwin River, Mu River |
| ⁃ kanan | Myitnge |
| Second longest source length: Kaidag Qu/Gadag Qu: 48 km ⟶ Gyita Qu/Kelao Luo: 56 km ⟶ Dulong River: 182 km ⟶ N Mai Kha River: 231 km ⟶ Irrawaddy River: 2,210 km ⟶ Andaman Sea: Total: 2,727 km Longest source length: Quwa Qu/Ridong Ermei ⟶ Gyita Qu/Kelao Luo: 56 km ⟶... | |
Ang Ilog Irawadi o Irrawaddy ( Burma: ဧရာဝတီမြစ် ,binibigkas [ʔèjàwədì mjɪʔ], official romanisation: Ayeyarwady[3][pananda 1]) ay ang pangunahing ilog ng Myanmar, na dumadaloy sa gitna ng bansa. Ang pinakamahalagang daluyan ng tubig pangkomersiyo ng Myanmar, ito ay may habang humigit-kumulang 1,350 mi (2,170 km) ang haba. Nagmula sa pagtatagpo ng mga ilog N'mai at Mali,[5] dumadaloy ito mula hilaga patungong timog bago dumaan sa Delta ng Irawadi sa Rehiyon ng Ayeyarwady patungo sa Dagat Andaman. Ang palanggana nito na may lawak na humigit-kumulang 156,000 mi kuw (400,000 km2) ay sumasaklaw sa 61% ng lawak ng lupain ng Burma, at naglalaman ng lima sa pinakamalalaking lungsod nito.[6]
Noon pa mang ikaanim na siglo, ang ilog ay ginamit na para sa kalakalan at transportasyon, at isang malawak na network ng mga kanal ng irigasyon ang binuo upang suportahan ang agrikultura. Ang ilog ay napakahalaga pa rin bilang pinakamalaking daluyan ng tubig pangkalakalan ng Myanmar.[7] Nagbibigay din ito ng mahahalagang serbisyo sa ecosystem sa iba't ibang komunidad at sektor ng ekonomiya, kabilang ang agrikultura, pangingisda, at turismo.[6]
Noong 2007, pumirma ang diktadurang militar ng Myanmar ng isang kasunduan para sa pagtatayo ng pitong idroelektrikong dam, na nagbunga ng kabuuang 13,360 MW, sa mga Ilog N'mai at Mali, kabilang ang 3600 MW Prinsa ng Myitsone sa kompluwensiya ng dalawang ilog. Nagpahayag ng mga alalahanin ang mga organisasyong pangkalikasan tungkol sa epekto ng proyekto sa ekolohiya ng mga masaribuhay na ekosistema ng ilog. Kabilang sa mga hayop na maaaring maapektuhan ang nanganganib delfin ng Irawadi at ang kritikal na nanganganib na pating ng Ganges.
Pisyograpiya
[baguhin | baguhin ang wikitext]Hinahati ng Ilog Irrawaddy ang Myanmar mula hilaga hanggang timog at dumadaloy sa siyam na brasong Delta ng Irawadi patungo sa Dagat Andaman.
Mga sedimento sa dagat
[baguhin | baguhin ang wikitext]Sa kabuuan, ang mga modernong ilog ng Ayeyarwady (Irrawaddy) at Thanlwin (Salween) ay naghahatid ng >600 Mt/taon ng sedimento sa dagat.[8] Ipinapakita ng pinakahuling pag-aaral: 1) Kaunti lamang ang modernong sedimentong naiipon sa ibabaw ng mga bunganga ng Ilog Ayeyarwady. Sa kabaligtaran, isang malaking mud wedge na may distal depocenter, na hanggang 60 m ang kapal, ang naideposito patungong dagat sa Golpo ng Martaban, na umaabot hanggang ~130 m ang lalim ng tubig patungo sa Martaban Depression. Dagdag pa rito, 2) Walang ebidensya na nagpapakita na ang mga modernong latak ay naipon o nailipat sa Martaban Canyon; 3) Mayroong nababalot na putik/kumot na nakabalot sa makitid na kanlurang Myanmar Shelf sa silangang Look ng Bengal. Ang kapal ng deposito ng putik ay hanggang 20 m malapit sa pampang at unti-unting lumiliit hanggang sa dalisdis sa lalim na −300 m, at malamang na tumatakas patungo sa malalim na Andaman Trench; 4) Ang tinatayang kabuuang dami ng mga sediment ng Holocene na idineposito sa pampang ay 1.290 trilyong tonelada. Kung ipagpapalagay natin na ito ay pangunahing naipon simula noong gitnang Holocene highstand (~6000 yr BP) tulad ng iba pang pangunahing delta, ang makasaysayang taunang average na depositional flux sa shelf ay magiging 215 Mt/yr, na katumbas ng ~35% ng mga modernong ilog Ayeyarwady-Thanlwin na nagmula sa mga sediment; 5) Hindi tulad ng iba pang malalaking sistema ng ilog sa Asya, tulad ng Yangtze at Mekong, ang pag-aaral na ito ay nagpapahiwatig ng isang bidireksiyonal na transportasyon at depositional pattern na kinokontrol ng mga lokal na agos na naiimpluwensyahan ng pagtaas at pagbaba ng tubig, at mga pana-panahong pabago-bagong monsoon, hangin at alon.[8]
Mga pangunahing lungsod at bayan
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang ilog ay dumadaloy sa o dumadaan sa mga sumusunod na lungsod:
Mga tala
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ James R Penn (2001) Rivers of the World Naka-arkibo 11 January 2016 sa Wayback Machine.. Santa Barbara, Calif. [u.a.] ABC-Clio ISBN 1-57607-042-5, ISBN 978-1-57607-042-0. Page 115 paragraph 2, retrieved July 16, 2009
- ↑ "Water Resources of Myanmar". AQUASTAT. Inarkibo mula sa orihinal noong 2010-07-27. Nakuha noong 2010-09-21.
Adding the sections gives Irrawaddy a discharge of 476.9 cubic kilometers per year, which translates to 15,112 m3/s
- ↑ "WRITING SYSTEMS: ROMANIZATION Government of the Union of Myanmar Notification 5/89" (PDF). United Nation World Stats Forum. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 28 July 2018. Nakuha noong 3 July 2019.
- ↑ Ölmez, Mehmet (28 June 2019). "Etimoloji Sözlükleri Üzerine Kısa Bir Değerlendirme, Tanımı ve r-'li Yabancı Kelimelerin Türkçeye Giriş Yolları". Istanbul University Faculty of Letters Journal of Turkish Language and Literature. 59 (1): 121. doi:10.26650/tuded2019-0012. S2CID 198780156.
- ↑ Scott, James George (1911). "Irrawaddy". Mula sa Chisholm, Hugh (pat.). Encyclopædia Britannica (sa wikang Ingles). Bol. 14 (ika-11 (na) labas). Cambridge University Press. p. 839.
- 1 2 WWF (2018-05-01). The Ayeyarwady River and the Economy of Myanmar. WWF. ISBN 978-2-940443-06-2.
- ↑ "Irrawaddy River | Myanmar's Largest River, Wildlife & History | Britannica". www.britannica.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2024-04-28.
- 1 2 Liu, J.P.; Kuehl, S.A.; Pierce, A.C.; Williams, J.; Blair, N.E.; Harris, C.; Aung, D.W.; Aye, Y.Y. (2020). "Fate of Ayeyarwady and Thanlwin Rivers Sediments in the Andaman Sea and Bay of Bengal". Marine Geology. 423. Bibcode:2020MGeol.42306137L. doi:10.1016/j.margeo.2020.106137.
Mga panlabas na link
[baguhin | baguhin ang wikitext]- Rivers Network – Blog ng Ilog Irrawaddy at webmap ng watershed. Naka-arkibo 2020-07-31 sa Wayback Machine. Archived
- Sa Manipis na Yelo 如履薄冰: mga palatandaan ng problema mula sa Tore ng Tubig ng Asya, kung saan ang mga pinagmumulan ng tubig ay dumadaloy patungo sa lahat ng malalaking ilog ng Asya (mula sa GRIP, Asia Society at MediaStorm)
- Padron:Deprecated archive[usurped]
- Earth from Space NASA image[usurped]
<ref> tag na ang grupong "pananda", pero walang nakitang <references group="pananda"/> tag para rito); $2