Sections

ΒΑΣΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

ΑΘΗΝΑ 2007

Ε. Βίκυ Κάντζου.Φαξ: 210-3688506 www. 210-3688508-513-515 .070 Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου . 210-6875300 . Σπυριδούλα Σταμούλη Εικονογράφηση: Ελευθέριος Βλαχάκης Σελιδοποίηση.gr .Αθήνα Τηλ.Βάρης 33.museduc. «Αθηνά» Αρτέμιδος 6 & Επιδαύρου 151 25 Μαρούσι τηλ.Φαξ: 210-6854270 www.Κ.Συγγραφική ομάδα: Μαρία Τζεβελέκου. 5ος όροφος 10680 Αθήνα τηλ.gr Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιπποκράτους 35. Λ.98.66. Κορωπίου .: 210. εκτύπωση : On Demand A.E. Κορωπί .ilsp.

) και τις γραμματικές κατηγορίες που αποτελούν τα συνακόλουθα των κλιτών μερών του λόγου (πτώση. τη σημασιολογία και την πραγματολογία της ελληνικής. σχηματισμός της παθητικής φωνής. γένος. Για άλλους πάλι η γραμματική περιλαμβάνει το σύνολο των φαινομένων μιας γλώσσας. η περιγραφή στέκεται παραπάνω στο σημεία που η μορφολογία.λπ. Το παρόν βιβλίο εγγράφεται σ’ αυτό τον ευρύτερο ορισμό της γραμματικής. Έτσι λέμε ότι η ελληνική έχει πολύπλοκη γραμματική σε αντίθεση. κανόνες ευγένειας. το σύστημα γραφής. Στόχος του βιβλίου είναι να εστιάσει στα πεδία που η γραμματική της ελληνικής παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες για έναν μη φυσικό ομιλητή. τη μορφολογία. Αναφέρονται επίσης επιλεκτικά ορισμένες πραγματολογικές συνθήκες που προσδιορίζουν τη χρήση εναλλακτικών σχηματισμών (π. αποτύπωση των υποχρεωτικών συμπληρωμάτων ενός ρήματος στο σχηματισμό της πρότασης κ. η σειρά των όρων – απλώς θίγονται σε μια ή δύο παραγράφους.περιγράφονται εξαντλητικά. Η αφετηρία και ο κεντρικός άξονας διαμορφώνεται με βάση τα μέρη του λόγου (όνομα. επίρρημα κ. Η επισκόπηση των μορφών και των σχηματισμών συνοδεύεται από μια περιγραφή της γραμματικής ή/και της επικοινωνιακής τους λειτουργίας και από πολλά παραδείγματα. Δεν αποκλείεται όμως να φανεί χρήσιμη σε ομιλητές του εισαγωγικού ή του προχωρημένου επιπέδου ή ακόμη σε φυσικούς ομιλητές των ελληνικών. επίπεδα ύφους κ. Ο αναγνώστης ίσως θεωρήσει ότι η γραμματική αυτή χαρακτηρίζεται από κάποια ανισομέρεια. αριθμός. τη σύνταξη.λπ.χ. ενώ άλλα εξίσου σημαντικά – όπως.Πρόλογος Η Βασική γραμματική της ελληνικής απευθύνεται κυρίως σε ομιλητές που μαθαίνουν ελληνικά ως ξένη ή δεύτερη γλώσσα και βρίσκονται σε μέσο επίπεδο ελληνομάθειας. αντωνυμία. κανόνες συμφωνίας. Σε μια παραδοσιακή προοπτική η γραμματική ταυτίζεται με την κλίση των ονομάτων και των ρημάτων. περιλαμβάνοντας πληροφορίες για τη φωνολογία. φωνή κ. καθώς ορισμένα φαινόμενα –όπως για παράδειγμα τα κλιτικά παραδείγματα των ονομάτων και των ρημάτων. αντιστοιχεί σε ορισμένες λειτουργίες. I .ά. ρήμα. Η «ανισομέρεια» αυτή δεν είναι προϊόν τύχης. υποκείμενο.). σχέση κτήσης κ.λπ. με συντακτικές δομές (π. για παράδειγμα.) και με σημασιολογικές αξίες (π.χ. με την αγγλική όπου η γραμματική συνίσταται σε ελάχιστους κανόνες. χρονική τοποθέτηση ή τρόπος παρουσίασης ενός γεγονότος.χ.χ.λπ.).). Ο γνώμονας αυτός προσδιόρισε τον τρόπο άρθρωσης του περιεχομένου της γραμματικής. όψη. αντικείμενο κ. για παράδειγμα.). χρόνος. Η εμβέλεια του όρου «γραμματική» διαφέρει ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται. ειδικότερα η κλίση. Με τον τρόπο αυτό οι διαφορετικές μορφές που παίρνει μια λέξη κατά την κλίση συνδυάζονται με γραμματικές λειτουργίες (π.λπ. Έτσι.

Ευχαριστούμε επίσης την ερευνήτρια Βίκυ Χονδρογιάννη για τη συμβολή της στα πρώτα στάδια συγκρότησης αυτής της γραμματικής. τη μελέτη προφορικών και γραπτών κειμένων. σε κάποιο σώμα πληροφοριών προσδιορισμένο με θεωρητικά γλωσσολογικά κριτήρια. το εκπαιδευτικό υλικό καθώς και τις εμπεριστατωμένες μελέτες. αλλά περισσότερο στην οπτική γωνία που έχουμε υιοθετήσει μέσα από τη διδακτική της ελληνικής ως ξένης γλώσσας και τις δυσκολίες που συναντούν οι μαθητευόμενοι τόσο στην κατανόηση όσο και στην παραγωγή του λόγου. άρα και σύντομη. 2001)· δεύτερον..Σ.. και τον καθηγητή Γιώργο Καραγιάννη. για τη στήριξη τους κατά την συγγραφή της προκείμενης γραμματικής. και αφετέρου που να μπορεί να χρησιμεύσει ως βιβλίο αναφοράς. στο οποίο ανατρέχαμε συστηματικά για να ελέγξουμε τη σχετική συχνότητα και τον τρόπο χρήσης ενός ορισμένου σχηματισμού. Β. Το πρίσμα αυτό συγκροτήθηκε με βάση τέσσερις άξονες: πρώτον. οι οποίες δημοσιεύονται στις εκδόσεις Πατάκη. Ευχαριστούμε τις καθηγήτριες Άννα Φραγκουδάκη και Θάλεια Δραγώνα. τέτοιου είδους επιλογές ήταν απαραίτητες. II .Τ. Έτσι. τα οποία συλλέχτηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας «Προσδιορισμός επιπέδων γλωσσομάθειας» στα μειονοτικά σχολεία της Θράκης· και τέταρτον. Μ. διευθυντή του ΙΕΛ. τα επίπεδα γλωσσομάθειας όπως προσδιορίζονται από το Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τις Γλώσσες (Συμβούλιο της Ευρώπης. Ο προσδιορισμός «βασική» που εμφανίζεται στον τίτλο δεν αναφέρεται. και συγκροτήθηκαν στο πλαίσιο της δράσης «Γραμματική και Διδασκαλία» με υπεύθυνο το Σπύρο Μοσχονά για το πρόγραμμα «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων»· τρίτον. κατά συνέπεια. και σχολιάσαμε λιγότερο μηχανισμούς των οποίων η δομή και οι κανόνες είναι πιο διαφανείς και εξάγονται ευκολότερα με την τριβή της επικοινωνίας. Σ. με βάση το εκτενές σώμα κειμένων Εθνικός Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας (ΕΘΕΓ) του Ινστιτούτου Επεξεργασίας του Λόγου. τουλάχιστον από κάποιον που θέλει να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα και όχι να τη μελετήσει.Κ.Θέλοντας να συντάξουμε μια γραμματική αφενός χρηστική. υπεύθυνες του προγράμματος «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων». τονίσαμε στοιχεία της γλώσσας που είναι πολύ λίγο ή καθόλου προβλέψιμα.

..................................................... Τα μέρη του λόγου ..................... Θηλυκά σε –ού ........................... Θηλυκά σε –ά .................................................. Η κλητική .......................................... Τα άρθρα ............................... Το οριστικό άρθρο ... Ισοσύλλαβα ........................................................................................................... Θηλυκά σε –ος .............................................................. Θηλυκά σε -η .................. Ο αριθμός .............................................................................................................................................................. Η κλίση των ουσιαστικών ...................................................................................................................................................................................................................................................................Περιεχόμενα 1 2 3 4 5 6 Η αλφαβήτα ............................ Αρσενικά σε –ας ............ Η ονομαστική ..................................................................................................... Αρσενικά σε –άς ..................................................... Ανισοσύλλαβα ............................................................... Θηλυκά σε –η / -ή ............ Τα ουσιαστικά ........................................................... 7 1 3 5 7 11 12 13 14 15 16 17 20 20 20 20 24 25 26 26 26 28 30 32 32 33 35 35 36 37 37 37 40 41 42 42 43 43 III ................. Αρσενικά σε –ούς ................................................................................................................................................................................................................. Η αιτιατική ..................................................................................... Ισοσύλλαβα ........ Αρσενικά σε –ης / –ής .................................................................................................................................................. Η γενική .............. Τα σημεία στίξης ............................................................................................................................... Αρσενικά σε –ές .............................. Οι συλλαβές και ο τονισμός ................................... Αρσενικά σε –ης / -ής ............................................................. Μερικοί κανόνες προφοράς ....... Ανισοσύλλαβα .................... Αρσενικά σε –ος / -ός ............. Το αόριστο άρθρο ......................... Τα Αρσενικά ...................................................................................................... Αρσενικά σε –έας ....................... Οι πτώσεις ................................................................................................ Τα Θηλυκά .................. Το γένος ............................................................................. Θηλυκά σε –α / -ά ........................................................................

.... Τα επίθετα σε –ων/-ών................. 8 Τα επίθετα ........ Η κλητική: ο σχηματισμός ................ -ουσα/-ούσα.... Ουδέτερα σε –ος ................. -ύ .......................... Ουδέτερα σε –ο / -ό ....................... Τα επίθετα σε –ής...................... Οι αναφορικές αντωνυμίες ...................................... Οι κτητικές αντωνυμίες .......... -ιά........................................................ Ανισοσύλλαβα ..................... Τα αριθμητικά επίθετα ................................... Ισοσύλλαβα ............................. Ουδέτερα σε –μα .... -ύ .............................. Η κλητική: ο σχηματισμός .................................................................. -α......................................................................................................................................... -ο .................... Ουδέτερα σε –ί / -ι ................ Ουδέτερα σε –ν .................................. Οι οριστικές αντωνυμίες .......... -η................. Τα επίθετα σε –ύς............................. Ουσιαστικά που δεν κλίνονται ................................. Η αυτοπαθής αντωνυμία ......... Οι αντωνυμίες ........................................ Οι δεικτικές αντωνυμίες ............................ -ιά...... 9 Η σύγκριση και οι διαβαθμίσεις στα επίθετα .......................................Τα Ουδέτερα .. Μερικά ακόμα ουδέτερα .............. Τα επίθετα σε –ης........ -ιά.................. Ουδέτερα σε –μο ............................................................................. πολύ ...................................................................... πολλή.................................................. Οι αόριστες αντωνυμίες .................... Οι προσωπικές αντωνυμίες .......................................................... 46 46 46 47 50 52 52 54 54 55 56 57 58 60 61 62 62 73 64 65 66 66 68 70 70 71 75 81 81 85 87 88 90 92 93 93 IV ....................................................................................................................... -ικο ........................................ -ον/-όν ................ Τα επίθετα σε –ος.............................. Ουδέτερα σε –ς ............ Τα επίθετα σε –ος.......... -εία......... Οι ερωτηματικές αντωνυμίες ........................................................................................... -α..... -ί ....................................................................................................... -ό ............... Τα επίθετα σε –ύς................................................................................................... -ες ...................................... Τα επίθετα σε –ης...................................... -ο .. Τα επίθετα σε –ός.......................... Το επίθετο πολύς..................

................................................................................ Η συνοπτική υποτακτική ..................................................... Ο συνοπτικός μέλλοντας ............................................. Ο υπερσυντέλικος ......................................... Κλίση των ρημάτων: οι δύο συζυγίες .......... Ο παρακείμενος ......................... Η προστακτική ......... Ο συντελεσμένος μέλλοντας ............... 95 95 98 103 104 106 107 108 112 113 116 119 123 125 126 128 129 130 131 134 135 136 137 140 143 144 145 146 146 150 151 152 155 157 158 158 11 Τα επιρρήματα ........ Η φωνή ..10 Τα ρήματα .... Τα τροπικά επιρρήματα ........................... Οι δυνητικές εκφράσεις ................................................................................. Ο χρόνος .................................. Ο παρατατικός ....... Η όψη ................... V ...................................................... Η εξακολουθητική προστακτική ......................................................................... Η έγκλιση και η τροπικότητα ..................................................................... Η μετοχή ............................................................ Η υποτακτική . Ο αόριστος ....................... Το γερούνδιο ..................................... Τα χρονικά επιρρήματα ........................... Το ρήμα έχω ............. Οι χρόνοι του ρήματος στην οριστική ................................................................................... Η συνοπτική προστακτική ............................................................................... Τα ποσοτικά επιρρήματα ...................... Ο ενεστώτας ................................... Τα πρόσωπα και ο αριθμός ....................................................................................... Τα τοπικά επιρρήματα ............................................................................................................................................................................... Η σύγκριση στα επιρρήματα ...................................................................................... Τα θέματα του ρήματος ............................. Τα επιρρήματα συνομιλίας .. Το ρήμα είμαι ............... Ο εξακολουθητικός μέλλοντας ............................................................................................................ Η συντελεσμένη υποτακτική .............................................................................. Η εξακολουθητική υποτακτική ..........................................................................................................................

.............................................................. Η παραγωγή και σύνθεση .............................................................................. Απρόσωπα ρήματα .............. Μετατροπή της ενεργητικής πρότασης σε παθητική................................. Οι αιτιολογικές προτάσεις .................... VI ............................... Τα ρήματα πρέπει...................... Παράταξη και υπόταξη ................................................... Μεταβατικά ρήματα με δύο αντικείμενα .... Το υποκείμενο ......................................................... Η πρόταση .................................................................................................................................................................... Το ρήμα και τα συμπληρώματά του ................................. Οι προτάσεις ως συμπληρώματα ρημάτων ................................................................................ Οι σύνθετες προτάσεις ...... Η άρνηση .... Οι αναφορικές προτάσεις ... Οι πλάγιες ερωτήσεις ... Οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα .................... Παράγωγες λέξεις .......................12 13 14 15 16 Οι προθέσεις ................................................................................ Συμφωνία του υποκειμένου και του ρήματος .... Το κατηγορούμενο και τα συνδετικά ρήματα ................................................ Οι τροπικές προτάσεις ....................................... Δευτερεύουσες προτάσεις ......................................................................... Οι προτάσεις που προσδιορίζουν ρήματα .................. Οι υποθετικές προτάσεις ........................................................................................................ μπορεί και μπορώ ................................ Οι εναντιωματικές προτάσεις ....... Οι τελικές προτάσεις .................................................................. Η απλή πρόταση ...... Η πρόταση: σύνοψη των βασικών σχηματισμών ............... Σύνθετες λέξεις ...................................... Οι σύνδεσμοι ....................... Τα είδη των προτάσεων ................................... Οι χρονικές προτάσεις .......... Μεταβατικά ρήματα με ένα αντικείμενο ..... Αμετάβατα ρήματα ...................................... Τα επιφωνήματα ............... Η πρόταση και οι περιστάσεις επικοινωνίας ........ 161 165 166 167 167 173 174 174 175 176 176 177 178 178 179 182 184 185 186 188 189 191 191 191 192 194 196 198 198 198 201 201 201 202 202 203 205 Τα ανώμαλα ρήματα .......................................................................................

VII .

VIII .

Η αλφαβήτα Η ελληνική γλώσσα έχει 24 γράμματα. 1 Τα κεφαλαία Τα μικρά 1 . Στην εικόνα βλέπουμε τα γράμματα σε κεφαλαία και σε μικρά.

Όλυμπος. Τα β. 2 .σ όταν βρίσκεται στην αρχή ή στη μέση μιας λέξης. ν. Τα α. ο. ι. ε. Απρίλιος Πρωτοχρονιά Η αλφαβήτα περιλαμβάνει φωνήεντα και σύμφωνα.χ. ω είναι τα φωνήεντα. τ. π. γ. υ. π. λ. χ. η. μ.1 A Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω α β γ δ ε ζ η θ ι κ λ μ ν ξ ο π ρ σ/ς* τ υ φ χ ψ ω άλφα βήτα γάμα δέλτα έψιλον ζήτα ήτα θήτα γιώτα κάπα λάμδα μι νι ξι όμικρον πι ρο σίγμα ταφ ύψιλον φι χι ψι ωμέγα Αθήνα Βόλος γάτα δέντρο ελέφαντας ζέβρα ήλιος Θεσσαλονίκη Ιούλιος Καλαμάτα λεμόνι μωρό νερό Ξάνθη ομελέτα παγωτό ρολόι σοκολάτα Τρίτη υπολογιστής φίδι χαλβάς ψωμί ώρα * Το μικρό σίγμα γράφεται με δύο τρόπους: . ζ. ψ είναι τα σύμφωνα. Κεφαλαίο είναι επίσης το πρώτο γράμμα των λέξεων που δείχνουν: • • • • ονόματα προσώπων ονόματα τόπων ημέρες και μήνες γιορτές Μαρία Αντωνίου Λαμία. σώμα . Πηνειός Δευτέρα.ς όταν βρίσκεται στο τέλος της λέξης. δ. Ελλάδα. φ. μαθητής Χρησιμοποιούμε τα κεφαλαία στην αρχή της πρότασης.χ. σ (ς). ξ. π. θ. κ. ρ.

ι και υ προφέρονται όλα [i]. κουμπί ντομάτα. ομάδα Μερικές φορές ένας ήχος αντιστοιχεί σε δύο γράμματα: [i] [e] [u] [b] [d] [g] [ts] [dz] ει. υιοθεσία. κοντά άγγελος. λουλούδι μπαλόνι. και. αγγίζω τσάντα.Μερικοί κανόνες προφοράς 2 Τα η. υι αι ου μπ ντ γγ / γκ τσ τζ λέει. οικογένεια παιδί. ήχος. πηγαίνω σκούφος. υποβρύχιο Τα ο και ω προφέρονται όλα [ο]. τοίχος. γκαρσόνι. αγκίστρι. γλειφιτζούρι Άλλες φορές ένα γράμμα αντιστοιχεί σε δύο ήχους: [ps] [ks] ψ ξ ψάρι ξύλο 3 . κατσαρόλα τζάμι. ώρα. ιπποπόταμος. οι. εικόνα.

φ. παιδιά. μ. π. χυμός [g] [g΄] αγκαλιά. λ. υ. αγγούρι άγκυρα. όταν βρίσκονται πριν από τα φωνήεντα και τα σύμφωνα β. ν. μπ. χ. Παρασκευή.2 Τα αυ και ευ άλλες φορές προφέρονται [af] και [ef] και άλλες [av] και [ev]. δ. κουτάλι. ρ. αλήθεια [x΄] καράβια. ευθεία • Προφέρονται [av] και [ev]. ρ. ελάφια. ν. χορός. σ. [u] ή σύμφωνο. κήπος γ [γ] [j] [x] [x΄] γάντι. αυτός. γ. μ. • Προφέρονται [af] και [ef]. εύκολος. ξ. γη χαρά. φαρμακείο. χ. αυλή. [z] σβούρα. σγουρός. θ. τ. δ. ει. γγ Τα ι. άγγελος χ γκ. ζ. κότα. αύριο. κρασί κ [k΄] κερί. π. γ. Έτσι: [k] καμήλα. έχουμε. γραφείο γέρος. αγκώνας. γ. γόμα. οι προφέρονται με τρεις τρόπους: [i] μάτι. άλογο. Ισμήνη 4 . γγ/γκ προφέρονται με άλλο τρόπο όταν βρίσκονται πριν από [e] και [i] και με άλλο τρόπο όταν βρίσκονται πριν από [a]. όταν βρίσκονται πριν από τα σύμφωνα κ. δυο [j] Το σ προφέρεται με δύο τρόπους: [s] σύκο όταν ακολουθούν τα β. λ. νύχι βαθιά. χτυπάω χέρι. [o]. ντ. πλευρά Τα κ.

αλλά όχι στη λέξη ΤΩΡΑ. Πού πας. Πότε θα πάμε σινεμά. Η συλλαβή αποτελείται από: • ένα φωνήεν • ένα φωνήεν και ένα ή περισσότερα σύμφωνα. παίρνουν τόνο όταν είναι στην αρχή μιας ερώτησης. Δεν θα σου ξαναμιλήσω ποτέ. Ο τόνος μπαίνει μόνο σε λέξεις που είναι γραμμένες με μικρά γράμματα. Έλλη αλλά δεν βάζουμε τόνο στις λέξεις για. Μερικές λέξεις διαφέρουν μεταξύ τους μόνο από τη θέση του τόνου. Πώς είσαι. 5 . Η λέξη πόρ-τα έχει δύο συλλαβές. Ελένη. 3 Ο τόνος (΄) είναι ένα σημάδι που βάζουμε στις λέξεις που έχουν περισσότερες από μία συλλαβές. ενώ η λέξη βι-βλί-ο τρεις. Οι λέξεις πως και που. Έτσι βάζουμε τόνο στη λέξη τώρα. και. Έτσι βάζουμε τόνο στις λέξεις τώρα.Οι συλλαβές και ο τονισμός Οι λέξεις χωρίζονται σε συλλαβές. να Η συλλαβή στην οποία μπαίνει ο τόνος προφέρεται πιο έντονα από τις άλλες συλλαβές. παρά το ότι έχουν μία συλλαβή.

υι. είναι. αυ το κί νη το 3 2 1 κα ρα μέ λα 2 1 υ πο λο γι στής 1 Όταν τα αι. ου. ει. διαβάζουμε τα δύο γράμματα χωριστά. γαϊδουράκι 6 . Μάιος. οι. γάιδαρος Επίσης. Δεν βάζουμε τόνο πέρα από την τρίτη συλλαβή από το τέλος της λέξης. τότε αυτός μπαίνει στο δεύτερο γράμμα. αύριο. αυτοί. εύκολος Αν ο τόνος είναι στο πρώτο γράμμα. τα διαβάζουμε χωριστά όταν πάνω από το δεύτερο γράμμα υπάρχει το σημαδάκι ¨. αυ και ευ παίρνουν τόνο.3 Ο τόνος μπαίνει πάντα σε μία από τις τρεις τελευταίες συλλαβές μιας λέξης.

η παρένθεση ( ).Τα σημεία στίξης Σημεία στίξης λέγονται τα σημάδια. • στις συντομογραφίες π. Υπήρξε πάντοτε πατέρας. Βάζουμε κόμμα: • Όταν θέλουμε να χωρίσουμε λέξεις ή προτάσεις που δεν συνδέονται μεταξύ τους με κάποιον άλλο τρόπο. στο κόμμα κάνουμε μια μικρή παύση. όπως « ». (= παραδείγματος χάρη) • σε μεγάλους αριθμούς. το κόμμα (. στην τελεία κάνουμε μια μεγάλη παύση. : . (= Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας) Δεν βάζουμε τελεία στους τίτλους και στις επιγραφές. η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα. αλλά όχι στις χρονολογίες 3. ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΠΩΛΗΤΗΣ Μετά την τελεία. Βάζουμε τελεία: • στο τέλος μιας απλής ή σύνθετης πρότασης. γελάσαμε. • στα ακρώνυμα .Ε. το ερωτηματικό (. .αρκτικόλεξα Ο. τραγουδήσαμε.). που χρησιμοποιούμε στο γραπτό λόγο και δείχνουν πού να σταματήσουμε και πώς να χρωματίσουμε τη φωνή μας. τρυφερός. 4 Η τελεία Η τελεία μαζί με το κόμμα είναι τα συχνότερα σημεία στίξης. Η τελεία (. η άνω και κάτω τελεία (:). Όταν διαβάζουμε.154 Τέλειωσα το σχολείο το 2005. η παύλα (-). Το κόμμα Όταν διαβάζουμε. το θαυμαστικό (!). στοργικός 7 . όταν διαβάζουμε. χορέψαμε. ! ( ).).Τ. παίξαμε. η άνω τελεία (∙). τα εισαγωγικά (« ») και τα αποσιωπητικά (…) είναι σημεία στίξης. όταν ολοκληρώνεται ένα νόημα Ήταν μια πολύ καλή θεατρική παράσταση.χ. ένας καλός.). Περάσαμε πολύ καλά στη γιορτή.

η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα. Μετά το ερωτηματικό. μπορείτε να έρθετε μαζί μας. Γιατί δεν ήρθες χτες. • Μετά την κλητική πτώση. Το ερωτηματικό Βάζουμε ερωτηματικό: • στο τέλος μιας ερώτησης. υποθετικές. εναντιωματικές και αποτελεσματικές προτάσεις. φόβο ή ευχή. Υποστήριζε ότι ήταν καλύτερος (. θα έρθω. έκπληξη. αλλά Με ρώτησε γιατί δεν ήρθα χτες. απορία. Δεν βάζουμε ποτέ ερωτηματικό σε πλάγια ερώτηση. αμφιβολία ή αβεβαιότητα. Ναι. Πιο συγκεκριμένα χωρίζουμε τις χρονικές. 8 . • Μετά το ναι και το όχι.4 • Όταν θέλουμε να χωρίσουμε τις κύριες από τις δευτερεύουσες προτάσεις που χρησιμοποιούνται ως προσδιορισμοί. • μέσα σε παρένθεση για να δείξουμε ειρωνεία. Τι υπέροχο φόρεμα! Μετά το θαυμαστικό.) από τους υπόλοιπους στο ποδόσφαιρο. Το θαυμαστικό Βάζουμε θαυμαστικό στο τέλος μιας πρότασης που δείχνει θαυμασμό. δηλαδή το υποκείμενο από το ρήμα ή το ρήμα από τα αντικείμενα. Δεν χωρίζουμε με κόμμα τα βασικά συστατικά της πρότασης. η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα. έλα σε παρακαλώ μια στιγμή. ιδιαίτερα αν αυτές βρίσκονται πριν από την κύρια πρόταση ή είναι πολύ μεγάλες. Αν θέλετε. Νίκο. αιτιολογικές.

Τα εισαγωγικά Εισαγωγικά βάζουμε όταν θέλουμε: • να αναφέρουμε τα λόγια κάποιου άλλου όπως ακριβώς τα είπε. συνεχίζουμε με μικρό γράμμα. αγενής και ιδιότροπος. Η παρένθεση Όταν θέλουμε να ξεχωρίσουμε ένα κομμάτι της πρότασης. είτε γιατί εξηγεί είτε γιατί συμπληρώνει κάτι. το βάζουμε μέσα σε παρένθεση. – Πότε γύρισες από τις διακοπές. χρησιμοποιούμε την παύλα. ο Αρκτικός και ο Νότιος Παγωμένος. Κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής (1941-1944) πάρα πολλοί άνθρωποι πέθαναν από την πείνα.4 Η άνω και κάτω τελεία Βάζουμε άνω και κάτω τελεία: • πριν πούμε τα λόγια κάποιου. Η άνω τελεία Όταν θέλουμε να σταματήσουμε λίγο περισσότερο από όσο δείχνει το κόμμα και λίγο λιγότερο από όσο δείχνει η τελεία. ο Ινδικός. – Το Σάββατο. Μετά την άνω τελεία. ο Ατλαντικός. βάζουμε την άνω τελεία.» 9 . Η παύλα Όταν σε έναν διάλογο θέλουμε να δείξουμε ότι αλλάζει το πρόσωπο που μιλάει. όπως ακριβώς τα είπε ο ίδιος Και μετά είπε: «Καλύτερα έτσι!» • όταν θέλουμε να απαριθμήσουμε μια σειρά πραγμάτων Οι ωκεανοί είναι πέντε: ο Ειρηνικός. Δεν είναι σωστός άνθρωπος· είναι πονηρός. Άρχισε να σκέφτεται: «Και τι θα πετύχουμε μ΄ αυτό.

ταινίας. βιβλίου κ. ντροπή.4 • να γράψουμε ένα ρητό ή έναν τίτλο εφημερίδας.λπ. Καζαντζάκη είναι το «Αλέξης Ζορμπάς». αλλά την αφήνουμε στη μέση από συγκίνηση. θυμό ή για κάποιο άλλο λόγο. Τα αποσιωπητικά Όταν δεν ολοκληρώνουμε μια φράση. Ένα από τα γνωστότερα έργα του Ν. τότε βάζουμε αποσιωπητικά. Αν δεν έρθεις αμέσως… 10 . περιοδικού.

οι αντωνυμίες. καφές και καφέδες γράφω και γράψαμε εκείνος και εκείνες κόκκινος και κόκκινα Κάθε κλιτή λέξη αποτελείται από δύο μέρη. Στην ομάδα αυτή οι καταλήξεις αλλάζουν ανάλογα με το γένος. επειδή. Το ρήμα σχηματίζει τους διαφορετικούς τύπους του ανάλογα με το πρόσωπο. τα ρήματα. το χρόνο. ωχ 11 . Για το λόγο αυτό ονομάζονται κλιτές λέξεις. τα άρθρα και οι αντωνυμίες αποτελούν μια ομάδα με κεντρικό συστατικό το ουσιαστικό. οι προθέσεις και τα επιφωνήματα δεν αλλάζουν μορφή και ονομάζονται άκλιτες λέξεις. ανάλογα με τη μορφή και τη λειτουργία τους στην πρόταση. την έγκλιση. τα επίθετα και τα άρθρα έχουν διαφορετικούς τύπους ανάλογα με τη λειτουργία τους μέσα στην πρόταση. μετά. τη φωνή και τον αριθμό. τον αριθμό και την πτώση. την όψη. Οι ομάδες αυτές ονομάζονται μέρη του λόγου και είναι οι εξής: • τα άρθρα • τα ουσιαστικά (ή αλλιώς ονόματα) • τα επίθετα • οι αντωνυμίες • τα ρήματα • τα επιρρήματα • οι προθέσεις • οι σύνδεσμοι • τα επιφωνήματα Τα ουσιαστικά. το θέμα και την κατάληξη.Τα μέρη του λόγου Τις λέξεις τις χωρίζουμε σε εννέα ομάδες. ουσιαστικό ρήμα επίθετο αντωνυμία θέμα ποταμ διαβάζ καλ εκείν κατάληξη ός ουμε ού οι 5 Τα ουσιαστικά (ή ονόματα). τα επιρρήματα. Οι σύνδεσμοι. τα επίθετα. από.

12 . κρεβάτι και καρέκλα λέγονται άρθρα.6 ο ήλιος Τα άρθρα το κρεβάτι μια καρέκλα Οι λέξεις ο. το και μια που βρίσκονται πριν από τα ουσιαστικά ήλιος. στην πτώση και στον αριθμό. Τα άρθρα συμφωνούν με το ουσιαστικό που προσδιορίζουν στο γένος. Υπάρχουν δύο είδη άρθρων: το οριστικό και το αόριστο.

Χρησιμοποιούμε το οριστικό άρθρο όταν μιλάμε για κάποιον ή για κάτι που οι συνομιλητές μας γνωρίζουν. Το δελφίνι είναι θηλαστικό. Οι νέοι ανησυχούν για το αύριο. Το οριστικό άρθρο κλίνεται ως εξής: αρσενικό θηλυκό Ενικός αριθμός ο η το(ν) τη(ν) του της Πληθυντικός αριθμός οι οι τους τις των των ουδέτερο το το του τα τα των Ονομ. η. Γεν. το. Αν βάλουμε το άρθρο το πριν από επιρρήματα ή πριν από προτάσεις. 13 . Ο Μανόλης μένει στην Πάτρα. Το γάλα μού αρέσει πολύ.6 Το οριστικό άρθρο Το οριστικό άρθρο είναι το ο. Γεν. Επίσης χρησιμοποιούμε το οριστικό άρθρο για να μιλήσουμε γενικά για ένα είδος. Τα κύρια ονόματα παίρνουν πάντα οριστικό άρθρο. Το να μάθεις να παίζεις πιάνο είναι δύσκολο. μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε σαν ουσιαστικά. Η τάξη μας είναι μεγάλη. Ο πατέρας μου δεν ήταν στο σπίτι. Αιτ. Αιτ. Ονομ.

ξ. Το αόριστο άρθρο κλίνεται ως εξής: αρσενικό θηλυκό Ενικός αριθμός Ονομ. ντ. ενός μίας/μιας ουδέτερο ένα ένα ενός Το αόριστο άρθρο δεν έχει πληθυντικό αριθμό. ένα(ν) μία/μια Γεν. εννοώντας ένα φλιτζάνι καφέ ή μία πορτοκαλάδα. Στην αίθουσα υπάρχουν καρέκλες και θρανία. • δεν μπορούμε να το απαριθμήσουμε. μπ. ένα. Χρησιμοποιούμε το αόριστο άρθρο όταν μιλάμε για κάτι ή κάποιον για πρώτη φορά και οι συνομιλητές μας δεν τον γνωρίζουν. γγ/γκ. την πόρτα. εννοώντας ένα ποτήρι πορτοκαλάδα. ένας μία/μια Αιτ. Γνώρισα ένα φίλο του Πέτρου. τον αέρα. έναν καφέ. Βάζουμε το -ν της αιτιατικής ενικού του οριστικού και αόριστου άρθρου πριν από: • τα φωνήεντα • τα σύμφωνα κ. Μπορούμε όμως να πούμε έναν καφέ.6 Το αόριστο άρθρο Το αόριστο άρθρο είναι το ένας. τον βαθμό 14 . τ. Αγόρασα ζάχαρη για το γλυκό. ψ. την τσάντα. Δεν βάζουμε αόριστο άρθρο όταν το ουσιαστικό που ακολουθεί: • είναι αφηρημένο Χρειάζεται εξυπνάδα για να λύσεις αυτό το πρόβλημα. Το καλοκαίρι διάβασα ένα ωραίο βιβλίο. π. τον καιρό Στην αιτιατική ενικού του οριστικού και αόριστου άρθρου του αρσενικού μπορούμε να βάλουμε το -ν πριν από όλα τα υπόλοιπα σύμφωνα για να το ξεχωρίσουμε από το ουδέτερο. Χτες είδα μια ταινία στην τηλεόραση. μία/μια. τσ και τζ. τον φάκελο.

το βιβλίο 7 • πρόσωπα ο πατέρας. η πόρτα. Πέτρος Κωνσταντίνου το πλοίο « Άνεμος» η γάτα μας η Χιονάτη ο ποταμός Νέστος η Θεσσαλία η Δευτέρα ο Αύγουστος η Πρωτοχρονιά 15 . το λιμάνι • αφηρημένες έννοιες η αγάπη.Τα ουσιαστικά Τα ουσιαστικά ή ονόματα χωρίζονται σε κύρια και κοινά. πραγμάτων. το τρέξιμο Τα κύρια είναι ονόματα προσώπων. Ελένη. το παιδί • ζώα ο σκύλος. Τα κοινά δείχνουν: • πράγματα ο πίνακας. ημερών. Αρχίζουν με κεφαλαίο και δεν έχουν πληθυντικό αριθμό. η εξυπνάδα • δραστηριότητες ή καταστάσεις ο ύπνος. η αυλή. η μητέρα. ζώων. η πεταλούδα. μηνών και γιορτών. το περιστέρι • τόπους ο κήπος. Γιώργος. η φυγή. τόπων.

η πόλη. ο προβολέας. η μαμά -η η βροχή. η απόφαση. το μηδέν 16 . ο πίνακας. το τραγούδι -ο το φρούτο. ο αδελφός -ές ο καφές -ούς ο παππούς -έας ο κουρέας. Τα αρσενικά ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο ο ή το άρθρο ένας και τελειώνουν σε: -ας ο άντρας. το γράψιμο -ς το κρέας. η πλάτη -ος η άμμος. η χώρα.7 Τα ουσιαστικά έχουν διαφορετικές καταλήξεις ανάλογα με: το γένος την πτώση τον αριθμό Το γένος Κάθε ουσιαστικό ανήκει σε ένα από τα εξής τρία γένη: το αρσενικό. το όνομα. ο σκύλος. το τέρας. η ταχύτητα. η είσοδος -ου η αλεπού Τα ουδέτερα ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο το ή το άρθρο ένα και τελειώνουν σε: -ι το παιδί. ο τυροπιτάς -ης ο μαθητής. ο καφετζής -ος ο άνθρωπος. το γράμμα -μο το πλύσιμο. το βουνό. το σύμπαν. το δωμάτιο -ος το δάσος. το φως -ν το περιβάλλον. η ακτίνα. το θηλυκό και το ουδέτερο. το έδαφος -μα το στόμα. ο φράχτης. ο ιερέας Τα θηλυκά ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο η ή το άρθρο μία / μια και τελειώνουν σε: -α η φωλιά.

τα παιδιά Ο αριθμός φαίνεται στην κατάληξη. Μερικά ουσιαστικά έχουν μόνο ενικό αριθμό. Αυτά είναι: • Αυτά που δείχνουν αφηρημένες έννοιες: η ευγένεια. το ρύζι. η αλήθεια. χρησιμοποιούμε τον πληθυντικό αριθμό. ο άνθρωπος – οι άνθρωποι η μητέρα – οι μητέρες το κουτί – τα κουτιά Δεν έχουν όλα τα ουσιαστικά ενικό και πληθυντικό αριθμό. 17 . η υπομονή.7 Ο αριθμός Όταν μιλάμε για ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα χρησιμοποιούμε τον ενικό αριθμό. η άμμος. το παιδί Όταν μιλάμε για περισσότερα από ένα πρόσωπα ή πράγματα. Έχουμε διαφορετικές καταλήξεις για τον ενικό και τον πληθυντικό αριθμό. • Αυτά που δείχνουν πράγματα που δεν μπορούμε να τα απαριθμήσουμε: η ζάχαρη.

τα χαιρετίσματα. η ζωγραφική.7 • Αυτά που δείχνουν επιστήμες και τέχνες: η αριθμητική. Μερικά ουσιαστικά έχουν μόνο πληθυντικό μαθηματικά. η γλυπτική. τα μάγια. η γυμναστική. αριθμό: τα Μερικά ουσιαστικά έχουν άλλη σημασία όταν είναι στον ενικό και άλλη όταν είναι στον πληθυντικό: 18 .

7 Μερικά αρσενικά ουσιαστικά έχουν έναν επιπλέον πληθυντικό σε ουδέτερο γένος που συχνά έχει διαφορετική σημασία. Ενικός ο χρόνος Πληθυντικός οι χρόνοι τα χρόνια Οι χρόνοι του ρήματος Πώς πέρασαν τα χρόνια! Υπάρχουν επίσης ουσιαστικά που. π. δείχνουν ένα σύνολο από πράγματα. η ομάδα. αν και βρίσκονται στον ενικό αριθμό. 19 . η δωδεκάδα.χ.

7 Οι πτώσεις Οι πτώσεις είναι τέσσερις: η ονομαστική. που το ένα ακολουθεί το άλλο. τις περισσότερες φορές.ά. σε κ. Το παιδί δένει τα κορδόνια του. Η ονομαστική Η ονομαστική είναι η πτώση στην οποία μπαίνει το ουσιαστικό όταν είναι το υποκείμενο ενός ρήματος. Ο μαθητής άνοιξε την πόρτα. Ταξιδεύω με το αεροπλάνο. με. • όταν δείχνει πότε γίνεται κάτι Την Κυριακή περάσαμε πολύ ωραία. Η αδελφή μου παίζει με τα παιχνίδια της. μπαίνει σε γενική: 20 . • Μετά από ένα ουσιαστικό Όταν έχουμε δύο ουσιαστικά. η αιτιατική. Η αστυνομία έπιασε τον κλέφτη. • όταν δείχνει τη συχνότητα ή το ρυθμό με τον οποίο γίνεται κάτι Αυτό το αυτοκίνητο τρέχει με 200 χιλιόμετρα την ώρα. Πηγαίνω στο γυμναστήριο τρεις φορές την εβδομάδα. η γενική και η κλητική. υποκείμενα σε πτώση ονομαστική Η αιτιατική Η αιτιατική είναι η πτώση στην οποία μπαίνει το ουσιαστικό: • όταν είναι αντικείμενο του ρήματος Ο κηπουρός ποτίζει τον κήπο. δηλαδή μετά από προθέσεις Η καρέκλα είναι πίσω από την πόρτα. Ο κηπουρός ποτίζει τα λουλούδια.. το δεύτερο ουσιαστικό. αντικείμενα σε πτώση αιτιατική • όταν βρίσκεται μετά από τις λέξεις από. για. πρόθεση + αιτιατική χρόνος Η γενική Ένα ουσιαστικό σε γενική μπορεί να βρίσκεται μετά από ένα άλλο ουσιαστικό ή σε συνδυασμό με ένα ρήμα.

καθηγητής ιστορίας γυαλιά ηλίου 21 . Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική συνήθως δεν έχει άρθρο. Κάποιος μαζεύει τα μήλα. – δείχνει το υποκείμενο ή το αντικείμενο μιας ενέργειας το γέλιο του μωρού το μάζεμα των μήλων – δείχνει τον τόπο.7 ο) + (άρθρ στικό ουσια ή στικ ονομα τική ή αιτια ή ή γενικ (άρθρο )+ ουσιασ τικό γενική Το ουσιαστικό σε γενική: – δείχνει σε ποιον ανήκει κάτι το καπέλο του παππού Το καπέλο ανήκει στον παππού. το χρόνο ή την αιτία η ναυμαχία της Σαλαμίνας Η ναυμαχία έγινε στη Σαλαμίνα Τα φρούτα που βγαίνουν τα φρούτα του καλοκαιριού το καλοκαίρι η χαρά της νίκης Χαρά λόγω της νίκης – δείχνει τη σχέση του μέρους με το όλο τα κλαδιά της κερασιάς πέντε σελίδες του βιβλίου – δίνει περισσότερες λεπτομέρειες για το άλλο ουσιαστικό. Το μωρό γελάει.

Φέτος είναι της μόδας τα στενά παντελόνια. κορίτσι δέκα χρονών δρόμος εκατό μέτρων σπίτι εκατό τετραγωνικών • Σε συνδυασμό με ένα ρήμα Σε γενική πτώση μπαίνει ένα ουσιαστικό όταν αντικαθιστά το εμπρόθετο αντικείμενο του ρήματος. πλατεία Δημαρχείου λεωφόρος Αλεξάνδρας πάρκο Ελευθερίας οδός Αθηνάς – χρησιμοποιείται στα επίθετα των γυναικών. Μοιάζει στον πατέρα του Υπάρχουν μερικές εκφράσεις σε γενική που χρησιμοποιούνται στον καθημερινό λόγο. Δεν ακούει κανέναν. πλατειών. 22 . Του χρόνου θα πάω στην πέμπτη δημοτικού. Τρέχει του σκοτωμού. πάρκων. Έφαγα του σκασμού.7 – χρησιμοποιείται σε ονόματα δρόμων. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική δεν έχει ποτέ άρθρο. Έδωσα του Παύλου το κλειδί. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική συνήθως δεν έχει άρθρο. Το κινητό που αγόρασα είναι της πλάκας. Κάνει του κεφαλιού του. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική δεν έχει ποτέ άρθρο. Έδωσα στον Παύλο το κλειδί Μοιάζει του πατέρα του. κυρία Παπαδοπούλου – δείχνει τη χρονική διάρκεια και το μέγεθος.

Ήπια ένα μπουκάλι γάλα. όταν έχουμε δύο ουσιαστικά που το ένα ακολουθεί το άλλο. το δεύτερο ουσιαστικό μπαίνει στην πτώση του πρώτου ουσιαστικού. Οι εκφράσεις αυτές δείχνουν συνήθως ποσότητα. Το σπίτι μου από εδώ είναι δέκα λεπτά δρόμος. Ένα ποτήρι κρασί παρακαλώ! Αγόρασα ένα ζευγάρι παπούτσια.7 Πολύ συχνά στον καθημερινό λόγο. Θέλω μια μερίδα πατάτες. 23 .

7
Η κλητική
Χρησιμοποιούμε την κλητική όταν θέλουμε να καλέσουμε κάποιον ή να τραβήξουμε την προσοχή του.

24

7
Η κλίση των ουσιαστικών
Τα ουσιαστικά χωρίζονται σε δύο ομάδες ανάλογα με τον τρόπο που κλίνονται, τα ισοσύλλαβα και τα ανισοσύλλαβα. Ισοσύλλαβα είναι τα ουσιαστικά που έχουν τον ίδιο αριθμό συλλαβών και στον ενικό και στον πληθυντικό αριθμό. Ενικός: το βι - βλί - ο Πληθυντικός: τα βι - βλί - α Ανισοσύλλαβα είναι τα ουσιαστικά που δεν έχουν τον ίδιο αριθμό συλλαβών σε όλες τις πτώσεις του ενικού και του πληθυντικού αριθμού. ο μπα - μπάς Ενικός: Πληθυντικός: οι μπα - μπά - δες Τα ανισοσύλλαβα χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 1. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στον πληθυντικό. η μα - μά Ενικός: Πληθυντικός: οι μα - μά - δες 2. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στη γενική ενικού και στον πληθυντικό. Ενικός: το γράμ - μα , του γράμ - μα - τος Πληθυντικός: τα γράμ - μα- τα, των γραμ - μά-των 3. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στη γενική πληθυντικού. Ενικός: η πό - λη Πληθυντικός: οι πό - λεις, των πό - λε - ων 4. Σε μερικά αφαιρείται μια συλλαβή από την ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού. Ενικός: ο κου - ρέ - ας Πληθυντικός: οι κου - ρείς, τους κου - ρείς

25

7
Τα Αρσενικά
Ισοσύλλαβα
Αρσενικά σε –ας
Τα αρσενικά σε –ας χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή. Ενικός αριθμός Ονομ. ο πίνακας Αιτ. τον πίνακα Γεν. του πίνακα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι πίνακες Αιτ. τους πίνακες Γεν. των πινάκων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γείτονας, ο κόρακας, ο ήρωας, ο καύσωνας, ο πνεύμονας.

Η κλοπή των πινάκων έγινε από μία καλά οργανωμένη ομάδα.

26

7
2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός Ονομ. ο αγκώνας Αιτ. τον αγκώνα Γεν. του αγκώνα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι αγκώνες Αιτ. τους αγκώνες Γεν. των αγκώνων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αγώνας, ο κανόνας, ο πατέρας, ο σωλήνας, ο χειμώνας.

Το χειμώνα ανάβουμε φωτιά για να ζεσταθούμε. 3. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. Ενικός αριθμός ο άντρας τον άντρα του άντρα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι άντρες Αιτ. τους άντρες Γεν. των αντρών Ονομ. Αιτ. Γεν.

27

28 . ο ποιητής. ο βήχας. οι μαθητές Αιτ. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός ο μαθητής το(ν) μαθητή του μαθητή Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο μήνας. Κολύμπι με τους καρχαρίες Αρσενικά σε -ης / -ής Τα αρσενικά σε –ης χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. ο αθλητής. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο διευθυντής. ο φοιτητής. ο νικητής. των μαθητών Ονομ.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε –ίας (ο καρχαρίας. και –ίστας (ο τουρίστας). Αιτ. ο τραυματίας. ο βλάκας. ο καθηγητής. καθώς και τα ουσιαστικά ο άντρας. Γεν. τους μαθητές Γεν. ο ταμίας).

ο στρατιώτης. τους φράχτες Γεν. Ο ναύτης κατέβηκε στο λιμάνι. 2. ο κλέφτης. ο πελάτης. Ονομ. 29 . ο ναύτης. Ενικός αριθμός ο φράχτης το(ν) φράχτη του φράχτη Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο χάρτης. ο ιππότης. οι φράχτες Αιτ. ο επιβάτης. Αιτ. Γεν. των φραχτών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καθρέφτης.7 Ο νεαρός αθλητής βρίσκεται στο βάθρο των νικητών. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. ο εργάτης.

ο νόμος. 30 . Δράκοι υπάρχουν μόνο στα παραμύθια. οι αδελφοί Αιτ. Ενικός αριθμός Ονομ. ο φόβος. Ενικός αριθμός Ονομ. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. το(ν) δράκο Γεν. ο καιρός. ο τόπος.7 Αρσενικά σε -ος / -ός Τα αρσενικά σε –ος χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. των δράκων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γάμος. τους αδελφούς Γεν. ο σκύλος. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. του δράκου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. του αδελφού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τον αδελφό Γεν. ο δρόμος. ο ποταμός. 2. ο οδηγός. ο κόσμος. ο ύπνος. ο χώρος. τους δράκους Γεν. οι δράκοι Αιτ. ο δράκος Αιτ. των αδελφών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο βαθμός. ο αδελφός Αιτ.

των ανεμόμυλων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αυτοκινητόδρομος. Ονομ. 4. του ανεμόμυλου Πληθυντικός αριθμός ανεμόμυλοι Ονομ. ο πεζόδρομος. Ενικός αριθμός Ονομ. οι άνθρωποι Αιτ.7 3. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. ο δήμαρχος. τους ανθρώπους Γεν. Ενικός αριθμός ο άνθρωπος τον άνθρωπο του ανθρώπου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τους ανεμόμυλους Γεν. τον ανεμόμυλο Γεν. ο παλιόκαιρος. ο γάιδαρος. 31 . Γεν. Αιτ. Οι ταινίες με κατασκόπους αρέσουν σε πολύ κόσμο. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή στη γενική ενικού και στη γενική και αιτιατική πληθυντικού. ο ανεμόμυλος Αιτ. ο θόρυβος. ο όροφος. των ανθρώπων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο άνεμος. ο κάτοικος. οι Αιτ. ο πρόεδρος. ο κατάσκοπος. ο πονόδοντος.

ο περιπτεράς. ο γαλατάς. Οι ψαράδες ψαρέψουν. Αιτ. οι τυροπιτάδες Αιτ. το ψάρι ο ψαράς 32 . ο ψαράς. ο κουβάς. τους τυροπιτάδες Γεν. των τυροπιτάδων Ονομ. χρησιμοποιούν δίχτυα ή αγκίστρι για να Μερικά από αυτά τα ουσιαστικά δείχνουν επαγγέλματα. ο μαρμαράς. ο παπάς. ο βοριάς. ο χαλβάς. Γεν.7 Ανισοσύλλαβα Αρσενικά σε -άς Ενικός αριθμός τυροπιτάς ο τον τυροπιτά του τυροπιτά Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αρακάς. ο καστανάς. Τα ουσιαστικά αυτά προέρχονται από άλλα ουσιαστικά που δείχνουν το αντικείμενο της δουλειάς κάποιου.

33 . που όμως τονίζεται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και κλίνεται με κάπως διαφορετικό τρόπο: Ενικός αριθμός Ονομ. οι αέρηδες Αιτ. τους καφετζήδες Γεν. Γεν. ο παπουτσής. τον αέρα Γεν. ο αέρας Αιτ. οι καφετζήδες Αιτ. Ο μπογιατζής χρησιμοποιεί μπογιά και ρολό για να βάψει το δωμάτιο. Ενικός αριθμός ο καφετζής τον καφετζή του καφετζή Πληθυντικός αριθμός Ονομ. των καφετζήδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο κουλουρτζής. ο μπογιατζής. Ονομ.7 Σε αυτή την ομάδα ανήκει και ο αέρας. Αιτ. των αέρηδων Αρσενικά σε -ης / -ής Τα ανισοσύλλαβα αρσενικά σε –ης τονίζονται πάντα στην ίδια συλλαβή. τους αέρηδες Γεν. του αέρα Πληθυντικός αριθμός Ονομ.

ο φούρναρης Αιτ. το(ν) φούρναρη Γεν. ο μανάβης Αιτ. ο νοικοκύρης. Ενικός αριθμός Ονομ.7 Ενικός αριθμός Ονομ. Ο μανάβης πουλάει φρούτα και λαχανικά. των μανάβηδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καβαλάρης. τους μανάβηδες Γεν. το(ν) μανάβη Γεν. οι μανάβηδες Αιτ. ο μπακάλης. ο χασάπης. το ταξί ο ταξιτζής Το ουσιαστικό ο φούρναρης τονίζεται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. του φούρναρη Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο βαρκάρης. των φουρνάρηδων 34 . τους φουρνάρηδες Γεν. ο μουσαφίρης. Τα περισσότερα από αυτά τα ουσιαστικά δείχνουν επαγγέλματα και προέρχονται από άλλα ουσιαστικά που δείχνουν το αντικείμενο της δουλειάς κάποιου. του μανάβη Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι φουρνάρηδες Αιτ.

ο κεφτές. ο μεζές. Ενικός αριθμός καφές ο το(ν) καφέ του καφέ Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Ένα φλιτζάνι με καφέ Αρσενικά σε -ούς Ενικός αριθμός παππούς ο το(ν) παππού του παππού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. των παππούδων Ονομ. Αιτ. των καφέδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καναπές. ο λεκές. 35 . ο μιναρές. Γεν. Γεν. ο πουρές.7 Αρσενικά σε -ές Ονομ. τους καφέδες Γεν. Αιτ. οι παππούδες Αιτ. ο τενεκές. οι καφέδες Αιτ. τους παππούδες Γεν.

τους κουρείς Γεν. ο αμφορέας. το οποίο όμως δεν έχει πληθυντικό αριθμό. 36 . Αρσενικά σε -έας Ενικός αριθμός ο κουρέας το(ν) κουρέα του κουρέα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο συγγραφέας. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γραμματέας. ο ιερέας. των κουρέων Ονομ. οι κουρείς Αιτ. ο εισαγγελέας. Ο παππούς πίνει καφέ και διαβάζει εφημερίδα στην αυλή.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το ουσιαστικό ο νους. ο προβολέας. Ο κουρέας κρατάει στο ένα χέρι το ψαλίδι και στο άλλο τη χτένα. Γεν. Αιτ.

7
Τα Θηλυκά
Ισοσύλλαβα
Θηλυκά σε -α / -ά
Τα θηλυκά ουσιαστικά σε -α / -ά χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ονομ. Αιτ. Γεν. Ενικός αριθμός φωλιά η τη φωλιά της φωλιάς Πληθυντικός αριθμός φωλιές Ονομ. οι Αιτ. τις φωλιές Γεν. των φωλιών

Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η ζημιά, η φωτιά, η αγκαλιά.

Το πουλί έφτιαξε τη φωλιά του πάνω στο δέντρο.

37

7
2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός ακτίνα Ονομ. η Αιτ. την ακτίνα Γεν. της ακτίνας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι ακτίνες Αιτ. τις ακτίνες Γεν. των ακτίνων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ίδα (η ελπίδα, η εφημερίδα, η πατρίδα, η σελίδα), -άδα (η ομάδα, η λαμπάδα) και -όνα (η εικόνα, η σταγόνα, εκτός από τα ουσιαστικά η βελόνα και η κολόνα) και το ουσιαστικό η μητέρα.

Διάβασες το άρθρο στην κυριακάτικη εφημερίδα; 3. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη και σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στην πρώτη συλλαβή. Ενικός αριθμός χώρα Ονομ. η Αιτ. την χώρα Γεν. της χώρας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι χώρες Αιτ. τις χώρες Γεν. των χωρών

38

7
Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται η τρύπα, η πόρτα, η δοκιμασία, η τρίχα, η γλώσσα, η μπότα, η θάλασσα, η αίθουσα, η γέφυρα, η άγκυρα, η μέλισσα καθώς και τα ουσιαστικά η βελόνα και η κολόνα.

Το χειμώνα φοράω πάντα μπότες. 4. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη. Ενικός αριθμός ταχύτητα Ονομ. η Αιτ. την ταχύτητα Γεν. της ταχύτητας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι ταχύτητες Αιτ. τις ταχύτητες Γεν. των ταχυτήτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε –τητα (π.χ. η ικανότητα, η ποσότητα, η ταυτότητα) καθώς και τα ουσιαστικά η σάλπιγγα και η σύριγγα.

Πρέπει να δείξετε την ταυτότητά σας για να περάσετε.

39

7
Θηλυκά σε -η / -ή
Τα θηλυκά ουσιαστικά σε -η / -ή χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός βροχή η την βροχή της βροχής Πληθυντικός αριθμός βροχές Ονομ. οι Αιτ. τις βροχές Γεν. των βροχών Ονομ. Αιτ. Γεν. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η αρχή, η αλλαγή, η γιορτή, η γραμμή, η κλωστή, η μηχανή, η τιμή, η λαβή, η φωνή.

Θα πάμε διακοπές με τη μηχανή. 2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. Ενικός αριθμός πλάτη η την πλάτη της πλάτης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι πλάτες Αιτ. τις πλάτες Γεν. των πλατών Ονομ. Αιτ. Γεν.

40

π. η κάθοδος. Θηλυκά σε -ος Τα ουσιαστικά αυτά κλίνονται όπως και τα αντίστοιχα αρσενικά σε –ος. τις εισόδους Γεν.χ. η λάσπη. καθώς και τα θηλυκά ουσιαστικά που δείχνουν επάγγελμα. η άμμος. οι είσοδοι Αιτ. η δικηγόρος. Γεν. η πρόοδος. 41 .7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η βρύση. η μύτη. η έξοδος. η φιλόλογος. η γιατρός. η τσέπη. των εισόδων Ονομ. Αιτ. Τα ροζ γουρουνάκια παίζουν στις λάσπες. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται η διάμετρος. η νίκη. η λεωφόρος. Ενικός αριθμός είσοδος η την είσοδο της εισόδου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή στη γενική ενικού και στη γενική και αιτιατική πληθυντικού.

7 Σε περίπτωση φωτιάς βγείτε από την έξοδο κινδύνου. η νταντά. τις μαμάδες Γεν. οι μαμάδες Αιτ. Ανισοσύλλαβα Θηλυκά σε -ά Ενικός αριθμός μαμά η την μαμά της μαμάς Πληθυντικός αριθμός Ονομ. των μαμάδων Ονομ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η γιαγιά. 42 . Γεν. η νονά. Φοράω ένα πουλόβερ που έπλεξε η γιαγιά μου. Αιτ.

των πόλεων Ονομ. οι πόλεις Αιτ. 43 . η Αιτ. τις πόλεις Γεν. οι Αιτ. Ενικός αριθμός πόλη η την πόλη της πόλης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Τα ουσιαστικά αυτά χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. Θηλυκά σε -η Τα ανισοσύλλαβα θηλυκά σε –η τελειώνουν συνήθως σε –ση. τις αλεπούδες Γεν. Αιτ. της αλεπούς Πληθυντικός αριθμός αλεπούδες Ονομ. Στην αλεπού αρέσει να κυνηγάει κότες. των αλεπούδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται: η μαϊμού. –ξη ή –ψη. Γεν.7 Θηλυκά σε -ού Ενικός αριθμός αλεπού Ονομ. την αλεπού Γεν. Σε αυτά που τονίζονται πάντα στην ίδια συλλαβή.

οι αποφάσεις Αιτ. Το Παρίσι είναι μεγάλη πόλη. η στάση. την απόφαση Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στον πληθυντικό κατεβάζουν κατά μία συλλαβή τον τόνο. Ενικός αριθμός απόφαση Ονομ. η Αιτ. η σκέψη. η παράσταση. η διαίρεση. η ποίηση. της απόφασης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τις αποφάσεις Γεν. η όρεξη. των αποφάσεων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η πρόσθεση.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η γνώση. η κίνηση. η φράση. 2. η τάξη. η λέξη. η πράξη. η γέννηση. 44 . η σχέση. η αφαίρεση.

45 .7 Σήμερα ο δάσκαλος μάς έμαθε την πρόσθεση.

το κουτί. το γυαλί. το γουδί. 46 . τα παιδιά Γεν. Το πρωί τρώμε πάντοτε μια φέτα ψωμί. το Αιτ. το παπί. του παιδιού Πληθυντικός αριθμός παιδιά Ονομ. τα Αιτ.7 Τα Ουδέτερα Ισοσύλλαβα Ουδέτερα σε -ί / -ι Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ί / -ι χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. το κερί. το ψωμί. το παιδί Γεν. το φιλί. Ενικός αριθμός παιδί Ονομ. το κουπί. το κλουβί. το αφτί. των παιδιών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το σκαμνί. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. το κλειδί. το καρφί. το τυρί.

το φρύδι. Αιτ. το ταξίδι. το λουλούδι. το παιχνίδι. το αγκίστρι.7 2. το κουβάρι. το σαπούνι. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική του ενικού και του πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. το κομμάτι. Γεν. το ψαλίδι. 7 Αγόρασα ένα ψαλίδι για το μάθημα των καλλιτεχνικών. Ουδέτερα σε -ο / -ό Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε -ό / -ο χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 47 . Ενικός αριθμός τραγούδι το το τραγούδι του τραγουδιού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το αλάτι. τα τραγούδια Γεν. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το κεράσι. το δαχτυλίδι. των τραγουδιών Ονομ. τα τραγούδια Αιτ.

Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Γεν. το χωριό.7 1. το γλυκό. Ενικός αριθμός βουνό Ονομ. των βουνών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το αβγό. των φρούτων Ονομ. 48 . Αιτ. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. το φυτό. τα βουνά Αιτ. 2. το φτερό. το Αιτ. το βουνό Γεν. το νερό. τα βουνά Γεν. τα φρούτα Αιτ. τα φρούτα Γεν. Σκαρφάλωσα το βουνό για να δω τι υπάρχει πίσω από αυτό. του βουνού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Ενικός αριθμός φρούτο το το φρούτο του φρούτου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το κινητό.

το ρούχο. τα θέατρα Γεν. Ο ήχος του τηλεφώνου τρόμαξε τη γάτα. τα Αιτ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το άλογο. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική ενικού και πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή. το σχολείο. 49 . το έπιπλο. το πεύκο. το ξύλο. το εισιτήριο. 7 3. Γεν.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το καπέλο. τo κύπελλο. το αυτοκίνητο. Αιτ. το δωμάτιο. το μήλο. το τηλέφωνο. Ενικός αριθμός θέατρο το το θέατρο του θεάτρου Πληθυντικός αριθμός θέατρα Ονομ. των θεάτρων Ονομ. το μέτωπο. το θρανίο.

Ενικός αριθμός σύννεφο Ονομ. των δασών 50 . το Αιτ. του δάσους Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τα σύννεφα Αιτ. τα δάση Αιτ. το κάρβουνο. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. του σύννεφου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τα σύννεφα Γεν. Η γάτα κοιτάει τη γυάλα με το χρυσόψαρο. το δάσος Γεν. το χαμόγελο. τα δάση Γεν. Ενικός αριθμός δάσος Ονομ. το χιονόνερο. το Αιτ. το σύννεφο Γεν. το ψίχουλο. Ουδέτερα σε -ος Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ος χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1.7 4. των σύννεφων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το σίδερο. το μανάβικο. το μάγουλο. το χρυσόψαρο.

ενώ στη γενική πληθυντικού κατά δύο συλλαβές. Αυτά τα ουσιαστικά στη γενική ενικού και στην ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή. το μήκος. του εδάφους Πληθυντικός αριθμός Ονομ. 7 Τα ζώα του δάσους περιμένουν να τα γνωρίσεις. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή. τα εδάφη Αιτ. το τέλος. Ενικός αριθμός έδαφος Ονομ. τα εδάφη Γεν. των εδαφών Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το ουσιαστικό το μέγεθος. το λάθος. το μέρος. το Αιτ. το έδαφος Γεν.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το βάρος. 2. 51 .

Ο ταχυδρόμος φέρνει ένα επείγον γράμμα. τα χρώματα Γεν.7 Ανισοσύλλαβα Ουδέτερα σε -μα Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –μα χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. το ψέμα. το χρώμα Γεν. του χρώματος Πληθυντικός αριθμός Ονομ. των χρωμάτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το χώμα. Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός χρώμα Ονομ. το γράμμα. το δέμα. το Αιτ. το στόμα. 52 . τα χρώματα Αιτ. το πράγμα.

Ονομ. Γεν. το βάδισμα. το γυάλισμα. το μάζεμα. όπου κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. το νόμισμα. Στρίψαμε το νόμισμα για να δούμε ποιος θα παίξει πρώτος. Ενικός αριθμός όνομα το το όνομα του ονόματος Πληθυντικός αριθμός ονόματα Ονομ.7 2. Αιτ. τα Αιτ. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις εκτός από τη γενική του πληθυντικού. το ψάρεμα. τα ονόματα Γεν. των ονομάτων 7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το μάθημα. 53 .

των φώτων 54 . Πλένω τα πιάτα το πλύσιμο των πιάτων Ουδέτερα σε -ς Ενικός αριθμός κρέας το το κρέας του κρέατος Πληθυντικός αριθμός κρέατα Ονομ. το φως Γεν. των κρεάτων Ονομ. Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –μο προέρχονται από ρήματα και δείχνουν μια δραστηριότητα. τα κρέατα Γεν. τα δεσίματα Γεν. τα φώτα Αιτ. Αιτ. Ενικός αριθμός δέσιμο το το δέσιμο του δεσίματος Πληθυντικός αριθμός δεσίματα Ονομ. των δεσιμάτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το λούσιμο. το σφίξιμο. Αιτ.7 Ουδέτερα σε -μο Ονομ. Γεν. Ενικός αριθμός φως Ονομ. το γράψιμο. τα φώτα Γεν. τα Αιτ. Το ουσιαστικό το τέρας κλίνεται όπως το κρέας. τα Αιτ. το Αιτ. του φωτός Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το λύσιμο. το πλύσιμο. Γεν.

τα γεγονότα Αιτ. το Αιτ. το γεγονός Γεν. τα παρόντα Γεν. το παρόν Γεν. Ενικός αριθμός παρόν Ονομ. 55 . Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. των γεγονότων Το ουσιαστικό το καθεστώς κλίνεται όπως το γεγονός. 7 Ουδέτερα σε -ν Τα ουδέτερα σε –ν χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. το Αιτ. του παρόντος Πληθυντικός αριθμός παρόντα Ονομ. τα γεγονότα Γεν.7 Ενικός αριθμός γεγονός Ονομ. τα Αιτ. το προϊόν. του γεγονότος Πληθυντικός αριθμός Ονομ. των παρόντων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το ον. το παρελθόν. Η ταινία στηρίζεται σε αληθινά γεγονότα.

Γεν. Αιτ. των μελλόντων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το καθήκον. Ονομ. Ενικός αριθμός γάλα το το γάλα του γάλατος / γάλακτος Πληθυντικός αριθμός γάλατα τα τα γάλατα - Ονομ. Αιτ. Αιτ. Μερικά ακόμα ουδέτερα Τα ουσιαστικά το γάλα και το οξύ ακολουθούν δικό τους σχηματισμό. Ονομ. 56 . Γεν. το συμφέρον. το φωνήεν. Ονομ. τα μέλλοντα Γεν. όπου κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή. Το ουσιαστικό μηδέν έχει μόνο ενικό αριθμό και κλίνεται με διαφορετικό τρόπο. Αιτ. Γεν.7 2. Γεν. τα Αιτ. Ενικός αριθμός μηδέν το το μηδέν του μηδενός Η θερμοκρασία αυτή τη στιγμή είναι τρεις βαθμοί κάτω από το μηδέν. το σύμπαν. Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις εκτός από τη γενική πληθυντικού. Ενικός αριθμός μέλλον το το μέλλον του μέλλοντος Πληθυντικός αριθμός μέλλοντα Ονομ.

τον κλόουν Γεν. τoυς κλόουν Γεν. oι κλόουν Αιτ. τα γκαράζ Γεν. το Αιτ. Αιτ. του γκαράζ Πληθυντικός αριθμός γκαράζ Ονομ. του κλόουν Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο Αιτ. Γεν. 57 . Ονομ.7 Ονομ. Ενικός αριθμός γκαράζ Ονομ. τα Αιτ. Αιτ. των κλόουν Το λιοντάρι ποτέ δεν συμπάθησε τον κλόουν του τσίρκου. Γεν. των γκαράζ Ενικός αριθμός κλόουν Ονομ. Αυτά είναι: • Ορισμένες ξένες λέξεις. το γκαράζ Γεν. Ενικός αριθμός οξύ το το οξύ του οξέως Πληθυντικός αριθμός τα οξέα τα οξέα των οξέων 7 Ουσιαστικά που δεν κλίνονται Υπάρχουν και μερικά ουσιαστικά που δεν κλίνονται.

τα βήτα Γεν. του βήτα Πληθυντικός αριθμός βήτα Ονομ.7 • Όλα τα γράμματα της αλφαβήτας. το βήτα Γεν. το Αιτ. τα Αιτ. 58 . των βήτα Η κλητική: ο σχηματισμός Στην κλητική το ουσιαστικό χρησιμοποιείται χωρίς άρθρο. Ενικός αριθμός βήτα Ονομ.

Ενικός αριθμός Ονομ. Στον πληθυντικό η κλητική είναι ίδια με την ονομαστική. Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός Ονομ. μητέρα αδελφή παιδί βέλος Πληθυντικός αριθμός τα βέλη Ονομ. Ενικός αριθμός Ονομ. Αλέξανδρε λύκε Τα μικρά ονόματα που τελειώνουν σε –ος και τονίζονται στη δεύτερη συλλαβή από το τέλος σχηματίζουν την κλητική σε -ο. οι ιππότες Κλητ. ο ιππότης ο ψαράς Κλητ. Γιώργο Πέτρο o Σπύρος Σπύρο 7 59 . ο Γιώργος ο Πέτρος Κλητ. η μητέρα η αδελφή το παιδί το βέλος Κλητ. μητέρες αδελφές παιδιά βέλη • Στα αρσενικά για να σχηματίσουμε την κλητική του ενικού αριθμού βγάζουμε το -ς από την κατάληξη της ονομαστικής. ο Αλέξανδρος ο λύκος Κλητ. οι μητέρες οι αδελφές τα παιδιά Κλητ. Ενικός αριθμός Ονομ.7 • Στα θηλυκά και στα ουδέτερα ουσιαστικά η κλητική είναι ίδια με την ονομαστική. ιππότες ψαράδες Τα αρσενικά που τελειώνουν σε –ος σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ε. ιππότη ψαρά Πληθυντικός αριθμός οι ψαράδες Ονομ.

το μέγεθος.. Τα επίθετα: • συμφωνούν με τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν σε γένος. όπως το χρώμα. αριθμό και πτώση του σύγχρονου ανθρώπου των νέων γυναικών τα εύκολα προβλήματα • συνήθως μπαίνουν πριν από τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν. το σχήμα. τις ικανότητες κ. χρησιμοποιούμε το επίθετο.8 Τα επίθετα Το μοντέλο φοράει ένα κόκκινο φόρεμα. Όταν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε κάποιον ή για κάτι σε σχέση με ορισμένες ιδιότητες. Η τσάντα μου είναι μικρή.λπ. ανάμεσα στο άρθρο και το ουσιαστικό ο καλός καιρός η πράσινη πόρτα το ζωηρό παιδί 60 .

η καρέκλα η κόκκινη • λειτουργούν ως κατηγορούμενα του υποκειμένου ή του αντικειμένου. αριθμό και πτώση. εύκολος. Στην περίπτωση αυτή συμφωνούν με το όνομα που προσδιορίζουν σε γένος. δυνατός. μικρός. όταν θέλουμε να δώσουμε περισσότερη έμφαση. 61 . ανάλογα με τις καταλήξεις τους 8 Επίθετα σε -ος. Γεν. Το φανάρι είναι πράσινο. Θηλυκό Ενικός αριθμός καλός καλή καλό καλή καλού καλής Πληθυντικός αριθμός καλοί καλές καλούς καλές καλών καλών Ουδέτερο καλό καλό καλού καλά καλά καλών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα όμορφος. Αιτ. Είναι πολύ καλή η μαρμελάδα! Έχω διαβάσει πολλά καλά βιβλία. Στη γειτονιά μου υπάρχει ένας καλός κινηματογράφος. Αρσενικό Ονομ. • κλίνονται όπως τα ουσιαστικά. -η.8 • μπαίνουν μετά από τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν. Ο Πέτρος έβαψε τον τοίχο κίτρινο. Αιτ. ακριβός. Ονομ. -ο Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. Στην περίπτωση αυτή το άρθρο επαναλαμβάνεται πριν από το επίθετο. Γεν. μεγάλος. Ο μαθητής φαίνεται έξυπνος. άσπρος. γεμάτος. γαλλικός.

γαλάζιος. Θηλυκό Ενικός αριθμός γλυκός γλυκιά γλυκό γλυκιά γλυκού γλυκιάς Πληθυντικός αριθμός γλυκοί γλυκές γλυκούς γλυκές γλυκών γλυκών Ουδέτερο γλυκό γλυκό γλυκού γλυκά γλυκά γλυκών 62 . Θέλω να κάνω ένα κρύο μπάνιο. -ό Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. Το Μάρτιο η θάλασσα είναι κρύα. κρύος. -ιά. Γεν. Ονομ. Γεν. καινούργιος. Γεν. πλούσιος. Αιτ. τέλειος. τεράστιος. Φύσηξε ένας κρύος αέρας. -α. Αιτ. Αιτ. Ονομ. Αρσενικό Ονομ. τελευταίος. Αιτ. Γεν. -ο Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. Επίθετα σε -ός.8 Επίθετα σε -ος. Αρσενικό Ονομ. Θηλυκό Ενικός αριθμός αστείος αστεία αστείο αστεία αστείου αστείας Πληθυντικός αριθμός αστείοι αστείες αστείους αστείες αστείων αστείων Ουδέτερο αστείο αστείο αστείου αστεία αστεία αστείων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα άγριος. ωραίος. νέος. άδειος.

Γεν. Οι φρέσκοι χυμοί κάνουν καλό στην υγεία. Ονομ. 63 . ξανθός. Προτιμώ το φρέσκο γάλα. βρόμικος. -ύ Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. μαλακός. Επίθετα σε -ύς. Τέτοια επίθετα είναι τα ελαφρός. Τα επίθετα αυτά κλίνονται ως εξής: Αρσενικό Ονομ. Γεν. -ιά. Αιτ. Θηλυκό Ενικός αριθμός ξανθός ξανθή / ξανθιά ξανθό ξανθή / ξανθιά ξανθού ξανθής / ξανθιάς Πληθυντικός αριθμός ξανθοί ξανθές / ξανθιές ξανθούς ξανθές / ξανθιές ξανθών ξανθών Ουσιαστικό ξανθό ξανθό ξανθού ξανθά ξανθά ξανθών 8 Οι γείτονές μας είναι ευγενικοί άνθρωποι. Τη σάλτσα τη φτιάχνουμε με φρέσκια ντομάτα.8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το φρέσκος. φτωχός. Αιτ. Αιτ. Αιτ. Έλαβα ένα ευγενικό γράμμα από τον Πέτρο. Γεν. Ονομ. Θυμάμαι πάντα την ευγενική συμπεριφορά της. Υπάρχουν μερικά επίθετα που το θηλυκό τους σχηματίζεται και με –η αλλά και με –ια. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός βαθύς βαθιά βαθύ βαθιά βαθιού βαθιάς Πληθυντικός αριθμός βαθιοί βαθιές βαθιούς βαθιές βαθιών βαθιών Ουδέτερο βαθύ βαθύ βαθιού βαθιά βαθιά βαθιών Ονομ. ευγενικός. Γεν.

θρασύς.λπ. 64 . Αιτ. -εία. Αρσενικό Ονομ. Στα θηλυκά κατεβαίνει στη γενική πληθυντικού. ενώ τα επίθετα σε –ύς. μακρύς. Στα ταξίδια οι βαλίτσες μου θέλω να είναι ελαφριές. -εία. Επίθετα σε -ύς. οξεία κριτική. ευρύς. τις εκφράσεις οξέα εμφράγματα. στον επίσημο λόγο. φαρδύς. Αιτ. Ονομ. Ο τόνος στα αρσενικά και στα ουδέτερα μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. -ύ. Θηλυκό Ενικός αριθμός οξύς οξεία οξύ οξεία οξύ/οξέος οξείας Πληθυντικός αριθμός οξείς οξείες οξείς οξείες οξέων οξειών Ουδέτερο οξύ οξύ οξέος οξέα οξέα οξέων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα τραχύς. -ύ Τα επίθετα αυτά έχουν μια συλλαβή παραπάνω σε ορισμένους τύπους. Γεν.8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ελαφρύς. ιδιαίτερα στον πληθυντικό αριθμό. Σε δημοσιογραφικό. αντιβιοτικό ευρέος φάσματος. πολιτικό ή επιστημονικό λόγο συναντάμε. για παράδειγμα. -ιά. οξείς χαρακτηρισμοί. τραχεία επιφάνεια. Το καλοκαίρι φοράμε ελαφριά ρούχα. οξύς τόνος. Τα επίθετα σε –ύς. παχύς. πλατύς. ευθύς. Γεν. -ύ χρησιμοποιούνται συνήθως στον καθημερινό λόγο. θρασεία επίθεση κ. Δεν πίνουμε έναν ελαφρύ καφέ πριν πάμε για ύπνο.

Αιτ. Το ουδέτερο αυτών των επιθέτων. Αγόρασα έναν καφετή καναπέ που ταιριάζει με την πορτοκαλιά κουρτίνα και το θαλασσί χαλί. Ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. 65 . Γεν.8 Επίθετα σε -ής. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός σταχτής σταχτιά σταχτή σταχτιά σταχτιού σταχτιάς Πληθυντικός αριθμός σταχτιοί σταχτιές σταχτιούς σταχτιές σταχτιών σταχτιών Ουδέτερο σταχτί σταχτί σταχτιού σταχτιά σταχτιά σταχτιών 8 Ονομ. οι γόβες οι χρυσαφί. ο πορτοκαλί καναπές. Γεν. -ιά. -ί Τα επίθετα αυτά συνήθως δηλώνουν χρώματα. καφετής. Ονομ. Λέμε. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα βυσσινής. πορτοκαλής. για παράδειγμα. χρησιμοποιείται συχνά σαν άκλιτος τύπος στη θέση του αρσενικού και του θηλυκού. θαλασσής. στον καθημερινό λόγο. χρυσαφής. Αιτ.

πόδι. -ικο Αρσενικό Ονομ. 66 . Γεν.Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός διεθνής διεθνές διεθνή διεθνές διεθνούς διεθνούς Πληθυντικός αριθμός διεθνείς διεθνή διεθνείς διεθνή διεθνών διεθνών Ονομ.χ. ζηλιάρης. μαλλί. Τα επίθετα σε -ης. φοβητσιάρης. Χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. • τα επίθετα σε –ούλης –ούλα -ούλικο: μικρούλης. παραπονιάρης.χ. Θηλυκό Ενικός αριθμός γκρινιάρης γκρινιάρα γκρινιάρη γκρινιάρα γκρινιάρη γκρινιάρας Πληθυντικός αριθμός γκρινιάρηδες γκρινιάρες γκρινιάρηδες γκρινιάρες γκρινιάρηδων Ουδέτερο γκρινιάρικο γκρινιάρικο γκρινιάρικου γκρινιάρικα γκρινιάρικα γκρινιάρικων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: • τα πεισματάρης. Αιτ. τσιγκούνης. ψηλομύτης. κουτσομπόλης.8 Επίθετα σε -ης. ζημιάρης. Αρσενικό . γαλανομάτης. Αιτ. χέρι. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. π. Γεν. –ες έχουν τον ίδιο τύπο για το αρσενικό και το θηλυκό. γλυκούλης. • τα επίθετα που φτιάχνουμε με τις λέξεις μάτι. ασχημούλης. Γεν. Ονομ. Γεν. -ες Τα επίθετα σε –ης. το μικρούλι. -α. Ονομ. Αιτ. μύτη. π. μακρυμάλλης. Αιτ. Αυτά τα επίθετα σχηματίζουν το ουδέτερο και με την κατάληξη –ούλι.

Θέλουμε ένα ακριβές αντίγραφο του πτυχίου σας. αυτάρκης. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα αυθάδης. επιεικής. Δεν ξέρω την ακριβή ώρα αναχώρησης του τρένου. 67 . Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και ανεβάζουν τον τόνο στην ονομαστική και αιτιατική ενικού του ουδετέρου. ειλικρινής. αληθής. Γεν. Γεν. Ονομ. Ο Γιάννης δεν είναι ακριβής στα ραντεβού του. ακριβής. Αιτ. Αιτ. αγενής.Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός συνήθης σύνηθες συνήθη σύνηθες συνήθους συνήθους Πληθυντικός αριθμός συνήθεις συνήθη συνήθεις συνήθη συνήθων συνήθων 8 Ονομ. Η ολική έκλειψη της σελήνης δεν είναι σύνηθες φαινόμενο. επιμήκης. Αρσενικό .8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα συνεπής. Η συνήθης διάρκεια των γραπτών εξετάσεων είναι τρεις ώρες. 2. κακοήθης.

Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιώδης.Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός βραχώδης βραχώδες βραχώδη βραχώδες βραχώδους βραχώδους Πληθυντικός αριθμός βραχώδεις βραχώδη βραχώδεις βραχώδη βραχωδών βραχωδών Ονομ. νεφελώδης. Αρσενικό . Γεν. Επίθετα σε -ων/-ών. Η γενική ενικού των επιθέτων αυτών στα αρσενικά χρησιμοποιείται ορισμένες φορές. για παράδειγμα. Αιτ. θεμελιώδης. -ουσα/-ούσα. Τα μανιτάρια που μαζέψαμε ήταν δηλητηριώδη. Αιτ.8 3. βλακώδης.λπ. θορυβώδης. με την κατάληξη –η. μυστηριώδης. περιπετειώδης. -όν και κατεβάζουν τον τόνο στη γενική πληθυντικού των θηλυκών. -ούσα. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και κατεβάζουν τον τόνο στη γενική πληθυντικού. Τα επίθετα αυτά δεν ανεβάζουν τον τόνο στην ονομαστική και αιτιατική ενικού του ουδετέρου. αγχώδης. 68 . κυρίως στον καθημερινό λόγο. Λέμε. δηλητηριώδης. Ονομ. Σε αυτά που τελειώνουν σε -ών. Γεν. πυρετώδης. του ειλικρινή ανθρώπου κ. ογκώδης. του διεθνή παίχτη. -ον/-όν Τα επίθετα αυτά χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. Το αυτοκίνητο έτρεχε με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Ένας μυστηριώδης άντρας εμφανίστηκε ξαφνικά.

Στο μάθημα της μουσικής ο Νίκος είναι πάντα απών. 2. τυχών. Χθες κάναμε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με το δάσκαλό μας. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός παρών παρούσα παρόντα παρούσα παρόντος παρούσας Πληθυντικός αριθμός παρόντες παρούσες παρόντες παρούσες παρόντων παρουσών Ουδέτερο παρόν παρόν παρόντος παρόντα παρόντα παρόντων 8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα απών. Αιτ. Ονομ. Γεν. Γεν. επιτυχών. υπάρχων. Αιτ. δευτερεύων. -ουσα. Σε αυτά που τελειώνουν σε –ων. Γεν. μέλλων. -ον και κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή στη γενική πληθυντικού του αρσενικού και του ουδετέρου και κατά δύο συλλαβές στη γενική πληθυντικού του θηλυκού. 69 . Αιτ. Θηλυκό Ενικός αριθμός ενδιαφέρων ενδιαφέρουσα ενδιαφέροντα ενδιαφέρουσα ενδιαφέροντος ενδιαφέρουσας Πληθυντικός αριθμός ενδιαφέροντες ενδιαφέρουσες ενδιαφέροντες ενδιαφέρουσες ενδιαφερόντων ενδιαφερουσών Αρσενικό Ουδέτερο ενδιαφέρον ενδιαφέρον ενδιαφέροντος ενδιαφέροντα ενδιαφέροντα ενδιαφερόντων Ονομ. Γεν.8 Ονομ. Ονομ. Αιτ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα επείγων. επιλαχών.

Κλητ. Ονομ. Βλέπουμε ότι: • στο αρσενικό και στο ουδέτερο του ενικού γράφεται με ένα λ. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός καλός καλή καλέ καλή Πληθυντικός αριθμός καλοί καλές καλοί καλές Ουδέτερο καλό καλό καλά καλά Ονομ. Αιτ. Στη γιορτή ήρθε πολύς κόσμος. καλά μου παιδιά. Η κλητική: ο σχηματισμός Η κλητική πτώση στα επίθετα σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο που σχηματίζεται στα ουσιαστικά. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός πολύς πολλή πολύ πολλή πολύ πολλής Πληθυντικός αριθμός πολλές πολλοί πολλούς πολλές πολλών πολλών Ουδέτερο πολύ πολύ πολύ πολλά πολλά πολλών Ονομ. ενώ το θηλυκό με η. Τι θα θέλατε. πολλή. ενώ στο θηλυκό του ενικού και σε όλους τους τύπους του πληθυντικού με δύο. Αιτ. • το αρσενικό και το ουδέτερο στον ενικό γράφονται με υ. Σου αφιερώνω με πολλή αγάπη αυτό το τραγούδι. καλή μου κυρία. Γεν. Κλητ. Ελάτε εδώ. Ονομ.8 Το επίθετο πολύς. πολύ Το επίθετο αυτό παρουσιάζει μεγάλες διαφορές στην ορθογραφία από τύπο σε τύπο. 70 . Το πολύ κάπνισμα είναι μεγάλος κίνδυνος για την υγεία. Γεν.

• -ης. -ης.8 Τα επίθετα τα οποία δεν σχηματίζονται όπως τα ουσιαστικά έχουν στην κλητική τις εξής καταλήξεις: • –ύς –ιά –ύ Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός παχύς παχιά παχύ / παχιέ παχιά Πληθυντικός αριθμός παχιοί παχιές παχιοί παχιές Ουδέτερο παχύ παχύ παχιά παχιά 8 Ονομ. 71 . Κλητ. Κλητ. Τα αριθμητικά επίθετα Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τον αριθμό προσώπων ή πραγμάτων ή για τη θέση που έχει κάποιος ή κάτι σε μια σειρά. Κλητ. Κλητ. Ονομ. χρησιμοποιούμε τα αριθμητικά. -ες Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός αγενής αγενής αγενή αγενή Πληθυντικός αριθμός αγενείς αγενείς αγενείς αγενείς Ουδέτερο αγενές αγενές αγενή αγενή Ονομ. Ονομ.

τα απόλυτα και τα τακτικά. -ο τέταρτος. Ένα βιβλίο Τρία βιβλία Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τη θέση που έχει κάποιος ή κάτι σε μια σειρά. -ο δεύτερος. -ο έκτος. -η. -ο έβδομος. -η. -η. Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τον αριθμό προσώπων ή πραγμάτων. -η. -η. -η. μία / μια. -ο πέμπτος. -ο δέκατος.8 Έχουμε δύο ειδών αριθμητικά. -η. χρησιμοποιούμε τα τακτικά αριθμητικά. -η. Αριθμός 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Απόλυτα αριθμητικά ένας. -η. -ο τρίτος. ένα δύο τρεις. τέσσερα πέντε έξι επτά/ εφτά οκτώ/ οχτώ εννέα/ εννιά δέκα ένδεκα/ έντεκα Τακτικά αριθμητικά πρώτος. -ο ένατος. -ο ενδέκατος. -ο όγδοος. -η. χρησιμοποιούμε τα απόλυτα αριθμητικά. Έφτασε δεύτερος στον αγώνα δρόμου. τρία τέσσερις. η. -ο 72 .

-ό εικοστός πρώτος τριακοστός. -ες. -η. -α επτακόσιοι/ εφτακόσιοι. -ό εκατοστός. -ό εβδομηκοστός. -ό εξακοσιοστός. -ό τριακόσιοι. -ή. -α τετρακόσιοι. -ό ογδοηκοστός. -ό τεσσαρακοστός. -ή. δεκατρία δεκατέσσερις. -ή. -ό εκατοστός πρώτος 8 διακόσιες. -ες. -ες. -α εξακόσιοι. -ή. -ή. διακόσια Τακτικά αριθμητικά δωδέκατος. είκοσι μία. -ό τριακοσιοστός. -ό τετρακοσιοστός. -ή. -ό ενενηκοστός. -ες.8 Αριθμός 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 30 40 50 60 70 80 90 100 101 200 300 400 500 600 700 Απόλυτα αριθμητικά δώδεκα δεκατρείς. -ή. -ό πεντηκοστός. εκατόν ένα διακόσιοι. διακοσιοστός. -ή. -ή. εκατόν μία. -ό πεντακοσιοστός. -ό εξηκοστός. είκοσι ένα τριάντα σαράντα πενήντα εξήντα εβδομήντα ογδόντα ενενήντα εκατό εκατόν ένας. -α πεντακόσιοι. -ή. -ή. -ή. α 73 . δεκατέσσερα δεκαπέντε δεκαέξι/ δεκάξι δεκαεπτά/ δεκαεφτά δεκαοκτώ/ δεκαοχτώ δεκαεννέα/ δεκαεννιά είκοσι είκοσι ένας. -ή. -ή. -ό επτακοσιοστός. -ες. -ή. -ο δέκατος τρίτος δέκατος τέταρτος δέκατος πέμπτος δέκατος έκτος δέκατος έβδομος δέκατος όγδοος δέκατος ένατος εικοστός.

000 1. -ή. -α οχτακοσιοστός. -ή. δεκατρείς.000 100. -ό δεκακισχιλιοστός. -ό εκατομμυριοστός. -ή. -ό εννιακόσιοι. -ή. -ό εκατοντακισχιλιοστός.8 Αριθμός 800 900 1. • Από τα απόλυτα αριθμητικά κλίνονται μόνο: .000. -ό -ες. -ό χιλιοστός.χ. -η. -ό 1. μία/μια. -ή. οκτακοσιοστός. -α χίλιοι. -ό δισχιλιοστός. που έχουν μόνο ενικό αριθμό και κλίνονται όπως το αόριστο άρθρο. ένα.000. -ή. τρία και τέσσερις.000 2. π. δεκατέσσερα. Αρσενικό Ονομ.000 Απόλυτα αριθμητικά Τακτικά αριθμητικά οκτακόσιοι/ οχτακόσιοι. -ή. τέσσερα. -ό δισεκατομμυριοστός. -α δύο χιλιάδες δέκα χιλιάδες εκατό χιλιάδες ένα εκατομμύριο εννιακοσιοστός.τα ένας.τα τρεις. -ες. -ή. Γεν.000. . -ή. τρεις τρεις τριών Θηλυκό τρεις τρεις τριών Ουδέτερο τρία τρία τριών 74 . Αιτ.000 10. -ες. καθώς και όλα τα αριθμητικά που σχηματίζονται με αυτά. -ο.000 ένα δισεκατομμύριο Η κλίση των αριθμητικών επιθέτων • Τα τακτικά αριθμητικά κλίνονται όπως τα επίθετα σε –ος.

-τερο = ομορφότερος.στον ίδιο βαθμό με κάποιον ή κάτι άλλο .τη λέξη πιο + επίθετο.σε μεγαλύτερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο .λπ. ομορφότερο 75 . -τερη. χίλια κλίνονται ως εξής: Αρσενικό Ονομ. τέσσερις τέσσερις τεσσάρων Θηλυκό τέσσερις τέσσερις τεσσάρων Ουδέτερο τέσσερα τέσσερα τεσσάρων 8 . που κλίνονται όπως τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ο. πιο όμορφος ή . π. τριακόσιοι κ.τα εκατομμύριο και δισεκατομμύριο. Η σύγκριση και οι διαβαθμίσεις στα επίθετα Μπορούμε να περιγράψουμε κάποιον ή κάτι λέγοντας ότι έχει μια ιδιότητα: . και τα χίλιοι.τα διακόσιοι. Γεν. Γεν.8 Αρσενικό Ονομ.σε πολύ μεγάλο βαθμό Σε μεγαλύτερο βαθμό • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο. -τερη.χ.σε μικρότερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο .το ουδέτερο του επιθέτου με τις καταλήξεις -τερος. χρησιμοποιούμε: . διακόσιοι διακόσιους/ διακοσίους διακοσίων Θηλυκό διακόσιες διακόσιες διακοσίων Ουδέτερο διακόσια διακόσια διακοσίων . Αιτ. χίλιες. ομορφότερη. -τερο: ομορφο + -τερος. Αιτ.

από τους φίλους του 76 . ο πιο ψηλός ή ο ψηλότερος Τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται με από + αιτιατική. • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα στον μεγαλύτερο βαθμό από όλα τα υπόλοιπα μέλη της ίδιας ομάδας. χρησιμοποιούμε: .το άρθρο ο. το + το επίθετο με την κατάληξη -τερος. -τερο. η. -τέρη. το + πιο + επίθετο ή .το άρθρο ο. η.8 Το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνουμε δηλώνεται με από + αιτιατική: από τον Αντώνη Ο Νίκος είναι πιο όμορφος (ή ομορφότερος) από τον Αντώνη.

Τα επίθετα σε –τερος. -τερο κλίνονται όπως τα επίθετα σε –ος. ποια είναι η ομορφότερη γυναίκα στον κόσμο. Μερικές φορές τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται επίσης με γενική ή με την πρόθεση σε + αιτιατική. Είναι δύο χρόνια μικρότερή μου. 77 . -τερη. Ο Όλυμπος είναι το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας.8 8 Ο Νίκος είναι ο πιο ψηλός από τους φίλους του. καθρεφτάκι μου. ή ο ψηλότερος από τους φίλους του. -ο. -η. Καθρέφτη.

-η. -ό κακός. -ό μεγάλος. -η.-ή/-ιά. -ο μεγαλύτερος. χρησιμοποιούμε τη λέξη λιγότερο + επίθετο. -ο χειρότερος. -η. -ο περισσότερος. λιγότερο όμορφος Το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνουμε δηλώνεται με από + αιτιατική: από το Νίκο Ο Αντώνης είναι λιγότερο όμορφος από το Νίκο. 78 .8 Μερικά επίθετα που χρησιμοποιούμε για να συγκρίνουμε σχηματίζονται λίγο διαφορετικά: απλός. -ο κατώτερος. -η. -ή. -ο Αυτή ήταν η χειρότερη μέρα της ζωής μου. -η. -η. -ό καλός. Σε μικρότερο βαθμό • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μικρότερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο. -η. -ο πολύς (άνω) (κάτω) απλούστερος. -ο καλύτερος. -η. -ή. -ο ανώτερος.

το + λιγότερο + επίθετο. 79 . από τους φίλους του 8 Ο Πέτρος είναι ο λιγότερο ψηλός από τους φίλους του. ο λιγότερο ψηλός Τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται με από + αιτιατική.8 • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μικρότερο βαθμό από όλα τα υπόλοιπα μέλη της ίδιας ομάδας. η. χρησιμοποιούμε το άρθρο ο.

Μερικά επίθετα που δείχνουν ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό σχηματίζονται λίγο διαφορετικά: απλός. -ή. -η.. -η. -η.. -ή. -τατη. • το επίρρημα (πάρα) πολύ + επίθετο Η κατάσταση ήταν πραγματικά πάρα πολύ άσχημη. -ή. Είναι ένας συμπαθέστατος και ευγενέστατος άνθρωπος. -ο ελάχιστος. -ό μεγάλος. -ό λίγος. όσο Η Μαρία είναι τόσο καλή στα μαθηματικά όσο (και) η Ελένη. -ό καλός. • την έκφραση το ίδιο + επίθετο . -ό απλούστατος. Σε πολύ μεγάλο βαθμό Όταν θέλουμε να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό.. -ο άριστος. με + αιτιατική Η Μαρία είναι το ίδιο καλή στα μαθηματικά με την Ελένη. χρησιμοποιούμε: • το ουδέτερο του επιθέτου με τις καταλήξεις -τατος. χρησιμοποιούμε: • την έκφραση τόσο + επίθετο . τατο. -ή.. -η. -ο μέγιστος. -ο Πίνω τον καφέ μου με ελάχιστη ζάχαρη. 80 .8 Στον ίδιο βαθμό Όταν θέλουμε να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα στον ίδιο βαθμό με κάποιον ή κάτι άλλο.

αλλά εκείνη δεν ήταν στο σπίτι. πτώση και αριθμό. Αφού εγώ και εσύ συμφωνούμε. Οι αντωνυμίες συμφωνούν με το όνομα που αντικαθιστούν ή προσδιορίζουν σε γένος. Εκείνο το ποδήλατο είναι της Ελίνας. Μπορούν επίσης να προσδιορίζουν ένα όνομα. Το πρώτο πρόσωπο δείχνει τον ομιλητή. το δεύτερο το συνομιλητή και το τρίτο το αντικείμενο ή το πρόσωπο για το οποίο μιλάμε. Ο Αλέξης πήγε να δει τη θεία του. Οι αντωνυμίες χωρίζονται στις εξής κατηγορίες: • προσωπικές • κτητικές • δεικτικές • αναφορικές • αόριστες • αυτοπαθείς • οριστικές • ερωτηματικές 9 Προσωπικές αντωνυμίες Οι προσωπικές αντωνυμίες έχουν τρία πρόσωπα.Οι αντωνυμίες Οι αντωνυμίες είναι λέξεις που χρησιμοποιούνται στη θέση των ονομάτων. δεν μας ενδιαφέρει τι λέει αυτός. Οι αντωνυμίες αυτές έχουν δύο τύπους: • τον δυνατό (ή ισχυρό) που χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση • τον αδύνατο τύπο 81 .

Σε μένα έδωσε τα βιβλία του. ουσιαστικά και επιρρήματα. την αιτιατική και τη γενική. εγώ (ε)μένα εμείς (ε)μάς Δεύτερο Τρίτο πρόσωπο πρόσωπο Ενικός αριθμός εσύ αυτός / αυτή / αυτό (ε)σένα αυτό(ν) / αυτή / αυτό Πληθυντικός αριθμός εσείς αυτοί / αυτές / αυτά (ε)σάς αυτούς / αυτές / αυτά Αυτός έσπασε το τζάμι. Χρησιμοποιούνται επίσης σε συνδυασμό με επίθετα. όχι τον Πέτρο. Χρησιμοποιούνται ως αντικείμενο του ρήματος. Αιτ. Ονομ.9 Προσωπικές αντωνυμίες (δυνατοί τύποι) Πρώτο πρόσωπο Ονομ. Φώναξα εσένα. αντωνυμίες. Αιτιατική Πρώτο πρόσωπο με μας Δεύτερο πρόσωπο Ενικός αριθμός σε Πληθυντικός αριθμός σας Γενική Πρώτο πρόσωπο μου μας Δεύτερο πρόσωπο Ενικός αριθμός σου Πληθυντικός αριθμός σας τους του / της / του Τρίτο πρόσωπο τους / τις ή τες / τα τον / τη(ν) / το Τρίτο πρόσωπο 82 . Αιτ. Προσωπικές αντωνυμίες (αδύνατοι τύποι) Εκτός από τους δυνατούς τύπους της προσωπικής αντωνυμίας υπάρχουν και οι αδύνατοι τύποι οι οποίοι εμφανίζονται σε δύο πτώσεις.

Δεν τους είπε το Δεν είπε στις αδελφές του το μυστικό.Όταν το ρήμα έχει δύο αντικείμενα. Δεν τις έχω ξαναδεί. ο αδύνατος τύπος μπαίνει ανάμεσα στο μόριο και το ρηματικό τύπο. μπαίνουν αμέσως πριν από το ρήμα. 83 . μου του μοιάζει. Έστειλα στη μητέρα μου το δέμα. ο αδύνατος τύπος μπαίνει πριν από το βοηθητικό ρήμα έχω. Ας ποτίσουμε τις γλάστρες. Μαρία. Έδωσα στον Κώστα τα κλειδιά.Όταν το ρήμα αποτελείται από τα μόρια θα. Θέλω να δω τον Πέτρο. Της το έστειλα.Όταν το ρήμα είναι σε προστακτική ή έχουμε γερούνδιο. . Θέλω να τον δω. όταν είναι αντικείμενα ρημάτων. Στείλε της ένα γράμμα. Του τα έδωσα. Δεν θα λύσω την άσκηση. Γενική Ο Γιάννης έδωσε στη Μαρία τα κλειδιά. Δεν έχω ξαναδεί αυτές τις ταινίες. Κλείσε το φως. Μην τα δώσεις στη Μην δώσεις τα κλειδιά στη Μαρία.9 • Οι αδύνατοι τύποι. οι αντωνυμίες αυτές μπαίνουν αμέσως μετά το ρήμα. Κλείσ’ το. . Ας τις ποτίσουμε. βάζουμε πρώτα την αντωνυμία σε γενική και μετά την αντωνυμία σε αιτιατική. να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. Στείλε ένα γράμμα στη θεία σου. Αιτιατική Η μητέρα φώναξε εσένα. Η μητέρα σε φώναξε. Θα εξηγήσω τι έγινε γράφοντάς του ένα γράμμα.Όταν το ρήμα είναι σε συντελεσμένο χρόνο. . Θα εξηγήσω τι έγινε γράφοντας στο Γιάννη ένα γράμμα. Ο Γιάννης της έδωσε τα κλειδιά. Δεν θα την λύσω. μυστικό. . Ο αδερφός Ο αδερφός μου μοιάζει στον πατέρα μου.

Χάρισε το βιβλίο στον αδερφό σου! Χάρισέ του το! αλλά και Χάρισέ το του! Χαρίζοντας στον Ηλία το ποδήλατό μου ένιωσα πολύ χαρούμενος. την είδα.9 . άλλες αντωνυμίες ή επιρρήματα. π. γγ/γκ. τον είδα 84 . Μπροστά μου κάθεται ο Γιάννης. Διάβασέ το. την πέταξα. Βάζουμε το –ν της αιτιατικής ενικού του θηλυκού πριν από: • τα φωνήεντα • τα σύμφωνα κ. τότε η λέξη αυτή παίρνει και έναν ακόμη τόνο στην πρώτη από το τέλος συλλαβή. . Όταν οι αδύνατοι τύποι μπαίνουν μετά από μια λέξη που έχει τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή. Φώναξέ τες. • Οι αδύνατοι τύποι σε γενική χρησιμοποιούνται μαζί με επίθετα σε εκφράσεις που δείχνουν σύγκριση. ντ. Θα πάμε οι δυο μας. Η Μαρία είναι χρόνια μεγαλύτερή μου.Ο αδύνατος τύπος τες του θηλυκού χρησιμοποιείται μετά από το ρήμα στην προστακτική. Χαρίζοντάς του το αλλά και Χαρίζοντάς το του. τ. Χρησιμοποιούνται επίσης σε συνδυασμό με αριθμητικά. τσ και τζ. μπ. μπορούμε να τις βάλουμε σε όποια σειρά θέλουμε. Κανένας σας δεν θα φάει.Όταν μετά το ρήμα που είναι σε προστακτική ή το γερούνδιο έχουμε δύο αντωνυμίες. τη βλέπω Στην αιτιατική ενικού του αρσενικού βάζουμε πάντα το –ν για να το ξεχωρίζουμε από το ουδέτερο. Απέναντί μας υπάρχει ένα πάρκο. τον βλέπω. ξ. ψ. Φώναξε τις κοπέλες να έρθουν.

-ό και συμφωνεί με το ουσιαστικό που προσδιορίζει στο γένος. στον αριθμό και στην πτώση . που χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση .το επίθετο δικός. -ό. δικό μου. Αυτό το αυτοκίνητο είναι δικό της. δική μου. που δείχνουν το πρόσωπο ή τα πρόσωπα στα οποία ανήκει κάτι Το μαύρο παντελόνι είναι δικό μου.ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική • Η αντωνυμία δικός μου.τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική. 85 . το οποίο κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ός. χρησιμοποιούμε τις κτητικές αντωνυμίες. δική μου.ο τύπος δικός μου. -ή. δικό μου αποτελείται από: . -ή.9 Οι κτητικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να δείξουμε σε ποιον ανήκει κάποιος ή κάτι. Το δικό μας αυτοκίνητο είναι πιο καινούριο από το δικό σας. Υπάρχουν δύο είδη κτητικών αντωνυμιών: .

Όταν υπάρχει επίθετο πριν το ουσιαστικό. Δεν υποχωρεί ποτέ. το παλιό μου παλτό • Η έκφραση οι δικοί μου είναι ουσιαστικό και σημαίνει: οι συγγενείς. Ο Πέτρος και η Αγγελική διαβάζουν τα μαθήματά τους. οι φίλοι). ο αδύνατος τύπος συχνά μπαίνει ανάμεσα στο επίθετο και το ουσιαστικό. • Στους γάμους λέμε στους ανύπαντρους την ευχή και στα δικά σου. 86 . οι επιθυμίες μου. • Η έκφραση το δικό μου σημαίνει: αυτό που θέλω. • Η έκφραση τα θέλω όλα δικά μου σημαίνει: έχω υπερβολικές απαιτήσεις.9 • Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική μπαίνουν μετά το ουσιαστικό. οι συγγενείς. τα θέλει όλα δικά του. Κάνει πάντα το δικό του. Πηγαίνει πάντα διακοπές με τους δικούς του. η οικογένεια. οι δικοί μου άνθρωποι (δηλαδή οι γονείς. Η Ελένη έχασε το πορτοφόλι της.

όλη. -η. τόση. αυτό . τέτοια. χρησιμοποιούμε τις δεικτικές αντωνυμίες. εκείνο . τόσο .αυτός. εκείνη.9 Οι δεικτικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να τραβήξουμε την προσοχή του συνομιλητή μας σε κάποιον ή κάτι.τέτοιος. όλο • Το αυτός. ενώ το εκείνος. τέτοιο . αυτή. -ο χρησιμοποιείται για κάποιον ή κάτι που βρίσκεται κάπως πιο μακριά. Οι δεικτικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . -ό χρησιμοποιείται για κάποιον ή κάτι που βρίσκεται κοντά μας.εκείνος.όλος. -ή. 87 .τόσος.

των αντικειμένων ή των γεγονότων. -ο δείχνει το μέγεθος ή την ποσότητα. Όταν το όλος. -η. • Το τέτοιος. Στο βιβλίο αυτό περιγράφεται η ζωή ενός κρητικού. -ο προσδιορίζουν ένα ουσιαστικό. τόσα μαγευτικά νησιά. Ο Καζαντζάκης έγραψε το βιβλίο «Αλέξης Ζορμπάς» το 1946. • Το τόσος. -ό. -ο κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. 88 . -η. -η. -ο. -η. -ο. Οι αναφορικές αντωνυμίες Οι αναφορικές αντωνυμίες εισάγουν αναφορικές προτάσεις. Τέτοιοι σεισμοί είναι συνηθισμένοι. Κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. Πώς μαζεύτηκε τόσος κόσμος. -α. Σε περιπτώσεις που προσδιορίζουν ένα ουσιαστικό για το οποίο έχουμε ήδη μιλήσει μπαίνουν μετά από αυτό.9 Όταν τα αυτός. -ο προσδιορίζει ένα ουσιαστικό. δηλαδή προτάσεις που προσδιορίζουν ή αντικαθιστούν ένα όνομα. -ο δείχνει το είδος ή τον χαρακτήρα των προσώπων. -α. -ο. Μη μιλάτε όλοι μαζί! Η αριθμητική διδάσκεται σε όλες τις τάξεις του Δημοτικού. Τόσες όμορφες εξοχές έχει η Ελλάδα. υπάρχει πάντα οριστικό άρθρο πριν από το ουσιαστικό. Αυτό το ποδήλατο είναι πολύ ακριβό. -ή. Οι αντωνυμίες αυτές κλίνονται όπως τα επίθετα σε -ός. Θέλω να ταξιδέψω σε όλο τον κόσμο. • Το όλος. -η. υπάρχει πάντα οριστικό άρθρο πριν από το ουσιαστικό. Κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. -ό και εκείνος. Δεν γνωρίζω καμία τέτοια περίπτωση. -ή. -η. Εγώ δεν κάνω τέτοια πράγματα.

ο οποίος. όση. -α.9 Οι αναφορικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . • Το όποιος.όποιος. Κάνει ό. Η γυναίκα που έχει αυτό το σπίτι μένει μόνιμα στην Αμερική. όση. ας έρθουν μαζί μου.τι είναι άκλιτο. -α. όποιο .τι . Όσα παιδιά θέλουν. το οποίο .όσος. η οποία. ας έρθουν μαζί μου. -ο.που .τι του κατέβει στο κεφάλι. -ο. όποια. -ο. όσο • Το που είναι άκλιτο και είναι η πιο συνηθισμένη αναφορική αντωνυμία. Οι αντωνυμίες αυτές μπορούν να λειτουργούν και σαν επίθετα. Συμφωνεί σε γένος και σε αριθμό με το όνομα που προσδιορίζει. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους οι φοιτητές πρέπει να παρακολουθήσουν αυτό το μάθημα. Γνώρισα μια κυρία η οποία ήξερε πολύ καλά κινεζικά. Όσοι θέλουν. το οποίο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. Γνώρισα μια κυρία που ήξερε πολύ καλά κινεζικά. όποια. ας έρθουν μαζί μου. Όποια παιδιά θέλουν. όσο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. Στην περίπτωση αυτή συμφωνούν με το όνομα που προσδιορίζουν σε γένος. η οποία. • Το ό. αριθμό και πτώση. όποιο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. -η. να προσδιορίζουν δηλαδή ονόματα. 89 . • Το ο οποίος. ενώ το όσος. Γράφεται με κόμμα για να το ξεχωρίζουμε από το σύνδεσμο ότι.ό.

σε ερωτήσεις Υπάρχει κανένας φούρνος στη γειτονιά. καθένα κανείς / κανένας. Κάποιος σε πήρε τηλέφωνο. κανένα και τίποτα χρησιμοποιούνται με δύο τρόπους: .κάτι . κανένα μερικοί.τίποτα (ή τίποτε) Κάθε Κυριακή παίζω μπάσκετ. Μερικοί είναι πολύ τυχεροί. Κανείς δεν γνωρίζει ακόμα. Θέλω να φάω κάτι. μερικά (μόνο στον πληθυντικό αριθμό) άλλος. Καθένας μπορεί να το κάνει αυτό. κάποια. άλλο Οι παραπάνω αντωνυμίες κλίνονται. (= ούτε ένα) Δεν θέλω να φάω τίποτα. 90 . . Οι αόριστες αντωνυμίες είναι οι εξής: κάποιος. Ήρθε ένας και μου είπε να φύγω. Υπάρχουν επίσης κάποιες αόριστες αντωνυμίες που δεν κλίνονται: . μερικές. Άλλος είναι εδώ και άλλος εκεί. • Τα κανείς/κανένας. καθεμία / καθεμιά. καμία / καμιά.κάθε . (= έστω ένας) Έχει τίποτα φρούτα στο ψυγείο. Δεν θέλω να κάνω τίποτα. κάποιο ένας. χρησιμοποιούμε τις αόριστες αντωνυμίες. μία.σε αρνητικές προτάσεις Στο δρόμο δεν υπάρχει κανένα αυτοκίνητο. άλλη.9 Οι αόριστες αντωνυμίες Όταν μιλάμε για κάποιον ή για κάτι που δεν γνωρίζουμε ή δεν μας ενδιαφέρει να προσδιορίσουμε. καμία/καμιά. ένα καθένας.

-η. Μερικοί άνθρωποι είναι πολύ τυχεροί και μερικοί άλλοι πολύ άτυχοι. Θηλυκό Ενικός aριθμός κανείς / κανένας καμία/ καμιά κανένα(ν) καμία/ καμιά κανενός καμίας/ καμιάς Ουδέτερο κανένα κανένα κανενός • Το καθένας. -ο. καμία/καμιά. κανείς. Μερικοί είναι πολύ τυχεροί. Αιτ. κάποιο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. καθένα κλίνεται όπως το κανείς/κανένας.9 Το κανείς/κανένας. καμία/καμιά. άλλο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. μερικοί. Θέλω να φάω κάτι. ενώ το άλλος. Θέλω να φάω κάτι αλμυρό. ένας. κάποια. Το καθένας. -ο. 91 . Τα κάποιος. επίθετα και αντωνυμίες. καθένα εμφανίζεται πάντοτε μόνο του. καθεμία/καθεμιά. άλλη. ενώ το κάθε συνδυάζεται υποχρεωτικά με ονόματα. Γεν. κανένα κλίνεται ως εξής: Αρσενικό Ονομ. άλλος. κανένα. καθεμία /καθεμιά. • Το κάποιος. -α. κάτι και τίποτα εμφανίζονται στην πρόταση είτε μόνα τους είτε μαζί με ονόματα.

Η αντωνυμία ο εαυτός μου αποτελείται: • από το οριστικό άρθρο ο. ο τον του τους των Ενικός aριθμός εαυτός μου / σου / του/ της /του εαυτό μας / σας / τους εαυτού Πληθυντικός aριθμός εαυτούς μας / σας / τους εαυτών 92 . • από το ουσιαστικό εαυτός. το οποίο κλίνεται όπως τα αρσενικά ουσιαστικά σε -ός. Ονομ. Ονομ. Γεν. Γεν. Πρόσεχε τον εαυτό σου. • από τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική και στα τρία πρόσωπα στον ενικό και στον πληθυντικό. Αιτ. Κοιτάζουν μόνο τον εαυτό τους.9 Η αυτοπαθής αντωνυμία Η αυτοπαθής αντωνυμία ο εαυτός μου δείχνει ένα πρόσωπο που είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος. Αιτ.

η ίδια. Θέλουμε να μιλήσουμε για τη δουλειά μας και όχι για τον εαυτό μας.9 Ο ενικός αριθμός του ο εαυτός μπορεί να χρησιμοποιηθεί και όταν τα πρόσωπα στα οποία αναφερόμαστε είναι περισσότερα από ένα. το ίδιο έχει πάντοτε άρθρο και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. Ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε πρόσωπο. 93 . • Το μόνος. το ίδιο . Οι ερωτηματικές αντωνυμίες Όταν ζητάμε πληροφορίες για κάποιον ή για κάτι. Οι οριστικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι κάποιος έκανε κάτι μόνος του. Θέλουμε να μιλήσουμε για τη δουλειά μας και όχι για τους εαυτούς μας. -η. η ίδια. Ο Γιώργος δεν πηγαίνει το αυτοκίνητό του στο συνεργείο.μόνος μου. Οι οριστικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις ερωτηματικές αντωνυμίες. Ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας συμφωνεί σε γένος. χρησιμοποιούμε τις οριστικές αντωνυμίες. μόνη. αριθμό και πρόσωπο με το υποκείμενο του ρήματος. -ο. το φτιάχνει μόνος του. -α. Οι χωρικοί έσβησαν μόνοι τους τη φωτιά. αριθμό και πτώση. μόνο ακολουθείται από τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. Αυτά δεν είναι φήμες∙ μας τα είπε ο ίδιος. μόνο μου • Το ο ίδιος. -ο. Συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε γένος.ο ίδιος. γένος και αριθμό. μόνη μου.

πόσο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος.τι . ποια. Αιτ. Ο πληθυντικός χρησιμοποιείται για πράγματα που μπορούμε να απαριθμήσουμε.ποιος. πόση. Ο ενικός αριθμός χρησιμοποιείται για να ρωτήσουμε για πράγματα που δεν μπορούμε να απαριθμήσουμε. Ποιος είναι ο αγαπημένος σου ηθοποιός. –ο. • Η αντωνυμία ποιος. 94 . Ποιους είδες χτες. πόσο • Η αντωνυμία τι είναι άκλιτη. Ονομ. ποια. • Το πόσος. ποιο . Τι είπες. Πόσα παιδιά ήρθαν στο πάρτι χτες. Πόσες ταινίες είδες φέτος στο σινεμά.9 Οι ερωτηματικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . ποιο κλίνεται ως εξής: Θηλυκό Ενικός aριθμός ποιος ποια ποιον ποια ποιου/ποιανού ποιας/ποιανής Πληθυντικός aριθμός ποιες ποιοι ποιους ποιες ποιων ποιων Αρσενικό Ουδέτερο ποιο ποιο ποιου/ποιανού ποια ποια ποιων Ονομ. –η. Τι αγόρασες. Αιτ. πόση. Γεν. Γεν.πόσος. Η αντωνυμία αυτή δεν τονίζεται. Πόση ζάχαρη θέλεις στον καφέ σου.

Τα ρήματα Τα ρήματα εκφράζουν δραστηριότητες (τρέχω. αγαπώ). Το πρόσωπο δείχνει αν το υποκείμενο του ρήματος είναι ο ομιλητής. 95 . Τα χαρακτηριστικά των ρημάτων είναι τα εξής: • • • • • • το πρόσωπο ο αριθμός η φωνή ο χρόνος η όψη η έγκλιση 10 Τα πρόσωπα και ο αριθμός Τα πρόσωπα και ο αριθμός δίνουν πληροφορίες για το υποκείμενο της πρότασης. Ο αριθμός – ενικός και πληθυντικός. Ξέρει κολύμπι. Διαβάζω ένα βιβλίο.δείχνει αν το υποκείμενο αναφέρεται σ’ ένα ή σε περισσότερα πρόσωπα ή πράγματα. Φαίνονται επίσης στις προσωπικές αντωνυμίες. τα ρήματα έχουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά που φαίνονται στους διαφορετικούς τύπους που σχηματίζουν. μιλάω) ή καταστάσεις (κοιμάμαι. ο συνομιλητής του ή κάποιο τρίτο πρόσωπο που δεν συμμετέχει στη συζήτηση. πεινάω. διαβάζω. Πέρα από τη σημασία του κάθε ρήματος ξεχωριστά. οι οποίες μπαίνουν πριν από το ρήμα και χρησιμοποιούνται μόνο για να δοθεί έμφαση. Οι πληροφορίες αυτές φαίνονται στην κατάληξη του ρήματος.

10 96 .

10 97 .

Πληρώνομαι την πρώτη του μηνός. σηκώνομαι. αυτές. ενοχλούμαι. την ενεργητική και την παθητική. Πληρώνω τους λογαριασμούς κάθε μήνα. Κύριε Γιάννη. μεταξύ των οποίων είναι ο ομιλητής. πού πήγατε το Σαββατοκύριακο. αγαπιέμαι. • το τρίτο πρόσωπο (αυτός. • το τρίτο πρόσωπο (αυτοί. βρίσκεται στην παθητική φωνή. • το δεύτερο πρόσωπο (εσύ). Η φωνή φαίνεται στην κατάληξη του ρήματος. αυτή. κοιμίζω Όταν το ρήμα έχει την κατάληξη -μαι. Στον ενικό αριθμό: • το πρώτο πρόσωπο (εγώ). βρίσκεται στην ενεργητική φωνή. δηλαδή μια ομάδα ανθρώπων. • το δεύτερο πρόσωπο (εσείς). ενοχλώ. δηλαδή το αντικείμενο ή το πρόσωπο για το οποίο μιλάμε. δηλαδή τα αντικείμενα ή τα πρόσωπα για τα οποία μιλάμε. ενώ η παθητική φωνή δείχνει ότι το υποκείμενο επηρεάζεται από μια δραστηριότητα. δηλαδή ο συνομιλητής. κοιμάμαι Η ενεργητική φωνή δείχνει συνήθως ότι το υποκείμενο κάνει κάτι ―πραγματοποιεί δηλαδή μια δραστηριότητα― ή βρίσκεται σε μια κατάσταση. αυτό). (= παίρνω τον μισθό μου από κάποιον) 98 . Στον πληθυντικό αριθμό: • το πρώτο πρόσωπο (εμείς). δηλαδή ο ομιλητής. δηλαδή μια ομάδα ανθρώπων στους οποίους μιλάμε.10 Τα πρόσωπα είναι τρία. Η φωνή Τα ρήματα έχουν συνήθως δύο φωνές. Το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού το χρησιμοποιούμε επίσης για να μιλήσουμε ευγενικά σε κάποιον που δεν ξέρουμε καλά ή είναι πιο ηλικιωμένος από μας. σηκώνω. Όταν το ρήμα έχει την κατάληξη -ω/-ώ στο πρώτο ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα. αυτά). αγαπώ.

10 Ανάλογα με το ρήμα. • ότι κάποιος κάνει κάτι στον εαυτό του (αυτοπαθής σημασία) 99 . Τα σκουπίδια μαζεύονται (από τους υπαλλήλους του δήμου) κάθε πρωί. Δείχνει: • ότι ένα πρόσωπο ή πράγμα επηρεάζεται από τη δραστηριότητα κάποιου άλλου (παθητική σημασία) Οι υπάλληλοι του δήμου μαζεύουν τα σκουπίδια κάθε πρωί. η παθητική φωνή μπορεί να έχει διαφορετικές σημασίες.

Η μητέρα και η κόρη αγκαλιάζονται. Η κόρη αγκαλιάζει τη μητέρα.10 • ότι δύο ή περισσότερα πρόσωπα κάνουν κάτι το ένα στο άλλο (αλληλοπαθής σημασία). Η μητέρα αγκαλιάζει την κόρη. Ο Γιώργος κυνηγάει τον Πέτρο. Στην περίπτωση αυτή το ρήμα είναι στον πληθυντικό αριθμό. 100 .

ο Πέτρος και ο Θανάσης κυνηγιούνται.10 Ο Πέτρος κυνηγάει το Θανάση. Ο Γιώργος. Ο Θανάσης κυνηγάει το Γιώργο. 101 .

Τα ρήματα αυτά είναι τα εξής: αγωνίζομαι αισθάνομαι απεχθάνομαι απογειώνομαι αποχωρίζομαι αρνούμαι αστειεύομαι ασχολούμαι αφηγούμαι βαριέμαι βιάζομαι γίνομαι δέχομαι διηγούμαι διαμαρτύρομαι ειρωνεύομαι εκδικούμαι εκμεταλλεύομαι εμπιστεύομαι εξελίσσομαι επισκέπτομαι εργάζομαι έρχομαι ερωτεύομαι εύχομαι θυμάμαι κάθομαι κατάγομαι κοιμάμαι λυπάμαι μιμούμαι ντρέπομαι ονειρεύομαι οργίζομαι παραιτούμαι παραπονιέμαι περιποιούμαι προσγειώνομαι προσεύχομαι ρεύομαι σέβομαι σιχαίνομαι σκέφτομαι στέκομαι συμπεριφέρομαι συνεννοούμαι υποπτεύομαι υπόσχομαι υποψιάζομαι φαίνομαι φημίζομαι φοβάμαι φτερνίζομαι χαίρομαι χασμουριέμαι χειρίζομαι χρειάζομαι Τα παραπάνω ρήματα έχουν ενεργητική σημασία. μένω.10 Πολλά ρήματα έχουν μόνο ενεργητική φωνή (αναπνέω. Μερικά ρήματα έχουν μόνο παθητική φωνή. βγαίνω. λείπω. βήχω. ξέρω. νιώθω. μοιάζω. αργώ. 102 . λάμπω. φεύγω). τρέχω. κολυμπώ. Ο Γιάννης εργάζεται στην τράπεζα (= Ο Γιάννης δουλεύει στην τράπεζα).

103 .10 Ο χρόνος Ο χρόνος δείχνει αν η δραστηριότητα ή η κατάσταση που περιγράφει το ρήμα τοποθετείται: • στο παρόν. Τώρα κάθομαι στο θρανίο μου. δηλαδή μετά από τη στιγμή που μιλάμε Το πρωί ξύπνησα στις 7:00. δηλαδή ταυτόχρονα με τη στιγμή που μιλάμε • στο παρελθόν. δηλαδή πριν από τη στιγμή που μιλάμε • στο μέλλον.

να διαβάζω 104 . θα διαβάζω. Η όψη Η όψη δείχνει τον τρόπο που ο ομιλητής περιγράφει τις διάφορες φάσεις μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης.10 Το βράδυ θα πάω σινεμά. διάβαζα. Έχουμε τρεις όψεις: • Την εξακολουθητική όψη. διαβάζω. που δηλώνεται με το θέμα του ενεστώτα.

που δηλώνεται με το θέμα του αορίστου. διάβασα. να διαβάσω Χρησιμοποιούμε τη συνοπτική όψη: .όταν μιλάμε για μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση στο σύνολό της Χτες ο Πέτρος διάβασε ένα βιβλίο (ξέρουμε ότι ο Πέτρος χτες ξεκίνησε και τέλειωσε το διάβασμα ενός ολόκληρου βιβλίου).όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την εξέλιξη. . • Τη συνοπτική όψη.10 Χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική όψη: . χωρίς να μας ενδιαφέρει η αρχή και το τέλος της. Κάθε Κυριακή πλένει το αυτοκίνητό του. . 105 . Κάθε φορά που πήγαινε εκδρομή ερχόταν στο σπίτι άρρωστος. θα διαβάσω. Χτες ο Πέτρος διάβαζε ένα βιβλίο (δεν ξέρουμε πότε ο Πέτρος άρχισε να διαβάζει το βιβλίο και επίσης δεν ξέρουμε αν το τέλειωσε). όταν δηλαδή δεν μας ενδιαφέρει να απαριθμήσουμε πόσες φορές έγινε κάτι.όταν η επανάληψη μιας κατάστασης είναι ορισμένη δραστηριότητας ή μιας Χτύπησε την πόρτα τρεις φορές.όταν μιλάμε για την αόριστη επανάληψη μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης. δηλαδή τη μεσαία φάση μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης.

Θέλω να παίξουμε. Πηγαίνω στο σχολείο. ευχόμαστε ή φοβόμαστε κάτι. Φοβάμαι να οδηγήσω στην Αθήνα. Γύρω στις 12 είχα τελειώσει το διάβασμα και ετοιμαζόμουν να κοιμηθώ. Να μην πας στο πάρτι! 106 . Έχει πλέξει ένα πουλόβερ. Ας τραγουδήσουμε. ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και το βοηθητικό ρήμα έχω. Οι αρνητικές προτάσεις στην οριστική σχηματίζονται με το δεν πριν από το ρήμα. χρησιμοποιούμε την υποτακτική. Οι αρνητικές προτάσεις σχηματίζονται με το μην. Γύρισα στο σπίτι. Ο Γιάννης δεν γύρισε ακόμα. για να εκφράσει μια επιθυμία ή για να ζητήσει από κάποιον να κάνει κάτι. • Οριστική Όταν θέλουμε να δώσουμε πληροφορίες για ένα γεγονός ή μία κατάσταση χρησιμοποιούμε την οριστική. • Υποτακτική Όταν επιθυμούμε. Το μην μπαίνει ανάμεσα στα μόρια της υποτακτικής και το ρηματικό τύπο. Η υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να και ας και ένα ρηματικό τύπο. Η έγκλιση και η τροπικότητα Ο ομιλητής χρησιμοποιεί τις διαφορετικές εγκλίσεις του ρήματος για να περιγράψει ένα πραγματικό γεγονός.10 • Τη συντελεσμένη όψη. έχω διαβάσει είχα διαβάσει θα έχω διαβάσει Χρησιμοποιούμε τη συντελεσμένη όψη για να τονίσουμε το αποτέλεσμα ενός ολοκληρωμένου γεγονότος. που δηλώνεται με έναν άκλιτο τύπο του ρήματος. προτείνουμε.

διαβάζω Στη δεύτερη συζυγία (Β΄ συζυγία) ανήκουν τα ρήματα που στο πρώτο ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της ενεργητικής φωνής τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή. Μακάρι να έχω περάσει στις εξετάσεις. • Δυνητικές εκφράσεις Το μόριο θα του μέλλοντα και τα μόρια να και ας της υποτακτικής σε συνδυασμό με ορισμένους ρηματικούς τύπους της οριστικής χρησιμοποιούνται για να εκφράσουν ευχή. 107 . δηλαδή (να) μην + ρήμα. πλέκω. πιθανότητα και δυνατότητα.10 • Προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε ή να απαιτήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι. είναι αργά. Η άρνηση στην προστακτική εκφράζεται με προτάσεις σε υποτακτική. Μην φορέσεις αυτό το παντελόνι. Τα ρήματα αυτά τελειώνουν σε –ω. γράφω. Να μην ανοίγεις την πόρτα σε αγνώστους. Βγες έξω! Ανοίξτε τα βιβλία σας! Μάζεψε τα παιχνίδια σου! Η προστακτική δεν σχηματίζει αρνητικές προτάσεις. χρησιμοποιούμε την προστακτική. Κλίση των ρημάτων: οι δύο συζυγίες Τα ρήματα ανάλογα με τον τρόπο που κλίνονται χωρίζονται σε δύο συζυγίες: Στην πρώτη συζυγία (Α΄ συζυγία) ανήκουν τα ρήματα που στο πρώτο ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της ενεργητικής φωνής τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. Ας κέρδιζα το λαχείο! Θα έχει γυρίσει τώρα.

το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το -σ-. ακολουθώντας ορισμένους κανόνες. 108 .ή με το –θ-. λύθ-ηκα Στην Α΄ συζυγία το θέμα του αορίστου σχηματίζεται με βάση το θέμα του ενεστώτα. Στη Β΄ συζυγία δεν υπάρχουν κανόνες σχηματισμού του θέματος του αορίστου από το θέμα του ενεστώτα. έ-λυσ-α. είτε με βάση το θέμα του αορίστου.10 Τα ρήματα αυτά χωρίζονται σε δύο μικρότερες ομάδες. τα ρήματα σε –άω ή –ώ και τα ρήματα μόνο σε –ώ. που δείχνει την εξακολουθητική όψη. Ρήματα Α΄ συζυγίας Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε φωνήεν ή σε -ν-. που δείχνει τη συνοπτική όψη. Το θέμα του αορίστου είναι διαφορετικό στην ενεργητική και στην παθητική φωνή. Κάθε ρηματικός τύπος σχηματίζεται είτε με βάση το θέμα του ενεστώτα. -θ-. Πρώτη ομάδα αγαπάω ή αγαπώ κολυμπάω ή κολυμπώ Δεύτερη ομάδα μπορώ αργώ Τα θέματα του ρήματος Το θέμα του ρήματος δείχνει την όψη. -ζ-. ενώ της παθητικής φωνής με το –στ.

ενώ της παθητικής φωνής με το –χτ-.10 θέμα ενεστώτα θέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής -στ. θα ιδρυθώ λύνω να λύσω. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το -ξ-. -χ-. -θπαραδείγματα ακούω άκουσα. να λυθώ κλείνω έκλεισα. θέμα ενεστώτα -κ-γ-χ-σκ-χν-γγ-ζ-ξ-χτθέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής παραδείγματα μπλέκω να μπλέξω. -χν-. στηρίχτηκα 109 .. -γ-. -γγκαι -ζ-.. να μπλεχτώ ανοίγω θα ανοίξω. -σκ-. θα σφιχτώ στηρίζω στήριξα. πείστηκα αναγκάζω θα αναγκάσω. κλείστηκα πείθω έπεισα. ακούστηκα ιδρύω θα ιδρύσω. -θ-στ-στ- Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε -κ-. θα αναγκαστώ φωνήεν -ν-θ-ζ- -σ- -στ. να ψαχτώ σφίγγω θα σφίξω. θα ανοιχτώ βήχω έβηξα διδάσκω δίδαξα. διδάχτηκα ψάχνω να ψάξω.

το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το –εψ-. θέμα ενεστώτα -ευθέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής -εψ-ευτ- παραδείγματα παντρεύω πάντρεψα. παντρεύτηκα 110 .και -πτ-. θα γραφτώ βλάπτω θα βλάψω -ψ-. ενώ της παθητικής φωνής με το –φτ-. Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε –ευ-.10 Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε -π-. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το θέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής θέμα ενεστώτα -π-β-ψ-φ-πτ-φτπαραδείγματα λείπω θα λείψω κρύβω έκρυψα. κρύφτηκα γράφω θα γράψω. -φ. -β-. ενώ της παθητικής με το –ευτ-.

θα διαιρεθώ μπόρεσα χώρεσα κρέμασα. να ξεχαστώ θα χαλάσω πέρασα. να καλεστώ θα διαιρέσω. να βουτηχτώ βάστηξα. περάστηκα θα πεινάσω δίψασα κέρασα. να μετρηθώ πούλησα. θα απαντηθώ θα χτυπήσω.10 Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας σχηματίζουν το θέμα του αορίστου ως εξής: θέμα αορίστου ενεργητικής φωνής θέμα αορίστου παθητικής φωνής παραδείγματα αγάπησα. κοιτάχτηκα -ησ- -ηθ- -εσ- -εθ-. φορέθηκα να καλέσω. αγαπήθηκα ρώτησα. τραβήχτηκα θα φυσήξω να βουτήξω.και της παθητικής φωνής με το –ηθ-. θα φυλαχτώ κοίταξα. -εστ- -ασ- -αστ- -ηξ- -ηχτ- -αξ- -αχτ- Τα περισσότερα ρήματα της Β΄ συζυγίας σχηματίζουν το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής με το –ησ. κεράστηκα τράβηξα. κρεμάστηκα να ξεχάσω. πουλήθηκα θα γεννήσω. θα χτυπηθώ να μετρήσω. 111 . ρωτήθηκα θα απαντήσω. βαστήχτηκα πέταξα. πετάχτηκα θα φυλάξω. θα γεννηθώ φόρεσα.

10 Οι χρόνοι του ρήματος στην οριστική Στην οριστική ο χρόνος σε συνδυασμό με την όψη δημιουργούν τους χρόνους του ρήματος.στην κατάληξη του ρήματος ανοίγω άνοιξα . προστίθεται στην αρχή τους μια επιπλέον συλλαβή.στην αλλαγή της θέσης του τόνου διαβάζω διάβασα .στο μόριο θα θα ξυπνήσω .που προστίθεται στο ρήμα (αύξηση) γράφω έγραψα Η αύξηση χρησιμοποιείται για το σχηματισμό του αορίστου και του παρατατικού.στο χρόνο του βοηθητικού ρήματος έχω παρόν: έχω παρελθόν: είχα πάει εκδρομή μέλλον: θα έχω .στη συλλαβή ε.στους σχηματισμούς έχω/είχα/ θα έχω + ρηματικός τύπος έχω ανοίξει Ο χρόνος φαίνεται: . στην 112 . Όταν τα ρήματα έχουν δύο συλλαβές.στο θέμα του ρήματος ανοίγω άνοιξα . Χρόνος παρελθόν παρατατικός παρόν ενεστώτας μέλλον Όψη εξακολουθητικός εξακολουθητική μέλλοντας συνοπτικός αόριστος συνοπτική μέλλοντας συντελεσμένος υπερσυντέλικος παρακείμενος συντελεσμένη μέλλοντας Η όψη φαίνεται: . το ε-.

Η γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο. 113 .έγραφα Ο ενεστώτας Χρησιμοποιούμε τον ενεστώτα για να μιλήσουμε για ένα γεγονός ή μια κατάσταση: • που συμβαίνει την ώρα που μιλάμε Ο Γιάννης βλέπει τηλεόραση.έγραψα. Η αύξηση δεν διατηρείται όταν το ρήμα έχει παραπάνω από δύο συλλαβές.έγραψα. Σε αυτή την περίπτωση το τελευταίο φωνήεν της πρόθεσης φεύγει. Η Μαρία ετοιμάζεται για το σχολείο. υπο-γράφω αντι-γράφω αλλά περι-γράφω υπ.έγραφα περι. αντ.έγραφα αντ. έγραψα αλλά γράψαμε Τα ρήματα θέλω και ξέρω στον παρατατικό παίρνουν αύξηση το η-. περι.10 οποία μπαίνει ο τόνος. Εργάζεται σε αυτή την εταιρία από το 1996. εκτός από τις προθέσεις περί και προ. • που άρχισε στο παρελθόν. υπ. βάζουμε την αύξηση ε. αλλά εξακολουθεί στο παρόν Γράφει αυτό το βιβλίο εδώ και δύο χρόνια. • που αποτελεί συνήθεια ή είναι μια γενική αλήθεια Πάντα πλένω τα χέρια μου πριν το φαγητό.ανάμεσα στην πρόθεση και το ρήμα.έγραψα. ξέρω θέλω ήξερα ήθελα Για να σχηματίσουμε τον αόριστο και τον παρατατικό πολλών ρημάτων που είναι σύνθετα με προθέσεις.

10 Για να σχηματίσουμε τον ενεστώτα: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα δέναγαπενοχλ• Προσθέτουμε τις καταλήξεις του ενεστώτα δέν -ομαι δέν –ω αγαπ –άω / -ώ αγαπ -ιέμαι ενοχλ –ώ ενοχλ -ούμαι Η ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Ενικός δένω δένεις δένει Πληθυντικός δένουμε δένετε δένουν(ε) Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Πρώτη ομάδα αγαπάω / αγαπώ αγαπάς αγαπάει / αγαπά αγαπάμε αγαπάτε αγαπούν / αγαπάνε Δεύτερη ομάδα ενοχλώ ενοχλείς ενοχλεί ενοχλούμε ενοχλείτε ενοχλούν(ε) 114 .

τρώω. λέω. πάω. τρώω. κλαίω.10 Τα ρήματα ακούω. λέω. καίω και σπάω κλίνονται με διαφορετικό τρόπο: ακούω ακούς ακούει ακούμε ακούτε ακούν(ε) τρώω τρως τρώει τρώμε τρώτε τρώνε κλαίω κλαις κλαίει κλαίμε κλαίτε κλαίνε πάω πας πάει πάμε πάτε πάνε Η παθητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: πλένομαι πλένεσαι πλένεται πλενόμαστε πλένεστε / πλενόσαστε πλένονται Τα ρήματα ακούω. λέ-γ-ομαι Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Πρώτη ομάδα αγαπιέμαι αγαπιέσαι αγαπιέται αγαπιόμαστε αγαπιέστε / αγαπιόσαστε αγαπιούνται Δεύτερη ομάδα ενοχλούμαι ενοχλείσαι ενοχλείται ενοχλούμαστε ενοχλείστε ενοχλούνται 115 . φταίω.πριν την κατάληξη –ομαι. κλαίω και καίω σχηματίζουν τον ενεστώτα της παθητικής φωνής με ένα –γ.

Χθες το βράδυ είδα μια ωραία ταινία στην τηλεόραση. θυμάμαι και λυπάμαι κλίνονται με διαφορετικό τρόπο: κοιμάμαι κοιμάσαι κοιμάται κοιμόμαστε κοιμάστε / κοιμόσαστε κοιμούνται Ο αόριστος Όταν θέλουμε να περιγράψουμε στο σύνολό της μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση που τοποθετείται στο παρελθόν. δηλαδή τα κοιμάμαι.10 Τα ρήματα σε –άμαι. Χάθηκε ο σκύλος μας. φοβάμαι. χρησιμοποιούμε τον αόριστο. Η ενεργητική φωνή Για να σχηματίσουμε τον αόριστο ακολουθούμε τρεις κανόνες: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής: αγορασαγοράζω κρυψκρύβω ρωτησρωτάω • Βάζουμε τις καταλήξεις του αορίστου: αγορασ-α κρυψ-α ρωτησ-α • Βάζουμε τον τόνο στην τρίτη συλλαβή από το τέλος: αγόρασα ρώτησα 116 .

το ε-.10 Όταν το ρήμα έχει μόνο δύο συλλαβές και δεν υπάρχει συλλαβή για να μπει ο τόνος. προσθέτουμε μια τρίτη συλλαβή. έ-κρυψα Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Α΄ συζυγία έλυσα έλυσες έλυσε λύσαμε λύσατε έλυσαν/λύσανε άνοιξα άνοιξες άνοιξε ανοίξαμε ανοίξατε άνοιξαν /ανοίξανε Β΄ συζυγία τραγούδησα τραγούδησες τραγούδησε τραγουδήσαμε τραγουδήσατε τραγούδησαν/ τραγουδήσανε Η παθητική φωνή Ο αόριστος της παθητικής φωνής αποτελείται από: • το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής • το –ηκ– • τις καταλήξεις του αορίστου της παθητικής φωνής Α΄ συζυγία 117 . μπροστά από το θέμα.

10 Β΄ συζυγία Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία σηκώθηκα σηκώθηκες σηκώθηκε σηκωθήκαμε σηκωθήκατε σηκώθηκαν/ σηκωθήκανε Β΄ συζυγία αγαπήθηκα αγαπήθηκες αγαπήθηκε αγαπηθήκαμε αγαπηθήκατε αγαπήθηκαν/ αγαπηθήκανε Όπως και στον αόριστο της ενεργητικής φωνής. 118 . έτσι και στον αόριστο της παθητικής φωνής ο τόνος βρίσκεται πάντα στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.

πριν από το θέμα.10 Ο παρατατικός Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα ή κατάσταση που βρισκόταν σε εξέλιξη ή που επαναλαμβανόταν τακτικά στο παρελθόν. έ-λυνα 119 . χρησιμοποιούμε τον παρατατικό. Χθες έπαιζα στην αυλή όλη την ημέρα. προσθέτουμε μια τρίτη συλλαβή. Ο παρατατικός χρησιμοποιείται με επιρρήματα που δείχνουν διάρκεια και επανάληψη όπως τα παρακάτω: κάθε μέρα/ μήνα/ χρόνο όλο το πρωί / το βράδυ / το χρόνο συνέχεια πάντα συχνά τακτικά σπάνια Η ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε τον παρατατικό ακολουθούμε δύο κανόνες: • Στο θέμα του ενεστώτα προσθέτουμε τις καταλήξεις του παρατατικού: λύνω λυνλυν-α χορευχορευ-α χορεύω • Βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή: χόρευα Όταν το ρήμα έχει μόνο δύο συλλαβές και δεν υπάρχει συλλαβή για να μπει ο τόνος. το ε-. Πέρσι πήγαινε στη Θεσσαλονίκη κάθε μήνα.

λέω.10 Ο παρατατικός έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον αόριστο: αγόραζα αγόραζες αγόραζε αγοράζαμε αγοράζατε αγόραζαν / αγοράζανε Τα ρήματα ακούω. κλαίω. φταίω. τρώω. καίω σχηματίζουν τον παρατατικό με ένα -γ.πριν την κατάληξη: άκουγα έτρωγα έλεγα έκλαιγα έφταιγα έκαιγα Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Ο παρατατικός των ρημάτων της Β΄ συζυγίας αποτελείται από: • το θέμα του ενεστώτα • το -ούσ• τις καταλήξεις του παρατατικού 120 .

Ο Γιάννης μίλαγε συνέχεια μέσα στην τάξη.10 Ο παρατατικός έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον αόριστο. αλλά ο τόνος βρίσκεται στην ίδια συλλαβή σε όλα τα πρόσωπα (πάνω στο -ού-): Πρώτη ομάδα αγαπούσα αγαπούσες αγαπούσε αγαπούσαμε αγαπούσατε αγαπούσαν(ε) Δεύτερη ομάδα ενοχλούσα ενοχλούσες ενοχλούσε ενοχλούσαμε ενοχλούσατε ενοχλούσαν(ε) Στον καθημερινό λόγο τα ρήματα της πρώτης ομάδας σχηματίζουν τον παρατατικό με το θέμα του ενεστώτα και το -αγα . Ο παρατατικός αυτός κλίνεται όπως ο αόριστος˙ ο τόνος δηλαδή βρίσκεται πάντα στην τρίτη από το τέλος συλλαβή: μίλαγα μίλαγες μίλαγε μιλάγαμε μιλάγατε μίλαγαν / μιλάγανε 121 .

Κλίνεται ως εξής: Β΄ συζυγία Δεύτερη ομάδα κινούμουν κινούσουν κινούνταν κινούμασταν κινούσασταν κινούνταν 122 .10 Η παθητική φωνή Ο παρατατικός σχηματίζεται με το θέμα του ενεστώτα και τις καταλήξεις του παρατατικού της παθητικής φωνής. Α΄ συζυγία πλενόμουν πλενόσουν πλενόταν πλενόμασταν πλενόσασταν πλένονταν / πλενόντουσαν Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα αγαπιόμουν αγαπιόσουν αγαπιόταν αγαπιόμασταν αγαπιόσασταν αγαπιόνταν/ αγαπιόντουσαν Ο παρατατικός των ρημάτων της δεύτερης ομάδας δεν χρησιμοποιείται πολύ συχνά.

Αύριο θα καθαρίσω το δωμάτιό μου.10 Ο παρατατικός των ρημάτων σε –άμαι σχηματίζεται και κλίνεται όπως ο παρατατικός των ρημάτων της Α΄ συζυγίας. ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και τις καταλήξεις του ενεστώτα ρημάτων όπως το γράφω (ενεργητική φωνή. χρησιμοποιούμε το συνοπτικό μέλλοντα.ένα ρηματικό τύπο. Α΄ συζυγία) Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία θα δέσω θα δέσεις θα δέσει θα δέσουμε θα δέσετε θα δέσουν(ε) Β΄ συζυγία θα πετάξω θα πετάξεις θα πετάξει θα πετάξουμε θα πετάξετε θα πετάξουν(ε) 123 . Η ενεργητική φωνή Ο συνοπτικός μέλλοντας αποτελείται από: . κοιμάμαι κοιμόμουν Ο συνοπτικός μέλλοντας Όταν θέλουμε να περιγράψουμε στο σύνολό της μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση που τοποθετείται στο μέλλον.το μόριο θα .

θα μπω.10 Τα ανώμαλα ρήματα που στο μέλλοντα τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή (θα πω.ένα ρηματικό τύπο.το μόριο θα . ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και τις καταλήξεις του ενεστώτα ρημάτων όπως το ενοχλώ (ενεργητική φωνή. θα βγω. θα ανεβώ. θα κατεβώ. θα δω. θα βρω) κλίνονται ως εξής: θα δω θα δεις θα δει θα δούμε θα δείτε θα δουν/δούνε Η παθητική φωνή Ο συνοπτικός μέλλοντας της παθητικής φωνής αποτελείται από: . δεύτερη ομάδα της Β΄ συζυγίας) Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία θα σηκωθώ θα σηκωθείς θα σηκωθεί θα σηκωθούμε θα σηκωθείτε θα σηκωθούν(ε) Β΄ συζυγία θα αγαπηθώ θα αγαπηθείς θα αγαπηθεί θα αγαπηθούμε θα αγαπηθείτε θα αγαπηθούν(ε) 124 .

χρησιμοποιούμε τον εξακολουθητικό μέλλοντα. θα ανοίγω. θα τραβάω.10 Στο λόγο ο συνοπτικός μέλλοντας είναι πολύ πιο συνηθισμένος από τον εξακολουθητικό μέλλοντα. Ο εξακολουθητικός μέλλοντας Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια πράξη που θα γίνεται συνέχεια ή τακτικά στο μέλλον. θα κοιμάμαι. θα ντύνομαι Ο εξακολουθητικός μέλλοντας χρησιμοποιείται με επιρρήματα που δείχνουν διάρκεια και επανάληψη όπως τα παρακάτω: κάθε μέρα/ μήνα/ χρόνο όλο το πρωί / το βράδυ / το χρόνο συνέχεια πάντα συχνά τακτικά σπάνια 125 . Για να σχηματίσουμε το χρόνο αυτό χρησιμοποιούμε το θα και τον ενεστώτα των ρημάτων. Θα παίζω όλο το καλοκαίρι.

(δηλαδή υπάρχει κρέας με μακαρόνια για να φάμε) Έχουν γραφτεί ολόκληρες βιβλιοθήκες για το έγκλημα αυτό. και τα 126 .10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία θα δένω θα δένεις θα δένει θα δένουμε θα δένετε θα δένουν(ε) Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα θα αγαπάω / θα αγαπώ θα αγαπάς θα αγαπάει / θα αγαπά θα αγαπάμε θα αγαπάτε θα αγαπούν / θα αγαπάνε Δεύτερη ομάδα θα ενοχλώ θα ενοχλείς θα ενοχλεί θα ενοχλούμε θα ενοχλείτε θα ενοχλούν(ε) Παθητική φωνή Α΄ συζυγία θα πλένομαι θα πλένεσαι θα πλένεται θα πλενόμαστε θα πλένεστε / θα πλενόσαστε θα πλένονται θα αγαπιέμαι θα αγαπιέσαι θα αγαπιέται θα αγαπιόμαστε θα αγαπιέστε / θα αγαπιόσαστε θα αγαπιούνται Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα Δεύτερη ομάδα θα ενοχλούμαι θα ενοχλείσαι θα ενοχλείται θα ενοχλούμαστε θα ενοχλείστε θα ενοχλούνται Ο παρακείμενος Ο παρακείμενος χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να μιλήσουμε: • για μια δραστηριότητα που ολοκληρώθηκε αποτελέσματά της ισχύουν στο παρόν Έχω μαγειρέψει κρέας με μακαρόνια.

ει Στην παθητική φωνή ο άκλιτος ρηματικός τύπος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής και την κατάληξη -εί με τόνο. χωρίς τόνο.ει έχω διαβάσ . Ο Γιάννης έχει πάει πολλές φορές στη Θάσο. Σε αυτή την περίπτωση χρησιμοποιούμε τον αόριστο. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή έχω έχεις έχει αγαπήσει έχουμε έχετε έχουν(ε) Παθητική φωνή έχω έχεις έχει έχουμε έχετε έχουν(ε) αγαπηθεί 127 . Χθες πήγαμε σινεμά (και όχι έχουμε πάει) Ο παρακείμενος σχηματίζεται με το έχω στον ενεστώτα και έναν άκλιτο ρηματικό τύπο. σηκώνομαι αγαπιέμαι έχω σηκωθ – εί έχω αγαπηθ – εί Ο παρακείμενος κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία.10 • για μια εμπειρία που είχαμε στο παρελθόν Έχω φάει παγωτό με γεύση μπανάνα. Στην ενεργητική φωνή ο άκλιτος ρηματικός τύπος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής και την κατάληξη -ει. Δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον παρακείμενο όταν στην πρόταση υπάρχουν λέξεις ή φράσεις που δείχνουν πότε ακριβώς έγινε κάτι. γράφω διαβάζω έχω γράψ . Δεν έχω βρεθεί ποτέ σε τέτοια θέση.

το πλοίο είχε βυθιστεί. χωρίς μεγάλη διαφορά στη σημασία. Ο πατέρας του είχε παντρευτεί νέος και είχε αποκτήσει τρία παιδιά.10 Στη θέση του παρακείμενου μπορούμε πολλές φορές να χρησιμοποιήσουμε τον αόριστο. Όταν έφτασε η βοήθεια. σε πολλές προτάσεις ο παρακείμενος δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον αόριστο. Αντίθετα. • για μια δραστηριότητα που έγινε στο μακρινό παρελθόν Είχα βρει κάποτε στο δρόμο ένα πορτοφόλι. Σχηματίζεται με το έχω σε παρατατικό και τον άκλιτο ρηματικό τύπο σε -ει / -εί. γράφω διαβάζω σηκώνομαι αγαπιέμαι είχα γράψ– ει είχα διαβάσ – ει είχα σηκωθ – εί είχα αγαπηθ – εί 128 . πριν έρθει ο Γιώργος. με τον οποίο σχηματίζεται και ο παρακείμενος. Έχεις καθαρίσει το δωμάτιό σου. ο Γιάννης είχε διαβάσει τα μαθήματά του. Όταν γύρισαν οι γονείς του. Ο υπερσυντέλικος Ο υπερσυντέλικος μιλήσουμε: χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να • για μια δραστηριότητα που ολοκληρώθηκε στο παρελθόν πριν από μια άλλη δραστηριότητα που και αυτή συνέβη στο παρελθόν. Καθάρισες το δωμάτιό σου. Υπερσυντέλικος παρελθόν παρόν μέλλον Η Μαρία είχε φύγει.

στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή είχα είχες είχε αγαπήσει είχαμε είχατε είχαν(ε) Παθητική φωνή είχα είχες είχε είχαμε είχατε είχαν(ε) αγαπηθεί Ο συντελεσμένος μέλλοντας Ο συντελεσμένος μέλλοντας χρησιμοποιείται για να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα που θα ολοκληρωθεί πριν από μία άλλη στο μέλλον. Σχηματίζεται με το έχω στο μέλλοντα και τον άκλιτο ρηματικό τύπο σε -ει / -εί. γράφω διαβάζω σηκώνομαι αγαπιέμαι θα έχω γράψ– ει θα έχω διαβάσ – ει θα έχω σηκωθ – εί θα έχω αγαπηθ – εί 129 .10 Κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία. Η κυβέρνηση ελπίζει ότι μέχρι το τέλος του χρόνου θα έχει λυθεί το πρόβλημα. Ως την ώρα του φαγητού θα έχουμε γυρίσει από τη θάλασσα. με τον οποίο σχηματίζονται ο παρακείμενος και ο υπερσυντέλικος. Συντελεσμένος μέλλοντας παρελθόν παρόν μέλλον Μέχρι τη μέρα των εξετάσεων θα έχω διαβάσει πολύ.

εκφράζει προσταγή ή προτροπή Να φας το φαγητό σου αμέσως! Ας πάμε σινεμά απόψε. Πρέπει να μαζέψουμε τα παιχνίδια μας. να πάμε εκδρομή! Μακάρι να έχει γυρίσει! . χρησιμοποιούμε την υποτακτική. ευχόμαστε ή φοβόμαστε κάτι. • Ο τύπος της υποτακτικής να + ρήμα χρησιμοποιείται τις περισσότερες φορές μετά από ορισμένα ρήματα ή εκφράσεις: Θέλω να έρθω στο χορό. • Η υποτακτική μπορεί να χρησιμοποιείται μόνη της στην πρόταση (και με το μόριο να και με το μόριο ας). 130 . Σε αυτή την περίπτωση: .εκφράζει ευχή Μακάρι να περάσω στις εξετάσεις! Ας μη βρέξει αύριο. Η υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να και ας και ένα ρηματικό τύπο. Απαγορεύεται να μιλάμε στον οδηγό. Να μη βγεις στην αυλή. προτείνουμε. Είναι δύσκολο να θυμάμαι όλους τους κανόνες.10 Κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία. Άρχισε να λέει ιστορίες. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή θα έχω θα έχεις θα έχει γράψει θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Παθητική φωνή θα έχω θα έχεις θα έχει γραφτεί θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Η υποτακτική Όταν επιθυμούμε.

να πάρουμε άδεια για κάτι ή να προτείνουμε κάτι Πού να πήγε ο Γιώργος. Αποφάσισα να αλλάξω δουλειά. Μετά από ορισμένα ρήματα και εκφράσεις βάζουμε μόνο συνοπτική υποτακτική. Τα πιο συχνά από αυτά είναι τα εξής: πάω αργώ ετοιμάζομαι βιάζομαι κοντεύω περιμένω ακόμη παρά λίγο παρά τρίχα είναι η σειρά μου είναι ώρα δεν βλέπω την ώρα 131 . Πρέπει να γράψω αυτή την πρόταση δέκα φορές. ή όταν η επανάληψη της δραστηριότητας είναι ορισμένη.τη χρησιμοποιούμε σε ερωτήσεις για να εκφράσουμε απορία. Όψη συνοπτική εξακολουθητική συντελεσμένη Έγκλιση συνοπτική υποτακτική εξακολουθητική υποτακτική συντελεσμένη υποτακτική Η συνοπτική υποτακτική Η συνοπτική υποτακτική χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα στο σύνολό της. Να βγω λίγο έξω. Η υποτακτική δεν έχει χρόνο.10 . Να πάμε σινεμά απόψε. χωρίς να μας ενδιαφέρει η διάρκειά της. Οι ρηματικοί της τύποι σχηματίζονται μόνο με βάση την όψη.

Δεν θα αργήσω να φύγω. Ενεργητική φωνή Η συνοπτική υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. Η συνοπτική υποτακτική μοιάζει με το συνοπτικό μέλλοντα της ενεργητικής φωνής. μόνο που στην θέση του θα υπάρχει το να. Σήμερα είναι η σειρά σου να πας βόλτα το σκύλο. ο οποίος βασίζεται στο θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής. Στο λόγο η συνοπτική υποτακτική είναι πολύ πιο συνηθισμένη από την εξακολουθητική υποτακτική.10 Γλίστρησε και πήγε να πέσει. Βράδιασε και ακόμη να γυρίσει. 132 . Αχ! Παραλίγο να πέσω.

Η συνοπτική υποτακτική μοιάζει με το συνοπτικό μέλλοντα της παθητικής φωνής. μόνο που στη θέση του θα υπάρχει το να.10 Η συνοπτική υποτακτική κλίνεται ως εξής: Α΄ συζυγία να δέσω να δέσεις να δέσει να δέσουμε να δέσετε να δέσουν(ε) Β΄ συζυγία να πετάξω να πετάξεις να πετάξει να πετάξουμε να πετάξετε να πετάξουν(ε) Παθητική φωνή Η συνοπτική υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. ο οποίος βασίζεται στο θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής. Η συνοπτική υποτακτική κλίνεται ως εξής: Α΄ συζυγία να σηκωθώ να σηκωθείς να σηκωθεί να σηκωθούμε να σηκωθείτε να σηκωθούν(ε) Β΄ συζυγία να αγαπηθώ να αγαπηθείς να αγαπηθεί να αγαπηθούμε να αγαπηθείτε να αγαπηθούν(ε) 133 .

Αυτά τα ρήματα είναι τα εξής: ευχαριστιέμαι στενοχωριέμαι χαίρομαι με εκνευρίζει μου αρέσει κουράζομαι αρχίζω ξεκινάω συνεχίζω εξακολουθώ σταματάω παύω συνηθίζω Μου αρέσει να παίζω μπάσκετ.10 Η εξακολουθητική υποτακτική Χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική υποτακτική για μια δραστηριότητα που θέλουμε να τονίσουμε τη διάρκειά της. Άρχισε να δουλεύει σε αυτή την επιχείρηση πριν από δύο μήνες. να ακούω. ή για μια δραστηριότητα που επαναλαμβάνεται. να ντύνομαι βλέπω ακούω φαίνομαι δείχνω μαθαίνω ξέρω 134 . Για να τη σχηματίσουμε χρησιμοποιούμε το να και τον ενεστώτα των ρημάτων. να αγαπάω. Είδα τη Μαρία να κλαίει. Η εξακολουθητική υποτακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο στα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή. Υπόσχομαι να σου τηλεφωνώ κάθε μέρα. Μετά από ορισμένα ρήματα βάζουμε μόνο εξακολουθητική υποτακτική. να κοιμάμαι.

Για να τη σχηματίσουμε χρησιμοποιούμε το να και τον παρακείμενο των ρημάτων. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή.10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία να δένω να δένεις να δένει να δένουμε να δένετε να δένουν(ε) Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να αγαπάω / να αγαπώ να αγαπάς να αγαπάει / αγαπά Δεύτερη ομάδα να ενοχλώ να ενοχλείς να ενοχλεί να αγαπάμε να ενοχλούμε να αγαπάτε να ενοχλείτε να αγαπούν / να αγαπάνε να ενοχλούν(ε) Παθητική φωνή Α΄ συζυγία να πλένομαι να πλένεσαι να πλένεται να πλενόμαστε να πλένεστε / να πλενόσαστε να πλένονται Πρώτη ομάδα να αγαπιέμαι να αγαπιέσαι να αγαπιέται να αγαπιόμαστε να αγαπιέστε / να αγαπιόσαστε να αγαπιούνται Β΄ συζυγία Δεύτερη ομάδα να ενοχλούμαι να ενοχλείσαι να ενοχλείται να ενοχλούμαστε να ενοχλείστε να ενοχλούνται Η συντελεσμένη υποτακτική Χρησιμοποιούμε τη συντελεσμένη υποτακτική για να τονίσουμε το αποτέλεσμα μιας δραστηριότητας. να έχω ντυθεί 135 . Να έχεις τελειώσει μέχρι το μεσημέρι! Η συντελεσμένη υποτακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο στα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας. να έχω ακούσει. να έχω κοιμηθεί. να έχω αγαπήσει.

• για να δώσουμε μια οδηγία Ρίξτε σε ένα μπολ το λάδι και το λεμόνι και ανακατέψτε τα. Είναι ώρα για το σχολείο. 136 . Σηκωθείτε.10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία να έχω δέσει να έχεις δέσει να έχει δέσει να έχουμε δέσει να έχετε δέσει να έχουν δέσει Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να έχω αγαπήσει να έχεις αγαπήσει να έχει αγαπήσει Δεύτερη ομάδα να έχω ενοχλήσει να έχεις ενοχλήσει να έχει ενοχλήσει να έχουμε αγαπήσει να έχουμε ενοχλήσει να έχετε αγαπήσει να έχετε ενοχλήσει να έχουν αγαπήσει να έχουν ενοχλήσει Παθητική φωνή Α΄ συζυγία να έχω πλυθεί να έχεις πλυθεί να έχει πλυθεί να έχουμε πλυθεί να έχετε πλυθεί να έχουν πλυθεί Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να έχω αγαπηθεί να έχεις αγαπηθεί να έχει αγαπηθεί Δεύτερη ομάδα να έχω ενοχληθεί να έχεις ενοχληθεί να έχει ενοχληθεί να έχουμε αγαπηθεί να έχουμε ενοχληθεί να έχετε αγαπηθεί να έχετε ενοχληθεί να έχουν αγαπηθεί να έχουν ενοχληθεί Η προστακτική Η προστακτική χρησιμοποιείται: • για να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι ή να δώσουμε μια διαταγή Άνοιξε το παράθυρο. • για να δώσουμε μια συμβουλή Πλένετε πάντα τα λαχανικά με πολύ νερό.

τε φορεσ . Οι τύποι της σχηματίζονται μόνο με βάση την εξακολουθητική και τη συνοπτική όψη.τε 137 . -ε για τον ενικό και -τε για τον πληθυντικό. Όψη συνοπτική εξακολουθητική Έγκλιση συνοπτική προστακτική εξακολουθητική προστακτική Η συνοπτική προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι αυτή τη στιγμή ή για ορισμένες φορές. Ενικός προσεξ . Για να τη σχηματίσουμε: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής.10 Τη βρίσκουμε μόνο στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού και του πληθυντικού αριθμού. Ενεργητική φωνή Η συνοπτική προστακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας.ε Πληθυντικός προσεξ . προσεξπροσέχω λυσλύνω φορεσφοράω • Προσθέτουμε τις καταλήξεις της προστακτικής.τε λυσ .ε λυσ .ε φορεσ . Η προστακτική δεν έχει χρόνο. Άνοιξε την πόρτα. Γράψε πέντε φορές τη λέξη «οικογένεια». χρησιμοποιούμε τη συνοπτική προστακτική.

Στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού βάζουμε πάντα τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. αν το ρήμα έχει πάνω από δύο συλλαβές.10 • Στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού. Ενικός πρόσεξε λύσε φόρεσε Πληθυντικός προσέξτε λύστε φορέστε 138 . βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.

μπείτε πιες .ελάτε κάθισε / κάτσε . Για να τη σχηματίσουμε: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής για τον ενικό και το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής για τον πληθυντικό αριθμό.βγείτε βρες .10 Μερικά ρήματα σχηματίζουν τη συνοπτική προστακτική με διαφορετικό τρόπο: Ενεστώτας ανεβαίνω αφήνω βγαίνω βρίσκω έρχομαι κάθομαι κατεβαίνω λέω μπαίνω πίνω τρώω Συνοπτική προστακτική ανέβα – ανεβείτε άσε / άφησε – αφήστε βγες .πείτε μπες .κατεβείτε πες .καθίστε κατέβα .βρείτε έλα .φάτε Παθητική φωνή Η συνοπτική προστακτική της παθητικής φωνής σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας.πιείτε φάε . Ενικός ντυσπαντρεψτραβηξκρατησΠληθυντικός ντυθπαντρευττραβηχτκρατηθ- 139 .

ειτε • Βάζουμε πάντα τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. Μερικές φορές η εξακολουθητική προστακτική χρησιμοποιείται στη θέση της συνοπτικής προστακτικής. Ενικός ντύσου παντρέψου τραβήξου κρατήσου Πληθυντικός ντυθείτε παντρευτείτε τραβηχτείτε κρατηθείτε Η εξακολουθητική προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι συνέχεια ή πολλές φορές. Πίνε πολλούς χυμούς γιατί κάνουν καλό στην υγεία. ή Φάε το φαγητό σου γιατί θα κρυώσει.ειτε παντρευτ.ειτε τραβηχτ. χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική προστακτική.ου κρατησ. κυρίως στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού. 140 .10 • Βάζουμε την κατάληξη –ου στον ενικό και την κατάληξη –ειτε στον πληθυντικό αριθμό. Ενικός ντυσ. Σε αυτές τις περιπτώσεις η εξακολουθητική προστακτική δείχνει πιο έντονη προσταγή και είναι λιγότερο ευγενική.ου παντρεψ.ου Πληθυντικός ντυθ. ή Κράτησε αυτή τη φωτογραφία για να με θυμάσαι.ειτε κρατηθ. Τρώγε το φαγητό σου γιατί θα κρυώσει. Κράτα αυτή τη φωτογραφία για να με θυμάσαι.ου τραβηξ.

αν το ρήμα έχει πάνω από δύο συλλαβές.10 Ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε την εξακολουθητική προστακτική ακολουθούμε τους εξής κανόνες: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα.ε Πληθυντικός πιν . Στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.ετε αγοραζ . Ενικός πίνε αγόραζε Πληθυντικός πίνετε αγοράζετε 141 .ετε • Στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού.ε αγοραζ . Ενικός πιν . πινπίνω αγοραζαγοράζω • Προσθέτουμε την κατάληξη –ε για το δεύτερο πρόσωπο του ενικού και την κατάληξη –ετε για το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού. ο τόνος ανεβαίνει στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.

142 .10 Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε την εξακολουθητική προστακτική των ρημάτων της πρώτης ομάδας: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα. Ενικός Πληθυντικός χρησιμοποι . Ο τόνος μπαίνει πάντα στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. αγαπάω/-ώ αγαπ• Προσθέτουμε την κατάληξη -α για το δεύτερο πρόσωπο του ενικού και την κατάληξη -άτε για το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού αριθμού.είτε Χρησιμοποιείτε τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Ενικός αγάπα Πληθυντικός αγαπάτε Τα ρήματα της δεύτερης ομάδας δεν σχηματίζουν την εξακολουθητική προστακτική στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού. Για να το σχηματίσουμε. αλλά μόνο στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού. Ενικός αγαπ .ατε • Βάζουμε τον τόνο και στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού και στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. προσθέτουμε στο θέμα του ενεστώτα την κατάληξη -είτε.α Πληθυντικός αγαπ .

να και ας και τους τύπους όλων των χρόνων της οριστικής. εκτός από το μέλλοντα. Ευχή Μπορούμε να εκφράσουμε μια ευχή χρησιμοποιώντας τα μόρια να και ας σε συνδυασμό με τον παρατατικό. τον αόριστο και τον υπερσυντέλικο. αλλά που ο ομιλητής δεν ξέρει αν έχει πραγματοποιηθεί ή όχι. Μακάρι να κέρδισε η ομάδα μου! Ας έχει κερδίσει η ομάδα μου! Το να ή ας + υπερσυντέλικος εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που είναι το αντίθετο ενός πραγματικού γεγονότος. Να κέρδιζα το λαχείο! Το να ή ας + αόριστος ή παρακείμενος εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που τοποθετείται στο παρελθόν. σαν δύσκολο να πραγματοποιηθεί και σαν αντίθετο ενός πραγματικού γεγονότος. Οι δυνητικές εκφράσεις Οι δυνητικές εκφράσεις δείχνουν ότι ο ομιλητής κάνει μια εκτίμηση για τις πιθανότητες πραγματοποίησης ενός γεγονότος ή μιας κατάστασης. Παράλληλα εκφράζει ευχή ή πιθανότητα. Ανάλογα με το χρόνο που χρησιμοποιείται. Να ντύνεσαι καλά όταν κάνει κρύο. Να είχε κερδίσει η ομάδα μου! 143 . Στην παθητική φωνή χρησιμοποιούμε τους τύπους του δεύτερου ενικού και πληθυντικού προσώπου της εξακολουθητικής υποτακτικής. Το να ή ας + παρατατικός εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που είναι δύσκολο να πραγματοποιηθεί.10 Παθητική φωνή Εξακολουθητική προστακτική έχει μόνο η ενεργητική φωνή. Οι εκφράσεις αυτές σχηματίζονται με τα μόρια θα. ο ομιλητής παρουσιάζει ένα γεγονός σαν σχεδόν σίγουρο.

Για να γράψει τόσο καλά στις εξετάσεις θα είχε διαβάσει πολύ. Για να γράψει τόσο καλά στις εξετάσεις θα διάβασε πολύ.στο παρόν Κάνει πολύ κρύο. Στην αυλή είναι τρία δέντρα. Μάλλον θα διάβαζε. Η ώρα είναι 2. Eνεστώτας είμαι είσαι είναι είμαστε είστε / είσαστε είναι Παρατατικός ήμουν(α) ήσουν(α) ήταν(ε) ήμαστε / ήμασταν ήσαστε / ήσασταν ήταν(ε) Μέλλοντας θα είμαι θα είσαι θα είναι θα είμαστε θα είστε / είσαστε θα είναι Τι ώρα είναι.στο παρελθόν Το φως στο δωμάτιό του ήταν αναμμένο. Το ρήμα είμαι Το ρήμα είμαι έχει τρεις χρόνους: ενεστώτα. 144 . Θα είστε στο σπίτι το βράδυ. παρατατικό και μέλλοντα. Θα χιονίζει τώρα στο χωριό.10 Πιθανότητα Χρησιμοποιούμε το μόριο θα σε συνδυασμό με όλους τους χρόνους της οριστικής για να παρουσιάσουμε ένα γεγονός σαν σχεδόν σίγουρο στο παρόν ή στο παρελθόν. Είσαι από την Ελλάδα. . . Ο Γιάννης θα έχει γυρίσει. Είμαστε καλά.

Ο Γιάννης έχει μια αδελφή και έναν αδελφό. Το ρήμα έχω χρησιμοποιείται για το σχηματισμό των συντελεσμένων χρόνων δηλαδή του παρακείμενου. Eνεστώτας έχω έχεις έχει έχουμε έχετε έχουν(ε) Παρατατικός είχα είχες είχε είχαμε είχατε είχαν(ε) Μέλλοντας θα έχω θα έχεις θα έχει θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Έχω έναν σκύλο. Έχετε λεφτά. Έχω ανοίξει την πόρτα.10 Το ρήμα έχω Το ρήμα έχω έχει τρεις χρόνους: ενεστώτα. Έχουμε διάβασμα. του υπερσυντέλικου και του συντελεσμένου μέλλοντα. παρατατικό και μέλλοντα. Στην περίπτωση αυτή ονομάζεται βοηθητικό ρήμα. Χθες είχα πυρετό. 145 . Ο Αχιλλέας έχει ξανθά μαλλιά.

γράφεται με -ο-. γράφεται με -ώ-.10 Το γερούνδιο Το γερούνδιο προσδιορίζει το ρήμα. Ήρθε περπατώντας (Ήρθε με τα πόδια). τραγουδ-ώντας Όταν το /ο/ δεν τονίζεται. γράφ-οντας Η μετοχή Οι μετοχές σχηματίζονται από ρήματα και χρησιμοποιούνται όπως τα επίθετα. τα βρεγμένα παπούτσια η χαλασμένη τηλεόραση Πολλές φορές χρησιμοποιούμε το ρήμα είμαι μαζί με τη μετοχή στη θέση του παρακείμενου παθητικής φωνής. έχασα το πορτοφόλι μου. λύνω τραβάω λύν-οντας τραβ-ώντας Όταν το /ο/ τονίζεται.(= καθώς πήγαινα για ψώνια) Για να σχηματίσουμε το γερούνδιο βάζουμε στο θέμα του ενεστώτα την κατάληξη –οντας στα ρήματα της πρώτης συζυγίας και την κατάληξη –ώντας στα ρήματα της δεύτερης συζυγίας. 146 . λειτουργεί δηλαδή σαν επίρρημα. • μια δραστηριότητα που γίνεται ταυτόχρονα με δραστηριότητα που δείχνει το ρήμα της πρότασης. Δείχνει: • τον τρόπο με τον οποίο γίνεται μια δραστηριότητα. τη Πηγαίνοντας για ψώνια.

-ο και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος.κρυμμένος κουρεύτηκα -κουρεμένος 147 . Η τηλεόραση είναι χαλασμένη.πλυμένος κουράστηκα . Η μετοχή τελειώνει σε -μένος. -η.μπλεγμένος κρύφτηκα. Σχηματίζεται με βάση τον παθητικό αόριστο των ρημάτων.10 Η τηλεόραση έχει χαλάσει. -η.κουρασμένος μπλέχτηκα . Ρήματα Α΄ συζυγίας Αόριστος παθητικής φωνής -θηκα -στηκα -χτηκα -φτηκα -εύτηκα Σχηματισμός μετοχής -μένος -σμένος -γμένος -μμένος -εμένος Παράδειγμα πλύθηκα . Στους παρακάτω πίνακες φαίνεται ο σχηματισμός της μετοχής για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας. -ο.

κοιταγμένος Μερικά ρήματα παρόλο που δεν έχουν παθητική φωνή.αγαπημένος φορέθηκα .τραβηγμένος κοιτάχτηκα .10 Ρήματα Β΄ συζυγίας Αόριστος παθητικής φωνής -ήθηκα -έθηκα -άστηκα -έστηκα -ήχτηκα -άχτηκα Σχηματισμός μετοχής -ημένος -εμένος -ασμένος -εσμένος -ηγμένος -αγμένος Παράδειγμα αγαπήθηκα . Μερικές τέτοιες μετοχές είναι: Μετοχή ανεβασμένος γερασμένος δακρυσμένος δυστυχισμένος ευτυχισμένος θυμωμένος κατεβασμένος μεθυσμένος πεθαμένος πεινασμένος πεσμένος συννεφιασμένος χαλασμένος Ρήμα ανεβαίνω γερνάω δακρύζω δυστυχώ ευτυχώ θυμώνω κατεβαίνω μεθάω πεθαίνω πεινάω πέφτω συννεφιάζω χαλάω 148 .φορεμένος ξεχάστηκα .ξεχασμένος καλέστηκα . σχηματίζουν μετοχή.καλεσμένος τραβήχτηκα .

Μερικές από αυτές φαίνονται στον παρακάτω πίνακα.10 Άλλες πάλι μετοχές δεν σχηματίζονται σύμφωνα με τους κανόνες που αναφέρθηκαν νωρίτερα. Ενεστώτας αφαιρώ βρέχω γίνομαι κάθομαι καίω κλαίω κοιμάμαι μολύνω πίνω πετάω τρώω φοβάμαι Μετοχή αφηρημένος βρε(γ)μένος γινωμένος καθισμένος καμένος κλαμένος κοιμισμένος μολυσμένος πιωμένος πεταμένος φαγωμένος φοβισμένος 149 .

ψηλά ψηλός ωραία ωραίος • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ύς. -η. -ιά. • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ος. -ύ σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –ιά. Ορισμένα επιρρήματα προέρχονται από επίθετα. τόπο. • άλλα επιρρήματα Έγραψα αρκετά καλά στο διαγώνισμα. -ο και –ος. Προσδιορίζουν: • ρήματα Τρέχω γρήγορα. μακρύς μακριά Πέταξε την μπάλα μακριά. • μια ολόκληρη πρόταση Ευτυχώς δεν χτύπησα. χρόνο και ποσότητα. • ουσιαστικά Βγες από την πίσω πόρτα. -ο σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –α / -ά. • επίθετα Η Ελένη είναι πολύ όμορφη.11 Τα επιρρήματα Τα επιρρήματα είναι άκλιτες λέξεις που δείχνουν τρόπο. 150 . Σίγουρα λέει την αλήθεια. -α.

έτσι. ανάλογα με την κατάληξή τους. ακριβώς ακριβής • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ύς.Πώς πέρασες στην εκδρομή. κάπως. όπως. πώς κ. Τα επιρρήματα αυτά μπορεί.ά. -ύ σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –έως.11 • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ης. χρησιμοποιούμε το πώς με τόνο. καλά. Με ρώτησε πώς τα πάω στην καινούργια μου δουλειά. χωριστά. . άσχημα. (= μόνο) Τα τροπικά επιρρήματα Για να προσδιορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο γίνεται κάτι. να έχουν: • την ίδια σημασία Σπανίως βλέπω τα ξαδέρφια μου. -εία. Σπάνια βλέπω τα ξαδέρφια μου. -ες σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –ως.Καλά. Όταν θέλουμε να μάθουμε πληροφορίες για την κατάσταση κάποιου ή για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται κάτι. Πώς είναι ο ασθενής. • διαφορετική σημασία Τον καταλαβαίνω. χρησιμοποιούμε τα τροπικά επιρρήματα. γιατί μιλάει απλά. Τροπικά επιρρήματα είναι τα ξαφνικά. αλλιώς. -ης. Μερικά επιρρήματα σχηματίζονται και με την κατάληξη –α και με την κατάληξη –ως. (= με απλό τρόπο) Θέλω απλώς να σου μιλήσω. ευρέως ευρύς Το επίθετο πολύς σχηματίζει το επίρρημα πολύ και το λίγος το επίρρημα λίγο. ωραία. . 151 . μαζί.

γεγονότος) στο χώρο. πρέπει να στρίψεις δεξιά. τότε συνοδεύονται από τις προθέσεις από ή σε . παντού. στο βάθος. κάτω. Όταν τα επιρρήματα αυτά δείχνουν πού βρίσκεται κάτι σε σχέση με κάτι άλλο. απέναντι. στη μέση. αριστερά. πίσω. εδώ. (= Λένε ότι…) Τα τοπικά επιρρήματα Για να προσδιορίσουμε τη θέση κάποιου (αντικειμένου. κάπου. πώς θέλω να πάμε εκδρομή! Κοίτα τον σκύλο μου πώς κάνει για να βγει βόλτα. Τοπικά επιρρήματα είναι τα πάνω. την έκπληξη ή το θαυμασμό μας. αλλού. 152 .ά. μακριά. Το πώς (με τόνο) διαφέρει από το πως (χωρίς τόνο). Το πως είναι σύνδεσμος που εισάγει δευτερεύουσες προτάσεις και εμφανίζεται εναλλακτικά με το ότι. δίπλα. εκεί. τριγύρω. χαμηλά. δεξιά. Για να πας στην πλατεία. κοντά. ψηλά. Έχει παντού σκόνη στο δωμάτιό μου. έξω. γύρω. προσώπου. χρησιμοποιούμε τα τοπικά επιρρήματα. μπροστά (ή μπρος). Λένε πως θα παντρευτούν το καλοκαίρι. πού.11 Με το πώς μπορούμε επίσης να εκφράσουμε την έντονη επιθυμία μας. Αχ. πουθενά κ. μέσα. όπου.

11 Ο φούρνος βρίσκεται δίπλα στο ζαχαροπλαστείο. 153 . Το φαρμακείο είναι απέναντι από το σχολείο.

154 . Το τοπικό επίρρημα εκεί χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει κάτι που βρίσκεται λίγο πιο μακριά από τον ομιλητή.11 Το τοπικό επίρρημα εδώ χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει κάτι που βρίσκεται κοντά στον ομιλητή.

11
Όταν θέλουμε να μάθουμε πληροφορίες για τη θέση κάποιου (αντικειμένου, προσώπου, γεγονότος) στο χώρο, χρησιμοποιούμε το πού με τόνο. Πού θα πάτε διακοπές; Με ρώτησε πού θα πάμε διακοπές. Με το πού μπορούμε επίσης να εκφράσουμε την έκπληξη ή το θαυμασμό μας. Αχ, πού να το ‘ξερα ότι θα έκανε τόσο κρύο!

Το πού (με τόνο) διαφέρει από το που (χωρίς τόνο). Το που μπορεί να είναι είτε αναφορική αντωνυμία που εισάγει αναφορική πρόταση είτε σύνδεσμος που εισάγει δευτερεύουσα πρόταση. Τα παιχνίδια που μου αγόρασες είναι στο δωμάτιό μου. Χάρηκα που ήρθες.

Τα χρονικά επιρρήματα
Για να προσδιορίσουμε το πότε γίνεται κάτι, χρησιμοποιούμε τα χρονικά επιρρήματα. - Πότε θα φτάσει το τρένο στην Αθήνα; - Αύριο. Χρονικά επιρρήματα είναι τα πρόπερσι, πέρσι, πριν, μόλις, μετά, ύστερα, προχτές, χτες, φέτος, τώρα, σήμερα, έπειτα, αύριο, μεθαύριο, ξανά, πάλι, νωρίς, αργά, πότε, κάποτε, τότε, όποτε, ακόμη, πια, ήδη κ.ά. Τα επιρρήματα πριν και μετά συχνά συνοδεύονται από την πρόθεση από. Συναντηθήκαμε πριν (από) το μάθημα. Συναντηθήκαμε μετά (από) το μάθημα.

155

11
Χρησιμοποιούμε επίσης χρονικά επιρρήματα για να δείξουμε πόσο συχνά γίνεται κάτι. ποτέ σπάνια κάπου κάπου πότε πότε πού και πού Ορισμένα χρονικά επιρρήματα δείχνουν μια χρονική στιγμή η οποία είναι διαφορετική από τη στιγμή που ο ομιλητής περιμένει ή έχει σχεδιάσει να συμβεί ένα ορισμένο γεγονός. Τα επιρρήματα αυτά είναι τα εξής: ακόμη (ακόμα), ήδη, πια, πάλι. • Το ακόμη ή ακόμα δείχνει ότι ένα γεγονός που ο ομιλητής περίμενε σε κάποια χρονική στιγμή δεν έχει πραγματοποιηθεί. Έχει αργήσει. Ακόμη τον περιμένω. Δεν ήρθε ακόμα. ή Ακόμη να έρθει. Είναι νωρίς ακόμα να στρώσουμε τραπέζι. • Τα ήδη και κιόλας δείχνουν ότι συνέβη ένα γεγονός που ομιλητής περίμενε να συμβεί λίγο αργότερα. Τα επιρρήματα αυτά δεν χρησιμοποιούνται σε αρνητικές προτάσεις. Έχω ήδη στείλει το γράμμα. Είναι ήδη αργά. Πρέπει να φύγουμε. Πέρασαν κιόλας δέκα μήνες. • Το πάλι δείχνει ότι ένα γεγονός επαναλήφθηκε, ενώ ο ομιλητής περίμενε να μην επαναληφθεί. Έφτασε πάλι αργά στο ραντεβού. • Το πια δείχνει ότι ένα γεγονός δεν συμβαίνει, ενώ ο ομιλητής περίμενε να συμβεί. Δεν μας επισκέπτεται πια. συχνά συνήθως τακτικά πάντα πάντοτε

156

11
Τα ποσοτικά επιρρήματα
Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την ποσότητα, το μέγεθος ή το βαθμό, χρησιμοποιούμε τα ποσοτικά επιρρήματα. Μου αρέσουν πολύ τα παγωτά. - Πόσο γνωρίζεις την Ελένη; - Τη γνωρίζω αρκετά. Έφαγα σχεδόν όλο το φαγητό μου. Ποσοτικά επιρρήματα είναι τα πόσο, πολύ, λίγο, καθόλου, αρκετά, τόσο, όσο, μόνο, τουλάχιστον, σχεδόν, περίπου κ.ά.

157

11
Το όλο είναι επίρρημα. Σημαίνει ότι κάποιος είναι γεμάτος από κάτι ή ότι κάτι γίνεται ή υπάρχει συνέχεια, χωρίς διακοπή. Η Ελένη είναι όλο χαρά γιατί θα πάει εκδρομή αύριο. Η έκφραση όλο και + επίθετο ή επίρρημα που δείχνει σύγκριση σημαίνει ότι κάτι συνεχώς αυξάνεται ή μεγαλώνει. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Τα επιρρήματα συνομιλίας
Ορισμένα επιρρήματα χρησιμοποιούνται κυρίως σε συνομιλίες για να δείξουν τον τρόπο που βλέπει ο ομιλητής τα θέματα που συζητιούνται. Τέτοια επιρρήματα είναι τα ευτυχώς, δυστυχώς, ειλικρινά, ίσως, σίγουρα κ.ά. Πολλά από αυτά φαίνονται στον παρακάτω διάλογο: - Άραγε, θα έρθει ο υδραυλικός; - Ναι, βέβαια. Μου τηλεφώνησε ότι θα έρθει αύριο το πρωί. Αλήθεια, εσύ θα είσαι στο σπίτι; - Όχι, πιθανόν να λείπω. - Μα δεν σου είπα να είσαι εδώ; - Σίγουρα μου το είπες; Δεν το άκουσα. - Καλά, εσύ δεν ακούς καθόλου όταν μιλάω.

Η σύγκριση στα επιρρήματα
Για να συγκρίνουμε τον τρόπο, τον τόπο, το χρόνο, το μέγεθος και την ποσότητα χρησιμοποιούμε ορισμένους τύπους των επιρρημάτων ή εκφράσεις που σχηματίζονται με αυτά.

158

11 Για να σχηματίσουμε την έκφραση που δείχνει σύγκριση: • βάζουμε τη λέξη πιο πριν από το επίρρημα. Το επίρρημα νωρίς. αν και δεν παράγεται από επίθετο. πιο γρήγορα ή • βάζουμε στο ουδέτερο του επιθέτου από το οποίο παράγεται το επίρρημα την κατάληξη -τερα. Το αυτοκίνητό σου τρέχει πιο γρήγορα από το δικό μου. νωρίς νωρίτερα 159 . σχηματίζει τύπο με την κατάληξη –τέρα. γρήγορα (γρήγορο + -τερα) γρηγορότερα ψηλά (ψηλό + -τερα) ψηλότερα μακριά (μακρύ + -τερα) μακρύτερα Αυτό με το οποίο συγκρίνουμε το βάζουμε με από + αιτιατική: Ο Πέτρος πέταξε την πέτρα πιο μακριά από το Γιώργο.

τον τρόπο και την ποσότητα.11 Μερικά επιρρήματα σχηματίζουν αυτούς τους τύπους λίγο διαφορετικά. απλά κακά καλά λίγο πολύ απλούστερα χειρότερα καλύτερα λιγότερο περισσότερο Ορισμένα επιρρήματα σχηματίζουν τύπους με την κατάληξη –τατα που δείχνουν τον πιο μεγάλο βαθμό μιας ιδιότητας που έχει σχέση με το χρόνο. Η ηθοποιός τηλεόραση. αυτή εμφανίζεται σπανιότατα στην Το επίρρημα λίγο σχηματίζει τον τύπο ελάχιστα. 160 .

για. Τα ουσιαστικά ή οι αντωνυμίες μετά από τις περισσότερες προθέσεις μπαίνουν σε αιτιατική πτώση. αντί. Προθέσεις είναι: από. τις αντωνυμίες. σε. κατά. ως. τα επιρρήματα ή ακόμα και πριν από προτάσεις.Οι προθέσεις Οι προθέσεις είναι άκλιτες λέξεις. 161 . τον τρόπο. εναντίον. το χρόνο. παρά μπορούν να μπουν και πριν από προτάσεις με το να. Μπαίνουν πριν από τα ουσιαστικά. χωρίς / δίχως. Θα έρθω κατά τις 5:00. σαν. Με ορισμένες προθέσεις όμως χρησιμοποιούμε τη γενική πτώση. Θέλω έναν καφέ χωρίς ζάχαρη. Από αύριο θα κάνω δίαιτα. μέχρι. εξαιτίας / λόγω. την αιτία ή το σκοπό. χωρίς/ δίχως μπαίνουν και πριν από τοπικά ή χρονικά επιρρήματα. για να σχηματίσουν εκφράσεις που δείχνουν τον τόπο. Αυτό το δώρο είναι για σένα. υπέρ. αντί. με. Τα από. Προθέσεις με αιτιατική από σε για με προς παρά σαν ως μέχρι χωρίς / δίχως Προθέσεις με γενική υπέρ εναντίον εξαιτίας / λόγω μεταξύ αντί Προθέσεις με αιτιατική και γενική κατά 12 Τα μέχρι. για. μέχρι. ως. Η πτήση αναβλήθηκε εξαιτίας της κακοκαιρίας. παρά. Έφυγε χωρίς να πάρει το παλτό του. μεταξύ. δίχως / χωρίς. προς.

. Γεννήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου. Αυτές είναι οι διά. περί.το χρονικό διάστημα Σε λίγες μέρες θα φύγουμε για διακοπές.την κατεύθυνση ή τον προορισμό Το τρένο πηγαίνει στην Αθήνα. υπογραφή • Το σε δείχνει: .τον τόπο Ο Παύλος κάθεται στον κήπο. περιγραφή υπογράφω. υπό. τότε: τον = στον την = στην το = στο σε + τους = στους τις = στις τα = στα 162 . περί υπό + γράφω περιγράφω. Το σε μαζί με αιτιατική ουσιαστικού ή αντωνυμίας μπορεί να είναι το αντικείμενο ρημάτων: Έδωσα το βιβλίο στον Πέτρο. Όταν μετά την πρόθεση υπάρχει το οριστικό άρθρο. προ. επί. . .την ώρα και την ημερομηνία Στις 5 το απόγευμα έχουμε ραντεβού με τον γιατρό. ανά και συν.12 Υπάρχουν μερικές ακόμα προθέσεις οι οποίες χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν παράγωγες λέξεις.

• Το από δείχνει: .το σκοπό Πάω στο περίπτερο για παγωτό.την προέλευση ή την καταγωγή Ήρθαμε από τη Θάσο χτες το βράδυ.την αιτία Χάρηκα πολύ για τη γνωριμία. Άνοιξα την πόρτα με το κλειδί που μου έδωσες.12 • Το με δείχνει: .την αρχή ενός χρονικού διαστήματος Από το πρωί βρέχει.το περιεχόμενο Οι πειρατές έκρυψαν ένα σεντούκι με λίρες. . .την κατεύθυνση ή τον προορισμό Το αεροπλάνο έφυγε για το Παρίσι. Τον είδα για πρώτη φορά στο σχολείο.ότι κάποιος κάνει κάτι μαζί με κάποιον άλλο Το βράδυ θα βγω με τους φίλους μου. • Το για δείχνει: . . . . . 163 .τη διάρκεια Θα δω για λίγο τη θεία μου. Το για συνδυάζεται με τη λέξη φορά και δείχνει τη σειρά εμφάνισης ενός γεγονότος. (= γεννήθηκα στην Ξάνθη) . . Είμαι από την Ξάνθη.τον τρόπο Έλυσα την άσκηση με μεγάλη δυσκολία.την αιτία Στενοχωρήθηκα με όλα αυτά που έγιναν.την απομάκρυνση Το πλοίο έφυγε από το λιμάνι.

την αιτία Όταν έμαθε τα νέα. .τη σχέση του μέρους με το όλο Κανένας από την οικογένειά μου δεν έχει γαλάζια μάτια.εκτίμηση χρόνου ή τόπου (με αιτιατική) Θα έρθω κατά τις 5:00 (=γύρω στις πέντε) . 164 . (με αιτιατική) • Το σαν: . • Το κατά δείχνει: . . • Το αντί δείχνει την αντικατάσταση.12 . Τρέχει σαν λαγός. Όταν μεγαλώσω θέλω να γίνω σαν τον πατέρα μου.με αιτιατική δείχνει ομοιότητα. (με γενική) Πολλές φορές μετά από το αντί ακολουθεί το για.με ονομαστική δείχνει παρομοίωση.το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένο κάτι Έφτιαξα με τους φίλους μου ένα σπιτάκι από ξύλο. η Μαρία πέταξε από τη χαρά της. Αντί για τον διευθυντή ήρθε ο υποδιευθυντής. Αντί του διευθυντή ήρθε ο υποδιευθυντής. .αντίθεση (με γενική) Μίλησαν κατά του πολέμου.

Δεν μου είπε ότι θα το κάνει αλλά ότι θα προσπαθήσει. Οι υποτακτικοί σύνδεσμοι είναι οι εξής: .Οι σύνδεσμοι που δείχνουν το αποτέλεσμα: ώστε 13 165 . άμα. Υπάρχουν δύο ειδών σύνδεσμοι. πριν. ή. • Όταν θέλουμε να συμπληρώσουμε αυτό που λέει η κύρια πρόταση δίνοντας περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτή. Ο Πέτρος και ο Κώστας είναι αδέρφια.Οι υποθετικοί: αν.Αυτοί που εισάγουν προτάσεις που λειτουργούν ως συμπληρώματα ρημάτων: ότι.Οι εναντιωματικοί: αν και. επειδή. μήπως . Οι σύνδεσμοι και.Οι τελικοί: (για) να . λοιπόν. μολονότι . ούτε. καθώς. εάν . άρα. που. μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μια ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις. πως. είτε.Οι σύνδεσμοι Οι σύνδεσμοι είναι άκλιτες λέξεις που χρησιμοποιούμε για να ενώσουμε δύο ή περισσότερες λέξεις ή προτάσεις. αφού. ώσπου. Όταν συνδέουμε λοιπόν μια κύρια πρόταση με μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις χρησιμοποιούμε τους υποτακτικούς συνδέσμους. αλλά. Στο πάρτι δεν θα έρθει ούτε η Μαρία ούτε η Ελένη.Οι χρονικοί: όταν. Οι υπόλοιποι παρατακτικοί σύνδεσμοι συνδέουν δύο ή περισσότερες όμοιες προτάσεις. ούτε και ή συνδέουν τόσο συστατικά της πρότασης όσο και ολόκληρες προτάσεις. οι παρατακτικοί και οι υποτακτικοί. Παρατακτικοί σύνδεσμοι είναι οι εξής: και. • Οι παρατακτικοί σύνδεσμοι συνδέουν όμοια συστατικά της πρότασης ή όμοιες προτάσεις. Είτε έρθεις είτε δεν έρθεις εμείς θα πάμε εκδρομή. Είχα σκοπό να βγω βόλτα αλλά έβρεξε. μην. όμως. μόλις. αφού .Οι αιτιολογικοί: γιατί. δηλαδή. μέχρι. Αύριο και μεθαύριο θα έχει κακό καιρό. ενώ .

14
Επιφωνήματα είναι τα εξής: πόνος λύπη απορία θαυμασμός αβεβαιότητα άρνηση παρακίνηση αηδία έπαινος ειρωνεία ευχή

Τα επιφωνήματα
Τα επιφωνήματα είναι άκλιτες λέξεις που δείχνουν θαυμασμό, απορία, πόνο, λύπη, ευχή, ειρωνεία, στενοχώρια, αηδία, άρνηση, αβεβαιότητα, κ.λπ. Στα επιφωνήματα ή στις προτάσεις που αρχίζουν με επιφώνημα βάζουμε θαυμαστικό.

αχ! ωχ! όχου! άου! αλίμονο! ε! α! ο! μπα! α! ποπό! ω! μπα χμ! α μπα! α παπά! άιντε! αλτ! σουτ! στοπ! ου! ουφ! πουφ! μπράβο! ε! ου! μακάρι

166

Παραγωγή και σύνθεση
Μπορούμε να φτιάξουμε μια λέξη από μια άλλη λέξη. Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι η καινούρια λέξη είναι παράγωγη της άλλης. το μήλο η μηλιά Επίσης, μπορούμε από δύο λέξεις να φτιάξουμε μία καινούρια. Τότε λέμε ότι φτιάχνουμε σύνθετες λέξεις. άνεμος + μύλος ανεμόμυλος μαξιλάρι + πόλεμος μαξιλαροπόλεμος

15

Παράγωγες λέξεις
Μπορούμε να φτιάξουμε παράγωγες λέξεις με δύο τρόπους: - προσθέτοντας ένα επίθημα στο τέλος της λέξης - προσθέτοντας ένα πρόθημα στην αρχή της λέξης

Με επίθημα
• Βάζοντας στο τέλος της λέξης ένα επίθημα, φτιάχνουμε τα υποκοριστικά, τα οποία δείχνουν μικρό μέγεθος, οικειότητα, τρυφερότητα και μερικές φορές υποτίμηση. -ούλης, -άκης, -άκος ο αδερφός ο αδερφούλης ο Γιώργος ο Γιωργάκης ο δικηγόρος ο δικηγοράκος -ούλα, -ίτσα, -άκα η φούστα η γιαγιά η λίμνη η φουστίτσα η γιαγιούλα, η γιαγιάκα η λιμνούλα

167

15
-άκι το ψάρι η μπάλα ο σκύλος το κουτί η γάτα το ψαράκι το μπαλάκι το σκυλάκι το κουτάκι το γατάκι

• Βάζοντας στο τέλος της λέξης ένα επίθημα, φτιάχνουμε τα μεγεθυντικά, τα οποία δείχνουν μεγάλο μέγεθος ή θαυμασμό. -α το μπουκάλι η μπουκάλα -άρα η φωνή η φωνάρα το αυτοκίνητο η αυτοκινητάρα -άρος, -αράς το παιδί ο παίδαρος ο σκύλος ο σκύλαρος ο δουλευτής ο δουλευταράς • Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν επίθετα. -άτικος, -η, -ο και -ιάτικος, -η, -ο η Κυριακή Κυριακάτικος το χωριό χωριάτικος -ένιος, -ια, -ιο το σίδερο σιδερένιος

168

15
-ερός, -ή, -ό η βροχή -ινος, -η, -ο το μαλλί -τικός, -ή, -ό ενοχλώ -τος, -η, -ο γράφω ψήνω βροχερός μάλλινος ενοχλητικός γραπτός ψητός

• Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν ουσιαστικά. -άδα και –τητα: η παράγωγη λέξη δείχνει μια ιδιότητα έξυπνος η εξυπνάδα βαρύς η βαρύτητα ταχύς η ταχύτητα αθώος η αθωότητα -άρης, -άς και -τζής: η παράγωγη λέξη δείχνει το επάγγελμα κάποιου το ψάρι ο ψαράς ο καφές ο καφετζής το ταξί ο ταξιτζής η μπογιά ο μπογιατζής η βάρκα ο βαρκάρης

-μα: η παράγωγη λέξη δείχνει το αποτέλεσμα μιας δραστηριότητας διαβάζω το διάβασμα

169

15 -ση. -ψη: η παράγωγη λέξη δείχνει μια δραστηριότητα μετακομίζω η μετακόμιση προβλέπω η πρόβλεψη στηρίζω η στήριξη -τήρας και -τήρι: η παράγωγη λέξη δείχνει το αντικείμενο με τη βοήθεια του οποίου πραγματοποιείται μια δραστηριότητα ανάβω ο αναπτήρας ξυπνώ το ξυπνητήρι -της: η παράγωγη λέξη δείχνει το πρόσωπο ή το αντικείμενο που πραγματοποιεί μια δραστηριότητα προπονώ ο προπονητής -ώνας: η παράγωγη λέξη δείχνει τον τόπο όπου υπάρχουν πολλά από τα αντικείμενα που δείχνει η λέξη από την οποία παράγεται η ελιά ο ξένος -ειά. -εια δουλεύω προσπαθώ -ιά το κεράσι το μήλο το λεμόνι η άμμος ο ελαιώνας ο ξενώνας η δουλειά η προσπάθεια η κερασιά η μηλιά η λεμονιά η αμμουδιά 170 . -ξη.

15 -ίδι στολίζω -ισμός αθλητής το στολίδι ο αθλητισμός • Με επιθήματα φτιάχνουμε επίσης λέξεις που δείχνουν από πού είναι κάποιος ή κάποια. -ίζω αρχή αρχίζω -άρω φρένο φρενάρω σοκ σοκάρω 171 . η Γαλλία η Ολλανδία η Ελλάδα ο Καναδάς η Αθήνα η Θεσσαλονίκη η Πάτρα ο Βόλος η Αφρική η Ευρώπη η Κίνα Αρσενικό Θηλυκό ο Γάλλος η Γαλλίδα ο Ολλανδός η Ολλανδέζα ο Έλληνας η Ελληνίδα ο Καναδός η Καναδή ο Αθηναίος η Αθηναία ο Θεσσαλονικιός η Θεσσαλονικιά ο Πατρινός η Πατρινή ο Βολιώτης η Βολιώτισσα ο Αφρικανός η Αφρικανή ο Ευρωπαίος η Ευρωπαία ο Κινέζος η Κινέζα • Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν ρήματα.

15 -εύω χρήσιμος μετανάστης -ώνω κλειδί -αίνω ξερός χρησιμεύω μεταναστεύω κλειδώνω ξεραίνω Με πρόθημα • Το πρόθημα ξε.μπροστά από ένα ρήμα δείχνει ότι κάνουμε την αντίστροφη ή αντίθετη πράξη από αυτή που λέει το ρήμα.(ή αν-) που μπαίνει συνήθως στην αρχή επιθέτων δείχνει το αντίθετο από αυτό που δηλώνει το επίθετο. κακός άκακος ίσος άνισος ορατός αόρατος 172 . βιδώνω γράφω μπερδεύω μπλέκω τυλίγω φορτώνω φουσκώνω = = = = = = = ξεβιδώνω ξεγράφω ξεμπερδεύω ξεμπλέκω ξετυλίγω ξεφορτώνω ξεφουσκώνω ξε- + • Το πρόθημα α.

λέω ξαναλέω διαβάζω ξαναδιαβάζω 173 . Τις περισσότερες φορές ανάμεσα στις δύο λέξεις που ενώνονται υπάρχει το φωνήεν –ο-.15 • Μπορούμε να σχηματίσουμε ένα καινούριο ρήμα βάζοντας μπροστά από αυτό μια πρόθεση. Σύνθετες λέξεις Μπορούμε να ενώσουμε δύο λέξεις και να φτιάξουμε μία καινούρια σύνθετη λέξη. πηγαίνω + έρχομαι πηγαινοέρχομαι καλά + περνάω καλοπερνάω πίτα + τυρί τυρόπιτα αυγό + λεμόνι αυγολέμονο κόκκινος + λαιμός κοκκινολαίμης τρύπα + κλειδαριά κλειδαρότρυπα βιβλίο + πουλάω βιβλιοπώλης κοντός + χοντρός κοντόχοντρος ξανθός + μαλλιά ξανθομάλλης Το ξανά μπροστά από ένα ρήμα δείχνει ότι κάνουμε πάλι την ίδια δραστηριότητα με αυτή που λέει το ρήμα.

Οι σύνθετες προτάσεις περιλαμβάνουν δύο ή περισσότερα ρήματα. ανάψαμε το τζάκι. Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές. Στη γιορτή που οργανώσαμε ο Πέτρος τραγούδησε και ο Ανδρέας έπαιξε κιθάρα.Οι απλές προτάσεις περιλαμβάνουν ένα ρήμα. τις πλήρεις και τις ελλειπτικές. Το κύριο συστατικό μιας πλήρους πρότασης είναι το ρήμα. Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει να κλαδέψει τον κήπο. • Οι ελλειπτικές προτάσεις είναι παγιωμένες εκφράσεις που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή επικοινωνία: Καλημέρα. 174 . • Οι πλήρεις προτάσεις αποτελούνται από μια σειρά συστατικών που συνδέονται μεταξύ τους σύμφωνα με τους κανόνες της γλώσσας. Ανάλογα με τον τρόπο που εκφράζεται το νόημα αυτό διακρίνουμε δύο είδη προτάσεων. Κύρια είναι μια απλή πρόταση που δεν εξαρτάται από κάποια άλλη πρόταση. . . Όταν κλείσαμε τα παράθυρα. παρακαλώ. Στην υγειά μας! Συγγνώμη! Ευχαριστώ. οι πλήρεις προτάσεις χωρίζονται σε απλές και σύνθετες.16 Τα είδη των προτάσεων Η πρόταση Η πρόταση εκφράζει ένα ολοκληρωμένο νόημα. Η Μαρία μετά το μάθημα ήταν κουρασμένη. Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει στα μαθηματικά. Ανάλογα με το αν μια πρόταση περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα ρήματα. Ωραία μέρα! Στο αεροδρόμιο. Συγχαρητήρια! Συλλυπητήρια! Χαίρω πολύ! Οι προτάσεις χωρίζονται επίσης σε κύριες και δευτερεύουσες.

στις δεσμευτικές.λπ.16 Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές. όπου ο ομιλητής αναφέρεται σε ένα πραγματικό γεγονός.) Πήγατε σινεμά χτες. Η Μαρία μετά το μάθημα ήταν κουρασμένη. Δευτερεύουσα είναι η πρόταση που εξαρτάται από μια άλλη πρόταση. Να πάρεις τα ρούχα από το καθαριστήριο. όπου ο ομιλητής εκφράζει τα συναισθήματά του Τι ωραία που ζωγραφίζει! 175 . όπου ο ομιλητής αναλαμβάνει να πραγματοποιήσει κάτι Υπόσχομαι να σου τηλεφωνήσω μόλις γυρίσω.στις κατευθυντικές. πρόσωπα κ. τόπος. Οι προτάσεις αυτές μπορεί να είναι καταφατικές ή αρνητικές. Ο Πέτρος.στις ερωτηματικές. Πότε πήγατε σινεμά. Ο Πέτρος πήγε σινεμά. έφυγε νωρίς. Ο Πέτρος τραγούδησε και ο Ανδρέας έπαιξε κιθάρα. Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει.στις περιγραφικές. Η πρόταση και οι περιστάσεις επικοινωνίας Ανάλογα με το ρόλο που παίζουν στις διαφορετικές περιστάσεις επικοινωνίας. .στις εκφραστικές /επιφωνηματικές. Ο Πέτρος δεν πήγε στο σχολείο. οι προτάσεις χωρίζονται σε πέντε είδη: . που ήταν κουρασμένος. . . Όταν κλείσαμε τα παράθυρα. όπου ο ομιλητής ζητάει πληροφορίες είτε για ένα γεγονός συνολικά είτε για ορισμένες πλευρές ενός γεγονότος (χρόνος. ανάψαμε το τζάκι. όπου ο ομιλητής ζητάει από κάποιον να κάνει κάτι Δες αυτή τη φωτογραφία. . Θα σου τηλεφωνήσω μόλις γυρίσω. Να μην αργήσεις πολύ.

• το πρόσωπο ή το πράγμα που επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος Το δέντρο ξεριζώθηκε από τον αέρα. 4. αποτελείται από τέσσερα συστατικά που έχουν τέσσερις διαφορετικούς ρόλους: 1 2 3 4 Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στον Γιάννη. Το υποκείμενο εκφράζει το πρόσωπο για το οποίο μιλά η πρόταση. 2. που δίνουν πληροφορίες για τον τρόπο. για παράδειγμα. Η παρακάτω πρόταση. Τα παπούτσια είναι μέσα στο ντουλάπι. Το έμμεσο αντικείμενο είναι το πρόσωπο που εμφανίζεται ως δέκτης της δραστηριότητας που εκφράζεται από το ρήμα. Το ρήμα εκφράζει μια δραστηριότητα. 3. Εκτός από τα συστατικά που είναι απαραίτητα για τη δημιουργία μιας απλής πρότασης.16 Η απλή πρόταση Κάθε απλή πρόταση αποτελείται από ορισμένα συστατικά. Υποκείμενο ρήμα άμεσο έμμεσο αντικείμενο αντικείμενο 1. 176 . • το πρόσωπο ή πράγμα που βρίσκεται σε μια κατάσταση Η γάτα ζηλεύει τον σκύλο. κάθε ένα από τα οποία παίζει ένα διαφορετικό ρόλο. τον τόπο ή το χρόνο της δραστηριότητας. Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές. Το υποκείμενο Το υποκείμενο είναι το συστατικό που δείχνει: • το πρόσωπο που ενεργεί Ο Πέτρος κολυμπάει καλά. Το άμεσο αντικείμενο επηρεάζεται από τη δραστηριότητα που εκφράζει το ρήμα. υπάρχουν και διάφοροι επιρρηματικοί προσδιορισμοί.

. αλλά εκφράζεται μόνο στην κατάληξη του ρήματος. συμφωνεί με το ρήμα στο πρόσωπο και στον αριθμό. . Φέρτε μου μερικά ξύλα. Ο παππούς σκουπίζει τα φύλλα από τον κήπο.16 Το υποκείμενο βρίσκεται πάντα στην ονομαστική πτώση. ποιο είναι το υποκείμενο. ξέρουμε.». Συμφωνία του υποκειμένου και του ρήματος Τα ρήματα έχουν διαφορετικές καταλήξεις ανάλογα με το υποκείμενό τους. Οι αθλητές κάνουν προπόνηση. Εμείς (1ο πρόσωπο πληθυντικού) φάγαμε (1ο πρόσωπο πληθυντικού) όλα τα μπισκότα. Στην περίπτωση αυτή το υποκείμενο δεν εμφανίζεται σαν ξεχωριστό συστατικό. 177 . Αν το υποκείμενο δείχνει πολλά πρόσωπα ή πράγματα. λοιπόν. Θα διαβάσω ένα παραμύθι στα παιδιά. Να σας ρωτήσω κάτι. το ρήμα είναι στον ενικό αριθμό. Οι διαφορετικές καταλήξεις του ρήματος δείχνουν επίσης και τα διαφορετικά πρόσωπα. Ο Πέτρος κολυμπάει καλά. το ρήμα είναι στον πληθυντικό αριθμό. Συχνά. από αυτά που έχουν ειπωθεί πριν ή από το γύρω περιβάλλον. Ένας τρόπος για να βρούμε το υποκείμενο είναι να κάνουμε την ερώτηση «Ποιος.Ποιος κολυμπάει καλά. Το υποκείμενο. Αυτός (3ο πρόσωπο ενικού) έφαγε (3ο πρόσωπο ενικού) όλα τα μπισκότα. Εσύ (2ο πρόσωπο ενικού) έφαγες (2ο πρόσωπο ενικού) όλα τα μπισκότα. Αν το υποκείμενο δείχνει ένα πρόσωπο ή πράγμα. όταν επικοινωνούμε.Ο Πέτρος.

με το υποκείμενο να επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος (παθητική σημασία) Το βάζο έσπασε. με το υποκείμενο να επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος (παθητική σημασία) Η κουρτίνα σκίστηκε. • ρήματα στην παθητική φωνή. • ρήματα στην παθητική φωνή με αυτοπαθή σημασία Ο Πέτρος ντύνεται. • ρήματα στην παθητική φωνή με αλληλοπαθή σημασία Τα παιδιά κοιτάχτηκαν ξαφνιασμένα.16 Το ρήμα και τα συμπληρώματά του Το ρήμα είναι το κεντρικό συστατικό της πρότασης. Αμετάβατα ρήματα Αμετάβατα είναι: • ρήματα στην ενεργητική φωνή Ο Πέτρος τρέχει / κολυμπά. • ρήματα στην ενεργητική φωνή. Μεταβατικά λέγονται τα ρήματα που χρειάζονται υποκείμενο και ένα ή περισσότερα αντικείμενα για να σχηματίσουν πρόταση. Αμετάβατα λέγονται τα ρήματα που χρειάζονται μόνο το υποκείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. Όταν επιλέγουμε ένα ρήμα επιλέγουμε σε μεγάλο βαθμό τον αριθμό και το είδος των συστατικών που εμφανίζονται στην πρόταση. 178 . • ρήματα που έχουν μόνο παθητική φωνή με ενεργητική σημασία Ο Πέτρος εργάζεται. Τα συστατικά που εμφανίζονται υποχρεωτικά μ’ ένα ρήμα για να συμπληρώσουν το νόημά του και για να σχηματιστεί μια πρόταση αποτελούν τα υποχρεωτικά συμπληρώματα του ρήματος. Ανάλογα με τον αριθμό και το είδος των συμπληρωμάτων τους τα ρήματα χωρίζονται σε ομάδες.

.Ένα ρολόι. 179 . Η Μαρία μπήκε στο σπίτι. . Ο Ανδρέας αγόρασε ένα ρολόι.16 Αμετάβατα ρήματα με εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα αμετάβατα ρήματα χρειάζονται έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση. Ο Ανδρέας αγόρασε ένα ρολόι. Η Ελένη οδήγησε τη βέσπα. Ο Νικόλας μίλησε για τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Ο σκύλος κυνηγάει τη γάτα. . Ο Γιάννης ήρθε από την Αθήνα.Τι αγόρασε ο Ανδρέας.Ποιον κυνηγάει ο σκύλος. Ο Πέτρος πήγε στη γιορτή. Η Αλεξάνδρα έχει ποτίσει τις γλάστρες. Ο σκύλος κυνηγάει τη γάτα. Μεταβατικά ρήματα με ένα αντικείμενο Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και ένα αντικείμενο σε αιτιατική για να σχηματίσουν πρόταση. Μπορούμε να βρούμε το αντικείμενο αν σχηματίσουμε μια ερώτηση με το τι ή με το ποιον. .Τη γάτα.

Η Αλεξάνδρα τις γλάστρες. Όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση. Ο Πέτρος χαμήλωσε τα φώτα. το αντικείμενο εμφανίζεται και με τις δύο μορφές του στην ίδια πρόταση. Η Αλεξάνδρα τις έχει ποτίσει τις γλάστρες. Τα φώτα χαμήλωσαν. • Μερικά ρήματα της ενεργητικής φωνής. γιατί το υποκείμενό τους επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος. Το βάζο έσπασε.16 Το αντικείμενο εμφανίζεται με δύο τρόπους: • με το ουσιαστικό Η Αλεξάνδρα έχει ποτίσει τις γλάστρες. Ο Πέτρος άναψε τη φωτιά. Η φωτιά άναψε. • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική Η Αλεξάνδρα τις έχει ποτίσει. τις έχει ποτίσει. Αυτό συμβαίνει γιατί τα ρήματα αυτά είναι πολύ συνηθισμένα και το αντικείμενό τους εννοείται. Όταν είναι αμετάβατα. Ο Πέτρος τρώει / διαβάζει / μιλάει / γράφει / ζωγραφίζει. 180 . σχηματίζουν προτάσεις που μοιάζουν με προτάσεις της παθητικής φωνής. σε ορισμένες προτάσεις εμφανίζονται σαν μεταβατικά μ’ ένα αντικείμενο και σε άλλες σαν αμετάβατα. • Ορισμένα ρήματα αν και είναι μεταβατικά εμφανίζονται συχνά σαν αμετάβατα. Ο Πέτρος έσπασε το βάζο.

ένα εμπρόθετο αντικείμενο και έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση. Το εμπρόθετο αντικείμενο σχηματίζεται με τις προθέσεις σε και με + ουσιαστικό σε αιτιατική. Η Ελένη μίλησε στον Πέτρο. Η Μαρία έβγαλε το αυτοκίνητο από το γκαράζ. Τηλεφώνησε στον αδερφό σου! Το λαχείο έπεσε στον Πέτρο. Τηλεφώνησέ του! Ρήματα με εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική και εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ένα υποκείμενο.16 Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική και εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ένα υποκείμενο. Ο Πέτρος έβαλε την κουβέρτα στο συρτάρι. ένα αντικείμενο σε αιτιατική και έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση. Η Ελένη του μίλησε. Παραπονέθηκε στην Ελένη για το φαγητό. Φέρθηκε άσχημα στην Ελένη. 181 . Διαμαρτυρήθηκε στον πρόεδρο για την απόφαση. Η φούστα δεν άρεσε στη Μαρία. Η Ελένη είπε στον Πέτρο για την εκδρομή. Η Κατερίνα ειδοποίησε το Γιάννη για την αλλαγή του προγράμματος. Δεν έχουμε μιλήσει σε κανέναν για όλα αυτά. Ρήματα με εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και ένα εμπρόθετο αντικείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. Ο Πέτρος μοιάζει στην / με την μητέρα του. Ο Πέτρος της μοιάζει. Μπορεί να αντικατασταθεί με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική.

Τα συστατικά το βιβλίο. για να σχηματίσουν πρόταση. Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. από τη Μαρία. Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. Το άμεσο αντικείμενο εμφανίζεται με δύο τρόπους: • με το ουσιαστικό σε αιτιατική Η Ελένη χαρίζει το βιβλίο στο Γιώργο. για το μωρό είναι τα έμμεσα αντικείμενα.16 Μεταβατικά ρήματα με δύο αντικείμενα Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική και εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και δύο αντικείμενα. Ο Πέτρος την πήρε από τη Μαρία. • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική Η Ελένη το χαρίζει στο Γιώργο. την μπάλα. ένα άμεσο και ένα έμμεσο. Το έμμεσο αντικείμενο εμφανίζεται με τρεις τρόπους: • με τις προθέσεις σε από + ουσιαστικό σε αιτιατική για 182 . Η Ελένη χαρίζει το βιβλίο στο Γιώργο. ένα παιχνίδι είναι τα άμεσα αντικείμενα. Ο Πέτρος αγόρασε ένα παιχνίδι για το μωρό. Τα συστατικά στο Γιώργο.

Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. Τάισε το μωρό κρέμα. Η Ελένη τού χαρίζει το βιβλίο. Η Ελένη του το χάρισε του Γιώργου το βιβλίο. Οι αντωνυμίες αυτές παίρνουν τόνο όταν χρειάζεται να ξεχωρίζουν από τις κτητικές αντωνυμίες. Ο Πέτρος τής πήρε την μπάλα.Στον Πέτρο. Ένας τρόπος για να βρούμε το έμμεσο αντικείμενο είναι να κάνουμε την ερώτηση σε / από / για ποιον. Ο Πέτρος τού αγόρασε ένα παιχνίδι. . Ο Πέτρος αγόρασε του μωρού ένα παιχνίδι. Ο Πέτρος τής την πήρε. . Αν θέλουμε να δώσουμε έμφαση. • με το ουσιαστικό σε γενική Η Ελένη χαρίζει του Γιώργου το βιβλίο. Ο Γιάννης κέρασε τον Πέτρο καφέ. Ρήματα με δύο αντικείμενα σε αιτιατική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και δύο αντικείμενα σε αιτιατική για να σχηματίσουν πρόταση.16 • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική. Φόρτωσε το αυτοκίνητο ξύλα. Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία ταγκό. 183 . Το άμεσο και το έμμεσο αντικείμενο μπορούν να εμφανίζονται μαζί στην ίδια πρόταση με τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας.Σε ποιον χαρίζει το βιβλίο η Ελένη. Ο Πέτρος πήρε της Μαρίας την μπάλα. Στις περιπτώσεις αυτές ο αποδέκτης της δραστηριότητας θεωρείται το άμεσο αντικείμενο και μπορεί να αντικατασταθεί με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική. τα αντικείμενα μπορεί να εμφανίζονται και με τις δύο τους μορφές. Η Ελένη χάρισε το βιβλίο στο Γιώργο. Γεμίσαμε το ψυγείο παγωτά.

Το τάισε κρέμα. Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: • στα ρήματα που έχουν ως συμπλήρωμα ένα αντικείμενο σε αιτιατική Έχει φαγητό για όλους. Αστράφτει. Κάνει κρύο ή έχει κρύο. Τον κέρασε καφέ. Βραδιάζει. Ο Γιάννης κέρασε τον Πέτρο καφέ. Φυσάει. Κάνει καλή μέρα ή έχει καλή μέρα. 184 . Κάνει ζέστη ή έχει ζέστη.16 Τάισε το μωρό κρέμα. Πέφτει ή ρίχνει χαλάζι. Απρόσωπα ρήματα Ορισμένα ρήματα δεν χρειάζονται υποκείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. Τα ρήματα αυτά εμφανίζονται μόνο στο τρίτο πρόσωπο του ενικού. Κάνει ψύχρα ή έχει ψύχρα. Φαίνεται/είναι σίγουρο ότι θα βρέξει. Ξημερώνει. • στα ρήματα που δεν έχουν κανένα συμπλήρωμα Βρέχει. Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία ταγκό. Ορισμένα απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις που σχηματίζονται με το είναι και το ουδέτερο επιθέτων χρειάζονται ως συμπλήρωμα μια δευτερεύουσα πρόταση. Χιονίζει. Ψιχαλίζει. Νυχτώνει. Κάνει παγωνιά ή έχει παγωνιά. Την έμαθε ταγκό.

Y K O ήλιος σήμερα είναι δυνατός Άλλα συνδετικά ρήματα είναι το μοιάζω. το αισθάνομαι και το φαίνομαι. Εξέλεξαν τον Πέτρο πρόεδρο της τάξης. Η Ελένη σπούδασε γιατρός. Το κατηγορούμενο συνδέεται με το υποκείμενο με τη βοήθεια των συνδετικών ρημάτων. – του υποκειμένου ή του αντικειμένου.ά. το σχήμα. Φαίνεσαι άρρωστος. Ο Πέτρος είναι πρόεδρος της τάξης.16 Το κατηγορούμενο και τα συνδετικά ρήματα Το κατηγορούμενο δίνει πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά για το χρώμα. Τα παιδιά μοιάζουν κουρασμένα. Αισθάνομαι ευτυχισμένος. το επάγγελμα κ. 185 . Ορισμένα ρήματα χωρίς να είναι συνδετικά χρησιμοποιούνται για να συνδέσουν ένα υποκείμενο μ’ ένα κατηγορούμενο. το μέγεθος. Το βασικό συνδετικό ρήμα είναι το είμαι. Η Ελένη έγινε γιατρός. το γίνομαι.

3. Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος μένει στην Αθήνα. Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο σε αιτιατική Ο Πέτρος τρώει ένα μήλο. Ονόμασαν την κόρη τους Μαργαρίτα.16 Σε ορισμένες περιπτώσεις το κατηγορούμενο προσδιορίζει το αντικείμενο του ρήματος. Το κατηγορούμενο μπορεί να είναι: • επίθετο Ο Πέτρος είναι ευγενικός. Η συνέλευση εξέλεξε την Ελένη πρόεδρο. • ουσιαστικό Ο Ελένη είναι πρόεδρος της τάξης. • αριθμό Τα βιβλία είναι σκονισμένα. 2. Το κατηγορούμενο και το συστατικό που προσδιορίζει πρέπει να ταιριάζουν σε: • γένος Ο δρόμος είναι άδειος. Η Ελένη φαίνεται χλωμή. • πτώση Ο δρόμος είναι φαρδύς. Ο Πέτρος είπε τον Γιάννη ανόητο. Έφτιαξαν τον δρόμο φαρδύ. Η πρόταση: σύνοψη των βασικών σχηματισμών Οι βασικοί σχηματισμοί της πρότασης είναι οι εξής: 1. Υποκείμενο – Ρήμα Ο Πέτρος χαμογέλασε. • αντωνυμία Τα πουλόβερ τους είναι ίδια. 186 .

Απρόσωπο ρήμα Βρέχει. 10. Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο – Κατηγορούμενο Ο Πέτρος είπε τον Γιάννη ανόητο.λπ) φαίνεται από την πτώση και τα εμπρόθετα συμπληρώματα. 6. Υποκείμενο – Ρήμα – Άμεσο αντικείμενο (αιτιατική) – Έμμεσο αντικείμενο (εμπρόθετο ή γενική) Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στον Γιάννη.16 4. Ο Γιάννης αγαπάει τη Μαρία. Απρόσωπο ρήμα – Αντικείμενο Ρίχνει χαλάζι. Υποκείμενο .Αντικείμενο σε αιτιατική – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος έβαλε την κουβέρτα στο συρτάρι. 7. 9. 187 . Αγαπάει ο Γιάννης τη Μαρία. κατηγορούμενο κ. Τη Μαρία αγαπάει ο Γιάννης. Υποκείμενο – Ρήμα . 11. Υποκείμενο – Ρήμα – Κατηγορούμενο Ο Πέτρος είναι χαρούμενος. 12. 5. Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετο αντικείμενο ή αντικείμενο σε γενική Ο Πέτρος μοιάζει στη μητέρα του.Ρήμα – Άμεσο αντικείμενο (αιτιατική) – Έμμεσο αντικείμενο (αιτιατική) Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία αγγλικά. Γι’ αυτό η σειρά των συστατικών μέσα στην πρόταση είναι σχετικά ελεύθερη και εξαρτάται από τι επιλέγει ο ομιλητής να τονίσει. αντικείμενο. 8. Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετο αντικείμενο ή αντικείμενο σε γενική – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος παραπονέθηκε στον Γιάννη για τον μισθό του. Ο Γιάννης τη Μαρία αγαπάει. Ο ρόλος των συμπληρωμάτων του ρήματος (υποκείμενο.

16 Μετατροπή της ενεργητικής πρότασης σε παθητική Ορισμένες προτάσεις που περιλαμβάνουν μεταβατικά ρήματα στην ενεργητική φωνή μπορούν να μετατραπούν σε προτάσεις σε παθητική φωνή. Πολλοί άνθρωποι διάβασαν αυτό το βιβλίο. από +αιτιατική Η μετατροπή γίνεται με τον εξής τρόπο: • Το αντικείμενο της ενεργητικής πρότασης γίνεται υποκείμενο της παθητικής και μπαίνει σε ονομαστική (τη γη η γη). Όταν το ρήμα της ενεργητικής φωνής έχει ένα άμεσο και ένα έμμεσο αντικείμενο. • Το υποκείμενο της ενεργητικής πρότασης γίνεται προσδιορισμός με την πρόθεση από και αιτιατική (ο ήλιος από τον ήλιο). άμεσο αντικείμενο 188 . Το ρήμα της παθητικής πρότασης πρέπει να συμφωνεί με το υποκείμενο σε πρόσωπο και αριθμό. Ο ήλιος υποκείμενο Η γη υποκείμενο φωτίζει τη γη. υποκείμενο του ρήματος της παθητικής φωνής γίνεται το άμεσο αντικείμενο. Η Μαρία υποκείμενο έδωσε ρήμα ενεργητική φωνή στο Γιάννη έμμεσο αντικείμενο το βιβλίο. • Το ρήμα της ενεργητικής φωνής μπαίνει στην παθητική φωνή (φωτίζει φωτίζεται). ρήμα αντικείμενο ενεργητική φωνή φωτίζεται ρήμα παθητική φωνή από τον ήλιο. Αυτό το βιβλίο διαβάστηκε από πολλούς ανθρώπους.

. Το δέντρο ξεριζώθηκε με τον αέρα.Όχι. . Ο Πέτρος δεν αγόρασε αυτοκίνητο.16 Το βιβλίο Υποκείμενο δόθηκε ρήμα παθητική φωνή στο Γιάννη από τη Μαρία. . Η αποθήκη καθαρίστηκε. • Δεν Όταν το ρήμα της πρότασης είναι στην οριστική. • Όχι Χρησιμοποιούμε το όχι σε περιστάσεις συνομιλίας για να απαντήσουμε αρνητικά στην ερώτηση ή την παράκληση του συνομιλητή μας. Ο Πέτρος καθάρισε την αποθήκη. • Μην Όταν το ρήμα της πρότασης είναι στην υποτακτική. χρησιμοποιούμε το μην. Η άρνηση Για να σχηματίσουμε προτάσεις που εκφράζουν άρνηση χρησιμοποιούμε τα αρνητικά μόρια όχι. δεν και μην. Ο αέρας ξερίζωσε το δέντρο. κυρίως όταν το ουσιαστικό δεν δείχνει πρόσωπο.Όχι. Παύει δηλαδή να είναι υποχρεωτικό συμπλήρωμα και το ρήμα λειτουργεί σαν αμετάβατο. έμμεσο αντικείμενο από +αιτιατική Πολύ συχνά ο προσδιορισμός από + αιτιατική παραλείπεται από την παθητική πρόταση.Μου δίνεις τη μπάλα. Το μην μπαίνει ανάμεσα στο να ή το ας και το ρήμα. χρησιμοποιούμε το δεν πριν από το ρήμα. Πολύ συχνά το από + αιτιατική αντικαθίσταται από το με + αιτιατική. 189 .Ήρθε ο αδελφός σου. .

Για να σχηματίσουμε την άρνηση χρησιμοποιούμε τύπους της υποτακτικής. . ας μην πάμε αύριο.(Να) μην έρθεις. . δεν ήρθε. . Στους συντελεσμένους χρόνους το δεν μπαίνει πριν από το βοηθητικό ρήμα έχω.Θα του δώσεις την μπάλα. . δεν του την έχω δώσει.Να του δώσω την μπάλα.Όχι.16 Με παρακάλεσε να μην φύγω.Όχι. δεν θα του τη δώσω. Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας μπαίνουν ανάμεσα στο δεν και το έχω + ρηματικός τύπος. Tο όχι μπορεί να εμφανίζεται μαζί με το δεν ή με το μην. .Ήρθε ο αδελφός σου. .Όχι. Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας μπαίνουν ανάμεσα στο θα και τον ρηματικό τύπο. να μην του τη δώσεις.Του έχεις δώσει την μπάλα.Του έδωσες την μπάλα.Όχι. . . Ας μην πάμε για ψώνια αύριο. . . . 190 . Στην προστακτική δεν υπάρχει αρνητικός τύπος.Πάμε για ψώνια αύριο.Έλα εδώ.Όχι. . Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας που είναι έμμεσα και άμεσα αντικείμενα μπαίνουν μετά τα αρνητικά μόρια. . αλλά μεθαύριο.Όχι. Όταν το ρήμα είναι στον μέλλοντα το δεν μπαίνει ακριβώς πριν από το μόριο θα. δεν του την έδωσα. .

Δευτερεύουσες προτάσεις Υπάρχουν τα εξής είδη δευτερευουσών προτάσεων: • οι προτάσεις που προσδιορίζουν ονόματα. Χάρηκα που σε είδα. αλλά η Μαρία έμεινε σπίτι. ο Πέτρος έφυγε. Θέλω να γυρίσω σπίτι μου και να δω τηλεόραση. Παράταξη και υπόταξη Υπάρχουν δύο ειδών συνδέσεις μεταξύ των προτάσεων: η παράταξη και η υπόταξη. • οι προτάσεις που λειτουργούν σαν επιρρήματα . δηλαδή οι αναφορικές προτάσεις Ο νεαρός που χτύπησε το κουδούνι μένει στην απέναντι πολυκατοικία. Στην παράταξη συνδέονται μεταξύ τους δύο ή περισσότερες όμοιες προτάσεις. Μου είπε ότι θα συναντηθούμε αύριο. • οι πλάγιες ερωτήσεις Με ρώτησε μήπως /αν ήθελα να πάω σινεμά. Ο Πέτρος πήγε στην Αίγινα. Η Δάφνη τραγούδησε και ο Πέτρος έπαιξε πιάνο. Φοβάμαι μήπως χαλάσει ο υπολογιστής μου. 191 .οι χρονικές προτάσεις Μόλις ο Γιάννης μπήκε στο σπίτι. Στην υπόταξη μία κύρια πρόταση συνδέεται με μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις. κύριες ή δευτερεύουσες. • οι προτάσεις που είναι συμπληρώματα ρημάτων Ο Πέτρος θέλει να πάει ένα ταξίδι στην Αφρική.16 Οι σύνθετες προτάσεις Οι σύνθετες προτάσεις αποτελούνται από δύο ή περισσότερες απλές προτάσεις που συνδέονται μεταξύ τους με συνδετικά στοιχεία.

η οποία. δηλαδή.οι προτάσεις που δείχνουν την αιτία προτάσεις) Θα καθίσω γιατί αισθάνομαι κουρασμένη. Μπαίνουν αμέσως μετά το όνομα που προσδιορίζουν και εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες που και ο οποίος. υποκείμενο. 192 . η οποία. άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο κ. Οι αντωνυμίες αυτές αντικαθιστούν το όνομα στην αναφορική πρόταση που σχηματίζεται. παρόλο που είμαι . Οι αναφορικές προτάσεις Αναφορικές λέγονται οι προτάσεις που προσδιορίζουν ονόματα. δεν θα πάμε εκδρομή. Η κοπέλα είναι πωλήτρια. . Το που είναι άκλιτο. Η κοπέλα που / η οποία χτύπησε το κουδούνι είναι πωλήτρια. το οποίο συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε γένος και αριθμό. • οι ονοματοποιημένες προτάσεις με το άρθρο το Είναι πολύ ενοχλητικό το ότι δεν είναι ποτέ ευχαριστημένος.οι υποθετικές προτάσεις Αν βρέχει αύριο. Η κοπέλα χτύπησε το κουδούνι.οι τροπικές προτάσεις Θέλω να πάω στη γιορτή όπως πήγε και η Μαρία. ενώ το ο οποίος.οι προτάσεις που δείχνουν τον σκοπό (τελικές προτάσεις) Έφυγε γρήγορα για να πάει να διαβάσει. . αν είναι. το οποίο.οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα Ήταν τόση η επιμονή του που αναγκάστηκα να υποχωρήσω. . Η πτώση εξαρτάται από το ρόλο που παίζει η αναφορική αντωνυμία στην αναφορική πρόταση.λπ. (αιτιολογικές .οι εναντιωματικές προτάσεις Θα πάω στο γυμναστήριο κουρασμένη.16 .

Θα καλέσω όσους τηλεφωνήσουν. ο οποίος ήθελε να αγοράσει το σπίτι. όσος. ο οποίος είναι ο δήμαρχος του χωριού. Όσοι δε χωράνε στο αυτοκίνητο θα πάνε με τα πόδια. Ήρθε μαζί του ένας κύριος. 193 . Δεν υπολογίζει κανένα. Είδα την κοπέλα την οποία ερωτεύτηκε ο Γιάννης. Ο κύριος Γιώργος. Αυτές οι προτάσεις ονομάζονται ελεύθερες αναφορικές προτάσεις. Να σηκώσει το χέρι του όποιος θέλει να πάμε εκδρομή. Οι περιοριστικές αναφορικές προτάσεις βοηθούν τον ακροατή να εντοπίσει το πρόσωπο ή το πράγμα για το οποίο μιλάμε. Οι αναφορικές προτάσεις χωρίζονται σε περιοριστικές και μη περιοριστικές. Κάνει ό. Λειτουργούν στην κύρια πρόταση σαν ονόματα και εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες όποιος. Η πτώση της αναφορικής αντωνυμίας εξαρτάται από το ρόλο που έχει η αναφορική πρόταση μέσα στην κύρια πρόταση. -η. -ο. Είδα την κοπέλα που ερωτεύτηκε ο Γιάννης. -α. θα μιλήσει απόψε στην πλατεία.τι. -ο και ό. Είδα τον νεαρό που του πήραν το πορτοφόλι. Ορισμένες αναφορικές προτάσεις δεν εξαρτώνται από κάποιο όνομα που εμφανίζεται στην κύρια πρόταση. που ήθελε να αγοράσει το σπίτι. Είδα την κοπέλα στην / με την οποία μιλούσε ο Παύλος. Οι μη περιοριστικές προτάσεις μπαίνουν ανάμεσα σε κόμματα. Είδα τον νεαρό του οποίου πήραν το πορτοφόλι.16 Ήρθε μαζί του ένας κύριος. Οι μη περιοριστικές αναφορικές προτάσεις προσθέτουν επιπλέον πληροφορίες για ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα. Το ξενοδοχείο που μείναμε βρίσκεται στην πλατεία του χωριού.τι θέλει.

τι σκέπτεται. δηλαδή οι προτάσεις σε υποτακτική Οι προτάσεις με το ότι ή το πως Είναι προτάσεις σε οριστική και χρησιμοποιούνται συνήθως μετά από ρήματα που δείχνουν τι λέει κάποιος. τι ξέρει κ. όπως φαίνεται. Αυτού του είδους οι προτάσεις εμφανίζονται κυρίως μετά από ρήματα που εκφράζουν ψυχική διάθεση. Χαίρομαι Λυπάμαι Φοβάμαι Απογοητεύτηκα ο Γιάννης Αφρική. θα πάει ταξίδι στην που 194 .16 Οι προτάσεις ως συμπληρώματα ρημάτων Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ως συμπλήρωμα μια πρόταση για να ολοκληρωθεί το νόημά τους. είναι βέβαιο. Οι προτάσεις αυτές χρησιμοποιούνται επίσης ως συμπλήρωμα σε απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις.ά. Τα συμπληρώματα αυτά είναι τέσσερα: Οι προτάσεις που εισάγονται με το ότι ή το πως Οι προτάσεις που εισάγονται με το που Οι προτάσεις που εισάγονται με το μην ή το μήπως Οι προτάσεις που εισάγονται με το να. Νομίζω Πιστεύω Είπε Ξέρει ότι /πως ο Γιάννης δεν θα έρθει στην εκδρομή. Οι προτάσεις που εισάγονται με το που Είναι προτάσεις στην οριστική και δείχνουν ότι η πληροφορία που εκφράζεται από τη δευτερεύουσα πρόταση είναι δεδομένη. είναι σίγουρο.ά. Φαίνεται ότι ο καιρός θα χαλάσει. τι πιστεύει. είναι γνωστό κ.

Εύχομαι να περάσει τις εξετάσεις ο Γιάννης. Συμπλήρωμα σε υποτακτική μπαίνει μετά από ρήματα που δείχνουν ορισμένα στάδια μιας δραστηριότητας (αρχή. τέλος κ. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην δεν περάσει τις εξετάσεις. εντολή. 195 .λπ. Χρησιμοποιούνται μετά από ρήματα που εκφράζουν επιθυμία. Προτιμώ να μην με περιμένεις εδώ. Ο Πέτρος αγωνιά μήπως / μην ο γιος του οδηγήσει το αυτοκίνητο χωρίς δίπλωμα. μέση. Ελπίζω να προλάβει το τρένο ο Γιάννης. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην αποτύχει στις εξετάσεις. Η άρνηση στην περίπτωση αυτή σχηματίζεται με το δεν. αισθάνομαι κ.λπ.) και μετά από ρήματα όπως τα ακούω. βλέπω. παράκληση κ. Δείχνουν ότι το υποκείμενο της κύριας πρότασης εκφράζει την ελπίδα να μην συμβεί το γεγονός που περιγράφεται στη δευτερεύουσα πρόταση.16 Οι προτάσεις που εισάγονται με το μην ή το μήπως Οι προτάσεις αυτές είναι στην οριστική και συνδέονται με ρήματα που εκφράζουν ανησυχία και φόβο. θέληση. Θέλω να φύγω. Μετά από το μη ή το μήπως έχουμε συχνά το συνοπτικό ρηματικό τύπο που εμφανίζεται μετά από το θα της οριστικής ή το να / ας της υποτακτικής. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην έχει αποτύχει στις εξετάσεις.ά. Πολύ συχνά σε αυτού του είδους τις προτάσεις το υποκείμενο της δευτερεύουσας πρότασης μπαίνει πριν από το να: Ελπίζω να προλάβει το τρένο ο Γιάννης. Οι προτάσεις που εισάγονται με το να Οι προτάσεις αυτές είναι σε υποτακτική. Ελπίζω ο Γιάννης να προλάβει το τρένο.

Μπορεί να έρθουμε νωρίς. Πρέπει να φύγουμε. υποψιάζομαι. Τα ρήματα πρέπει. Συνέχισε να διαβάζει σαν να μην συμβαίνει τίποτα. Ορισμένα ρήματα έχουν ως συμπλήρωμα περισσότερα από ένα ή και όλα τα παραπάνω είδη δευτερευουσών προτάσεων: Φοβάμαι ότι /πως ο Γιάννης θα με κοροϊδέψει. απαγορεύεται. Συμπλήρωμα σε υποτακτική παίρνουν επίσης και πολλά απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις. πιστεύω. μπορεί και μπορώ Τα ρήματα πρέπει. είναι πιθανό. επιτρέπεται. 196 . Φοβάμαι που ο Πέτρος θα οδηγήσει μόνος του. Βλέπω το πλοίο να έρχεται. όπως χρειάζεται. Φοβάμαι μήπως ο Γιάννης με κοροϊδέψει. • Στις δυο τελευταίες περιπτώσεις το φοβάμαι σημαίνει αισθάνομαι φόβο ή ανησυχία. Μπορώ να σε βοηθήσω στο μαγείρεμα. είναι ανάγκη κ. Στις περιπτώσεις αυτές το ρήμα της κύριας πρότασης έχει διαφορετική σημασία: • Στις πρώτες δύο περιπτώσεις το φοβάμαι χρησιμοποιείται με την έννοια του νομίζω. μπορεί και μπορώ χρειάζονται ένα συμπλήρωμα σε υποτακτική για να ολοκληρωθεί το νόημά τους. Απαγορεύεται να παρκάρετε εδώ.16 Άρχισε να γράφει την εργασία του.ά. Φοβάμαι να κάθομαι πολλή ώρα στον ήλιο. Κοντεύει να φτάσει στο Παρίσι.

Μπορεί να έρθουμε νωρίς (= ίσως έρθουμε νωρίς) Όπως στην περίπτωση του πρέπει.ότι κάποιος έχει την ικανότητα να κάνει κάτι Είσαι αρκετά δυνατός. Μπορείς να σηκώσεις αυτό το δέμα.ότι κάποιος έχει την άδεια να κάνει κάτι Η ομιλία τελείωσε. . Ρ Υ [Πρέπει] [να βιαστούμε] Έχει δύο σημασίες: .16 • Το ρήμα πρέπει χρησιμοποιείται μόνο σαν απρόσωπο στο τρίτο ενικό πρόσωπο. .Δείχνει ένα γεγονός που είναι σχεδόν σίγουρο Ακούω το σφύριγμα του τρένου. Το μπορώ έχει δύο σημασίες. το συμπλήρωμα σε υποτακτική είναι υποκείμενο του ρήματος. Μπορείτε να φύγετε. έτσι και στην περίπτωση του μπορεί. Πρέπει να το καθαρίσουμε. • Το ρήμα μπορώ χρησιμοποιείται ως απρόσωπο ή ως ρήμα που σχηματίζει όλα τα πρόσωπα.Δείχνει την υποχρέωση ή την αναγκαιότητα Το σπίτι είναι πολύ βρόμικο. 197 . Πρέπει να είναι πέντε η ώρα. Το συμπλήρωμα σε υποτακτική είναι το υποκείμενό του. Ρ Υ [Μπορεί] [να έρθουμε νωρίς] (= ίσως έρθουμε νωρίς) Σε προτάσεις όπως Οι φίλοι μας μπορεί / πρέπει να έρθουν νωρίς το συστατικό Οι φίλοι μας δεν είναι υποκείμενο του πρέπει ή του μπορεί αλλά υποκείμενο της πρότασης σε υποτακτική. Το απρόσωπο μπορεί δείχνει την πιθανότητα να γίνει κάτι. Δείχνει: .

μόλις. ώσπου. Εισάγονται με ερωτηματικές αντωνυμίες και επιρρήματα (πού. • Οι ερωτήσεις με τις οποίες ζητάμε πληροφορίες για ορισμένες πλευρές ενός γεγονότος (χρόνος. πρόσωπα κ. ενώ. την ώρα που κ. πότε. πώς κ. χρησιμοποιήσουμε τις χρονικές προτάσεις. τον τρόπο. • όταν Το όταν ανάλογα με το χρόνο των ρημάτων που εμφανίζονται στην κύρια και στη δευτερεύουσα πρόταση σημαίνει ότι δύο γεγονότα συμβαίνουν ταυτόχρονα ή ακολουθούν το ένα το άλλο. Υπάρχουν δύο ειδών πλάγιες ερωτήσεις: • Οι ερωτήσεις με τις οποίες ζητάμε πληροφορίες για ένα γεγονός συνολικά. Οι προτάσεις που προσδιορίζουν ρήματα Ορισμένες προτάσεις χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουν τον χρόνο. 198 . Αναρωτιέμαι αν ξέρει την αλήθεια. καθώς. τώρα που.ά. Με ρώτησε πώς θα επιστρέψουμε.ά). τόπος. τον σκοπό ή την αιτία ενός γεγονότος.).ά. πριν. τις συνθήκες.16 Οι πλάγιες ερωτήσεις Οι πλάγιες ερωτήσεις είναι δευτερεύουσες προτάσεις που χρησιμοποιούμε μετά από ρήματα όπως ρωτάω. δεν ξέρω. Οι χρονικές προτάσεις Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για ένα γεγονός που έγινε πριν. δεν έμαθα κ. Στις ερωτήσεις αυτές απαντάμε με ναι ή όχι. αναρωτιέμαι.λπ. Οι προτάσεις αυτές αρχίζουν με χρονικούς συνδέσμους: όταν. μετά ή κατά τη διάρκεια ενός άλλου γεγονότος. αφού. μέχρι. Εισάγονται με το αν ή το μήπως.

Όταν είχε έρθει ο Γιάννης.16 . • μόλις Το μόλις δείχνει δύο κοντινά μεταξύ τους γεγονότα που ακολουθούν το ένα το άλλο. Όταν φύγεις. πήγαμε / είχαμε πάει στη θάλασσα.Το σχήμα μόλις + ενεστώτας ή παρατατικός ενεστώτας ή παρατατικός δείχνει την αόριστη επανάληψη. Μόλις γύριζα στο σπίτι. .Το σχήμα μόλις + συνοπτικός χρόνος ή τύπος συνοπτικός χρόνος ή τύπος δείχνει την ακολουθία δύο ορισμένων γεγονότων. Όταν βρέχει. οι δρόμοι πλημμύριζαν.Το σχήμα όταν + ενεστώτας ή παρατατικός ενεστώτας ή παρατατικός δείχνει την αόριστη επανάληψη δύο γεγονότων. τάιζα τη γάτα μου. Όταν έβρεχε. Μόλις γυρίζω στο σπίτι. υποτακτική. . . ταΐζω τη γάτα μου. Όταν μπήκα στο σπίτι. κλείδωσε την πόρτα. Όταν η Μαρία μπήκε. Η χρονική πρόταση με το μόλις δείχνει το πρώτο στη σειρά γεγονός.Το σχήμα όταν + αόριστος ή υπερσυντέλικος αόριστος ή υπερσυντέλικος και το σχήμα όταν + συνοπτικός τύπος συνοπτικός τύπος (μέλλοντας. ο Γιάννης έφυγε. Θα σου τηλεφωνήσω μόλις τελειώσει η ταινία. . 199 . συμπίπτει με ένα γεγονός που έχει διάρκεια ή με μία κατάσταση. προστακτική) δείχνει δύο γεγονότα που ακολουθούν το ένα το άλλο. Όταν μπήκα στο σπίτι. οι δρόμοι πλημμυρίζουν. ο Γιάννης είχε φύγει. χτυπούσε το τηλέφωνο.Τα σχήματα όταν + αόριστος παρατατικός και όταν + αόριστος υπερσυντέλικος δείχνουν ότι ένα στιγμιαίο γεγονός (στον αόριστο).

• μέχρι. 200 . Η κύρια πρόταση μπορεί να είναι σε όλους τους χρόνους της οριστικής και σε όλους τους τύπους της υποτακτικής και της προστακτικής. την ώρα που Τα ενώ. Δούλεψε μέχρι που / ώσπου έσβησαν τα φώτα. όταν αναφέρονται στο παρελθόν. Στην περίπτωση αυτή. την ώρα που δείχνουν ότι δύο γεγονότα συμβαίνουν ταυτόχρονα. Συνδυάζονται με αόριστο. • πριν Το πριν δείχνει ότι δύο γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο. Μάζεψα τα ρούχα. Θα δουλεύω μέχρι / ώσπου να σβήσουν τα φώτα. όταν αναφέρονται στο μέλλον. ώσπου Το μέχρι και το ώσπου δείχνουν ένα γεγονός που συμπίπτει χρονικά με την ολοκλήρωση του γεγονότος που εκφράζεται από την κύρια πρόταση. Η χρονική πρόταση με το αφού δείχνει το πρώτο στη σειρά γεγονός. ο Γιώργος έβγαινε. Το πριν συνδυάζεται με συνοπτική υποτακτική. καθώς. Την ώρα που Καθώς Ενώ έμπαινa στο σπίτι.16 • αφού Το αφού δείχνει ότι δύο γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο. Πριν (να) κοιμηθώ. καθώς. Αφού τελείωσε το διάβασμα πήγε σινεμά. πριν βρέξει. • ενώ. Η χρονική πρόταση με το πριν δείχνει το δεύτερο στη σειρά γεγονός. με ή χωρίς το να. Συνδυάζονται με τη συνοπτική υποτακτική. το μέχρι ακολουθείται από το που. πίνω ένα ποτήρι γάλα.

• Το αφού δείχνει ένα γεγονός που αποτελεί την προϋπόθεση για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. Οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τους συνδέσμους επειδή. Αφού δεν τον συμπαθείς. Όταν η αιτιολογική πρόταση αρχίζει με το γιατί. γιατί δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί την αιτία του γεγονότος που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. συνάντησα μια φίλη μου. Ήπια ένα ποτήρι νερό για να ξεδιψάσω. Επειδή τον συμπαθεί. Οι τελικές προτάσεις Οι τελικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί το σκοπό για τον οποίο πραγματοποιείται το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση. αφού. Οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τους συνδέσμους (για) να και συνδυάζονται με υποτακτική. οι οποίοι συνδυάζονται με οριστική. το οποίο συνδυάζεται με την οριστική. γιατί. τον κάλεσε στη γιορτή. Έτσι όπως κάθεσαι στην καρέκλα. Οι αιτιολογικές προτάσεις Οι αιτιολογικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί την αιτία ή την προϋπόθεση για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση. 201 . • Τα επειδή. μην τον καλέσεις στη γιορτή. Οι τροπικές προτάσεις Οι τροπικές προτάσεις σημαίνουν «με τον τρόπου που». θα πιαστεί η πλάτη σου. δεν μπορεί να βρίσκεται πριν από την κύρια πρόταση. Εισάγονται κυρίως με το (έτσι) όπως.16 Την ώρα που Καθώς Ενώ περπατούσα. Τον κάλεσε στη γιορτή επειδή / γιατί τον συμπαθεί.

Αν + παρακείμενος μέλλοντας / προστακτική / υποτακτική Αν έχεις πάρει το βιβλίο. θα κουράζεσαι εύκολα. Παρόλο που / αν και είμαι άρρωστη. να το επιστρέψεις αμέσως! Αν έχει έρθει. τα οποία συνδυάζονται με οριστική. Αν με αφήσουν οι γονείς μου. Αν δουλεύεις πολύ. Στην υπόθεση εμφανίζονται όλοι οι χρόνοι και όλοι οι τύποι της όψης. που είναι η κύρια πρόταση. Οι κυριότεροι συνδυασμοί είναι οι εξής: Αν + ενεστώτας ενεστώτας / μέλλοντας / προστακτική / υποτακτική Αν δεν γυμνάζεσαι. και την απόδοση. θα πάω για μπάνιο. Εισάγονται με τα αν και.16 Οι εναντιωματικές προτάσεις Οι εναντιωματικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση. εάν και άμα. Οι υποθετικές προτάσεις Οι υποθετικές προτάσεις αποτελούνται από δύο μέρη: την υπόθεση. Η υπόθεση εισάγεται με τα αν. θα πετύχεις στη ζωή σου. Αν δεν βλέπεις καλά. 202 . Παρόλο που / αν και ήταν άρρωστη. που είναι η δευτερεύουσα πρόταση. πήγαινε στον οφθαλμίατρο. πήγε για μπάνιο. παρόλο που. θα έρθω εκδρομή. θα έχει ανοίξει το καλοριφέρ. απόδοση υπόθεση Αυτές τις προτάσεις τις χωρίζουμε σε δύο κατηγορίες ανάλογα με τη σημασία τους: • Αυτές που εκφράζουν τις προϋποθέσεις για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. ενώ στην απόδοση εμφανίζονται όλοι οι τύποι του ρήματος.

δεν θα είχες χτυπήσει το κεφάλι σου. θα σου είχα πει τα νέα. • Αυτές που εκφράζουν πραγματοποιήθηκαν προϋποθέσεις που δεν Οι κυριότεροι συνδυασμοί είναι οι εξής: Αν + παρατατικός θα + υπερσυντέλικος Αν πρόσεχες. Αν ήμουν στη θέση σου. τα οποία συνδυάζονται με οριστική. Εισάγονται με το ώστε και το που. 203 . θα + παρατατικός Αν + υπερσυντέλικος Αν είχες τελειώσει νωρίς τα μαθήματα. Έβρεχε τόσο πολύ που / ώστε αναγκάστηκα να πάρω ομπρέλα. Αν κέρδιζα το λαχείο. Τις προτάσεις με αν + παρατατικός θα + παρατατικός τις χρησιμοποιούμε και για να δώσουμε ευγενικά μια συμβουλή. Οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα Οι προτάσεις αυτές δείχνουν το αποτέλεσμα του γεγονότος που εκφράζει η κύρια πρόταση. θα αγόραζα ένα αυτοκίνητο. θα διάβαζα περισσότερο. θα + παρατατικός Αν + παρατατικός Αν ερχόσουν νωρίτερα.Αν + συνοπτικός τύπος συνοπτικός μέλλοντας Αν βρέξει αύριο. θα + υπερσυντέλικος Αν + υπερσυντέλικος Αν με είχες πάρει τηλέφωνο. θα πήγαινες να παίξεις. θα προλαβαίναμε τα μαγαζιά ανοιχτά. δεν θα πάμε εκδρομή.

204 .

Τα ανώμαλα ρήματα Αόριστος Ενεργητική φωνή ανέβηκα αρρώστησα άφησα έβαλα έβαλα έβγαλα βγήκα είδα έβρεξα βρήκα έγινα έδειρα έδωσα ήρθα ευχήθηκα δόθηκα δάρθηκα θα δείρω θα δώσω βρέθηκα θα βρω βράχηκα θα βρέξω ειδώθηκα θα δω θα βγω θα ιδωθώ θα βραχώ θα βρεθώ θα γίνω θα δαρθώ θα δοθώ θα έρθω θα ευχηθώ γινωμένος δαρμένος δοσμένος ιδωμένος βρεγμένος βγάλθηκα θα βγάλω -βλήθηκα θα βάλω βάλθηκα θα βάλω θα βαλθώ θα -βληθώ θα βγαλθώ αφέθηκα θα αφήσω θα αφεθώ θα αρρωστήσω θα ανέβω / θα ανεβώ ανεβασμένος αρρωστημένος αφημένος βαλμένος -(βε)βλημένος βγαλμένος Παθητική φωνή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Ενεστώτας Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή ανεβαίνω αρρωσταίνω αφήνω αφήνομαι βάζω βάλλω / -βάλλω βάλλομαι / -βάλλομαι 205 βγάζω βγαίνω βλέπω βλέπομαι βρέχω βρέχομαι βρίσκω βρίσκομαι γίνομαι δέρνω δέρνομαι δίνω δίνομαι έρχομαι εύχομαι .

Ενεστώτας Ενεργητική Παθητική φωνή φωνή θυμήθηκα κάθισα / έκατσα έκαψα έκανα κατάλαβα κατέβηκα έκλαψα έκοψα κοιμήθηκα είπα λυπήθηκα έμαθα έμεινα μπήκα ντράπηκα έπαθα θα πάθω μαθεύτηκα θα μάθω θα μείνω θα μπω θα ντραπώ μπασμένος ειπώθηκα θα πω κόπηκα θα κόψω κλάφτηκα θα κλάψω θα κατέβω / θα κατεβώ θα κλαφτώ θα κοπώ θα κοιμηθώ θα ειπωθώ θα λυπηθώ θα μαθευτώ θα καταλάβω κατεβασμένος κλαμένος κομμένος κοιμισμένος ειπωμένος λυπημένος μαθημένος καμώθηκα θα κάνω θα καμωθώ κάηκα θα κάψω θα καώ θα καθίσω / θα κάτσω θα θυμηθώ καθισμένος καμένος καμωμένος Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή θυμάμαι κάθομαι καίω καίγομαι κάνω καταλαβαίνω κατεβαίνω 206 κλαίω κλαίγομαι κόβω κόβομαι κοιμάμαι λέω λέγομαι λυπάμαι μαθαίνω μαθαίνομαι μένω μπαίνω ντρέπομαι παθαίνω .

Ενεστώτας Ενεργητική φωνή έπαθα πήρα παράγγειλα/ παρήγγειλα πάχυνα πέθανα περίμενα πέτυχα έπεσα πήγα ήπια έπλυνα έπνιξα σεβάστηκα έσυρα σκέφτηκα έστειλα στάλθηκα θα στείλω σύρθηκα θα σύρω πνίγηκα πλύθηκα θα πλύνω θα πνίξω θα πιω θα πλυθώ θα πνιγώ θα σεβαστώ θα συρθώ θα σκεφτώ θα σταλώ σταλμένος συρμένος θα πάω πιωμένος πλυμένος πνιγμένος θα πέσω θα πετύχω θα περιμένω πετυχημένος πεσμένος θα πεθάνω θα παχύνω πεθαμένος θα παραγγείλω πάρθηκα θα πάρω θα παρθώ παρμένος θα πάθω Παθητική φωνή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή παθαίνω παίρνω παίρνομαι παραγγέλνω παχαίνω πεθαίνω περιμένω πετυχαίνω 207 πέφτω πηγαίνω πίνω πίνομαι πλένω πλένομαι πνίγω πνίγομαι σέβομαι σέρνω / -σύρω σέρνομαι / -σύρομαι σκέφτομαι στέλνω στέλνομαι .

Ενεστώτας Ενεργητική Παθητική φωνή φωνή έστρεψα συνέβη έθρεψα έφαγα έτυχα υπήρξα υποσχέθηκα φάνηκα έφερα έφυγα θα φύγω φέρθηκα θα φέρω θα υπάρξω θα υποσχεθώ θα φανώ θα φερθώ φερμένος θα τύχω φαγώθηκα θα φάω θα φαγωθώ τράφηκα θα θρέψω θα τραφώ θα συμβεί θρεμμένος φαγωμένος στράφηκα θα στρέψω θα στραφώ στραμμένος Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή στρέφω στρέφομαι συμβαίνει τρέφω τρέφομαι τρώω τρώγομαι τυχαίνω υπάρχω υπόσχομαι 208 φαίνομαι φέρνω / -φέρω φέρομαι / -φέρομαι φεύγω .

209 .