|
KAZIMIERZ PU�ASKI
Kazimierz Pu�aski urodzi� si� w 1745 r. w Warszawie, gdzie na rogu ulicy Wareckiej i Nowego �wiatu Pu�ascy mieli sw�j dw�r. Otrzyma� chrzest z wody 6 marca, a 14 marca ceremoni� powt�rzono w ko�ciele �w. Krzy�a. Nadano mu imiona: Kazimierz – Micha� – W�adys�aw - Wiktor. Kazimierz mia� dw�ch braci: Franciszka (ur. 1743 r.) i Antoniego (ur. 1747 r.) oraz sze�� si�str: Wiktori�, Joann�, J�zef�, Monik�, Paulin� i Ma�gorzat�.
Ojciec Kazimierza - J�zef Pu�aski herbu �lepowron urodzi� si� 17 lutego 1704 r., wcze�nie
osierocony przez ojca, wiele zawdzi�cza� swej matce – Ma�gorzacie Zarembiance herbu Prawdzic. Maj�c 27 lat by� ju� adwokatem w trybunale piotrkowskim. 7 pa�dziernika 1738 r. w Warszawie o�eni� si� z Mariann� Zieli�sk� herbu �winka. By� doskona�ym adwokatem
i m�wc� sejmowym, zgromadzi� wiele rozlicznych zaszczyt�w: by� starost� wareckim (od 1732 r.), nadwornym pisarzem koronnym, pu�kownikiem kr�lewskiej chor�gwi husarskiej i marsza�kiem zwi�zkowym wojska koronnego. Wraz z dzia�alno�ci� publiczn� rozwija� w�asne interesy. Uda�o mu si� zgromadzi� znaczny maj�tek: 108 wsi i 14 miasteczek.
Kazimierz Pu�aski ucz�szcza� do szko�y parafialnej w Warce, anast�pnie uko�czy� szko�� prowadzon� przez ksi�y Teatyn�w w Warszawie. Potem zosta� przydzielony do �wity kr�lewicza Karola, syna kr�la Augusta III. W Mitawie - stolicy ksi�stwa Kurlandii przebywa� Kazimierz od pa�dziernika 1762 r. do maja 1763 r. By� to okres niezwykle wa�ny w jego �yciu. Kurlandia to teren konfrontacji interes�w Polski i Rosji. Cho� formalnie by�o to lenne ksi�stwo polskie, to Katarzyna II, caryca Rosji mianowa�a tu swojego przedstawiciela i wezwa�a kr�la polskiego do odwo�ania syna. Ksi��� Karol pozosta� jednak w Mitawie i cho� Katarzyna nie odwa�y�a si� u�y� si�y, napi�cie ros�o. 15 lutego 1763 r. Rosjanie w targn�li do zamku, przyby�y te� posi�ki z Polski. W ko�cu jednak August III skapitulowa� i odwo�a� syna z ca�� �wit� z Mitawy.
W asy�cie wojsk rosyjskich i z protekcji Katarzyny II, we wrze�niu 1764 r. wybrano na tron polski Stanis�awa Augusta Poniatowskiego. Dla �ycia politycznego kraju dwie sprawy by�y najwa�niejsze: Polska domaga�a si� usuni�cia z jej granic wojsk obcych, natomiast Rosja i Prusy – przyznania innowiercom polskim tych samych praw, kt�re posiadali katolicy.
29 lutego 1768 r. w klasztorze Karmelit�w w miasteczku Bar spisany zosta� i zaprzysi�ony akt konfederacji barskiej. By� to zwi�zek zbrojny szlachty polskiej zawi�zany w obronie wolno�ci swob�d obywatelskich i wiary katolickiej. 4 marca 1768 r. powo�ano zwi�zek wojskowy konfederacji. J�zef Pu�aski zosta� marsza�kiem i regimentarzem generalnym, a synowie pu�kownikami wojska konfederackiego.Kazimierz przyst�pi� z ogromn� energi� do tworzenia swojego pu�ku. Uda�o mu si� zgromadzi� w podleg�ych sobie chor�gwiach ponad 1000 ludzi. Ju� 20 kwietnia 1768 r. brawurowo pokona� Rosjan pod folwarkiem Pohore�e, nast�pnie obroni� Chmielnik i otrzyma� rozkaz obsadzenia Berdyczowa. Jednak�e wobec przewa�aj�cych si� rosyjskich - ok. 5 tys. przyby�ych z odpowiednim wyposa�eniem obl�niczym i zapasami, obro�cy musieli skapitulowa�.
Kazimierz, Franciszek Pu�ascy i inni dow�dcy konfederaccy gromadzili si�y i prowadzili wojn� partyzanck�. Wiosn� 1769 r. Rosjanie zaatakowali r�wnocze�nie Okopy �wi�tej Tr�jcy i �waniec. Okop�w broni� Kazimierz Pu�aski. W ostatniej chwili obro�com uda�o si� wyj�� strom� �cie�k� na brzeg Dniestru. Kazimierz przedosta� si� do wojew�dztwa ruskiego i w Barwinku za�o�y� punkt wypadowy. W tym czasie, oko�o 20 kwietnia 1769 r. w Kopance nad Dniestrem zmar� J�zef Pu�aski. Bracia Pu�ascy zgromadziwszy w sumie
ok.3000 ludzi stan�li 31 maja 1769 r. pod Lwowem. Dosz�o do bratob�jczej walki z wojskami kr�lewskimi. Pu�ascy odst�pili i ruszyli na p�noc Rzeczypospolitej. Dowodzone przez Kazimierza wojska zwyci�y�y pod Kukie�kami, potem pod S�onimem, Mysz�, Dworcem i No�czadzi�.
15 IX 1769 r. zgin�� Franciszek, marsza�ek przemyski, najstarszy z braci Pu�askich.
We wrze�niu 1770 r. si�� 2,5 tys. ludzi stan�� Kazimierz Pu�aski pod Cz�stochow�, zaj�� twierdz� i niezw�ocznie przyst�pi� do przygotowa� do jej obrony przed wojskami rosyjskimi. Cz�sto zostawia� w twierdzy piechot�, a sam z jazd� robi� wypady, prowadz�c dzia�ania partyzanckie. Ostatniego grudnia 1770 r. rozpocz�a si� pierwsza z bitew pod Cz�stochow�. 16 stycznia 1771 r. Drewicz, w�dz wojsk rosyjskich zmuszony zosta� do odwrotu. Obro�cy i sam Pu�aski otrzymali gratulacje za zwyci�stwo. S�awa m�odego Pu�askiego wykracza�a ju� daleko poza granice Polski: pisano o nim w gazetach francuskich, holenderskich, niemieckich i angielskich. Zacz�a si� tworzy� legenda otaczaj�ca jego imi�. Powsta�y pie�ni konfederackie o Pu�askim, por�wnuj�ce go z wielkimi polskimi wodzami, m.in. ze Stefanem Czarnieckim.
3 XI 1771 r. mia�o miejsce porwanie kr�la Stanis�awa Augusta Poniatowskiego. Cudem uwolniony kr�l oskar�y� konfederat�w o kr�lob�jstwo. Win� obarczono Kazimierza Pu�askiego. On sam zapewnia�, �e nie mia� z tym nic wsp�lnego.
31 maja 1772 r. ucharakteryzowany na kupca opu�ci� Jasn� G�r� i uda� si� na tu�aczk�. Pierwsze tygodnie sp�dzi� Pu�aski w Kusz�cinie u kr�lewiczowej Franciszki, �ony Karola Kurlandzkiego.
(7 czerwca 1773 r.- przed s�dem sejmowym, zaocznie skazano Kazimierza Pu�askiego na kar� �mierci, kasacja wyroku mia�a miejsce dopiero w 1792 r.)
Przebywa� na emigracji przez 5 lat zmieniaj�c miejsca pobytu. Przez Turcj�, Niemcy trafi� do Francji. W Pary�u pozna� Beniamina Franklina, od kt�rego otrzyma� list polecaj�cy do Jerzego Waszyngtona, g��wnodowodz�cego armi� ameryka�sk�. 23 lipca 1777 r. dop�yn�� do wybrze�y Ameryki, skierowa� si� do g��wnej kwatery i przedstawi� Waszyngtonowi
projekt zorganizowania kawalerii. Rozkazem z 21 wrze�nia 1777 r. zosta� mianowany dow�dc� ameryka�skich lekkich dragon�w w randze genera�a brygady. 3 pa�dziernika walczy� pod Germantown. W grudniu przeni�s� si� Kazimierz Pu�aski ze swymi lud�mi do Trenton, by tu rozpocz�� organizowanie kawalerii. W marcu 1778 r. wzi�� udzia� w bitwie
w Haddonsfield, a nast�pnie przemiesci� si� do Yorktown i wyst�pi� do Kongresu z propozycj� utworzenia mieszanej dywizji, z�o�onej z konnicy i piechoty – Legion �w mia� obserwowa� ruchy nieprzyjaciela, dokonywa� niespodziewanych napad�w, zasadzek, atak�w na forpoczty, obron� tylnych stra�y i flank. 18 maja 1778 r. utworzony Legion otrzyma� karmazynowy sztandar od Si�str Morawskich, kt�ry towarzyszy� Pu�askiemu do �mierci.
9 maja dotar� do Charlestonu, gdzie Amerykanie sk�onni byli kapitulowa�. Dopiero na zdecydowan� interwencj� Pu�askiego podj�to obron�. W bitwie sam odznaczy� si� przebieg�o�ci� i pomys�owo�ci�, naprowadzaj�c wroga na strza�y piechoty ameryka�skiej. Nast�pnie skierowa� si� w pobli�e Savannah. Od 5 pa�dziernika rozpocz�o si� bombardowanie twierdzy. Dost�pu do miasta broni�y zasieki i fosa. Szturm zaplanowano na 9 pa�dziernika, o �wicie. Kawaleria Pu�askiego mia�a miejsce przed kolumn� lekkich pu�k�w ameryka�skich, z zadaniem wtargni�cia w linie nieprzyjacielskie. Jak si� p�niej okaza�o Anglicy wiedzieli o planowanym szturmie i byli do� przygotowani. W szeregach atakuj�cych zapanowa� pop�och. Pu�aski zdawa� sobie spraw�, �e odwr�t w panice to ogromne straty, ruszy� wi�c na czele swego Legionu do ataku. Zosta� ranny kul� kartaczow�. �o�nierze wynie�li go z pola bitwy, by� jednak bardzo os�abiony, z wysok� gor�czk� i zaka�eniem. Zmar� 11 pa�dziernika 1779 r. na okr�cie „Wasp”.
Ani okoliczno�ci �mierci, ani pogrzebu i poch�wku nie s� do ko�ca znane i wyja�nione. Przez wiele lat biografowie Kazimierza Pu�askiego podawali, �e cia�o Bohatera powierzono wodom oceanu (m. in. W�adys�aw Konopczy�ski, Jan Stanis�aw Kopczewski). Najprawdopodobniej (wg ostatnich bada� Edwarda Pinkowskiego, historyka polskiego pochodzenia) Kazimierz Pu�aski zmar� na statku „Wasp” 15 pa�dziernika, a cia�o jego przeniesiono na l�d i pochowano na plantacji Greenwich. Uroczysty pogrzeb odby� si� 21 pa�dziernika 1779 r. w Charleston. Oficerowieameryka�scy i francuscy nie�li kir oraz gwia�dzisty sztandar. Za nimi prowadzono karego rumaka z pe�nym rynsztunkiem i mundurem Pu�askiego. Dalej szli jego podw�adni, �o�nierze armii powsta�czej: Amerykanie i Francuzi.
Waszyngton w rozkazie z 17 listopada 1779 r. napisa�: „na has�o: Pu�aski, ma by� odzew
Polska”. Ju� 29 listopada 1779 r. Kongres Stan�w Zjednoczonych uchwali�, �e „ku czci genera�a brygady hrabiego Pu�askiego w Savannah ma by� wzniesiony pomnik”. Kamie� w�gielny po�o�ono jednak dopiero w roku 1825, a w specjalnej skrzyni z�o�ono doczesne szcz�tki Pu�askiego. Napis na pomniku brzmi: „Pu�aski – bohaterski Polak, poleg� �miertelnie ugodzony, walcz�c o wolno�� Ameryki w ataku pod Savannah w dniu 9 pa�dziernika 1779 r.”
Na Kapitolu, w Waszyngtonie, w roku 1867 umieszczono popiersie Pu�askiego, a w 1919 r. postawiono konny pomnik na jednym z g��wnych plac�w miasta. Pomniki i pos�gi Pu�askiego s� m.in. w Utica, w Nilwantee, w Stevens Point, w Baltimore, w Detroit. Ponad 200 miejscowo�ci, wiele park�w, ulic, most�w, autostrad, szk� nazwano jego imieniem. Wiele organizacji, klub�w, stowarzysze�, fundacji dzia�a do dzi� pod patronatem Kazimierza Pu�askiego. 11 pa�dziernika obchodzony jest w ca�ych Stanach Zjednoczonych jako „Pulaski Day”.
Przed Muzeum imienia Kazimierza Pu�askiego w Warce, w 200-n� rocznic� �mierci ods�oni�to pomnik Bohatera dw�ch narod�w d�uta Kazimierza Danilewicza. Ka�dego roku odbywaj� si� u jego st�p uroczysto�ci rocznicowe, na kt�re przybywaj� przedstawiciele najwy�szych w�adz Polski, Ambasady Stan�w Zjednoczonych, w�adz powiatowych i miejskich, a tak�e mieszka�cy Warki.
|
