ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΙ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ

Γραφείο: Γιάννη Δραγασάκη
Συντάκτης: Σταυρούλα Μανώλη
st.manoli@parliament.gr
τηλ.: 210 37 09 758
φαξ: 210 37 09 760
Ημ.: 16/2/2010

Θέμα: ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΙ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Το ανά χείρας γλωσσάρι περιλαμβάνει αφενός κομβικές έννοιες του προγράμματός
μας, έννοιες-κλειδιά που επιχειρούν να δώσουν το περίγραμμα και το ιδιαίτερο
ιδεολογικό και πολιτικό στίγμα της εναλλακτικής προγραμματικής μας πρότασης.
Αφετέρου περιέχει περισσότερο ή λιγότερο ειδικούς ή τεχνικούς όρους και
διατυπώσεις που απαντώνται στις σελίδες του προγράμματος και που θα μπορούσαν
να ξενίσουν τον ανυποψίαστο αναγνώστη ή αυτόν που δεν διαθέτει ειδικές γνώσεις
για το συγκεκριμένο κάθε φορά ζήτημα.
Στόχος του είναι να προσπαθήσει να αποσαφηνίσει αυτές τις έννοιες και αυτούς τους
όρους, επεξηγώντας το περιεχόμενό τους με έναν κατά το δυνατόν σύντομο, λιτό,
σαφή, περιεκτικό και κατανοητό τρόπο, προκειμένου να συμβάλει στην εκλαΐκευση
και στην πληρέστερη κατανόηση του προγραμματικού μας λόγου. Απευθύνεται τόσο
στα στελέχη του κόμματος όσο –και κυρίως– στους αναγνώστες του προγράμματος,
φιλοδοξώντας να αποτελέσει όχι μια περίληψη αλλά ένα συμπλήρωμα ή ένα
παρακολούθημα του προγράμματος, ένα πολλαπλώς χρήσιμο εργαλείο για τη
διασάφηση και τη διάχυση των προγραμματικών μας προτάσεων.
Σε αυτή την κατεύθυνση, επιχειρεί επίσης να θεματοποιήσει και να ανακινήσει
επιμέρους ζητήματα που τίθενται στο πρόγραμμα, αλλά παραμένουν ακόμη ανοιχτά,
ζητήματα που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης, συζήτησης και προβληματισμού,
προκειμένου να αποκρυσταλλωθεί ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο τα
αντιλαμβανόμαστε και να συγκεκριμενοποιηθεί ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσαν
να υλοποιηθούν οι προγραμματικές μας προτάσεις που σχετίζονται με αυτά. Τέτοιου
είδους προβληματικές θα μπορούσαν να αποτελέσουν το αντικείμενο αντίστοιχων
θεωρητικών επεξεργασιών από την Επιτροπή Προγράμματος και την Επιτροπή
Οικονομολόγων, το Τμήμα Θεωρίας, τα άλλα επιμέρους Τμήματα του Συνασπισμού
και το Ινστιτούτο «Νίκος Πουλαντζάς».

Σελίδα 1 από 55

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

Α

Αειφορία …………………………………………………………….…………… σ. 33

Αειφορική διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων…………………………… σ. 30

Αειφόρος ενεργειακός σχεδιασμός ……………………………………………… σ. 30

Αθέμιτος ανταγωνισμός ………………………………………………...……….. σ. 36

Ακαδημαϊκή αποτίμηση αντί της «αξιολόγησης» ……………………………….. σ. 20

Ακαδημαϊκός προγραμματισμός ΑΕΙ – ΤΕΙ ………………………………….…. σ. 20

Άμεσοι και έμμεσοι φόροι ………………………………………………………. σ. 43

Αναγνώριση των ατομικών και δημόσιων πληροφοριών ως δημόσιου χώρου …. σ. 18

Αναδασμός κλήρου ……………………………………………………………… σ. 37

Ανασυγκρότηση της παραγωγικής βάσης της κοινωνίας υπό τις αρχές της αειφορίας

και της πλήρους απασχόλησης ………………………………………….……….. σ. 33

Ανταγωνιστικότητα ……………………………………………...………………. σ. 36

Αντικειμενικοποίηση της φορολογίας των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων … σ. 44

«Αντιπυραυλική ασπίδα» …………………………………………….………….. σ. 47

Απίσχνανση του κράτους δικαίου ……………………………………………….. σ. 19

Αποεμπορευματοποίηση των συλλογικών αγαθών ……………………………... σ. 40

Απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων ………………………………………... σ. 24

Αποστρατιωτικοποίηση των Σωμάτων Ασφαλείας ……………………………... σ. 18

Αρνητικοί φορολογικοί συντελεστές ……………………………………….…… σ. 43

Ασπίδα κοινωνικής αλληλεγγύης ………………………………………….……. σ. 13

Άτυπες επαναπροωθήσεις από τον Έβρο και το Αιγαίο ………………………… σ. 28

Άτυπες μορφές κατάρτισης ……………………………………………………… σ. 24

Αφορολόγητο αποθεματικό ……………………………………………………… σ. 43

Σελίδα 2 από 55

Β

Βαλκανική συνανάπτυξη ………………………………………………………… σ. 48

«Βαλκανικό Ελσίνκι» ……………………………………………………………. σ. 48

Βασική και εφαρμοσμένη έρευνα ………………………………………..……… σ. 36

Βιωσιμότητα των επιχειρήσεων ……………………………………………...….. σ. 36

Γ

Γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί …………………………………………… σ. 39

Δ

Δανεισμός εργαζομένων ………………………………………………………… σ. 25

Δασικοί χάρτες και «οριοθέτηση δασών» …………………………….………… σ. 35

Δείκτης Τιμών Καταναλωτή …………………………………………………….. σ. 40

Δημοκρατικός δρόμος για το σοσιαλισμό ………………………………………. σ. 17

Δημόσια Τράπεζα Ειδικού Σκοπού για τις Μικρές και Πολύ Μικρές
Επιχειρήσεις ……………………………………………………………………... σ. 35

Δημόσιος χώρος που δεν θα είναι ούτε κρατικός ούτε ιδιωτικός………………... σ. 15

Δημόσιος χώρος συλλογικών και κοινωνικών αγαθών …………………………. σ. 14

Διαλείπουσα εργασία ……………………………………………………………. σ. 25

Διαρκής προγραμματική διαδικασία …………………………………………….. σ. 8

Διαφορική τιμολόγηση των υδάτινων χρήσεων……………..…………………… σ. 31

Διαφοροποιημένα προγράμματα και παρεμβάσεις ……………………………… σ. 39

Διαφοροποιημένα προϊόντα ……………………………….…………………….. σ. 36

Σελίδα 3 από 55

Διευθέτηση των ισοζυγίων προσφοράς και ζήτησης του νερού σε επίπεδο λεκάνης
υδατικού διαμερίσματος …………………………………….…………………… σ. 31

Διεύρυνση και ποιοτική αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης της χώρας ……… σ. 34

Δικοινοτική-διζωνική ομοσπονδία για την Κύπρο ……………………………… σ. 47

«Διπλωματία των εξοπλισμών» ………………………………………………..... σ. 48

Ε

Εγγυοδοτικό Ταμείο Στέγασης ………………………………………………….. σ. 42

Εγκατάσταση ξένων πανεπιστημίων στη χώρα μας μέσω αναδόχου-εργολάβου με
σύμβαση δικαιόχρησης ………………………………………………………….. σ. 21

Εθνικό Λογιστικό Σχέδιο …………………………….………………………….. σ. 45

Εθνικό Συμβούλιο Πιστοποίησης και Παρακολούθησης ……………………….. σ. 22

Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο ……………………………………………………… σ. 35

Ειδικοί λογαριασμοί ……………………………………………….…………….. σ. 45

Εισοδηματικές και ποιοτικές διαστάσεις του φαινομένου της φτώχειας …….….. σ. 40

Ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα …………………………………….…………….. σ. 39

Ελεύθερη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ………….…………………. σ.
19

Ελεύθερο λογισμικό ………………………………………….………………….. σ. 33

Εμπορική και βιομηχανική χωροταξία …..………………….…………………… σ. 33

Ενδογενής ανάπτυξη …………………………………………………………….. σ. 33

«Ενεργειακή φτώχεια» …………………………………………………………... σ. 41

Ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης ……………………………………………. σ. 23

Ενιαία τριτοβάθμια εκπαίδευση/ουσιαστική ανωτατοποίηση των ΤΕΙ………….. σ. 20

Ενιαίο λύκειο θεωρίας και πράξης ……………………..………………………… σ.19

Ενιαίο, κοινωνικό και δημοκρατικό σύστημα φυσικής αγωγής και αθλητισμού... σ. 26

Ενιαίος φορέας υγείας …………………………………………………………… σ. 26

Σελίδα 4 από 55

Ενιαίος χώρος παιδείας και έρευνας …………………………………………….. σ. 21

Εννοιολογικό οπλοστάσιο (το) της Αριστεράς ……..………………………….… σ. 9

Ενοικίαση εργαζομένων ………………………………………….……………… σ. 25

Εξαρτημένη εργασία …………………………………………………………….. σ. 25

Επιλεκτική σεισάχθεια …………………………………………………………... σ. 42

Επιτροπές Κοινωνικού Ελέγχου ………………………………………………… σ. 46

Επιτροπές προσλήψεων …………………………………………………….…… σ. 46

Επιτροπή Εκπαίδευσης …………………………………………………….……. σ. 22

Επιχειρηματικότητα ……………………………………………………...……… σ. 35

Επιχειρησιακά και τομεακά σχέδια ……………………………………………… σ. 29

Εργασιακή επισφάλεια ………………………………….……………………….. σ. 24

Εσωτερίκευση των θετικών οικονομιών αποτελεσμάτων της τουριστικής ανάπτυξης…. σ. 34

Ετεροαπασχόληση ……………………………………………………………….. σ. 46

Ευέλικτες εργασιακές σχέσεις …………………………………………………… σ. 25

Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο ………………..…… σ. 27

Ζ

Ζώνες εκπαιδευτικής προτεραιότητας …………………………………………... σ. 21

Θ

Θεσμοί άμεσης και τοπικής δημοκρατίας ……………….………………………. σ. 44

Θεσμός «ολομελειών» …………………………………………………………... σ. 46

Ι

Σελίδα 5 από 55

Ιδιωτική εκπαίδευση …………………………………………………………….. σ. 20

Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών/ισοζύγιο πληρωμών……….…………………. σ. 33

Ισόρροπη ανάπτυξη με βάση τις αρχές της αειφορίας, της εδαφικής και κοινωνικής
συνοχής και της οικονομικής αλληλεγγύης ……………………………………... σ. 34

Ιχνηλασιμότητα των μεταλλαγμένων οργανισμών και των προϊόντων στα οποία
χρησιμοποιούνται ……………………………………….……………………….. σ. 37

Κ

Καθετοποίηση της δραστηριότητας των πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων
συνεταιρισμών …………………………………………………………………… σ. 29

Κατασκευή αειφόρων κτιριακών έργων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης
του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος ……………………………………...… σ. 31

Κεφάλαιο σποράς ………………………………………………………………... σ. 37

Κοινωνικές μεταβιβάσεις …………………………….………………………….. σ. 33

Κοινωνική ανταποδοτικότητα των εσόδων του κράτους …………….………….. σ. 44

Κοινωνικοποίηση της λειτουργίας των δημόσιων επιχειρήσεων ……………….. σ. 30

Κοινωνικός έλεγχος των πράξεων της Διοίκησης ………………………………. σ. 46

«Κοινωνικός μισθός» ……………………………………………………………. σ. 41

Κομποστοποίηση ………………………………………………………………… σ. 31

Κόσμος δομικά πολυκεντρικός ………………………………………………….. σ. 19

Κουπόνια καινοτομίας …………………………………………………………... σ. 37

Λ

Λήψη αποφάσεων στη βάση της αρχής «μία ψήφος ανά συμμετέχοντα» και όχι στη
βάση της μερίδας ………………………………………………………………… σ. 42

Σελίδα 6 από 55

Λιγότερη φυλακή και εναλλακτικοί τρόποι αντιμετώπισης της παραβατικότητας……... σ. 19

Λογαριασμός Αφερεγγυότητας ΟΑΕΔ ………………………………………….. σ. 24

Λογιστική τυποποίηση …………………………….…………………………….. σ. 43

Λογιστικός προσδιορισμός των κερδών των επιχειρήσεων ………..……………. σ. 43

Μ

Μεικτή οικονομία ……………………………..…………………………………. σ. 29

Μειονότητα της Θράκης ………………………………………………………… σ. 18

Μεσο-μακροχρόνιο πρόγραμμα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης/πολυετείς
προϋπολογισμοί ………………………………………………………………….. σ. 44

Μετάκληση μεταναστών ………………………………………………………… σ. 27

Μετανάστες δεύτερης γενιάς ……………………………………………………. σ. 27

Μη κρατικά ΑΕΙ – Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών …….…………………………. σ. 20

Μητροπολιτική Αυτοδιοίκηση ……………………….………………………….. σ. 35

Μονοπώλιο ……………………………………………………………...……….. σ. 36

Μοντέλο (το) της «διακυβέρνησης» ………………...……...…………………… σ. 45

Ν

Ναυτιλιακές εταιρείες «λαϊκής βάσης» …………………………………………. σ. 29

Νέα αντίληψη για την άμυνα ……………………………………………………. σ. 47

Νέα ιδιότητα του πολίτη ………………………………………………………… σ. 45

Νέα Συνταγματική Συνθήκη για την Ευρώπη με συμμετοχή των πολιτών …….. σ. 47

Νέο μοντέλο δημόσιας επιχείρησης ……………………….…………………….. σ. 28

Νέο οργανωτικό και λειτουργικό πρότυπο ασφάλισης με δύο πόλους ..………… σ. 25

Νέο πρότυπο δημόσιας διοίκησης ……………….………………………………. σ. 45

Σελίδα 7 από 55

Νέος τρόπος παραγωγής, κατανάλωσης και διανομής του πλούτου ……………. σ. 13

Ντάμπινγκ εις βάρος των αναπτυσσόμενων χωρών …………………………….. σ. 47

Ο

Οδηγία Μπολκενστάιν …………………………………………………………... σ. 24

«Οδηγία της ντροπής» …………………………………………………………… σ. 28

Οικονομία των αναγκών ……………………………….………………………... σ. 15

Οικονομικές μονάδες ειδικού κοινωνικού σκοπού ……..……………………….. σ. 29

Οικονομική δημοκρατία στη διοίκηση των δημόσιων επιχειρήσεων …………… σ. 30

«Οκτώ αναπτυξιακοί στόχοι της χιλιετίας» …………………………………..…. σ. 47

Ολοκληρωμένη διαχείριση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ……………….….. σ. 39

Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) ……... σ. 47

Ορθολογική ενοποίηση των ασφαλιστικών ταμείων ………………………….… σ. 26

Οριακά εδάφη ……………………………………………………………………. σ. 38

Οριζόντιες και κάθετες δικτυώσεις μεταξύ των μικρών επιχειρήσεων …………. σ. 37

Όριο φτώχειας …………………………………………………………………… σ. 40

Π

Παραγωγικά προτσές ……………………………………………………………. σ. 24

Παραγωγική αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας ……………………………. σ. 23

Παραγωγικότητα ………………………………………………………………… σ. 36

Περιβαλλοντική ευθύνη …………………………………………………………. σ. 30

Περιβαλλοντικό ντάμπινγκ ……………………………………………………… σ. 31

Πλήρης και αποτελεσματική εποπτεία των τραπεζών …….…………………….. σ. 41

Πλήρης, σταθερή και ποιοτική απασχόληση ……………………………………. σ. 23

Σελίδα 8 από 55

Πολιτική και ιδεολογική αυτοτέλεια της Αριστεράς ………………………….… σ. 10

Πολιτογράφηση ………………………………………………………………….. σ. 28

Πολλαπλασιαστικό υλικό ………………………………………………………... σ. 39

Πολυδιάστατη μη στρατιωτική αντίληψη για την ασφάλεια ……………………. σ. 47

Πράσινη οικονομία ……………………………………………………………… σ. 32

Πράσινη φορολογία ……………………………………………………………... σ. 42

Πράσινη χημεία ……………………………………………………….…………..σ. 31

Πρόγραμμα (το) του Συνασπισμού ως βάση για περαιτέρω συζήτηση και επεξεργασία .. σ. 8

Προϊόντα ελεγμένης ποιότητας ……………………………….…………………. σ. 38

Προοδευτικό πλαίσιο σταθερών εργασιακών σχέσεων με ενίσχυση των συλλογικών
δικαιωμάτων των εργαζομένων …………………………….…………………… σ. 24

Προοδευτικός χαρακτήρας της φορολογίας …………………………………….. σ. 42

Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας …………………………………………………. σ. 21

Πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής τομέας παραγωγής ………….…………. σ. 33

Πρωτόκολλο επανεισδοχής «λαθρομεταναστών» ………………………………. σ. 27

Πρώτος και δεύτερος πυλώνας της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής ……………… σ. 38

Ρ

Ριζοσπαστικοποίηση της δημοκρατικής παράδοσης της νεωτερικότητας ………. σ. 19

Σ

Σανοδοτικά φυτά και ψυχανθή ………………………….……………………….. σ. 38

Stock options ……………………………………………….……………………. σ. 43

Συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου ……………………………. σ. 40

Συλλογικές μορφές οικονομικής οργάνωσης και δράσης ….……………………. σ. 29

Σελίδα 9 από 55

Συλλογική/ κλαδική/ επιχειρησιακή σύμβαση εργασίας ….…………………..… σ. 24

Συμβούλιο Βιοϊατρικής Έρευνας και Τεχνολογίας ……………………………… σ. 22

Συμμετοχικός προϋπολογισμός στην Αυτοδιοίκηση και στο κράτος …………… σ. 44

Συμπράξεις δημόσιου – ιδιωτικού τομέα …………….……………………… σ. 22, 45

Σύμφωνο Σταθερότητας: αντικατάστασή του από ένα Σύμφωνο για την αειφόρο
ανάπτυξη, την κοινωνική προστασία και την απασχόληση ………….………….. σ. 46

Συνδεδεμένες και απολύτως αποσυνδεδεμένες επιδοτήσεις ………………….... σ. 38

Συνεταιριστικές τράπεζες ………………………………………….…………….. σ. 29

Συνεταιριστικές τράπεζες γης …………………………………………………… σ. 37

Συνεταιριστική οικονομία …………………………………………….…………. σ. 29

Σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό της ΠΓΔΜ ………..…………. σ. 46

Συντελεστής επιμόλυνσης των σπόρων …………………………………………. σ. 39

Συστήματα ολικής ποιότητας ……………………………………………………. σ. 37

Τ

Τεχνολογικός εκσυγχρονισμός ………………………………………………….. σ. 36

Τηλεργαζόμενοι …………………………………………………………………. σ. 25

Τομεοποίηση των ψυχιατρικών και παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών .……………. σ. 23

Τράπεζα χρόνου ασφάλισης ……………………………………….…………….. σ. 26

Τράπεζες ειδικού σκοπού ………………………………………….…………….. σ. 41

Τρέχουσα κρίση (η) ως ιστορική δυνατότητα για την Αριστερά…………..…….. σ. 10

Τρία επίπεδα (τα) του σχεδίου μας ……………………………………………… σ. 11

Υ

Υγειονομικός χάρτης της Ελλάδας………………………………………………. σ. 23

Σελίδα 10 από 55

Υδατικό ισοζύγιο ………………………………………………………………... σ. 31

Υδρονομική προστασία των δασικών οικοσυστημάτων ………………………… σ. 31

Υπαλληλικός Κώδικας …………………………………………….…………….. σ. 45

Φ

Φασονίστες ………………………………………………………………………. σ. 25

Φέρουσα ικανότητα μιας τουριστικής περιοχής ………………………………… σ. 33

Φοροδιαφυγή και φοροαποφυγή ………………………………………………… σ. 43

Φόρος Τόμπιν ……………………………………………………………………. σ. 47

FRONTEX ………………………………………………………………………. σ. 27

Χ

Χωρική γεωργία …………………………………………………………………. σ. 38

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Το πρόγραμμα του Συνασπισμού ως βάση για περαιτέρω συζήτηση και
επεξεργασία: Η προγραμματική μας πρόταση συνιστά τη βάση για περαιτέρω
συζήτηση και επεξεργασία, με στόχο τη συσπείρωση και διεύρυνση των δυνάμεων
της Αριστεράς και της Οικολογίας και την οικοδόμηση δεσμών εμπιστοσύνης με τους
εργαζομένους, τη νεολαία, την κοινωνία συνολικά. Αυτό σημαίνει ότι οι προτάσεις
που καταθέτουμε φιλοδοξούν να αποτελέσουν την «πρώτη ύλη» για την έναρξη ενός
ευρύτερου διαλόγου τόσο στο εσωτερικό του Συνασπισμού και του ΣΥΡΙΖΑ όσο –
και κυρίως– με τη ίδια την κοινωνία. Υπό αυτή την έννοια, το κείμενο που
καταθέτουμε δεν σηματοδοτεί το τέλος των προγραμματικών μας επεξεργασιών. Δεν
συνιστά το τέρμα της προσπάθειας διατύπωσης των προγραμματικών μας προτάσεων,
μιας προσπάθειας που ξεκίνησε από πέρυσι στο ΣΥΡΙΖΑ. Αποτελεί, αντιθέτως, ένα
σταθμό στην πορεία διαμόρφωσης της εναλλακτικής προγραμματικής μας πρότασης,
μια πορεία που μπορούμε να πούμε ότι μόλις τώρα αρχίζει.
Το κείμενο που παρουσιάζουμε συνιστά, κατά πρώτο λόγο, τη συμβολή του
Συνασπισμού της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας στο πρόγραμμα του
ΣΥΡΙΖΑ. Αποστολή του είναι να συμβάλει, σε συνδυασμό και με άλλες προτάσεις

Σελίδα 11 από 55

που έχουν ήδη κατατεθεί ή θα κατατεθούν από άλλες συνιστώσες, στην προσπάθεια
διαμόρφωσης του προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ, το οποίο θα εγκριθεί, όπως έχει
αποφασιστεί, από πανελλαδικό σώμα. Κατατίθεται, ως εκ τούτου, ως κείμενο
συμβολής και όχι ως δεσμευτικό κείμενο. Οι προτάσεις μας είναι συνεκτικές αλλά
ταυτόχρονα και ανοιχτές, δεν προκαταλαμβάνουν εξελίξεις ούτε δημιουργούν
τετελεσμένα σε ό,τι αφορά την τακτική και στρατηγική μας προς έναν σοσιαλισμό με
δημοκρατία και ελευθερία. Στόχος μας δεν είναι να επιβάλουμε τις απόψεις μας, ούτε
να προκαταλάβουμε ενδεχόμενες διαφορετικές προσεγγίσεις και τοποθετήσεις.
Επιδίωξή μας είναι, αντιθέτως, να πυροδοτήσουμε με τις προγραμματικές μας θέσεις
έναν γόνιμο διάλογο στο εσωτερικό του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ, ένα διάλογο που θα
αποβλέπει στην ευρύτερη δυνατή σύνθεση απόψεων και θα συμβάλλει στον
εμπλουτισμό και στην περαιτέρω επεξεργασία των θέσεων και προτάσεών μας.
Παράλληλα, το κείμενο που καταθέτουμε φιλοδοξεί να αποτελέσει μια μικρή
συμβολή στην ευρύτερη παγκόσμια συζήτηση που γίνεται με στόχο την ανασύνθεση
της Αριστεράς ως μιας παγκόσμιας δύναμης που θέλει να βάλει τη σφραγίδα της στις
εξελίξεις και στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής κοινωνικής πραγματικότητας στην
κατεύθυνση της ειρήνης της δικαιοσύνης, του σοσιαλισμού.
Διαρκής προγραμματική διαδικασία: Το πρόγραμμα που καταθέτουμε δεν
διατυπώνεται άπαξ, με την προοπτική να παραμείνει σταθερό και αναλλοίωτο στο
διηνεκές. Υπόκειται, αντιθέτως, σε διαρκή επεξεργασία, επαναδιατύπωση και
επαναδιαπραγμάτευση, με στόχο τη συνεχή ανανέωση, την επικαιροποίηση, την
ενίσχυση και διεύρυνση του προγραμματικού μας εξοπλισμού. Για την επίτευξη
αυτού του στόχου, έχουμε ήδη δρομολογήσει τη θεσμοθέτηση μόνιμων επιτροπών
προγραμματικών επεξεργασιών, οι οποίες θα οργανώνουν και θα προωθούν τη
συζήτηση και τη διαβούλευση στο πλαίσιο των συλλογικών οργάνων του
Συνασπισμού, των οργανώσεων και των πολιτικών του κινήσεων και θα ενθαρρύνουν
τον διατμηματικό διάλογο και τη διατμηματική και διεπιστημονική συνεργασία, με
στόχο την άρση των υφιστάμενων αντιφάσεων μεταξύ των διαφόρων Τμημάτων.

Επιδίωξή μας είναι να εγκαθιδρύσουμε μια διαρκή προγραμματική διαδικασία, στην
οποία φιλοδοξούμε να εμπλέξουμε μέλη και φίλους του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ,
ειδικούς επιστήμονες και διανοουμένους, το Ινστιτούτο «Ν. Πουλαντζάς» και άλλους
επιστημονικούς, επαγγελματικούς και κοινωνικούς φορείς, κινήσεις και κινήματα
πολιτών. Μέσα από αυτή τη διαδικασία θέλουμε να επιτύχουμε τη διαλεκτική
όσμωση όλων των αριστερών προοδευτικών κοινωνικών δυνάμεων, προωθώντας τη
μεταξύ τους αλληλεπίδραση, τη συνάρθρωση και την αλληλοτροφοδότησή τους. Με
τη βοήθειά της επιδιώκουμε να διαμορφώσουμε και να εδραιώσουμε ένα όσο το
δυνατόν ευρύτερο πλαίσιο διαλόγου με την ίδια την κοινωνία, με όλους εκείνους
στους οποίους απευθυνόμαστε και συντονίζουμε το βήμα μαζί τους, προκειμένου να
καταγράψουμε τους προβληματισμούς, τις ανησυχίες, τους φόβους, τις ελπίδες και τις
ανάγκες τους, αλλά και να αξιοποιήσουμε την πείρα, τις γνώσεις και τις προτάσεις
τους.
Το εννοιολογικό οπλοστάσιο της Αριστεράς: Η εγκαθίδρυση μιας διαρκούς
προγραμματικής διαδικασίας υπηρετεί μια διττή στόχευση: αποσκοπεί αφενός στο να
καταγράψει, να κατοχυρώσει και να κεφαλαιοποιήσει το συλλογικό ιστορικό πολιτικό
και ιδεολογικό κεκτημένο της Αριστεράς και αφετέρου στο να υποδείξει τρόπους και
όρους προσέγγισης των νέων οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών δεδομένων,
όπως αυτά διαμορφώνονται υπό το βάρος της σημερινής παγκόσμιας οικονομικής

Σελίδα 12 από 55

κρίσης. Για να γίνει όμως αυτό, για να μπορέσει δηλαδή η Αριστερά να ανταποκριθεί
με τον προγραμματικό της λόγο στις προκλήσεις και τις απαιτήσεις της παρούσας
ιστορικής συγκυρίας, οφείλει να προχωρήσει σε μια τομή σε σχέση με το παρελθόν
της. Να διδαχθεί από τα λάθη της, να έρθει αντιμέτωπη με τις αδυναμίες και τις
ανεπάρκειές της, να επανεξετάσει με τόλμη τα ιστορικά κληρονομημένα ελλείμματά
της, να προβληματιστεί πάνω σε όσα τη δίχασαν και εξακολουθούν να τη διχάζουν,
να ξανανοίξει τη συζήτηση γύρω από τα μείζονα θεωρητικά και ιδεολογικοπολιτικά
της διακυβεύματα.

Προκειμένου να μπορέσει η Αριστερά να υπερβεί τη δική της κρίση και τον δικό της
πολιτικό και θεωρητικό μαρασμό, οφείλει να ανιχνεύσει καινούργιους δρόμους όχι
μόνο στο πολιτικό αλλά και στο εννοιολογικό επίπεδο, επαναπροσδιορίζοντας το
περιεχόμενο εννοιών όπως πρόοδος, ανάπτυξη, εκσυγχρονισμός, μεταρρύθμιση,
συμμετοχή, δημοκρατία, σοσιαλισμός. Οφείλει, περαιτέρω, να κατασκευάσει και να
κομίσει στο πεδίο της πολιτικής επικοινωνίας καινούργιες έννοιες, έννοιες που να
υποδηλώνουν τη δική της οραματική πολιτική στόχευση, την αριστερή σκοπιά
θέασης των πραγμάτων, τη διαφορετική κατεύθυνση που η ίδια επιδιώκει να δώσει
στα πράγματα, ανανεώνοντας έτσι και τον δικό της –εν πολλοίς παρωχημένο και
τετριμμένο– πολιτικό λόγο. Ακριβώς επειδή οι έννοιες δεν είναι αξιακά ουδέτερες
αλλά αντιθέτως φορτισμένες με συγκεκριμένο πολιτικό και ιδεολογικό περιεχόμενο,
θα πρέπει η Αριστερά να έχει την ετοιμότητα και την τόλμη να επινοήσει και να
χρησιμοποιήσει στον προγραμματικό της λόγο καινοτόμες έννοιες που να
αντικατοπτρίζουν και να αποτυπώνουν τις συγκεκριμένες πολιτικές της επιλογές και
το όραμά της για μια διαφορετική κοινωνική πραγματικότητα. Μόνον έτσι θα
μπορέσει να αναδειχθεί σε φορέα ενωτικής, συλλογικής δράσης και συγχρόνως να
μετατραπεί σε εργαστήρι παραγωγής νέων ιδεών, δίνοντας συγκεκριμένη διέξοδο και
στον δικό της θεωρητικό και ιδεολογικοπολιτικό αναστοχασμό. Αυτή ακριβώς η
ανάγκη ανανέωσης και επανασημασιοδότησης του εννοιολογικού οπλοστασίου της
Αριστεράς είναι που δημιουργεί την απαίτηση για μια προγραμματική διαδικασία η
οποία δεν θα είναι στατική αλλά δυναμική και ανοιχτή στις εξελίξεις, στην κοινωνία
και στις ανάγκες της.
Πολιτική και ιδεολογική αυτοτέλεια της Αριστεράς: Η προγραμματική μας
πρόταση, και ιδιαίτερα ο ευρύτερος διάλογος που επιχειρεί να πυροδοτήσει,
αποσκοπούν στην κατοχύρωση και εμβάθυνση της ιδεολογικής και πολιτικής
αυτονομίας της δικής μας Αριστεράς. Ο προτάσεις μας διατυπώνονται από και
απευθύνονται σε μια Αριστερά που θέλει να είναι ιδεολογικά αυτόνομη και όχι
ετεροκαθοριζόμενη. Που θέλει να στηρίζεται στις δικές της δυνάμεις και να
αυτοπροσδιορίζεται, χαράσσοντας η ίδια το δρόμο της και την προοπτική της, και όχι
να αποτελεί δεκανίκι ή συμπλήρωμα άλλων σχεδίων. Οι προγραμματικές μας
επεξεργασίες υπηρετούν αυτόν ακριβώς το στόχο, συναποτελώντας ένα ενιαίο και
συνεκτικό πολιτικό πρόταγμα, ενωτικό για εμάς και ανταγωνιστικό προς τις
κυρίαρχες νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις. Δεν αποσκοπούν στο να προετοιμάσουν τη
συνεργασία μας με άλλες πολιτικές δυνάμεις, κυρίως με το ΠΑΣΟΚ, ούτε όμως
αποκλείουν εκ προοιμίου κάθε προοπτική, κάθε δυνατότητα συνεργασίας. Στόχος μας
είναι να αναδείξουμε ενδεχόμενους κοινούς τόπους και πιθανά σημεία σύγκλισης,
κυρίως όμως να συμβάλουμε με τoν προγραμματικό μας λόγο στην αυτογνωσία και
τον αυτοπροσδιορισμό της Αριστεράς ως προϋπόθεση και βάση της πολιτικής των
συμμαχιών της. Γιατί πιστεύουμε ότι η ιδεολογική και πολιτική μας αυτονομία είναι
αναγκαία προϋπόθεση για τη συγκρότηση πολιτικών και κοινωνικών συμμαχιών που

Σελίδα 13 από 55

θα είναι ικανές να διαμορφώσουν ένα νέο πλειοψηφικό και ηγεμονικό ρεύμα στην
κοινωνία, ως απάντηση στη σημερινή κρίση και στις αιτίες που τη γεννούν.

Η τρέχουσα κρίση ως ιστορική δυνατότητα για την Αριστερά: Είναι πλέον
φανερό ότι η παρούσα συγκυρία της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης έχει χαρακτήρα
βαθύ, δομικό και συστημικό, που δεν περιορίζεται στο πεδίο της οικονομίας αλλά
επεκτείνεται σε κρίση πολιτική, θεσμική και κοινωνική, κρίση περιβαλλοντική, που
εντέλει αγγίζει κάθε όψη της κοινωνικής ζωής. Σήμερα κλονίζεται ολόκληρο το μέχρι
χθες ηγεμονικό μοντέλο της νεοφιλελεύθερης μορφής του σύγχρονου καπιταλισμού,
εκείνο το αντικοινωνικό και αντιδημοκρατικό πρότυπο οργάνωσης που επιβλήθηκε
σε όλες τις ανεπτυγμένες και μη κοινωνίες –και φυσικά και στη δική μας.

Η κρίση αυτού του μοντέλου δημιουργεί ένα περιβάλλον παγκόσμιας ρευστότητας,
όχι μόνο οικονομικής αλλά και πολιτικής, ιδεολογικής, ιστορικής. Σήμερα τα
δεδομένα αλλάζουν δραματικά. Ισχυρότατες μέχρι χτες παραδοχές ανατρέπονται.
Κοινωνικές σταθερές θρυμματίζονται. Τα αυτονόητα αμφισβητούνται. Αυτό το κλίμα
γενικευμένης αβεβαιότητας ανοίγει πολλά ιστορικά ενδεχόμενα: από τις πιο βάναυσες
εκδοχές της καπιταλιστικής παλινόρθωσης μέχρι τις πιο «ήπιες» μορφές
διαχειριστικής υπέρβασης της κρίσης, που όμως θα συντηρούν τον κυρίαρχο
συσχετισμό δύναμης σε βάρος των αδυνάτων και δεν θα θίγουν στο ελάχιστο τις ίδιες
τι δομικές αιτίες που γεννούν τις καπιταλιστικές κρίσεις. Ανοίγει όμως και πολλές
δυνατότητες για τη διαμόρφωση ανταγωνιστικών πολιτικών προταγμάτων, που δεν
μπορεί παρά να προέλθουν από την Αριστερά. Η Αριστερά έχει σήμερα μια ιστορική
δυνατότητα όχι μόνο να συγκροτήσει μια ρεαλιστική και μάχιμη πρόταση εξόδου από
την κρίση, που θα ανατρέπει τους κυρίαρχους συσχετισμούς, αλλά και να διεκδικήσει
μια ευρύτερη στρατηγική που θα αναιρεί τις ίδιες τις συστημικές αιτίες που
προκαλούν τις κρίσεις, δίνοντας νέο περιεχόμενο στις έννοιες και στο πρότυπο
οργάνωσης της κοινωνίας, της οικονομίας και της πολιτικής. Η Αριστερά έχει σήμερα
μια ιστορική δυνατότητα να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις,
αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που ανοίγονται μπροστά της και συγχρόνως
αναλογιζόμενη τις ευθύνες της.
Ακριβώς αυτή η ιστορική δυνατότητα υπαγορεύει το περιεχόμενο και τη στρατηγική
κατεύθυνση του προγράμματός μας: Το πρόγραμμα που καταθέτουμε υπηρετεί, κατά
πρώτο λόγο, τους άμεσους πολιτικούς μας στόχους. Συγχρόνως όμως συνδέεται
άρρηκτα με το όραμά μας για έναν σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία, για μια
αναπτυξιακά βιώσιμη (αειφόρο), παραγωγικά και καταναλωτικά, οργάνωση της
οικονομίας και της κοινωνίας. Συνιστά μια δέσμη ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων
και μετασχηματισμών που επιχειρούν να απαντήσουν σε συγκεκριμένα προβλήματα,
υποδεικνύοντας εναλλακτικές, αξιόπιστες και άμεσα διεκδικήσιμες πολιτικές λύσεις.
Δεν περιορίζεται όμως μόνο σε αυτό. Δεν αρκείται δηλαδή σε διορθωτικές προτάσεις
ως προς τα μέτρα και τις μορφές παρέμβασης που προωθούν οι κυρίαρχες δυνάμεις
του δικομματισμού και του αστισμού γενικότερα, ούτε επικαλείται απλώς τη
διεύρυνση του κράτους, που δήθεν θα επανέλθει για να «ρυθμίσει» ή να «εξυγιάνει»
τις δυνάμεις της αγοράς και να καταστήσει τον καπιταλισμό «ηθικότερο».
Αντιτίθεται τόσο στις προσπάθειες αναπροσαρμογής του καπιταλιστικού συστήματος
όσο και στης προσπάθειες παλινόρθωσης του νεοφιλελευθερισμού και επιχειρεί να
ανοίξει δρόμους για μια διαφορετική οργάνωση της κοινωνικής πραγματικότητας στο
σύνολό της, μια οργάνωση των οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών και

Σελίδα 14 από 55

πολιτικών σχέσεων που θα αμφισβητεί και τελικά θα υπερβαίνει το παγιωμένο
πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.
Τα τρία επίπεδα του σχεδίου μας: Το πρόγραμμά μας διατυπώνεται μέσα στο
περιβάλλον της σημερινής παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, η οποία μπορεί να
ξεκίνησε στις ΗΠΑ ως κρίση του χρηματοπιστωτικού τομέα, αλλά εξελίσσεται
ραγδαία σε γενικευμένη, δομική κρίση της νεοφιλελεύθερης μορφής του
καπιταλιστικού συστήματος στο σύνολό του. Είναι πια φανερό ότι η παρούσα κρίση
δεν αφορά μόνο τον χρηματοπιστωτικό τομέα, αλλά έχει τις ρίζες της στη σφαίρα της
παραγωγής, στην πραγματική οικονομία. Οι αιτίες της βρίσκονται στις βασικές
πολιτικές επιλογές του κυρίαρχου νεοφιλελευθερισμού, που είχαν ως αποτέλεσμα την
εμπορευματοποίηση των πάντων, τη συνολική απορρύθμιση των σχέσεων μεταξύ
δημόσιου και ιδιωτικού και την αναδιανομή πόρων και εξουσιών εις βάρος τόσο της
εργασίας όσο και του δημόσιου χώρου γενικά.
Η κρίση που ζούμε δεν είναι επομένως μια κοινή κρίση. Πρόκειται για τη χρεοκοπία
ενός ολόκληρου συστήματος ιδεών, καθώς και των θεωρητικών παραδοχών στις
οποίες το σύστημα αυτό στηρίχτηκε. Για τη χρεοκοπία μιας ολόκληρης αντίληψης
που επιδίωξε και πέτυχε να ξαναμοιράσει τον παραγόμενο πλούτο εις βάρος εκείνων
που πραγματικά τον παράγουν, κάνοντας τους πλούσιους προκλητικά πλουσιότερους,
που δεν δίστασε να εκχωρήσει τα κοινά αγαθά και τον δημόσιο χώρο στο ιδιωτικό
κεφάλαιο, διαρρηγνύοντας τους δεσμούς κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης προς
όφελος του ατομικού ανταγωνισμού, του ιδιωτικού κέρδους και της ιδιώτευσης, που
παρέδωσε εν λευκώ τα πρωτεία στην οικονομία και στους δήθεν «σιδερένιους
νόμους» της αγοράς, προσπαθώντας να επιβάλει την ιδέα ότι η πολιτική δεν είναι
παρά η στεγνή και στυγνή τεχνοκρατική διαχείριση και όχι η δημοκρατική
διαβούλευση και ο συλλογικός έλεγχος των πολλών και προς όφελος των πολλών.
Για όλους αυτούς τους λόγους, η απάντηση της Αριστεράς στην κρίση δεν μπορεί και
δεν πρέπει να είναι αποσπασματική και σπασμωδική. Ούτε μπορεί να συνίσταται
απλώς και μόνο στην κριτική του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και του
νεοφιλελεύθερου μοντέλου οργάνωσης της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.
Οφείλει αντιθέτως να είναι συνολική, ενιαία και συνεκτική, οφείλει να προτείνει
συγκεκριμένους τρόπους αντιμετώπισης των συνολικότερων προβλημάτων που
τίθενται στη νέα ιστορική φάση που ανοίγεται μπροστά μας, κατανοώντας την κρίση
με όρους ανάδυσης μιας νέας ιστορικής εποχής.
Η απάντηση της δικής μας Αριστεράς στην κρίση συντίθεται από τρία αλληλένδετα
επίπεδα, τα οποία ωστόσο δεν πρέπει να τα κατανοούμε ως διαδοχικά στάδια που το
ένα οδηγεί αναπόφευκτα στο άλλο αλλά ως οργανικά συνδεδεμένα μέρη ενός ενιαίου
και συνεκτικού σχεδίου που στοχεύει στην καρδιά του κυρίαρχου παραγωγικού
μοντέλου, στους οικονομικούς και πολιτικούς σκοπούς που θέτει, στα κίνητρα
ανάπτυξης που προβάλλει και στα κριτήρια αποτελεσματικότητας που υιοθετεί. Η
δική μας απάντηση στην κρίση συνιστά μια διαλεκτική ενότητα που στοχεύει αφενός
στο να ανατρέψει τα σαθρά νομιμοποιητικά θεμέλια του νεοφιλελευθερισμού και
αφετέρου στο να προτείνει συγκεκριμένες, εμπεριστατωμένες και πειστικές λύσεις σε
μια σειρά από θεμελιώδη ζητήματα, οργανώνοντας γύρω από αυτά κοινωνικές και
πολιτικές διεκδικήσεις: τι παράγουμε και πώς το παράγουμε, πώς διανέμουμε τον
παραγόμενο πλούτο και τι καταναλώνουμε, πώς αναπαράγουμε την κοινωνία μας,
πώς προστατεύουμε και αξιοποιούμε δημιουργικά το περιβάλλον, πώς αποκτούμε,
αναπτύσσουμε και χρησιμοποιούμε τη γνώση προς όφελος της κοινωνίας συνολικά,
πώς ορίζουμε τον δημόσιο χώρο και τα συλλογικά αγαθά, πώς αντιλαμβανόμαστε τα

Σελίδα 15 από 55

κοινωνικά, τα πολιτικά και τα ατομικά δικαιώματα, πώς συμβάλλουμε στο να
οργανωθεί η δημοκρατία και οι θεσμοί της και πώς διασφαλίζουμε την ολόπλευρη
συμμετοχή όλων στη διαμόρφωση των όρων της ζωής τους και στην απόλαυσή της.
Το πρώτο επίπεδο στοχεύει στην ανάσχεση της κρίσης και στην αντιμετώπιση των
συνεπειών της από τη σκοπιά των εργαζόμενων τάξεων. Μπροστά στην κρίση δεν
μπορούμε να στεκόμαστε αμήχανοι ή αδρανείς, καταγγελτικοί ή καταστροφολογικοί.
Αντίθετα, οφείλουμε να προτείνουμε και να διεκδικήσουμε άμεσα και συγκεκριμένα
μέτρα που θα περιορίζουν τις συνέπειες της κρίσης, θα στηρίζουν την απασχόληση,
το εισόδημα και την ασφάλεια των εργαζομένων και θα αποτρέπουν τη μεταφορά του
κόστους της κρίσης σε αυτούς.
Ωστόσο, τα μέτρα άμεσης αντίδρασης στις επιπτώσεις της κρίσης δεν συνιστούν από
μόνα τους, όσο και αν είναι απαραίτητα, απάντηση μιας Αριστεράς που αποσκοπεί
στο σοσιαλισμό. Τα μέτρα αυτά δεν μπορεί παρά να συμπληρώνονται από ένα
δεύτερο επίπεδο πολιτικής παρέμβασης, που θα τα συναρθρώνει σε μια στρατηγική
εξόδου από την κρίση, που θα συνθέτει ένα συνεκτικό εναλλακτικό σχέδιο,
ανταγωνιστικό προς εκείνα που εκπονούνται από τις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις. Η
δική μας πρόταση εξόδου από την κρίση, σε πλήρη αντίθεση με όσες προτείνονται
από τις κυρίαρχες δυνάμεις, δεν μπορεί να βασίζεται σε ευέλικτες μορφές
απασχόλησης, σε ενοικιαζόμενους εργαζομένους, σε ανασφάλιστη εργασία. Ούτε
μπορεί να στηρίζεται στην άντληση πόρων από την πώληση του δημόσιου πλούτου ή
σε μέτρα που θα θέτουν τους εργαζομένους στο κοινωνικό, στο πολιτικό και στο
πολιτιστικό περιθώριο.
Και τα δύο αυτά επίπεδα της απάντησής μας θα ήταν ωστόσο ελλιπή εάν δεν
συνοδεύονταν από ένα τρίτο: μια στρατηγική που θα αποσκοπεί στο να αναιρέσει τις
δομικές αιτίες που προκαλούν τις καπιταλιστικές κρίσεις εν γένει. Μια στρατηγική
που όχι μόνο θα αντιπαρατίθεται στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική μήτρα του
νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, αλλά ταυτόχρονα θα ορίζει ένα μετα-
νεοφιλελεύθερο, αντικαπιταλιστικό πεδίο κοινωνικών και πολιτικών αγώνων, θα
οικοδομεί τις προϋποθέσεις για μια συνολική ριζική αλλαγή της κοινωνίας, σε εθνικό
αλλά και διεθνές επίπεδο, στην Ευρώπη και στον κόσμο.
Ασπίδα κοινωνικής αλληλεγγύης: Στις συνθήκες της τρέχουσας κρίσης και όχι
μόνο, κύριο ζητούμενο είναι να αναπτυχθεί παντού ένα πνεύμα αντίστασης στο
νεοφιλελευθερισμό και την πολιτική που τον υπηρετεί αλλά και ένα πνεύμα
αλληλεγγύης, ιδίως προς όσους πλήττονται περισσότερο, προς τους οικονομικά
ασθενέστερους και τους κοινωνικά περιθωριοποιημένους, προς τους αδύναμους, τους
φτωχούς και τους φτωχότερους των φτωχών, όπως είναι οι μετανάστες. Οφείλουμε να
προασπίσουμε το δικαίωμα όλων των παραπάνω, καθώς και των εργαζόμενων
τάξεων, της νέας γενιάς, της ελληνικής κοινωνίας συνολικότερα, στην αξιοπρεπή
διαβίωση, στον ελεύθερο αυτοπροσδιορισμό, στη δημοκρατική και ισότιμη
συμμετοχή στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή του τόπου, οφείλουμε να
τους δώσουμε την ευκαιρία όχι μόνο να οραματιστούν αλλά και να διεκδικήσουν ένα
καλύτερο μέλλον, να απαιτήσουν μια κοινωνία αλληλεγγύης, ισότητας, ελευθερίας,
δικαιοσύνης και δημοκρατίας, μια κοινωνία απαλλαγμένη από ανταγωνισμούς και
τους μηχανισμούς που τους γεννούν, μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση και
καταπίεση, μια κοινωνία βαθιά και ουσιαστικά δημοκρατική, μια κοινωνία
σοσιαλιστική. Οφείλουμε, με άλλα λόγια, να υψώσουμε παντού μια ασπίδα
κοινωνικής αλληλεγγύης και να εργαστούμε ώστε η ασπίδα αυτή να είναι παρούσα
και ενεργή παντού όπου υπάρχει στυγνή εκμετάλλευση ή καταπίεση, παντού όπου

Σελίδα 16 από 55

υπάρχει ανθρώπινος πόνος, παντού όπου εκδηλώνονται αυθαιρεσίες του κράτους, της
κυβέρνησης ή της εργοδοσίας, όπου επιχειρούνται απολύσεις, καταπάτηση
δικαιωμάτων, προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας γυναικών και ανδρών,
αλλοδαπών και Ελλήνων.

Νέος τρόπος παραγωγής, κατανάλωσης και διανομής του πλούτου: Με την
προγραμματική μας πρόταση αντιπαραθέτουμε στο χρεοκοπημένο σήμερα
νεοφιλελεύθερο μοντέλο ανάπτυξης, όπως αυτό εφαρμόστηκε διεθνώς αλλά και στη
χώρα μας από τις πολιτικές δυνάμεις του δικομματισμού, ένα άλλο, εντελώς
διαφορετικό, πρότυπο κοινωνικής ανάπτυξης, έναν νέο συνολικό τρόπο παραγωγής,
κατανάλωσης και διανομής του πλούτου, σε συνάρτηση με τους δημοκρατικούς
θεσμούς και τους μηχανισμούς συλλογικού ελέγχου που του αντιστοιχούν.

Πρόκειται για ένα πρότυπο ανάπτυξης που εστιάζει την προσοχή του στην
παραγωγική βάση της χώρας, εδράζεται στις αρχές της αειφορίας (βλ. σ. 25) και θέτει
ως δεσμευτικούς στόχους την πλήρη και ποιοτική απασχόληση, την εξάλειψη της
φτώχειας και την ίση κατανομή δραστηριοτήτων και πόρων ανάμεσα στις
περιφέρειες, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της καθεμιάς. Πρόκειται για ένα πρότυπο
που αναδεικνύει, στηρίζει και διευρύνει διαρκώς τον δημόσιο χώρο και τα
αποεμπορευματοποιημένα συλλογικά αγαθά (βλ. σ. 31), που υλοποιεί μια νέα σχέση
δημόσιου και ιδιωτικού, που εμπεδώνει δημοκρατικούς θεσμούς και μηχανισμούς
συλλογικού ελέγχου, που προστατεύει και αναπτύσσει τα κοινωνικά, πολιτικά και
ατομικά δικαιώματα, που προωθεί την ειρήνη στην Ευρώπη και στον κόσμο και
επιτρέπει να ανθήσει η δημοκρατία και η συμμετοχή στο πολιτιστικό γίγνεσθαι.
Το μοντέλο ανάπτυξης που ακολουθήθηκε τα τελευταία χρόνια, αλλά και οι σχετικές
προτάσεις που διατυπώνονται σήμερα από πολλές πλευρές (όχι μόνο από τις
πολιτικές δυνάμεις του δικομματισμού αλλά και από κοινωνικούς εταίρους όπως ο
ΣΕΒ ή η Τράπεζα της Ελλάδας) για την επαναθεμελίωση του νεοφιλελεύθερου
προτύπου μπροστά στην κρίση, προωθούν μια τεχνοκρατική αντίληψη ανάπτυξης
«από τα πάνω», που δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες παραγωγικές δυνατότητες της
χώρας αλλά ούτε και τα ίδια τα υποκείμενα που παράγουν τον κοινωνικό πλούτο.
Στη δική μας αντίληψη, αντίθετα, η προάσπιση του δημόσιου χώρου συνδέεται με μια
πορεία ανάπτυξης που θα στηρίζεται πρωτίστως σε ενδογενείς πηγές και δυνατότητες,
ενώ θα αποσκοπεί στην ικανοποίηση των αναγκών και όχι στη μεγιστοποίηση του
κέρδους. Για να υπηρετηθεί αυτός ο σκοπός, πρέπει η ανάπτυξη να έχει
αποκεντρωτικό χαρακτήρα και να σχεδιάζεται κυρίως από τα κάτω προς τα πάνω,
δηλαδή να έχει τη βάση της εκεί όπου ζουν οι άνθρωποι, γεννιούνται οι ανάγκες τους
και μπορούν αυτές να ικανοποιηθούν. Για να πραγματοποιηθεί μια τέτοια πορεία,
απαιτείται ένα ολόκληρο πλέγμα ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων, θεσμών και
διαδικασιών που θα εξασφαλίζουν τη διάχυση της γνώσης και θα ευνοούν την
ουσιαστική συμμετοχή όλων στο σχεδιασμό, στην αξιολόγηση και στον έλεγχο των
αποτελεσμάτων της οικονομικής δράσης.
Στο αποτυχημένο και αντικοινωνικό μοντέλο ανάπτυξης της σημερινής κυβέρνησης
και των προκατόχων της, εμείς αντιπαραθέτουμε ένα άλλο πρότυπο για μια Ελλάδα
που παράγει και δημιουργεί, με συλλογικά αγαθά, δικαιώματα και ελευθερίες για
όλους.
Στη νεοφιλελεύθερη πολιτική που τα τελευταία χρόνια επέφερε τη βάναυση
αναδιανομή του παραγόμενου κοινωνικού πλούτου από την εργασία προς το

Σελίδα 17 από 55

κεφάλαιο και τις θεσμικές του εκφράσεις και από τη δημόσια σφαίρα στην ιδιωτική
και τις αγορές, αντιπαραθέτουμε μια αντιστροφή της ροής πόρων και εξουσιών, με
στόχο αφενός τη μείωση των κοινωνικών, των περιφερειακών και ενδοπεριφερειακών
ανισοτήτων και αφετέρου τη μεταφορά δαπανών από τους εξοπλισμούς και άλλες
αντιπαραγωγικές «επενδύσεις» σε πραγματικές επενδύσεις, στην παιδεία, στην υγεία,
στον πολιτισμό, στην επιστημονική έρευνα και στην προστασία του περιβάλλοντος.
Αντιπροτείνουμε, δηλαδή, μια αντιστροφή μέσων και σκοπού: Αυτό σημαίνει πως η
μείωση των ανισοτήτων πρέπει να είναι ο σκοπός της πολιτικής μας και η μορφή
ανάπτυξης απλώς το μέσο που θα υπηρετήσει αυτόν το σκοπό. Με μια λέξη,
απαιτείται μια αναπτυξιακή αναδιανομή, που θα διευρύνει το κοινωνικό κράτος,
απονέμοντας κεντρικό ρόλο στα συλλογικά αγαθά, προσβάσιμα σε όλους, αλλά και
θα εκτείνεται σε ανάλογες πολιτικές σε ό,τι αφορά τα εισοδήματα, τη φορολογία, το
χρηματοπιστωτικό και το ασφαλιστικό σύστημα, την περιφερειακή ανάπτυξη, την
αποκέντρωση και άλλα πολλά.
Δημόσιος χώρος συλλογικών και κοινωνικών αγαθών: Οι νεοφιλελεύθερες
πολιτικές απαξίωσαν τον δημόσιο χώρο, υποτάσσοντάς τον στα ιδιωτικά και ιδιοτελή
συμφέροντα και υπονομεύοντας κάθε έννοια συλλογικού αγαθού, κάθε έννοια κοινού
κτήματος της κοινωνίας. Εμείς, αντίθετα, επιζητούμε έναν νέο ρόλο του δημόσιου
χώρου, όχι μέσα από την επιστροφή σε έναν ξεπερασμένο και αναποτελεσματικό
κρατισμό, αλλά διαμορφώνοντας έναν δημόσιο χώρο ο οποίος θα είναι ικανός να
οικειοποιείται πραγματικά τα συλλογικά αγαθά που θα επιστρέφονται στην κοινωνία,
καθιστώντας τα άμεσα προσιτά σε όλους. Προβάλλουμε μια νέα αντίληψη για τις
σχέσεις ανάμεσα στο κοινωνικό, το κρατικό και το ιδιωτικό, στο δημόσιο και την
αγορά, μια αντίληψη που δεν θα εκλαμβάνει την κρατικοποίηση ως πανάκεια ούτε θα
θεωρεί το κράτος ως αποκλειστικό εκφραστή του δημοσίου, αλλά θα ενσωματώνει
την κρατική παρέμβαση σε ένα συνολικό πολιτικό σχέδιο που θα διευρύνει διαρκώς
μια αποεμπορευματοποιημένη και συνάμα αποκρατικοποιημένη δημόσια σφαίρα
αγαθών και αξιών. Προτείνουμε, με άλλα λόγια, μια στρατηγική ανάκτησης του
δημόσιου ελέγχου σε ιδιωτικοποιημένους τομείς αλλά με την ταυτόχρονη θέσπιση
της πολιτικής που θα οδηγεί στη διεύρυνση της σφαίρας των συλλογικών αγαθών και
στην αποεμπορευματοποίησή τους. Διεκδικούμε το τυπικά δημόσιο να γίνει
πραγματικά δημόσιο και το κρατικό να αποκτήσει ουσιαστικό κοινωνικό
περιεχόμενο.
Οι πολιτικές επιλογές των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ και ΝΔ, ακόμη και στις
περιπτώσεις που διατήρησαν έναν πυρήνα δημόσιου τομέα, τον κατέστησαν πεδίο
μικροκομματικών σκοπιμοτήτων και συναλλαγών, ανοίγοντας τις δημόσιες
επιχειρήσεις στους κομματικούς στρατούς, με μόνη μέριμνα την υφαρπαγή ψήφων
και όχι την κοινωνικά αποτελεσματική λειτουργία του δημοσίου. Η δική μας
στρατηγική είναι η ανάκτηση του δημόσιου, άρα κοινωνικού και δημοκρατικού,
ελέγχου σε τομείς που σχετίζονται με τις θεμελιώδεις ανάγκες της κοινωνικής
αναπαραγωγής, όπως είναι οι τομείς της ενέργειας, της ύδρευσης, των βασικών
υποδομών, των συγκοινωνιακών και επικοινωνιακών δικτύων και του τραπεζικού
συστήματος. Η ανάκτηση αυτού του ελέγχου επιβάλλεται γιατί μόνο έτσι μπορεί να
ασκείται πολιτική με κριτήριο τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και των
ανθρώπων. Ο δημόσιος χαρακτήρας, για μας, δεν περιορίζεται στην τυπική μορφή
της ιδιοκτησίας των επιχειρήσεων, αλλά επεκτείνεται με τρόπο δεσμευτικό στους
στόχους και στα κριτήρια λειτουργίας τους, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η
μεγιστοποίηση της κοινωνικής αποτελεσματικότητας υπό συνθήκες δημοκρατικού
και κοινωνικού ελέγχου. Στόχος είναι να διαμορφωθεί μια νέα μορφή δημόσιας

Σελίδα 18 από 55

επιχείρησης, η δράση της οποίας θα τίθεται διαρκώς υπό άμεση συλλογική και
δημοκρατική κρίση.
Δημόσιος χώρος που δεν θα είναι ούτε κρατικός ούτε ιδιωτικός: Κεντρική μας
πρόταση είναι η συγκρότηση ενός δημόσιου χώρου που δεν θα είναι ούτε ιδιωτικός
ούτε κρατικός και δεν θα αποσκοπεί στο κέρδος. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένα
πεδίο όπου θα αναπτύσσονται μορφές οικονομικής δραστηριότητας υβριδικές ή
μεταβατικές –συνεταιρισμοί, ενώσεις, ταμεία αλληλοβοήθειας, αυτοδιαχειριζόμενες
οικονομικές μονάδες, κοινοπραξίες, εταιρείες λαϊκής βάσης, επιχειρήσεις ειδικού
κοινωνικού σκοπού κ.λπ.– που μπορεί μεν να λειτουργούν υπό τους καταναγκασμούς
του καπιταλιστικού πλαισίου αλλά με όρους, τρόπους και σκοπούς που θα το
υπερβαίνουν. Στόχος είναι να ικανοποιούν τις κοινωνικές ανάγκες και όχι την
κρατική ή την ατομική ιδιοτέλεια, ενόσω θα λειτουργούν με βάση είτε την αρχή
«ούτε κέρδη ούτε ζημιές» είτε με πλεόνασμα, το οποίο όμως δεν θα αποτελεί πηγή
πλουτισμού αλλά θα χρησιμοποιείται για την πληρέστερη ικανοποίηση των αναγκών,
για τη διεύρυνση της παραγωγής, τη μείωση του κόστους και τη βελτίωση της
ποιότητας των παρεχόμενων αγαθών ή υπηρεσιών.
Αγαθών και υπηρεσιών που θα είναι δημόσια, μη εμπορεύσιμα, μη ανταλλάξιμα,
προσβάσιμα σε όλους και παρεχόμενα δωρεάν. Η παιδεία και η εκπαίδευση, η υγεία,
η κοινωνική προστασία, το περιβάλλον και ο φυσικός πλούτος της χώρας δεν μπορεί
να υπόκεινται στη δικαιοδοσία του κέρδους και οφείλουν να βρίσκονται έξω από τις
διαδικασίες της αγοράς. Βασικά στοιχεία μιας τέτοιας επιλογής είναι η ανακατανομή
των δημόσιων δαπανών, με τη δραστική μείωση των στρατιωτικών εξοπλισμών, είναι
επίσης ένα απλό και δίκαιο φορολογικό σύστημα, μια ολοκληρωμένη πολιτική
πλήρους απασχόλησης, ένα βιώσιμο συνταξιοδοτικό σύστημα, ένα ποιοτικά
αναβαθμισμένο δημόσιο σύστημα υγείας και περίθαλψης με ισότιμη πρόσβαση όλων,
ένα ενιαίο, κοινωνικό και δημοκρατικό σύστημα φυσικής αγωγής και αθλητισμού και
ένα δημόσιο σύστημα δωρεάν παιδείας και εκπαίδευσης.
Οικονομία των αναγκών: Ο όρος «οικονομία των αναγκών» θέλει να
σηματοδοτήσει ένα διαφορετικό, ανταγωνιστικό προς το κυρίαρχο, πρότυπο
οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Αποτελεί τη συμπύκνωση του πολιτικού μας
οράματος για έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας
και ταυτόχρονα συνιστά μια πρόσκληση σε αγώνα για μια κοινωνία που θα
οργανώνεται στη βάση των αρχών της ελευθερίας, της ισότητας, της αλληλεγγύης και
της κοινωνικής δικαιοσύνης και για μια οικονομία που θα συγκροτείται, θα
αναπτύσσεται και θα λειτουργεί ανταγωνιστικά προς την κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη
εκδοχή της καπιταλιστικής οικονομίας της αγοράς, με σκοπό και κίνητρο την
ικανοποίηση των αναγκών της κοινωνίας και των μελών της και όχι το κυνήγι του
μέγιστου κέρδους ή άλλες ιδιοτελείς επιδιώξεις και στοχοθεσίες.
Δεν πρόκειται επομένως για κάποια αφηρημένη ή κενή περιεχομένου εγκεφαλική
κατασκευή, αλλά για μια έννοια που φιλοδοξεί αφενός να αποτελέσει την αφετηρία
μιας πολυεπίπεδης κριτικής ενάντια στον καπιταλισμό και αφετέρου να οριοθετήσει
το περιεχόμενο και την κατεύθυνση του αγώνα για την ανατροπή και την υπέρβασή
του. Από αυτή την άποψη, ο όρος «οικονομία των αναγκών» προσδιορίζει τη σκοπιά
από την οποία εκφέρεται η κριτική των υφιστάμενων καπιταλιστικών σχέσεων
παραγωγής, που δεν είναι άλλη από τη σκοπιά της ίδιας της κοινωνίας, η οποία
καλείται να αποφασίσει για το ποιες είναι οι ανάγκες της, πώς θα ιεραρχηθούν και με
ποιον τρόπο θα ικανοποιηθούν, και συγχρόνως επιχειρεί να δώσει συγκεκριμένη
προγραμματική έκφραση και διέξοδο στο αίτημα της ριζικής αναδιοργάνωσης και της

Σελίδα 19 από 55

υπέρβασης των υφιστάμενων καπιταλιστικών οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων.
Υποδηλώνει επομένως μια σύγκρουση και έναν ανταγωνισμό ανάμεσα στον
καπιταλισμό και τα ιδιοτελή συμφέροντα, από τη μια πλευρά, και τις ανάγκες της
κοινωνίας, από την άλλη, και παράλληλα αποσκοπεί στο να ενισχύσει και να
πολιτικοποιήσει αυτή τη σύγκρουση, σκιαγραφώντας σε αδρές γραμμές το
περίγραμμα μιας αριστερής στρατηγικής που θα διευρύνει συστηματικά και θα
εμπεδώνει τον δημόσιο χώρο και τα συλλογικά αποεμπορευματοποιημένα αγαθά, που
θα σέβεται απολύτως την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, θα προστατεύει το περιβάλλον και
θα ανταγωνίζεται αποτελεσματικά τις αξίες, τους σκοπούς και τα κίνητρα του
καπιταλισμού.
Αποτελεί επομένως συστατικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής, μιας στρατηγικής που
δεν αντιπαρατίθεται απλώς στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική μήτρα του
νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, αλλά ορίζει ταυτόχρονα ένα μετα-νεοφιλελεύθερο,
αντικαπιταλιστικό πεδίο κοινωνικών και πολιτικών αγώνων και διεκδικήσεων.
Αγώνων και διεκδικήσεων που αποσκοπούν στο να θεμελιώσουν την οργάνωση της
κοινωνίας συνολικά σε διαφορετικά κριτήρια και αξίες. Αγώνων και διεκδικήσεων
που διαπερνούν οριζόντια ολόκληρη την οικονομία, την πολιτική και την κοινωνία
και κατατείνουν στον συνολικό επαναπροσδιορισμό των σκοπών, των κινήτρων, των
κριτηρίων και του τρόπου κατανομής των αποτελεσμάτων της ανάπτυξης, με στόχο
την κίνηση της κοινωνίας προς την κατεύθυνση που υποδεικνύει το αίτημα οι
άνθρωποι να τεθούν πάνω από τα κέρδη και τις κάθε λογής ιδιοτέλειες.
Θέτοντας τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και της κοινωνίας πάνω από τα
στενά ιδιοτελή κίνητρα και συμφέροντα, η οικονομία των αναγκών καθίσταται εξ
ορισμού ασύμβατη με την καπιταλιστική οικονομία της αγοράς. Κι αυτό γιατί
καταστατικός σκοπός της τελευταίας δεν είναι η ικανοποίηση των πραγματικών
αναγκών των ανθρώπων και των κοινωνιών αλλά η μεγιστοποίηση του κέρδους. Ο
σκοπός αυτός υπαγορεύει και το περιεχόμενο των αναγκών που ικανοποιούνται στον
καπιταλισμό, αποκλείοντας εκ των πραγμάτων τις ανάγκες εκείνες που δεν μπορούν
να καταστούν εμπόρευμα, τις ανάγκες δηλαδή εκείνες η ικανοποίηση των οποίων δεν
μπορεί να αποτελέσει πηγή πλουτισμού. Με τον τρόπο αυτό όμως, αγνοούνται οι
πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και της κοινωνίας, ανάγκες ζωτικές για την ίδια
την ύπαρξη και την αναπαραγωγή των ανθρώπινων κοινωνιών, και υπονομεύεται η
εύρυθμη λειτουργία και η συνοχή του κοινωνικού συνόλου.
Το γεγονός αυτό αίρει το ίδιο το ιδεολογικό και πολιτικό νομιμοποιητικό θεμέλιο του
κυρίαρχου καπιταλιστικού τρόπου οργάνωσης της συλλογικής ζωής και καθιστά
αναγκαία την επαναθεμελίωση της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης σε νέες,
ριζικά διαφορετικές, βάσεις. Αυτές ακριβώς τις βάσεις επιχειρεί να παράσχει η
οικονομία των αναγκών, διεκδικώντας τον συνολικό επαναπροσδιορισμό των
προϋποθέσεων, των κινήτρων, των κριτηρίων και του σκοπού της ανάπτυξης. Ο νέος
τρόπος παραγωγής, κατανάλωσης και διανομής που εισηγείται ανακτά έτσι μια
διάσταση αναγκαιότητας και αντικειμενικότητας και προβάλλει ως η μόνη ρεαλιστική
απάντηση στο σημερινό μοντέλο ανάπτυξης, ένα μοντέλο που καταστρέφει το
περιβάλλον, διευρύνει τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες και οδηγεί στη
χρεοκοπία του κράτους και των νοικοκυριών, απειλώντας να άρει τους ίδιους τους
αναγκαίους όρους της κοινωνικής αναπαραγωγής. Οι καταστροφικές συνέπειες αυτού
του μοντέλου επιφέρουν αντίστοιχες ιδεολογικές και πολιτικές μετατοπίσεις,
επαναπροσδιορίζοντας το τι είναι ή δεν είναι ρεαλιστικό, αντικειμενικό, αναγκαίο και
εφικτό με βάση τις νέες αναγκαιότητες που αναδύονται. Απέναντι στο ρεαλισμό του

Σελίδα 20 από 55

κέρδους αναδύεται έτσι ένας νέος ρεαλισμός, ο ρεαλισμός της ανάγκης. Αυτόν
ακριβώς το ρεαλισμό καλείται να υπηρετήσει η οικονομία των αναγκών.
Στο μέτρο που αποσκοπεί στον συνολικό επαναπροσδιορισμό του περιεχομένου και
του σκοπού της ανάπτυξης, η οικονομία των αναγκών δεν θα πρέπει να κατανοείται
ως επιμέρους στάδιο, ως ενδιάμεση μορφή οργάνωσης της οικονομίας και της
κοινωνίας που μεσολαβεί δήθεν ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον σοσιαλιστικό
μετασχηματισμό των οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων, αλλά ως γενικότερη
κατεύθυνση της πολιτικής και της στρατηγικής μας, ως περιεχόμενο ενός ευρύτερου
ενιαίου, συνεπούς και συνεκτικού σχεδίου που τροφοδοτεί και συγχρόνως
τροφοδοτείται από τους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες οι οποίοι θα
διεκδικήσουν και τελικά θα υλοποιήσουν αυτό το σχέδιο.
Η οικονομία των αναγκών δεν ταυτίζεται άλλωστε ούτε με αυτό που παραδοσιακά
αποκαλείται «κοινωνική» ή «αλληλέγγυα οικονομία». Μολονότι περιλαμβάνει στο
εσωτερικό της μορφές οικονομικής οργάνωσης και δράσης όπως οι οικονομικές
μονάδες ειδικού κοινωνικού σκοπού ή δημοσίου συμφέροντος, οι συνεταιρισμοί και
άλλα συλλογικά οικονομικά υποκείμενα ταγμένα στην παραγωγή και την παροχή
δημόσιων αγαθών, το περιεχόμενό της δεν εξαντλείται στα παραπάνω, αλλά
αναφέρεται σε μια ευρύτερη στρατηγική οργάνωσης της οικονομίας και της
κοινωνίας που επιδιώκει οι ανάγκες των ανθρώπων, της φύσης και της κοινωνίας
συνολικά να τίθενται πάνω από τα στενά ιδιοτελή κίνητρα και συμφέροντα.
Δημοκρατικός δρόμος για το σοσιαλισμό: Η πρότασή μας για τη χάραξη ενός
δημοκρατικού δρόμου για το σοσιαλισμό διαφοροποιείται ποιοτικά από τις προτάσεις
σοσιαλιστικής στρατηγικής που γνωρίσαμε έμπρακτα στον 20ό αιώνα. Σε αντίθεση
με τις τελευταίες, ο δημοκρατικός σοσιαλισμός που εισηγούμαστε έχει ως
περιεχόμενό του αφενός το σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών,
ώστε να είναι όντως δημοκρατικός, και αφετέρου την κατοχύρωση και εμβάθυνση
της ισότητας των κοινωνικών δικαιωμάτων, ώστε να παραμένει σοσιαλισμός. Αυτό
ακριβώς το δημοκρατικό και χειραφετητικό περιεχόμενο της δικής μας αντίληψης για
το σοσιαλισμό επιλύει συγχρόνως το δίλημμα σχετικά με τη μεταρρύθμιση του
καπιταλισμού ή την εξ εφόδου επαναστατική ανατροπή του, υπογραμμίζοντας την
αναγκαιότητα ενός συνολικού, αντικαπιταλιστικού μετασχηματισμού της οικονομίας,
της κοινωνίας και της πολιτικής μέσω μιας σειράς βαθιών και ριζοσπαστικών
αλλαγών, ρήξεων και ανατροπών που θα διεκδικούν και θα επιτυγχάνουν την
ικανοποίηση των άμεσων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων αναγκών
ολόκληρης της κοινωνίας, πραγματώνοντας τις αξίες της καθολικής ισότητας, της
ελευθερίας και της δικαιοσύνης, με την πολιτική και εκλογική συγκατάθεση της
κοινωνικής πλειοψηφίας. Ο δημοκρατικός δρόμος για το σοσιαλισμό αποσκοπεί
επομένως στο να δημιουργήσει τους αναγκαίους όρους για την ανάδυση και
ανάπτυξη μιας τέτοιας οικονομικής και κοινωνικής δυναμικής που θα αντιμάχεται
συγκεκριμένα και ήδη από σήμερα τον καπιταλισμό, με στόχο την ανατροπή και την
υπέρβασή του. Η ανάπτυξη αυτής της δυναμικής δεν είναι φυσικά δυνατόν να
εναπόκειται σε μια επίλεκτη, απομονωμένη πρωτοπορία. Η πραγμάτωση μιας
σοσιαλιστικής προοπτικής που δεν αντιλαμβάνεται την πορεία προς το σοσιαλισμό
ως ευθύγραμμη ή απλώς εξελικτική αλλά ως πεδίο πάλης, ως δρόμο που θα
σηματοδοτείται από βαθιές μεταρρυθμίσεις, από σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές,
από ανατροπές και ρήξεις δεν μπορεί παρά να είναι έργο μιας πλατιάς κοινωνικής
πλειοψηφίας, έργο των ίδιων των εργαζόμενων τάξεων και της κοινωνίας
συνολικότερα. Η τελευταία καλείται ακριβώς να αναλάβει τον κοινωνικό και
πολιτικό αγώνα που θα δώσει συγκεκριμένο, μετα-νεοφιλελεύθερο και

Σελίδα 21 από 55

αντικαπιταλιστικό περιεχόμενο σε αυτή τη δημοκρατική όδευση προς το σοσιαλισμό,
διεκδικώντας και τελικά υλοποιώντας τη ριζοσπαστική δομική και θεσμική
αναμόρφωση της πραγματικότητάς της.