Wikipedia:Uitgelicht
| Overzicht beheerpagina's |
|---|
| Overzicht navigatie |
Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.
Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen. Wijzigingen, zoals het vervangen van artikelen, worden bijgehouden en beoordeeld op Wikiproject/Uitgelicht/Voortgang.
- Het artikel wordt om 00:00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen.
- Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
- Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.
| Uitgelicht (maand): | ||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| januari | februari | maart | april | mei | juni | juli | augustus | september | oktober | november | december | |||||||||||||||
Ganymedes en Helena is een middeleeuws gedicht dat de voor- en nadelen bespreekt van de homoseksuele liefde tegenover de heteroseksuele liefde, daarbij gebruikmakend van de karakters Ganymedes en Helena. Zij waren bekend uit de Griekse mythologie, waarin Ganymedes de mooiste van de stervelingen genoemd werd en de schoonheid van Helena tot de Trojaanse Oorlog had geleid. Ganymedes gold als het archetype van de mooie jonge man en stond in de Middeleeuwen voor homoseksuelen in het algemeen. Hoewel Ganymedes aan het einde instemt met een huwelijk met Helena en zich zo conformeert aan de heersende waarden, is het gedicht vooral opmerkelijk door de openlijke aandacht voor homoseksualiteit en sodomie. (Lees verder) |
|
| Voorbije 10 dagen | Komende 10 dagen |
|---|---|
De industriële revolutie is de overgang van handmatig naar machinaal vervaardigde goederen die gepaard ging met grootschalige organisatorische en sociale veranderingen. De industriële revolutie begon rond 1750 in Engeland en vervolgde begin negentiende eeuw in de rest van Europa. Ambachtelijke en kleinschalige werkplaatsen groeiden uit tot grote fabrieken en vormden samen een grootschalige industrie. Door die groei daalde de prijs van de producten enorm waardoor steeds meer mensen zich deze konden veroorloven. Deze ommekeer is onomkeerbaar gebleken, eerst in Europa en later in de rest van de wereld: het betekende een breuk met vroegere tijden en werd een gestage revolutie. Het betrof een relatief snelle uitvinding, ontwikkeling en toepassing van nieuwe technieken. (Lees verder) |
Amy Jade Winehouse (Southgate (Londen), 14 september 1983 – Camden (Londen), 23 juli 2011) was een Britse jazz- en soulzangeres. Ze werd bekend in het Verenigd Koninkrijk met haar album Frank. In de rest van de wereld werd ze bekend met haar album Back to Black met daarop de hitsingles Rehab en Back to Black. Ze werkte samen met onder meer Mark Ronson en dat bezorgde haar de grote hit Valerie, een cover van een liedje van de band The Zutons. Winehouse kwam vaak negatief in het nieuws vanwege haar alcohol- en drugsverslaving. Ze was de eerste Britse die vijf Grammy Awards won. (Lees verder) |
Stanislav Petrov was een luitenant-kolonel van de luchtverdedigingseenheid van de Sovjet-strijdkrachten die op 26 september 1983 een mogelijke kernoorlog wist te voorkomen. Het Oko-raketwaarschuwingssysteem gaf op die dag aan dat de Verenigde Staten (VS) eerst één en daarna nog vier intercontinentale raketten richting de Sovjet-Unie hadden afgevuurd. Petrov was op dat moment wachtcommandant in de Serpukhov-15-bunker in de buurt van Moskou. Hij gaf de melding door als loos alarm. Als hij zijn superieuren een Amerikaanse aanval had gemeld, had de Sovjet-Unie mogelijk een volledige nucleaire tegenaanval bevolen tegen de VS en hun bondgenoten. (Lees verder) |
Die Zauberflöte (Nederlands: De toverfluit) is een 'opera' in twee bedrijven van Wolfgang Amadeus Mozart naar een libretto van de vrije theaterproducent Emanuel Schikaneder. Het behoort tot de bekendste en vaakst opgevoerde opera's uit Mozarts repertoire. De première vond plaats op 30 september 1791 in Wenen. Het libretto is gebaseerd op talrijke bronnen, waarvan het sprookje Lulu oder die Zauberflöte van August Jacob Liebeskind, verschenen in de sprookjesbundel 'Dschinnistan' van de Duitse schrijver Christoph Wieland (1733-1813), de belangrijkste is. Die Zauberflöte is een van de weinige populaire sprookjesopera's die de status van meesterwerk hebben behaald. Het stuk kent talrijke interpretaties. (Lees verder) |
Opwarming van de Aarde, in België ook klimaatopwarming genoemd, is de stijging van de wereldtemperatuur sinds de 19e eeuw. De gemiddelde temperatuur van de aardse atmosfeer op grondhoogte is in de periode 1880 tot 2012 met ongeveer 0,85 °C (0,65-1,06 °C) gestegen. Deze opwarming gaat gepaard met andere mondiale klimaatveranderingen. Onder klimaatwetenschappers is het onomstreden dat gedurende de laatste decennia van de 20e eeuw de gemiddelde temperatuur op Aarde is toegenomen. (Lees verder) |
Johannes Vermeer (gedoopt te Delft, 31 oktober 1632 – begraven aldaar, 15 december 1675) is een van de beroemdste Nederlandse kunstschilders uit de Gouden Eeuw. Vermeer had een voorkeur voor tijdloze, ingetogen momenten. Hij blijft raadselachtig vanwege de onnavolgbare kleurstelling en het verbijsterende lichtgehalte. Vermeers schilderijen, meestal genrestukken en een paar historiestukken, allegorieën en stadsgezichten, onderscheiden zich door een subtiel kleurgebruik en een ideale compositie. Hij gebruikte soms dure pigmenten en had een grote voorkeur voor ultramarijn en loodtingeel. (Lees verder) |
Atlantis (Oudgrieks Ἀτλαντίς, "dochter van Atlas") is een hypothetisch eilandenrijk waarvan de historiciteit uiterst twijfelachtig is. Atlantis werd voor het eerst vermeld in Plato's dialogen Timaeus en Critias. Door een catastrofe zou het rijk plotseling zijn verdwenen. De Atlantische Oceaan dankt zijn naam aan deze legende. (Lees verder) |
Mohandas Karamchand Gandhi (Gujarati: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી) (Porbandar, 2 oktober 1869 – New Delhi, 30 januari 1948), vaak Mahatma Gandhi (Gujarati: મહાત્મા ગાંધી) genoemd, was een Indiase jurist en politicus, die nationaal en spiritueel leider van India werd. Na een rechtenstudie in Engeland vertrok Gandhi naar Zuid-Afrika, waar hij zich voor de Indiase bevolkingsgroep inzette. Na terugkeer in India werd hij leider in de Indiase onafhankelijkheidsstrijd. Mahatma Gandhi was een van de grondleggers van de moderne staat India en voorstander van actieve geweldloosheid als middel voor revolutie. Gandhi spande zich ook in voor verzoening tussen hindoes en moslims in India. Hij werd in 1948 in New Delhi vermoord door een extremistische hindoe. (Lees verder) |
In de biologie is evolutie het proces van verandering in alle vormen van leven van generatie op generatie. Het vakgebied dat de mechanismen van evolutie bestudeert, heet de evolutiebiologie. Levende wezens erven genetische eigenschappen over van hun ouders. Veranderingen in genen (zogenaamde mutaties) kunnen als gevolg hebben dat nieuwe eigenschappen ontstaan bij de nakomelingen van een organisme. Als een nieuwe eigenschap een organisme voordeel biedt, zal dit organisme een grotere kans op nageslacht hebben. Dit proces heet natuurlijke selectie en heeft als gevolg dat eigenschappen die voordeel bieden, vaker voor gaan komen. Over veel generaties kan een populatie zoveel nieuwe eigenschappen ontwikkelen dat het een nieuwe soort wordt. (Lees verder) |
Rekeningrijden of wegbeprijzing zijn concepten gericht op het doorrekenen van congestiekosten (het vertragen van anderen door zelf aanwezig te zijn op de weg) aan de gebruiker. Deze belasting wordt gebruikt als middel om het verkeer te verminderen in de piekuren en de bijbehorende files te verminderen. Ook andere sociale en milieugebonden negatieve externaliteiten die veroorzaakt worden door wegvervoer, zoals luchtvervuiling, uitstoot van broeikasgassen, lawaai en verkeersongevallen worden met deze belasting verminderd. (Lees verder) |
Met roofvogels worden meestal twee (niet nauw aan elkaar verwante) orden van vogels bedoeld: de Accipitriformes en de Falconiformes. Het zijn over het algemeen vleesetende vogels die op een prooi jagen. Ze vangen deze prooi op de grond, in de lucht of in het water. Sommige soorten eten kadavers. Roofvogels zijn niet de enige vogels die gewervelde dieren eten, dat doen bijvoorbeeld ook meeuwen, uilen, kraaien en klauwieren. Roofvogels hebben klauwen met scherpe nagels, met drie tenen vooruit en één teen achteruit, en een grote kromme snavel. Niet iedere roofvogel is een uitgesproken vleeseter; er bestaat ook een roofvogel die o.a. leeft van dode vis en de pulp uit de vruchten van de (wilde) oliepalm: de palmgier (Gypohierax angolensis). (Lees verder) |
De Bijlmerramp is de benaming voor de vliegramp waarbij op zondag 4 oktober 1992 een Boeing 747-vrachtvliegtuig, vlucht 1862 van de Israëlische luchtvaartmaatschappij El Al, neerstortte op de flats Groeneveen en Klein-Kruitberg in de Amsterdamse Bijlmermeer. De ramp kostte 43 mensen het leven, onder wie de driekoppige bemanning en de enige passagier van het vliegtuig. Vele anderen raakten gewond. De Bijlmerramp behoort tot de dodelijkste gebeurtenissen in de geschiedenis van de Nederlandse luchtvaart. (Lees verder) |
De IJzeren Poort is een kloofdal in de Donau, dat in ruime zin een traject van 134 km lengte omvat en in enge zin alleen de laatste barrière in dit traject is. Het ligt even voorbij de Roemeense stad Orşova. Sinds begin jaren zeventig bevindt zich hier een stuwdam. De kloof ligt tussen Roemenië in het noorden en Servië in het zuiden. De rivier scheidt op deze plaats de zuidelijke Karpaten van de noordwestelijke uitlopers van het Balkangebergte. (Lees verder) |
De orgasmekloof (Engels: orgasm gap of pleasure gap) is een begrip dat verwijst naar de algemene ongelijkheid tussen heteroseksuele mannen en vrouwen op het gebied van seksuele bevrediging, en meer bepaald het verschil in hoe vaak zij een orgasme hebben tijdens seksuele handelingen. Van vrouwen uit iedere bevolkingsgroep die bestudeerd is, is bekend dat zij het minst vaak een orgasme hebben tijdens seks met een man. Onderzoekers hebben meerdere factoren geopperd die zouden kunnen bijdragen aan het bestaan van deze orgasmekloof. Orgasmekloofonderzoeker Laurie Mintz beargumenteert dat de hoofdoorzaak van deze vorm van sekseongelijkheid ligt in "onze culturele onwetendheid over de clitoris" en dat het algemeen voorkomt dat "de vrouwelijke genitaliën worden gereduceerd tot het enige onderdeel (de vagina) dat mannen een betrouwbaar orgasme geeft, maar vrouwen niet. Volgens seksuoloog Ellen Laan is de belangrijkste oorzaak van de orgasmekloof dat een heteroseksuele vrijpartij meestal vooral bestaat uit de coïtus en gestaakt wordt zodra de man is klaargekomen. (Lees verder) |
De filosofie is de oudste theoretische discipline die het streven uitdrukt naar kennis en wijsheid. De filosofie houdt zich bezig met de fundamentele vragen over zaken als het bestaan, de werkelijkheid, de rede, waarden, taal en het menselijke verstand. Filosofie is in vergaande mate geworteld in de intellectuele geschiedenis van een cultuur. De westerse filosofie vindt haar oorsprong in het oude Griekenland en bestrijkt een groot aantal filosofische deelgebieden. Filosofen gebruiken verschillende methoden om tot antwoorden en inzicht te komen. Ze maken gebruik van conceptuele analyse, het logische verstand of intuïtie, het poneren van gedachte-experimenten, het analyseren van taal, en het kritisch beredeneren. (Lees verder) |
De Oostvaardersplassen vormen een natuurgebied van zo'n 5600 hectare tussen Almere en Lelystad in de Nederlandse provincie Flevoland. Het gebied is ontstaan na de drooglegging van de Flevopolders en dus relatief jong. De Oostvaardersplassen zijn van internationaal belang als moerasgebied en overwinteringsgebied voor vogels. Het gebied is ruwweg in twee gedeelten te onderscheiden: een nat (ca. 3600 ha) en een droog (ca. 2000 ha) gedeelte. Het droge gedeelte wordt gezien als een geschikte habitat voor grote grazers. Het gebied is beperkt toegankelijk voor bezoekers en geniet wettelijke bescherming. Het is vrijwel geheel aangewezen als staatsnatuurmonument. (Lees verder) |
Ötzi is een ijsmummie van een man uit de Kopertijd. Twee Duitse amateurbergbeklimmers vonden hem op 19 september 1991 in de Italiaanse Ötztaler Alpen. Hij is de oudste menselijke mummie die in Europa is gevonden. Bestudering van Ötzi, in het bijzonder zijn voeding, kleding, uitrusting en bewapening, heeft kennis opgeleverd over het leven in de nieuwe steentijd, 5300 jaar geleden. Vooral de koperen bijl die hij bij zich droeg is opmerkelijk. (Lees verder) |
De Bossche School is een traditionalistische stroming in de Nederlandse architectuur, gebaseerd op het gedachtegoed van dom Hans van der Laan, waarbij ruimtewerking en evenwichtige maatverhoudingen een belangrijke rol spelen. Alhoewel het hoogtepunt van deze stijl in de jaren 60 en 70 van de twintigste eeuw lag, worden er ook nu nog gebouwen ontworpen die in meer of mindere mate geïnspireerd zijn door de Bossche School-architectuur. (Lees verder) |
James Marshall (Jimi) Hendrix (27 november 1942 – 18 september 1970) was een invloedrijke Amerikaanse gitarist en singer-songwriter. Hij werd bekend door zijn virtuoze, flamboyante gitaarspel. Hij bracht een revolutie in het gitaarspelen teweeg door het gebruik van nieuwe akkoorden, feedback en vernieuwende opnametechnieken. Zijn stijl kan omschreven worden als een creatieve, psychedelische verwerking van rock-, soul-, en ook wel van blues-invloeden. (Lees verder) |
De Nieuwstraat in Kerkrade ofwel de Neustraße in Herzogenrath scheidt deze nauw verbonden steden en vormt tevens de rijksgrens tussen Nederland en Duitsland. In de straat vonden van oudsher veel smokkelactiviteiten plaats. In de jaren 1930 ontdekten de autoriteiten dat kinderen daarbij een grote rol speelden. Ze gooiden over de afscheiding heen bijvoorbeeld ballen naar elkaar die gevuld waren met smokkelwaar, vaak koffiebonen. De douanebeambten weigerden het bevel om op kinderen te schieten op te volgen, de smokkel bleef daardoor een populaire activiteit voor de jeugd en werd na de Tweede Wereldoorlog hervat (Lees verder) |
.jpg)
Alle dagen
| januari | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 |
| februari | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 |
| maart | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 |
| april | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 |
| mei | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 |
| juni | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 |
| juli | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 |
| augustus | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 |
| september | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 |
| oktober | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 |
| november | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 |
| december | 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 |
