Gelasio la 1-a
Vidu ankaŭ: Gelasio la 2-a| Gelasius Primus (410-496) | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 Gelasio la 1-a, Aŭgustena monaĥejo, Malnova Brno
| |||||
| Persona informo | |||||
| Gelasius PP. I | |||||
| Naskiĝo | 410 en Africa Proconsularis, aŭ Romo, Romia Imperio | ||||
| Morto | 19-a de novembro 496 en Romo, Romia Imperio | ||||
| Tombo | Baziliko de Sankta Petro en Romo  vd
| ||||
| Religio | katolika eklezio vd | ||||
| Lingvoj | latina vd | ||||
| Familio | |||||
| Gefratoj | Opilius of Piacenza (en)  vd
| ||||
| Profesio | |||||
| Okupo | katolika sacerdoto verkisto katolika episkopo vd
| ||||
| Aktiva en | Romo vd | ||||
| |||||
| vd | Fonto: Vikidatumoj | ||||
Gelasio la 1-a aŭ Gelasius Primus estis la episkopo de Romo ekde la 1-a de marto 492 ĝis sia morto la 21-an de novembro 496. Gelasio estis produktiva aŭtoro, kies stilo lokigas lin sur la vertico inter la Malfrua Antikveco kaj la Frua Mezepoko. Kelkaj akademiuloj argumentas, ke lia antaŭulo Felikso la 3-a eble dungis lin por verki papajn dokumentojn, kvankam tio ne estas certa.
Dum sia pontifikeco li defendis la striktan katolikan ortodoksecon, pli aserte postulis obeemon al la papa aŭtoritato, kaj, sekve, pliigis la streĉiĝon inter la Okcidenta kaj Orienta Eklezioj. Surprize, li ankaŭ havis amikajn rilatojn kun la Ostrogotoj, kiuj estis Arianoj (t.e., Ne-trinitataj kristanoj), kaj tial konsideritaj kiel herezuloj el la perspektivo de la Nicenaj kristanoj.
Naskiĝloko
[redakti | redakti fonton]Ekzistas iom da konfuzo pri la naskiĝloko de Gelasio: laŭ la Liber pontificalis li naskiĝis en la romia provinco Afriko (nuntempe Tunizio), nomata "natione Afer", dum en letero adresita al la romia imperiestro Anastazio li deklaris, ke li "naskiĝis romano" ("Romanus natus"). Jonathan P. Conant opiniis, ke ĉi-lasta aserto probable nur indikas, ke li naskiĝis en romia Afriko antaŭ ol la vandaloj invadus ĝin.
Akacia skismo
[redakti | redakti fonton]
La papa elekto de Gelasio la 1-an de marto 492 estis gesto de kontinueco: Gelasio heredis la konfliktojn de papo Felikso la 3-a kun la orienta romia imperiestro Anastazio kaj la patriarko de Konstantinopolo kaj plimalbonigis ilin insistante pri la forviŝo de la nomo de la forpasinta patriarko Akacio de Konstantinopolo (437-489) el la diptikoj, malgraŭ ĉiu ekumena gesto proponita de la samtempa patriarko Eŭfemio (515).
La rompo kun la Imperiestro kaj la Patriarko de Konstantinopolo estis neevitebla, laŭ la okcidenta vidpunkto, ĉar ili konsideris herezon la monofizitan vidpunkton pri Jesuo Kristo havanta nur Dian naturon. Gelasio verkis la libron "De duabus in Christo naturis" (Pri la duobla naturo de Kristo), kiu priskribis la katolikan doktrinon pri la afero. Tiel Gelasio, malgraŭ la tuta konservativa latineco de sia verkostilo, estis ĉe la vertico de la Malfrua Antikveco kaj la Frua Mezepoko.
Dum la Akacia skismo, Gelasio pledis por la supereco de la Seĝo de Romo super la universala Eklezio, kaj Orienta kaj Okcidenta, kaj li prezentis ĉi tiun doktrinon en terminoj, kiuj fariĝis la modelo por la sinsekvaj papoj, kiuj ankaŭ postulis papan superecon pro lia sinsekvo al la papeco de la unua supera pontifiko, Petro la Apostolo.
En 494, Gelasio verkis tre influan leteron "Duo sunt"[1] al Anastazio pri la rilato inter Eklezio kaj Ŝtato, kies letero havis politikan efikon dum pli ol jarmilo: Papo Gregorio la 16-a citis el ĝi en sia letero al la svisa pastraro, "Commissum divinitus" (14-an de majo 1835), respondante al la artikoloj de Badeno, kiuj donis al iuj el la svisaj kantonoj aŭtoritatecon pri la ekleziaj aferoj, inkluzive de la sakramentoj.
Subpremado de la Luperkaloj
[redakti | redakti fonton]Pli proksime al ni, post longa disputo Gelasio fine subpremis la antikvan romian feston de la Luperkaloj, kiu daŭris dum pluraj generacioj inter la nominale kristana loĝantaro. La letero de Gelasio al la senatano Andromaĥo[2] traktis la ĉefajn disputojn pri la polemiko kaj cetere provizis kelkajn detalojn pri la festo, kiu kombinis fekundecon kaj purigon, kiuj eble perdiĝus alie.
Kvankam la Luperkaloj estis festo de purigo, kiu donis sian nomon "dies februatus", de "februare" ("purigi"), por la monato februaro, ĝi ne rilatis al la Festo de la Purigo de la Benata Virgulino Maria, ankaŭ ofte nomata "Kandelofesto", kiu memorfestas la plenumon de la ceremoniaj devoj de la Sankta Familio laŭ la mozaika leĝo, 40 tagojn post la naskiĝo de la unua filo. En la kazo de la Sankta Familio, tio okazis 40 tagojn post Kristnasko, la 2-an de februaro.
Morto
[redakti | redakti fonton]Post mallonga sed dinamika ministerio, Gelasio mortis la 21-an de novembro 496. Lia festotago estas la 21-a de novembro.
Verkoj
[redakti | redakti fonton]Gelasio estis unu el la plej produktivaj aŭtoroj de la fruaj episkopoj de Romo. Pli ol 100 Gelasiaj leteroj pluvivas, kvankam 49 el ili estas fragmentaj, kelkaj eĉ nur kelkaj linioj. 6 traktatoj ekzistas, kiuj portas la nomon de Gelasio. Laŭ Kasiodoro (486-583), la reputacio de Gelasio allogis al lia nomo aliajn verkojn ne verkitajn de li.
Kvankam liaj dogmaj leteroj ligitaj al la Akacia Skismo estis vaste cirkulitaj en malfrua antikveco, kaj estis la fokuso de multe da scienca intereso, la plimulto de la leteroj de Gelasio fakte koncernis la administradon de la eklezio de la suburba Italio.
La plej fama el la pseŭdo-gelasiaj verkoj estas la listo "De libris recipiendis et non recipiendis" ("Pri libroj ricevindaj kaj ne ricevindaj")[3], ankaŭ nomita la "Decretum Gelasianum", kiu supozeble estas ligita al la premo por ortodokseco dum lia papeco kiu celis esti legata kiel dekreto de Gelasio pri la kanonikaj kaj apokrifaj libroj, kies internaj datigoj rivelas esti de pli posta dato. Tiel la determineco de la kanonlibro pri la Sankta Skribo tradicie estis atribuata al Gelasio.
En la latina katolika tradicio, la pseŭdo-Gelasia Sakramentario[4] estas fakte liturgia libro, kiu estis derivita de romiaj fontoj kaj transskribita, kun inkludo de indiĝenaj galikanaj liturgiaj elementoj, proksime de Parizo meze de la 8-a jarcento.
Kvankam ĝi inkluzivis la tekstojn de kelkaj preĝoj, kiujn Gelasio verkis, li ne estis ĉefa aŭtoro aŭ kompilisto de la libro. La manuskripto (Vatikano, Vatikana Biblioteko, Nacia Biblioteko) estas fakte titolita "Liber sacramentorum Romanae ecclesiae" ("Libro pri Sakramentoj de la Roma Eklezio").
La atribuo al Gelasio baziĝas parte almenaŭ sur la kroniko de la Superaj Pontifikoj, kiu estas nomata "Liber Pontificalis"[5][6], kiu deklaras pri Gelasio, ke li "fecit etiam et sacramentorum praefationes et orationes cauto sermone et epistulas fidei delimato sermone multas" ("li ankaŭ verkis antaŭparolojn por la sakramentoj kaj preĝojn en zorgema lingvo kaj multajn epistolojn pri la kredo en polurita lingvo").
Malnova tradicio ligis la libron al Gelasio, ŝajne bazite sur la atribuo de Valafrido Strabono al li de tio, kio evidente estas ĉi tiu libro.
Heredaĵo
[redakti | redakti fonton]Kardinalo Jozefo Maria Tomasi (1649-1713) citis parton de misalo atribuita al Gelasio en la Meso titolita 'Contra Obloquentes ad Ecclesiae Sacramentis' ("Kontraŭ la Obstrukcoj al la Sakramentoj de la Eklezio") kaj publikigis ĝin. La sekcio legis:
Ni petegas Vin, ho Sinjoro, ke ni ne zorgu pri la kontraŭdiraĵoj de la falsaj mensoj, sed post kiam tiu sama malboneco estas malakceptita, ni preĝu, ke Vi permesu, ke ni nek timiĝu pro la maljustaj kritikoj, nek altiriĝu al la insidaj flatadoj, sed prefere amu tion, kion Vi ordonas ....
En 1751, Papo Benedikto la 14-a publikigis ĉi tiun citaĵon en sia Apostola Konstitucio "Providas Romanorum", dokumento kiu atakis framasonismon pro ĝia naturalismo, sigelo kaj religia indiferenteco.
Referencoj
[redakti | redakti fonton]
| Antaŭulo: Felikso la 3-a (440-492) |
Listo de papoj |
Posteulo: Anastazio la 2-a (447-498) |
