Paul Halmos

Paul Richard Halmos (vengercha: Halmos Pál) (1916-yil 3-mart – 2006-yil 2-oktyabr) – Vengriyada tugʻilgan yahudiy-amerikalik matematik boʻlib, ehtimollar nazariyasi, statistika, operatorlar nazariyasi, ergodik nazariya, funksional analiz hamda matematik mantiq sohalariga katta hissa qoʻshgan.

Iqtiboslar

I Want to be a Mathematician: An Automathography (1985-yil)

Bir safar oʻqigandim: har qanday sohadagi haqiqiy professionalning belgisi – u kasbining eng zerikarli tomonlarini ham tushunadi, sevadi va yaxshi bajara oladi.
Muallif maʼnosiz fazolardagi qiymatsiz oʻlchovlarni muhokama qiladi.
- Matematik maqola sharhi uchun hazil tariqasida taklif qilingan birinchi jumla, ammo muharrirlar tomonidan rad etilgan.
André Weil bir „logarifmik qonun“ mavjudligini aytgan edi: birinchi darajadagi insonlar boshqa birinchi darajadagilarni oʻziga tortadi, ikkinchi darajadagilar esa odatda uchinchi darajadagilarni ishga oladi, uchinchi darajadagilar esa beshinchi darajadagilarni. Agar dekan yoki universitet rahbari chinakamiga sifatli universitet qurish va uni saqlashni istasa, u ikkinchi darajadagi kafedraga toʻliq oʻzini oʻzi boshqarish huquqini bermasligi kerak; aksincha, maʼmuriy vakolatidan foydalanib vaziyatni toʻgʻrilashi kerak. Bu dekanlar va rektorlarning muhim vazifalaridan biridir. Professor-oʻqituvchilari ham, maʼmuriyati ham asosan ikkinchi darajadagilardan iborat boʻlgan universitetning holiga voy – u minus cheksizlik sari qulashga mahkum.
Matematika deduktiv fan emas – bu allaqachon klişega aylangan gap. Teoremani isbotlashga urinayotganingizda siz shunchaki farazlarni sanab chiqib, keyin mantiqiy fikrlashni boshlamaysiz. Siz sinab koʻrasiz, xato qilasiz, tajriba qilasiz, taxmin yuritasiz. Siz faktlarni aniqlashga urinib koʻrasiz va shu jihatdan qilayotgan ishingiz laboratoriya texnikining ishiga oʻxshaydi. Balki faylasuflar jur’at qilganida matematiklarga xuddi biz texniklarga qaragandek qarashar edi.
Uni shunchaki oʻqib chiqma – u bilan kurash! Oʻzingning savollaringni ber, oʻzingning misollaringni top, oʻzingning isbotlaringni kashf et. Faraz haqiqatan ham kerakmi? Teskari hukm ham toʻgʻrimi? Klassik maxsus holatda nima boʻladi? Degenerativ holatlar-chi? Isbot aynan qayerda farazdan foydalanmoqda?
Matematik boʻlish uchun nima kerak? Menimcha, javobini bilaman: buning uchun toʻgʻri tugʻilish kerak, mukammallikka doimiy intilish kerak, matematikani hamma narsadan ortiq sevish kerak, tinimsiz mehnat qilish kerak va hech qachon taslim boʻlmaslik kerak.
Men raqamlardan koʻra soʻzlarni koʻproq yaxshi koʻraman va doim shunday boʻlgan.
Yashashni oʻrganish uchun juda koʻp vaqt kerak boʻladi – oʻrganib boʻlganingda esa vaqting tugagan boʻladi.
Oʻshanda men bunga haddan tashqari yaqin edim va bularning naqadar yuzaki ekanini koʻra olmaganman…