ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH
Τ. Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr
11 T. Karatassou Str., 117 42 Athens, Greece, Tel.: (+30) 210 92 11 200-10, Fax: (+30) 210 92 33 977

Η συμβολή της εξορυκτικής βιομηχανίας
στην ελληνική οικονομία

Αθήνα, Μάρτιος 2016 

Περιεχόμενα και σκοπός της μελέτης
Περιεχόμενα

1.
2.

Εισαγωγή
Η εξορυκτική βιομηχανία:
Οριοθέτηση
3. Βασικά μεγέθη της εξορυκτικής
βιομηχανίας
4. Η εξωστρέφεια της εξορυκτικής
βιομηχανίας
5. Χρηματοοικονομική ανάλυση
6. Οικονομικό αποτύπωμα
7. Προοπτικές ανάπτυξης της
εξορυκτικής βιομηχανίας
8. Η εξορυκτική βιομηχανία και το
περιβάλλον
9. Ευρωπαϊκή και εθνική πολιτική
10. Συμπεράσματα και προτάσεις
πολιτικής

Σκοπός

Αποτίμηση και αξιολόγηση
της ευρύτερης οικονομικής
σημασίας της εξορυκτικής
βιομηχανίας στην Ελλάδα
Εξέταση των
προϋποθέσεων που θα
διασφαλίσουν τη
βιωσιμότητα και την
περαιτέρω ανάπτυξή της

2 

2. Η εξορυκτική βιομηχανία:
Οριοθέτηση

3 

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά αποθέματα ορυκτών, με
χρήσεις στην εγχώρια βιομηχανία και στην καθημερινή ζωή
Ενδεικτικές χρήσεις εγχώριων ορυκτών πρώτων υλών
Ηλεκτροπαραγωγή

Παραγωγή αλουμινίου

Μεταλλουργία

Οικοδομές
Συσκευασίες & εξοπλισμός
Βωξίτης

Λιγνίτης

Ζωοτροφές και λιπάσματα
Μαγνησιακά πυρίμαχα για
χαλυβουργεία
Οικοδομές (кεραμικά, λειαντικά, panels)

Παραγωγή σιδηρονικελίου

Οικοδομές
Οικιακός εξοπλισμός
Λατερίτης

Άλλες εφαρμογές

Λευκόλιθος

Άλλες εφαρμογές

Παραγωγή χρυσού, χαλκού κ.ά.

Βιομηχανία

Νομισματική χρήση

Οικοδομές

Οικοδομές
Μεικτά
θειούχα

Άλλες εφαρμογές

Άλλες εφαρμογές

Βιομηχανικά
ορυκτά

Άλλες εφαρμογές

Οικοδομές

Οικοδομές

Άλλες εφαρμογές

Βιομηχανία
Άλλες εφαρμογές

Μάρμαρα

4 

Σημαντικό χαρακτηριστικό της εγχώριας εξορυκτικής
βιομηχανίας - η καθετοποίηση μεταποίησης και εξόρυξης
Εξόρυξη νικελούχων ορυκτών
Εξόρυξη βωξίτη
Εξόρυξη λευκόλιθου
Εξόρυξη αδρανών υλικών
Εξόρυξη βιομηχανικών ορυκτών
Εξόρυξη λιγνίτη

• Παραγωγή σιδηρονικελίου

• Εξαγωγή αλουμίνας
• Παραγωγή αλουμινίου
• Παραγωγή μαγνησιακών προϊόντων

• Παραγωγή τσιμέντου

• Μεταποίηση βιομηχανικών προϊόντων (περλίτης,
μπετονίτης, ανθρακικό ασβέστιο)
• Ηλεκτροπαραγωγή

Παραμένει ζητούμενο η μεταποίηση εντός της Ελλάδας μεγαλύτερου τμήματος
της αλυσίδας αξίας των προϊόντων που βασίζονται σε ορυκτές πρώτες ύλες.
5 

H Εξορυκτική Βιομηχανία περιλαμβάνει τα Ορυχεία - Μεταλλεία
- Λατομεία και την αντίστοιχη καθετοποιημένη μεταποίηση

Εξορυκτική
Βιομηχανία

Ορυχεία,
Μεταλλεία
Λατομεία

Εξόρυξη λιγνίτη

Εξόρυξη μη
σιδηρούχων
μεταλλευμάτων

Εξόρυξη αδρανών
και μαρμάρων

Βασική
Μεταλλουργία*

Εξόρυξη
βιομηχανικών
ορυκτών

Τσιμεντοβιομηχανία*

Μαγνησιακά
Προϊόντα, Αλουμίνα
- Αλουμίνιο, ΣίδηροΝικέλιο

* Καθετοποίηση ελληνικών ορυκτών πρώτων υλών

Περιλαμβάνονται οι εγχώριες οικονομικές δραστηριότητες που κατά πάσα
πιθανότητα δεν θα υπήρχαν εάν δεν είχε αναπτυχθεί η αξιοποίηση των ορυκτών
πρώτων υλών στην Ελλάδα.
6 

3. Βασικά μεγέθη της
εξορυκτικής βιομηχανίας

7 

Η αξία των ΟΠΥ στην Ελλάδα είναι σημαντική, ωστόσο η
εκμετάλλευσή τους συνοδεύεται με κόστος και αβεβαιότητα
Γεωλογικά στοιχεία:

Οικονομικές συνθήκες

• Περιορισμένη γνώση για το
κοιτασματικό δυναμικό

• Υψηλό κόστος έρευνας και
εκμετάλλευσης
• Χρονικό διάστημα ρευστοποίησης

Κύριοι παράγοντες
κόστους και
αβεβαιότητας

Ρυθμιστικό πλαίσιο

Υποδομές

• Ελλείψεις στο χωροταξικό σχεδιασμό
• Ανασφάλεια δικαίου και ασυνέχεια
δημόσιας διοίκησης
• Δυσπιστία στους θεσμούς

• Μεγάλο τμήμα ορυκτών σε περιοχές
Natura

Εικόνα για την πραγματοποιηθείσα συνεισφορά αποκτάται από την εξέταση της οικονομικής
δραστηριότητας του τομέα διαχρονικά.

8 

Η αξία πωλήσεων της εξορυκτικής βιομηχανίας εκτιμάται σε
€2,3 δισ. το 2014, από €2,5 δισ. το 2009

3.0

2.50

2.45

•

2.48
2.32

2.5

2.15

2.27

2.0

€ δισεκ.

1.3

1.3

1.3

•

1.1
1.0

1.5

1.0

0.5

1.19

1.2

1.2

1.2

1.1

Σταθερές οι
πωλήσεις ορυκτών
Μείωση πωλήσεων
στους κλάδους
μεταποίησης την
περίοδο 2009-2013
•

0.0
2009

2010

2011

2012

2013

2014

Άμεσα συνδεδεμένοι κλάδοι μεταποίησης
Κλάδοι Εξόρυξης

Εξορυκτική Βιομηχανία

Κυρίως λόγω κάμψης
στην οικοδομική
δραστηριότητα

Πηγή: ΣΜΕ, ΔΕΗ – Ετήσιοι Απολογισμοί, Eurostat, Επεξεργασία στοιχείων: ΙΟΒΕ
Σημ.: Τα μεγέθη για το 2014 προέρχονται από εκτίμηση. Όλα τα μεγέθη εκφράζονται σε τρέχουσες τιμές.

9 

Οι τάσεις στον όγκο παραγωγής ορυκτών διαφοροποιούνται
μεταξύ των κατηγοριών ορυκτών
Ενεργειακά

70

Βιομηχανικά
7

60

6

50

5

40
30

65

4
56

59

63

54

51

3

20

2

10

1

5.6

5.7

5.4

5.1

4.9

5.2

2009

2010

2011

2012

2013

2014

0

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Μεταλλικά

Αδρανή

8

80

7

70

6

60

5
4

3.1

3.6

4.0
3.9

4.0

4.1

2
2.6

2.9

2009

2010

3.2

2.5

2.6

2.6

2012

2013

2014

0
2011

2.5
2.0
8.0

50
30

Μάρμαρα

10.2

7.7

5.2

40

3

1

• Συνεχής αύξηση στην κατηγορία
των Μαρμάρων
• Σταθεροποίηση στα μεταλλικά
• Στα αδρανή εμφανής η επίδραση
της οικοδομικής κάμψης

65

6.3

7.2

50

20

38

10

29

32

1.5
1.0

41

1.5

1.7

2.0

2.0

2.1

2.2

0.5
-

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Σε εκατ. τόνους
Πηγή: ΥΠΕΚΑ, Επεξεργασία στοιχείων: ΙΟΒΕ
Σημ: *Τα αδρανή υλικά περιλαμβάνουν την παραγωγή ασβεστολιθικών αδρανών από εταιρείες μέλη του ΣΜΕ & τσιμέντου

2009 2010 2011 2012 2013 2014

10 

Σχετικά σταθερή η απασχόληση μεταξύ 2007 και 2014

25

%

Απασχόληση

4.5

19.5
20

17.6

16.7

17.0

6.8

χιλ. ΙΠΑ

5.5
5.9

5.3

3.9

4.0

17.8
15.9

15

% Σύνολο Βιομηχανίας

15.8

15.8

3.0

5.5

4.8

4.5

4.2

2.2

5

10.8

12.1

11.7

12.3

11.1

11.3

11.6

2.2

4.1

3.4
3.0
2.7

2.7

1.2

1.1

1.1

1.1

2011

2012

2013

2014

2.3

2.9

1.9

1.5
12.7

3.2

2.9

2.5
2.0

10

3.4

3.5

3.8

4.0

1.0

1.2

1.0

1.1

2009

2010

1.0
0.5
0.0

0
2007

Πηγή: Eurostat

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2007

2008

Άμεσα συνδεδεμένοι κλάδοι μεταποίησης

Κλάδοι Εξόρυξης

Κλάδοι Εξόρυξης

Άμεσα συνδεδεμένοι κλάδοι μεταποίησης

Εξορυκτική Βιομηχανία

Εξορυκτική Βιομηχανία

Αύξηση του μεριδίου στο σύνολο της βιομηχανίας στο 4,1%, από 2,9% το 2007
11 

Υποχώρηση προστιθέμενης αξίας 50% την ίδια περίοδο
Άνοδος το 2014 (κυρίως λόγω αλουμινίου)

1,800

1,601

%

ΑΠΑ

7.0

1,393

1,600

1,270 1,299
1,400
1,200

5.0

493

1,000

424

800

795

202
94

600
818

776

4.9

202

4.0
3.0

3.9
3.3

3.0

574

592

4.2
3.2

3.0

2.1

1.9

3.9
3.1

2.9

2.7

1.9
1.5

856
701

3.9

2.6

2.0
875

5.4

903
329
667

400

5.8
5.1

705
576

€ εκατ.

6.0
6.0

1,185

896

% Σύνολο Βιομηχανίας

1.0

0.9

1.0

0.4

200
0.0
0

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Άμεσα συνδεδεμένοι κλάδοι μεταποίησης

Κλάδοι Εξόρυξης

Κλάδοι Εξόρυξης

Άμεσα συνδεδεμένοι κλάδοι μεταποίησης

Εξορυκτική Βιομηχανία

Εξορυκτική Βιομηχανία

Πηγή: Eurostat

Στο 3,9% το μερίδιο της εξορυκτικής βιομηχανίας στο σύνολο της βιομηχανίας

12 

Η Ελλάδα κατέχει υψηλές θέσεις στην ΕΕ με βάση το μερίδιο
της εξόρυξης στο σύνολο της βιομηχανίας

Προστιθέμενη Αξία
Κροατία
Βουλγαρία
Πολωνία
Εσθονία
Λετονία
Ελλάδα
Σουηδία
Η. Βασίλειο
Ολλανδία
Τσεχία
Πορτογαλία
Αυστρία
Σλοβακία
Φινλανδία
Ισπανία
Σλοβενία
Κύπρος
Ιρλανδία
Λουξεμβούργο
Λιθουανία
Δανία
Γαλλία
Ιταλία
Ουγγαρία
Γερμανία
Ρουμανία
Βέλγιο

Απασχόληση
13.8
10.1

7.1
7.0
3.1
2.9
2.5
2.4
2.3
2.3
2.2
2.2
1.8
1.7
1.6
1.5
1.4
1.2
1.1
1.1
0.9
0.8
0.7
0.6
0.5
0.5
0.4
0

5
10
% στο σύνολο της βιομηχανίας (2014)

15

Πολωνία
Βουλγαρία
Εσθονία
Ελλάδα
Ιρλανδία
Κροατία
Κύπρος*
Ρουμανία*
Η. Βασίλειο
Λετονία
Τσεχία
Λιθουανία
Φινλανδία
Πορτογαλία*
Ισπανία
Σουηδία*
Δανία
Σλοβακία
Σλοβενία
Αυστρία
Ολλανδία
Γερμανία
Λουξεμβούργο
Ουγγαρία
Γαλλία*
Βέλγιο
Ιταλία

7.2
3.5
3.1
3.0
2.6
2.5
2.3
2.2
2.1
1.9
1.8
1.7
1.7
1.6
1.4
1.4
1.3
1.2
1.2
1.0
0.9
0.8
0.8
0.7
0.6
0.4
0.3
0

2

4
6
8
% στο σύνολο της βιομηχανίας (2014)

Πηγή: Eurostat
13 

Η εξορυκτική βιομηχανία κατέχει υψηλές θέσεις και ανάμεσα
στους άλλους κλάδους της βιομηχανίας στην Ελλάδα

Απασχόληση

Προστιθέμενη Αξία
Τρόφιμα - Ποτά - Καπνός

23.4

Παροχή Ενέργειας

Λοιπά Βασικά Μέταλλα
Εγκατάσταση μηχανημάτων και εξοπλισμού

Έπιπλα
Παροχή Ενέργειας
Επεξεργασία λυμάτων - αποβλήτων

5.4
4.9
3.9
3.1
3.0
2.9
2.4
2.3
2.2
2.2
1.7
1.6
1.2
1.2
0.9
0.7
0.4
0.2

Μεταλλικά Προϊόντα
Εξορυκτική Βιομηχανία

Χημικά
Λοιπά μη μεταλλικά ορυκτά προϊόντα
Κλωστοϋφαντουργία
Μηχανήματα
Παροχή Νερού
Φάρμακα
Έπιπλα
Εκτυπώσεις
Χαρτοποιία
Ηλεκτρολογικός Εξοπλισμός
Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές
Ελαστικά
Εξοπλισμός Μεταφορών
Οχήματα
Ξυλεία

0

5

8.1
7.1
6.4
4.6
4.3
4.1
4.0
3.6
3.3
3.2
3.1
3.1
2.8
2.5
2.3
2.2
2.0
1.8
1.2
0.8
0.8
0.6

Κλωστοϋφαντουργία

7.9
7.6
7.0

Διύλιση πετρελαίου

28.7

Μεταλλικά Προϊόντα

14.0

Επεξεργασία λυμάτων - αποβλήτων

Τρόφιμα - Ποτά - Καπνός

Εξορυκτική Βιομηχανία
Λοιπά μη μεταλλικά ορυκτά προϊόντα

Λοιπά Βασικά Μέταλλα
Ελαστικά
Μηχανήματα
Ξυλεία
Φάρμακα
Εκτυπώσεις
Εγκατάσταση μηχανημάτων και εξοπλισμού
Παροχή Νερού
Χημικά
Χαρτοποιία
Ηλεκτρολογικός Εξοπλισμός
Εξοπλισμός Μεταφορών
Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές

Διύλιση πετρελαίου
Οχήματα

10

15
%

20

25

0

5

10

15

20

25

30

35

%

Πηγή: Eurostat
14 

4. Η εξωστρέφεια της
εξορυκτικής βιομηχανίας

15 

εκατ. €

Η ελληνική εξορυκτική βιομηχανία διατηρεί τον εξαγωγικό της
προσανατολισμό
1,200

1,000

800

600

400

200

2008

Μέταλλα

2009

Μεταλλικά Ορυκτά

2010

2011

Τσιμέντο

2012

Βιομηχανικά Ορυκτά

2013

Μάρμαρα

Πηγές: ΣΜΕ, Έκθεση Δραστηριοτήτων 2014 και EUROSTAT, International Trade

Ενδείξεις για περαιτέρω αύξηση των εξαγωγών το 2014 κατά περίπου 8%.
16 

Η αξία των εξαγωγών ανέρχεται σε 50% των συνολικών
πωλήσεων στο σύνολο της εξορυκτικής βιομηχανίας
Εξαγωγές προς συνολική αξία πωλήσεων της εξορυκτικής βιομηχανίας (%)
100

80

%

60

40

20

0
2008

2009

Μεταλλικά Ορυκτά

2010
Μέταλλα

2011

2012

2013

Βιομηχανικά Ορυκτά

Μάρμαρα

Τσιμέντο

Πηγή: ΣΜΕ, Έκθεση Δραστηριοτήτων 2014

Στο σύνολο των εξαγώγιμων προϊόντων, το ποσοστό των εξαγωγών
ανέρχεται σε 75%.
17 

Σχετικά υψηλή διασπορά των εξαγωγών, τόσο όσον αφορά
τον προορισμό τους όσο και στα προϊόντα που εξάγονται

Μερίδιο εξαγωγών με βάση την αξία ανά χώρα
προορισμού για το 2014

Υπόλοιπες
χώρες
19%

Μικτά
Θειούχα
Βωξίτης
4% Περλίτης 2%
Άλλα ορυκτά
3%
6%
Μπετονίτης
6%

Ιταλία
17%

Πολωνία
4%
Ρουμανία
4%
Βουλγαρία
4%
Η.Π.Α
5%

Γερμανία
9%
Γαλλία
6%
Τουρκία
5%

Πηγή: Eurostat, International Trade

Κίνα
6%

Ηνωμένο
Βασίλειο
6%

Μερίδιο εξαγωγών με βάση την αξία ανά προϊόν
εξόρυξης για το 2013

Αλουμίνα
10%

Τσιμέντο
20%

Αλουμίνιο
19%

Μάρμαρα
11%
Νικέλιο
19%

Πηγή: ΣΜΕ, Έκθεση Δραστηριοτήτων 2014

Η διασπορά των προϊόντων, εφαρμογών και εξαγωγικών προορισμών συνεισφέρει στη
διατήρηση της δραστηριότητας και στον περιορισμό των κινδύνων.
18 

5. Χρηματοοικονομική
ανάλυση

19 

Επιδείνωση της ρευστότητας και της δανειακής επιβάρυνσης
μέχρι το 2013, με σημαντική βελτίωση το 2014
Γενική Ρευστότητα

Δανειακή Επιβάρυνση

1.6

80

1.2

60

0.8

40

0.4

20

0.0
2010

2011

Εξορυκτική Βιομηχανία

2012

2013

Βιομηχανία

2014

0
2010

2011

2012

Εξορυκτική Βιομηχανία

2013

2014

Βιομηχανία

Πηγή: HELLASTAT, Επεξεργασία: ΙΟΒΕ

Η χρηματοοικονομική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με βάση στοιχείων για δείγμα
επιχειρήσεων εξορυκτικής βιομηχανίας.
20 

Παρόμοιες τάσεις παρατηρούνται και στους δείκτες
αποδοτικότητας

Απόδοση ιδίων κεφαλαίων

Απόδοση ενεργητικού (ROA)

0

0
-1

-2
-1
-4

-2

-6

%

%

-2
-3
-8

-3
-4

-10
-4
-12

-5
2010

2011

2012

Εξορυκτική Βιομηχανία

2013
Βιομηχανία

2014

2010

2011

2012

Εξορυκτική Βιομηχανία

2013

2014

Βιομηχανία

Πηγή: HELLASTAT, Επεξεργασία: ΙΟΒΕ

21 

6. Οικονομικό αποτύπωμα

22 

Η συνολική επίδραση στο ΑΕΠ, εάν ληφθεί υπόψη και η
ηλεκτροπαραγωγή, προσεγγίζει τα €6,2 δισ. (3,4% του ΑΕΠ)

Ευρύτερη επίδραση στο ΑΕΠ*

Καταμερισμός της επίδρασης στο ΑΕΠ ανά τύπο
δραστηριότητας

7
6

10%

5

€ δισεκ.

3.2

11%

4

44%

6.2

3
1.2
2

35%

1

1.8

0
Εξορυκτικές και λατομικές δραστηριότητες
Ηλεκτροπαραγωγή από εγχώριο λιγνίτη
Παραγωγή τσιμέντου από εγχώριο ασβεστόλιθο
Παραγωγή πρωτόχυτου αλουμινίου και σιδηρονικελίου

* Пεριλαμβάνεται και η επίδραση από την ηλεκτροπαραγωγή με εγχώριο λιγνίτη.

23 

Η συνολική επίδραση στην απασχόληση εκτιμάται σε 118.000
θέσεις εργασίας (3,4% της εγχώριας απασχόλησης)

ισοδύναμες θέσεις πλήρους απασχόλησης (χιλ.)

Ευρύτερη επίδραση στην απασχόληση*

Καταμερισμός της επίδρασης στην απασχόληση
ανά τύπο δραστηριότητας

140
120

12%

100
12%

67

80

46%

60

118

40

27

30%

20
24
0
Εξορυκτικές και λατομικές δραστηριότητες
Ηλεκτροπαραγωγή από εγχώριο λιγνίτη
Παραγωγή τσιμέντου από εγχώριο ασβεστόλιθο
Παραγωγή πρωτόχυτου αλουμινίου και σιδηρονικελίου

* Пεριλαμβάνεται και η επίδραση από την ηλεκτροπαραγωγή με εγχώριο λιγνίτη.

24 

Ιδιαίτερα ισχυρές επιδράσεις στη Δυτική Μακεδονία και τη
Στερεά Ελλάδα
Επίδραση ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας
της περιφέρειας

Επίδραση ως ποσοστό της απασχόλησης κάθε
περιφέρειας

Δυτική Μακεδονία

Δυτική Μακεδονία

Στερεά Ελλάδα

Στερεά Ελλάδα

Πελοπόννησος

Πελοπόννησος

Ανατολική Μακεδονία,…

Ανατολική Μακεδονία,…

Κεντρική Μακεδονία

Θεσσαλία

Θεσσαλία

Κεντρική Μακεδονία

Βόρειο Αιγαίο

Νότιο Αιγαίο

Νότιο Αιγαίο

Αττική

Αττική

Βόρειο Αιγαίο

Ήπειρος

Ιόνια Νησιά

Κρήτη

Ήπειρος

Ιόνια Νησιά

Δυτική Ελλάδα

Δυτική Ελλάδα

Κρήτη
0%

Άμεση

10%

Έμμεση

20%

30%

40%

Προκαλούμενη

0%

Άμεση

Έμμεση

10%

20%

30%

Προκαλούμενη

Σημ.: Περιλαμβάνεται η επίδραση από την ηλεκτροπαραγωγή με εγχώριο λιγνίτη

Οι επιδράσεις είναι ακόμα ισχυρότερες σε τοπικό επίπεδο (περιοχή Παρνασσού-ΓκιώναςΟίτης-Ελικώνα, νομοί Κοζάνης και Φλώρινας, Μήλος, Χαλκιδική κ.ά.).
25 

7. Προοπτικές ανάπτυξης

26 

Υπό τις υποθέσεις της ανάλυσης, αναμένεται σταθεροποίηση
της ζήτησης βραχυπρόθεσμα και αύξηση μεσοπρόθεσμα
εκ. τόνοι

εκ. τόνοι

Ενεργειακά*

Μεταλλικά

9

70

8

60

•

7

50

6

40

5

•

4

30

3

20

2

10

1
-

-

εκ. τόνοι

8

Βιομηχανικά

εκ. τόνοι

Μάρμαρα

3.0

7
6
5
4
3
2
1
-

•

εκ. τόνοι
80

60

2.0

50
40
30

1.0

20

0.5

10

0.0

Αδρανή

70

2.5

1.5

Ελαφρά ενίσχυση παραγωγής
λιγνίτη μέχρι το 2020
Αύξηση στα μεταλλικά ορυκτά, με
ισχυρότερη άνοδος στο αλουμίνιο
Σημαντική ενίσχυση
μεσοπρόθεσμα στα μάρμαρα και
στα βιομηχανικά ορυκτά, κυρίως
λόγω επέκτασης της ελληνικής
οικονομίας από το 2017

-

* Δεν έχει ληφθεί υπόψη η ενδεχόμενη επίδραση ρυθμιστικών παραγόντων.
27 

Σημαντικές επενδύσεις προβλέπονται να υλοποιηθούν από
επιχειρήσεις εξορυκτικής βιομηχανίας τα επόμενα έτη (~ €1,7 δισ.)

Επενδυτικές δαπάνες ανά κατηγορία

Λιγνίτης
•Στην εξόρυξη λιγνίτη αναμένονται περίπου €700 εκατ.
επενδύσεις την επόμενη 5ετία

3.4%

Χρυσός
•Τριπλάσιες επενδύσεις την περίοδο 2016-2017 σε σχέση με το
διάστημα 2013-2014, καθώς εκτιμώνται σε περίπου €800 εκατ.

14.3%
33.3%

Λευκόλιθοι
•Εκτιμώμενες επενδύσεις €110 εκατ. μέχρι και το 2019

21.6%

Λοιπά μέταλλα
27.5%

•Αναμένεται αύξηση κατά 30% περίπου των επενδύσεων την
επόμενη διετία

Μάρμαρα
Αποκατάσταστη & Περιβάλλον
Μείωση Κόστους
Νέες Εγκαταστάσεις & Εξοπλισμός
Συντήρηση
Λοιπές Επενδύσεις

Πηγή: Μέλη ΣΜΕ

•Οι επενδύσεις αναμένεται να αυξηθούν σε σύγκριση με την
περίοδο 2013-2014, εφόσον διευθετηθούν ρυθμιστικά ζητήματα
για τον αναπτυξιακό νόμο

Βιομηχανικά ορυκτά και λοιπά λατομικά προϊόντα
•Αύξηση την επόμενη περίοδο, με διατήρηση στα ίδια επίπεδα
για το τσιμέντο

Ωστόσο, η υλοποίηση των επενδύσεων ενδέχεται να επηρεαστεί από οικονομικές και άλλες συνθήκες
που θα διαμορφώνονται στην πορεία, καθώς ήδη οι επιχειρήσεις του κλάδου αντιμετωπίζουν
σημαντικά οικονομικά, διοικητικά, ρυθμιστικά κ.ά. προβλήματα στη λειτουργία τους.

28 

8. Η εξορυκτική βιομηχανία
και το περιβάλλον

29 

Η αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος - το
επικρατέστερο περιβαλλοντικό ζήτημα στην Ελλάδα

50

50%

40

40%

30

30%

20

20%

10

10%

0

0%

2014

60%

2013

60

2012

70%

2011

70

2010



80%

2009



80

2008



Συνολική επιφάνεια γης που έχει αποκατασταθεί ή που
έχει επανέλθει σε επωφελή χρήση από την εφαρμογή
του νόμου 998

2007



Η πλειονότητα των εξορυκτικών
δραστηριοτήτων στην Ελλάδα αφορά
αδρανή υλικά, βιομηχανικά ορυκτά,
ενεργειακά ορυκτά και μεταλλικά ορυκτά
χωρίς θειούχα στοιχεία.
Τα υφιστάμενα έργα αποκατάστασης στην
Ελλάδα περιλαμβάνουν τη δημιουργία
δασικών εκτάσεων, τεχνητών λιμνών,
υδροβιοτόπων, μουσείων, χώρων για
πολιτιστικές εκδηλώσεις και ψυχαγωγία,
καθώς και καλλιεργήσιμων εκτάσεων γης.
Από την εφαρμογή του νόμου 998/1979
μέχρι σήμερα έχουν αποκατασταθεί 65.620
στρέμματα (36% της συνολικής γης υπό
εκμετάλλευση).
Από το 2007 και έχουν φυτευτεί πάνω από
2,6 εκατ. δέντρα.
Επιπλέον περιβαλλοντικές προκλήσεις
δημιουργούνται κατά την εξόρυξη και
επεξεργασία μεικτών θειούχων
μεταλλευμάτων, καθώς και κατά την καύση
λιγνίτη για ηλεκτροπαραγωγή.

σε χιλ. στρέμματα



Συνολική γη που αποκαστάθηκε (αριστερός άξονας)
% αποκατεστημένης γης προς συνολικής γης (δεξιός άξονας)

30 

Παραδείγματα έργων αποκατάστασης

Αποκατάσταση κύριου πεδίου στην Πτολεμαΐδα

Αποκατάσταση λατομείου με ενδημικά
φυτά στο Βόλο

Λατομείο στη Μήλο μετά την αποκατάσταση

Δημιουργία λίμνης στην περιοχή της Πάτρας

Παρά τις ενέργειες πολλών εταιρειών της εξορυκτικής βιομηχανίας, οι αναπτυξιακές
προοπτικές υποβαθμίζονται λόγω κοινωνικών αντιδράσεων.

31 

9. Ευρωπαϊκή και εθνική
πολιτική για τις ΟΠΥ

32 

Η Εθνική Πολιτική για την Αξιοποίηση των Ορυκτών Πρώτων
Υλών ακολουθεί τις κατευθύνσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής
Οι άξονες της ΕΠΑΟΠΥ

Άξονας Ι: Η εθνική πολιτική για τον
ορυκτό πλούτο ως βασικό συστατικό
της εθνικής και περιφερειακής
αναπτυξιακής πολιτικής της χώρας

Άξονας ΙΙ: Χωροταξικός σχεδιασμός
που θα διασφαλίζει τη δυνατότητα
πρόσβασης στα κοιτάσματα ΟΠΥ και
την επίλυση των θεμάτων χρήσης
γης

Άξονας IV: Προώθηση διαλόγου και
αποδοχή από την τοπική κοινωνία

Αξονας V: Εκπαίδευσης - έρευνα καινοτομία

Άξονας ΙΙΙ: Κωδικοποίηση και
εκσυγχρονισμός της λατομικής/
μεταλλευτικής νομοθεσίας

Άξονας VI: Αποδοτικότητα στη χρήση
Ορυκτών Πρώτων Υλών

Η Εθνική Πολιτική δεν πήρε τη μορφή νομοθετικών κειμένων και έτσι δεν
εφαρμόζεται στην πράξη.
33 

Εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές ελλείψεις στο
εγχώριο ρυθμιστικό πλαίσιο


Χρονοβόρες και πολύπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης για την αξιοποίηση πρώτων υλών



Πολυνομία και γραφειοκρατία στη λειτουργία των εξορυκτικών έργων




Αδυναμία του νομοθετικού συστήματος να διαχωρίσει τις δικαιολογημένες από τις αδικαιολόγητες προσφυγές στο
Συμβούλιο της Επικρατείας




Πρέπει να ληφθεί υπόψη το δυναμικό της εκμετάλλευσης της διαχείρισης των ορυκτών πρώτων υλών

Το ΙΓΜΕ δεν έχει αξιοποιηθεί επαρκώς




Απαιτείται ο εκσυγχρονισμός του, ο οποίος θα λαμβάνει υπόψη τις σύγχρονες τάσεις στην έρευνα και στην
εκμετάλλευση των ορυκτών

Έλλειψη ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού




Σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση επενδύσεων

Πεπαλαιωμένο λατομικό νομοσχέδιο




Δεν υφίσταται κωδικοποίηση της νομοθεσίας

Περιορισμένη γνώση για το δυναμικό πρώτων υλών και τα επίπεδα αξιοποίησής τους

Κοινωνική προκατάληψη σε νέα έργα αξιοποίησης των πρώτων υλών, υπό το φόβο μη ορθών περιβαλλοντικά
πρακτικών


Ελλιπείς και αναποτελεσματικοί κρατικοί μηχανισμοί ελέγχου
Σε συνδυασμό με δυσμενείς εξελίξεις στο μη μισθολογικό κόστος (όπως τέλη, μισθώματα, λοιπή
φορολογία και κόστος ενέργειας), οι εκκρεμότητες στο ρυθμιστικό πλαίσιο δυσχεραίνουν την
ανταγωνιστικότητα και την περαιτέρω ανάπτυξη της εξορυκτικής βιομηχανίας στην Ελλάδα.
34 

10. Συμπεράσματα και
προτάσεις πολιτικής

35 

Συμπεράσματα


Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά αποθέματα ορυκτών πρώτων υλών, με χρήσεις
στην εγχώρια βιομηχανία και με αξιοσημείωτη αξία εξαγωγών.



Η αξιοποίηση των ορυκτών πρώτων υλών από την εγχώρια εξορυκτική
βιομηχανία έχει σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο
 3,4% του ΑΕΠ και της απασχόλησης
 Ιδιαίτερη βαρύτητα σε συγκεκριμένες περιφέρειες και περιοχές της χώρας



Ο τομέας έχει επιχειρήσει να κρατήσει τις παραγωγικές του δομές σε λειτουργία,
παρά την σημαντική υποχώρηση της κερδοφορίας κατά τη διάρκεια της κρίσης.
 Βελτίωση των αποτελεσμάτων το 2014



Προοπτικές για περαιτέρω ισχυροποίηση των δραστηριοτήτων από το 2017 και
μετά
 Οι προοπτικές ανάπτυξης του τομέα επηρεάζονται από αβεβαιότητες και
ρυθμιστικές παραλείψεις

36 

Η πληρέστερη αξιοποίηση των αναπτυξιακών προοπτικών
προϋποθέτει την εξάλειψη των ρυθμιστικών παραλείψεων
Προτεραιότητες πολιτικής για τις ΟΠΥ
Χωροταξικός σχεδιασμός

Αδειοδότηση

Λοιπά νομικά θέματα

•Αποτύπωση περιοχών με κοιτάσματα
•Ειδική πρόβλεψη για περιοχές κοιτασμάτων ιδιαίτερης
οικονομικής σημασίας
•Πρόβλεψη για τις χρήσεις μετά το τέλος της
εκμετάλλευσης
•Αναθεώρηση των περιφερειακών χωροταξικών
πλαισίων
•Επικαιροποίηση των διαχειριστικών μελετών για τις
προστατευόμενες περιοχές

•Απλοποίηση των διαδικασιών με βάση το χωροταξικό
σχεδιασμό
•Έκδοση καθοδηγητικών εγγράφων και εγχειριδίων
•Υλοποίηση της υποχρέωσης για λειτουργία και τήρηση
Ηλεκτρονικού Περιβαλλοντικού Μητρώου Έργων με
βάση το ν. 4014/2011
•Αποφυγή επικαλύψεων και παράλληλων ενεργειών

•Κωδικοποίηση νομοθεσίας, με άμεση ενημέρωση
•Νέος λατομικός νόμος

Έρευνα-εκπαίδευση-γνώση

Εξασφάλιση της κοινωνικής άδειας

•Ενίσχυση των ερευνητικών φορέων σε θέματα ΟΠΥ
•Δημιουργία βάσης δεδομένων GIS
•Εκπαίδευση κατάρτιση και επιμόρφωση για τη βιώσιμη
ανάπτυξη των ΟΠΥ σε φοιτητές γεωεπιστημών και
ειδικούς γεωεπιστήμονες
•Διδασκαλία μαθημάτων με γεωεπιστήμες σε κατώτερη
και μέση εκπαίδευση
•Δημοσίευση πληροφοριών εφαρμογής καλών
πρακτικών

•Αποτελεσματικότερη λειτουργία των ελεγκτικών αρχών
•Αποτροπή παράνομης λειτουργίας λατομείων
•Θέσπιση χρηματοοικονομικών εγγυήσεων
•Ενίσχυση των αντισταθμιστικών οφειλών ΟΤΑ
•Αποκατάσταση εγκαταλειμμένων εξορυκτικών χώρων
•Σύσταση forum για την ΕΠΑΟΠΥ

Πρώτο και πλέον βασικό βήμα: εξειδίκευση και υλοποίηση της
ΕΠΑΟΠΥ στην πράξη.
37 

Ευχαριστούμε για την προσοχή σας
Ερευνητική ομάδα:
Α. Μουστάκας, Η. Ντεμιάν, Γ. Παύλου, Σ. Σταυράκη και
S. Danchev

38