نوسان نرخ ارزهای خارجی در ایران
نوسان نرخ ارزهای خارجی و دلار در ایران و جهشهای آن اهمیت زیادی در شاخصهای اقتصادی ایران معاصر داشته است. هماکنون مهمترین ارز جهانروا دلار آمریکا است و تغییر ارزش ریال را معمولاً با نرخ تبدیل آن به دلار میسنجند.[۱] جهش قیمت دلار و کاهش ارزش پول ملّی بهطور مداوم در اقتصاد ایران ادامه داشته است. بازار ارز ایران در هر حال، رو به افزایش قیمت داشته و پیشبینی میشود در صورت ادامهٔ سیاستهای اقتصادی و سیاسی فعلی، روند تضعیف ارزش ریال ایران همچنان ادامه داشته باشد.[۲]
نرخ تبدیل ارزهای خارجی با ارز ملّی کشورها یک متغیر وابسته است که در هر کشوری از جمله ایران تحت تأثیر شرایط اقتصادی و سپس سیاسی و اجتماعی کشور و اثر آن بر عرضه و تقاضای ارزهای خارجی نوسان کرده و تعیین میگردد.[۳] در علم اقتصاد این نرخ تابع تراز پرداختها (شامل حساب سرمایه (تراز تجاری و خدمات)، بهینگی اقتصاد کلان (بهینگی سیستم مبادلات تجاری و مالی) و روابط خارجی)، سیاست پولی و مالی (نرخ تورم، رشد نقدینگی، کسری بودجه و رشد اقتصادی تعیین شده)، ثبات اقتصادی و سیاسی کشورها و انتظارات تورمی ایجادی در نتیجهٔ ظرفیت کشورها در مدیریت آنهاست.[۴][۵][۶]
همچنین رشد مداوم نقدینگی، سیاست خارجی تنشآمیز و ستیزهجویانه، اقتصاد بسته و دولتی، فساد گستردهٔ اداری و اقتصادی، تحریمهای بینالمللی، پیروی از سیاستهای سرکوب بازار، قیمتگذاری دستوری، عدم استقلال بانک مرکزی، رانت و عدم شفافیت اقتصادی، دخالت نظامیان در اقتصاد، نبود برنامهریزی منسجم اقتصادی، بزرگ بودن بیش از حد دولت، اختصاص بودجه به مؤسسات و نهادهای ناکارآمد و غیرضروری، یارانههای گسترده و از بین رفتن اعتماد عمومی از مهمترین دلایل جهش قیمت ارز و کاهش ارزش ریال در اقتصاد ایران دانسته شده است.[۷][۸][۹][۱۰]
تاریخچه
[ویرایش]در دوران حکومت رضاشاه به علّت بحرانهایی همچون رکود جهانی و جنگ جهانی دوم، در مدّت بیست سال از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۲۱، نرخ دلار در ایران با ۲۱٫۵ درصد افزایش از ۱۴ ریال به ۱۷ ریال رسید. نخستین جهش ارزی با اِشغال ایران توسط متفقین در طول جنگ جهانی دوم رخ داد که نرخ دلار در ایران با حدود کمتر از دو برابر افزایش، از ۱۷ ریال به ۳۲ ریال رسید. در دوران محمدرضا پهلوی، ابتدا از حوالی ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ که با وقوع مجموعهای از بحرانهای داخلی و خارجی مانند کاهش فروش نفت و تحریمهای نفتی همزمان بود، نرخ دلار آمریکا تا سه برابر نیز افزایش پیدا کرد، امّا با آغاز دوران ثبات و رشد اقتصادی در ایران، یعنی از سال ۱۳۳۲ تا وقوع انقلاب ۱۳۵۷، دلار آمریکا در طول ۲۵ سال کمی بیش از ۱۲ درصد از ارزش خود را در برابر ریال از دست داد و از ۸۰ ریال به ۷۰ ریال رسید. در مجموع در دوره حکومت پهلوی و همچنین در ادامه در جمهوری اسلامی دولتها تلاش کردند با ارزپاشی گسترده ناشی از درآمدهای نفتی (بیماری هلندی) قیمت ارزهای خارجی را سرکوب و در نتیجه با اهداف سیاسی کوتاه مدّت، نوعی صنعت و اشتغالزدایی برای کنترل تورم را در ایران دنبال کردند. در ۵۶ سال حکومت خاندان پهلوی در ایران قیمت ارزهای خارجی در کشور تنها حدود ۵ برابر، معادل ۵۰۰ درصد افزایش داشت، این در صورتی است که از ابتدای انقلاب ۱۳۵۷ علیرغم ارزپاشی و تلاش گستردهٔ دولتها برای ادامهٔ بیماری هلندی، نرخ ارزهای خارجی در چهل سال نخست چند هزار برابر رشد داشته است. بعضاً این سیاست سرکوب ارزی و صنعت و اشتغالزدایی را که به شکل جدیتری از سال ۱۳۵۲ با درآمدهای سرشار ارزی در ایران اجرا شد، از دلایل اصلی سقوط حکومت پهلوی و انقلاب ۱۳۵۷ در ایران میدانند.[۱۱]
با وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷ و روی کار آمدن دولتهای چپ، سیاست تثبیت نرخ تبدیل ریال با ارزهای خارجی این بار به روش چندنرخیسازی قیمت ارز دنبال شد. اجرای این سیاست از سال ۱۳۶۰ آغاز دورهای از جهشهای پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۲ به بیش از هفت هزار برابر برسد.[۱۲][۱۳][۱۴]
تکنرخیسازی همراه با سرکوب نرخ ارز دهه ۱۳۸۰
[ویرایش]قیمت ارز غیررسمی و بازار آزاد در ایران از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۹۰ علیرغم تورمهای دو رقمی توسط دولتهای مختلف با دلار نفتی در محدوده ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ تومان تثبیت شده بود.[۱۵] نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۱۳۸۹ به ۱۰٬۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماههای آغازین سال ۱۳۹۰ با اعمال برخی تحریمهای بیسابقه در دنیا بر بانک مرکزی و صادرات نفت ایران و عدم توانایی دولت وقت برای ادامه تزریق دلار نفتی به بازار ارز مثل سابق، این بازار وارد یک جهش نرخ شد. در ادامه با اشتباه بانک مرکزی وقت در چندنرخی سازی قیمت ارز و اعلام نرخ ثابت ۱۲۲۶ تومان برای تخصیص هر دلار در اسفندماه ۱۳۹۰[۱۶] قیمت ارزهای خارجی با سرعت صعود خود را ادامه و در مهرماه ۱۳۹۱ به نخستین و در بهمنماه ۱۳۹۱ به دومین اوج خود رسید. در طول یک و نیم سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۰ بیش از ۲۰ میلیارد دلار پول از منابع کشور ایران به عدهای برای مداخله در بازار ارز پرداخت شد.[۱۷] در نهایت از میانه سال ۱۳۹۱ بانک مرکزی و دولت وقت تصمیم گرفت سیاست چندنرخی ارزی و تخصیص دلار دولتی با نرخ ۱۲۲۶ تومانی به تدریجی تخصیص حذف کند و تا فروردینماه ۱۳۹۲ عمده کالاها از شمول تخصیص این ارز خارج و بازار ارز آزاد به عنوان ملاک رسمی سیاست گذاری ارزی بانک مرکزی قرار گرفت و در تیرماه این سال نرخ ۱۲۲۶ تومان از وبسایت بانک مرکزی نیز حذف گردید. این تکنرخی سازی و تمرکز بر نرخ بازار آزاد باعث کاهش سریع قیمت ارزهای خارجی در بازار آزاد ارز ایران شد و در مردادماه هر دلار در بازار آزاد ایران به ۲۹۵۰ تومان رسید و در این شرایط دولت جدید در ایران شروع به کار کرد. بر اساس خبرهای منتشرشده در سال ۱۳۹۳، اسحاق جهانگیری معاون اوّل رئیسجمهوری ایران قول و وعدهٔ رسیدگی به این پرداختهای سالهای ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۰ را داد.[۱۷] جهش ارزی در سال ۱۳۹۰ پنجمین جهش ارزی تاریخ جمهوری اسلامی ایران بوده است.[۱۲]
شکست سیاست پولی و تثبیت نرخ ارز دهه ۱۳۹۰
[ویرایش]این افزایش در مقطعی ثابت و در سال ۱۳۹۵ دوباره به اوج رسید. در نیمه دوم سال ۱۳۹۶ شکست سیاست پولی، ارزی و تجاری دولت با خروج نقدینگی حبس شده در بانکها و حرکت به سمت بازارهای دلالی خود را نشان داد[۱۸] و تا بهار ۱۳۹۷ قیمت دلار در ایران از ۵٬۸۰۰ تومان نیز فراتر رفت؛ بهگونه ای که در نیمه تیرماه سال ۱۳۹۷ هر دلار نزدیک به ۹٬۰۰۰ تومان داد و ستد شد. در اوایل مرداد ۱۳۹۷ به ۱۲٬۰۰۰ تومان، در اواسط شهریور ۱۳۹۷ به ۱۴٬۰۰۰ تومان و در اوایل مهر ۱۳۹۷ به ۱۹٬۰۰۰ تومان رسید، یعنی دلار در سال ۱۳۹۷ در طول ۷ ماه ۳۲۷ درصد معادل ۳٫۲ برابر افزایش داشته است.
در اثر این بحران، ارزش ریال ایران در برابر دلار آمریکا و دیگر ارزهای جهانی به پایینترین سطح در تاریخ رسید. سقوط ارزش پول ایران منجر به واکنشهای فراوانی در داخل کشور شد و بازتاب فراوانی در خارج از ایران نیز داشت. بهگونهای که در مناظرههای انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده آمریکا (۲۰۱۲) نیز باراک اوباما از آن به عنوان نشانهای از روند موفق تحریم ایران یاد کرد.[۱۹]
در ۱۴ دی ۱۳۹۸ قیمت دلار برای فروش در صرافیها، ۱۳ هزار و ۳۸۰ تومان اعلام شد.[۲۰] در ۲۵ دی ۱۳۹۸ مؤسسه دارایی بینالمللی اعلام کرد، ذخایر ارزی ایران تا بهار سال جدید به ۷۳ میلیارد دلار خواهد رسید که نشاندهندهٔ افت شدید آن بعد از تحریمها میباشد.[۲۱]
در بهار سال ۱۳۹۹، روند سقوط ارزش ریال ایران دوباره شدت گرفت و قیمت دلار طی حدود سه ماه بیش از ۲۵۰۰ تومان افزایش یافت.[۲۲] قیمت دلار در ۲۹ خرداد ۱۳۹۹ به نزدیک ۱۹ هزار تومان رسید،[۲۳] و در آخرین روز بهار هر دلار با قیمت بالاتر از ۱۹ هزار تومان در بازار تهران معامله شد.[۲۴][۲۵][۲۶]
همچنین قیمت هر دلار آمریکا در بازار آزاد در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۹۹ از ۲۳ هزار تومان، در ۲۰ مهر ۱۳۹۹ از ۳۱ هزار تومان، در ۲۲ خرداد ۱۴۰۰ از ۳۳ هزار تومان، در ۱۴ آبان ۱۴۰۱ از ۳۶ هزار تومان، در ۲۲ آذر ۱۴۰۱ از ۳۸ هزار تومان، در ۱ دی ۱۴۰۱ از ۴۰ هزار تومان، در ۷ دی ۱۴۰۱ از ۴۴ هزار تومان و در ۷ اسفند ۱۴۰۱ از ۶۰ هزار تومان عبور کرد. سال ۱۴۰۲ تا بهمن ماه، سالی پایدار برای قیمت اسکناس آمریکایی شناخته میشود. اما از اواخر بهمن ماه ۱۴۰۲، جهش بعدی دلار، قیمت این ارز را از کانال ۵۰ هزار تومان خارج کرد و دوباره زمزمههای دلار ۶۰ هزار تومانی در اقتصاد شنیده شد. دولت برای مقابله، با شیوههای خاصی نظیر افزایش ارز مسافرتی از ۵۰۰ به ۱۰۰۰ دلار، تلاش کرد تا عطش خریداران را فرونشاند، امّا این شیوهٔ دولت مؤثر واقع نشد و با شروع فعالیت بازار، دلار آمریکا خود را در کانال ۶۰ هزار تومانی تثبیت کرد. در هفتهٔ دوم فروردین ۱۴۰۳، دلار به ۶۲ هزار تومان افزایش یافت. در آبان ۱۴۰۳، نرخ دلار به کانال ۷۰ هزار تومان رسید و در اوایل دیماه از ۸۰ هزار تومان عبور کرد. در بهمنماه ۱۴۰۳، روند افزایش قیمت دلار و دیگر ارزهای خارجی در بازار ایران ادامه یافت و قیمت دلار آمریکا به بیش از ۹۰ هزار تومان رسید.
در مهرماه ۱۴۰۴ نیز پس از فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای شورای امنیت علیه ایران قیمت هر دلار آمریکا در بازار ارز ایران از ۱۱۰ هزار تومان عبور کرد. روند افزایش نرخ ارزهای خارجی در ایران در ماههای بعد نیز ادامه یافت و در بهمنماه ۱۴۰۴ و پس از خیزش سراسری دیماه، قیمت هر دلار آمریکا به بیش از ۱۶۰ هزار تومان رسید.
تغییرات پس از انقلاب ۱۳۵۷
[ویرایش]| دولت | سال | ۱ دلار به تومان | میزان جهش | |
|---|---|---|---|---|
| آزاد | رسمی | |||
| بازرگان و رجایی
(بیش از ۲ نرخ ارز با نظام چندنرخی) |
۱۳۵۷ | ۱۰ | ۷ | نرخ آزاد ۲ برابر شد.
نرخ رسمی بدون تغییر |
| ۱۳۵۸ | ۱۴ | |||
| ۱۳۵۹ | ۲۰ | |||
| میرحسین موسوی
(بیش از ۲ نرخ ارز با نظام چندنرخی) |
۱۳۶۰ | ۲۷ | ۸ | نرخ رسمی کاهش یافت.
نرخ آزاد ۴٫۸ برابر شد. (بیش از ۳۰ نرخ برای ارز وجود داشت و در میانهٔ سال ۱۳۶۸ نرخ مؤثر آزاد دلار با تعرفهها بعضاً تا ۷۰۰ تومان هم میرسید) |
| ۱۳۶۱ | ۳۵ | |||
| ۱۳۶۲ | ۴۵ | |||
| ۱۳۶۳ | ۵۸ | ۹ | ||
| ۱۳۶۴ | ۶۱ | ۸ | ||
| ۱۳۶۵ | ۷۴ | ۷ | ||
| ۱۳۶۶ | ۹۹ | |||
| ۱۳۶۷ | ۹۶ | ۶ | ||
| هاشمی رفسنجانی
(بیش از ۲ نرخ ارز با نظام چندنرخی) |
۱۳۶۸ | ۱۲۰ | ۷ | نرخ رسمی ۲۹ برابر
نرخ آزاد ۳٫۷۵ برابر شد. (از ۱۲۰ تومان به ۴۵۰ تومان)[۲۷] |
| ۱۳۶۹ | ۱۴۱ | ۶ | ||
| ۱۳۷۰ | ۱۴۲ | |||
| ۱۳۷۱ | ۱۴۹ | ۱۴۵ | ||
| ۱۳۷۲ | ۱۸۰ | ۱۶۵ | ||
| ۱۳۷۳ | ۲۶۳ | ۱۷۵ | ||
| ۱۳۷۴ | ۴۰۳ | |||
| ۱۳۷۵ | ۴۴۴ | |||
| خاتمی
(تا سال ۱۳۸۱ نظام چندنرخی ارزی) |
۱۳۷۶ | ۴۷۸ | نرخ رسمی ۵ برابر
نرخ آزاد ۲ برابر شد. (از ۴۵۰ تومان به ۹۰۴ تومان)[۲۷] نرخ آزاد از سال ۱۳۷۸ تا پایان دورهٔ ریاستجمهوری در حدود ۸۰۰ تومان سرکوب ارزی شد.[۲۸] | |
| ۱۳۷۷ | ۶۴۶ | |||
| ۱۳۷۸ | ۸۶۳ | |||
| ۱۳۷۹ | ۸۱۳ | |||
| ۱۳۸۰ | ۷۹۲ | |||
| ۱۳۸۱ | ۷۹۹ | ۷۹۵ | ||
| ۱۳۸۲ | ۸۳۲ | ۸۲۸ | ||
| ۱۳۸۳ | ۸۷۴ | ۸۷۱ | ||
| احمدینژاد
(بهجز سال ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ نظام تکنرخی) |
۱۳۸۴ | ۹۰۴ | ۹۰۲ | نرخ رسمی ۱٫۴ برابر
نرخ آزاد ۳٫۴۸ برابر شد. (از ۹۰۴ تومان به ۳۱۵۰ تومان)[۲۹][۳۰][۲۷] نرخ آزاد از ابتدای دوره تا ابتدای سال ۱۳۹۰ در حدود ۹۵۰ تومان سرکوب ارزی شد.[۲۸] |
| ۱۳۸۵ | ۹۲۲ | ۹۱۹ | ||
| ۱۳۸۶ | ۹۳۵ | ۹۲۸ | ||
| ۱۳۸۷ | ۹۶۶ | ۹۵۷ | ||
| ۱۳۸۸ | ۱٬۰۰۰ | ۹۸۳ | ||
| ۱۳۸۹ | ۱٬۱۰۰ | ۱٬۰۳۶ | ||
| ۱۳۹۰ | ۱٬۹۸۰ | ۱٬۱۷۰ | ||
| ۱۳۹۱ | ۳٬۶۹۰ | ۱٬۲۲۶ | ||
| روحانی
(از سال ۱۳۹۷ نظام چندنرخی ارزی) |
۱۳۹۲ | ۳٬۲۰۰ | نرخ رسمی ۳٫۴ برابر | |
| ۱۳۹۳ | ۳٬۱۴۰ | |||
| ۱۳۹۴ | ۳٬۳۱۶ | ۲٬۹۶۳ | ||
| ۱۳۹۵ | ۳٬۵۴۰ | ۳٬۰۹۶ | ||
| ۱۳۹۶ | ۳٬۸۲۶ | ۳٬۲۷۷ | ||
| ۱۳۹۷ | ۱۰٬۵۷۷ | ۴٬۲۰۰ | ||
| ۱۳۹۸ | ۱۱٬۹۹۱ | |||
| ۱۳۹۹ | ۳۰٬۵۰۰ | |||
| رئیسی
(نظام چندنرخی ارزی) |
۱۴۰۰ | ۲۵٬۷۲۹ | نرخ آزاد در ۷ اسفند ۱۴۰۱، ۶۰ هزار تومان را رد کرد و رکورد را شکست.[۳۳] | |
| ۱۴۰۱ | ۴۹٬۰۰۰ | ۲۸٬۵۰۰ | ||
| ۱۴۰۲ | ۵۹٬۰۰۰ | ۴۲٬۰۰۰ | ||
| ۱۴۰۳ | ۶۱٬۸۰۰ | ۴۲٬۰۰۰ | ||
| پزشکیان | ۱۴۰۳ | ۹۸٬۷۰۰ | ||
| ۱۴۰۴ | ||||
| منابع:[۳۴][۳۵] | ||||
رویدادها
[ویرایش]۱۳۹۰
[ویرایش]مسائل مرتبط با این رویداد در بین سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ رخ دادند. تلاطم در بازار ارز در ایران از ابتدای سال ۱۳۹۰ آغاز شد.
اواخر بهار ۱۳۹۰، بانک مرکزی در پی افزایش نرخ ارز ابتدا تلاش کرد با تزریق ارز قیمتها را کنترل کند؛ امّا با ناکامی این روش، به یکباره قیمت انواع ارز در بازار افزایش یافت.[۳۶]
بهگونهای که در میانه آبان ۱۳۹۰ هر دلار آمریکا به بیش از ۱۳۰۰ تومان[۳۷] (بهای رسمی اعلام شده از سوی بانک مرکزی ۱۰۸۲ تومان بود)، رسید.
در آذرماه ۱۳۹۰ به ۱۴۰۰[۳۸] و در پایان آذرماه به ۱۵۰۰[۳۹] تومان و در اسفند به ۱۹۱۰ تومان[۴۰] رسید.
افزایش نرخ ارز در سال با افزایش مداوم همراه بود و از مرز ۳۰۰۰ تومان گذشت. در پایان مهرماه ۱۳۹۱ به اوج خود و به بیش از ۳۹۰۰ تومان رسید. نرخ ارز تا ماههای ابتدایی سال ۱۳۹۲ همچنان در بازهٔ ۳۵۰۰ تا ۳۶۰۰ تومان باقیمانده بود تا اینکه با انتخاب حسن روحانی به ریاستجمهوری در خردادماه، نرخ ارز با کاهش همراه شد.
۱۳۹۵
[ویرایش]در انتهای سال ۱۳۹۵ دوباره با افزایش تحریمها قیمت ارز اوج گرفت؛ بهطوریکه در آذرماه ۱۳۹۵ قیمت دلار از ۴۰۰۰ تومان فراتر رفت. همچنین این افزایش سقوط پول ملّی با شیب ملایم ادامه داشت تا اینکه در دیماه سال ۱۳۹۶ در پی اعتراضات دی ۱۳۹۶ قیمت دلار از ۴۴۰۰ تومان نیز فراتر رفت.
۱۳۹۷
[ویرایش]
در روز یکشنبه ۱۹ فروردینماه ۱۳۹۷، بر اساس گفتهٔ خبرگزاریهای داخلی قیمت دلار از ۵۵۰۰ تومان نیز گذشت؛[۴۱][۴۲] این در حالی است که بنابر گزارش بعضی خبرگزاریهای دیگر، قیمت برابری هر دلار به بیشاز ۵۸۰۰ تومان رسید؛ در همین حال بسیاری از صرافیهای پایتخت دست از مبادلهٔ ارزی کشیدند.[۴۳][۴۴][۴۵][۴۶][۴۷] در همین حال قیمت یک سکه بهار آزادی نیز از مرز یک میلیون و هشتصد و هفتاد هزار تومان فراتر رفت و قیمت یک گرم طلای ۱۸ عیار به بیش از ۱۷۳ هزار تومان رسید.[۴۸][۴۹] در پی این رویداد بسیاری از کاربران ایرانی در توییتر نگرانی خود را با هشتگ «سقوط ریال» (#سقوط_ریال) ابراز کردند.[۵۰] روند افزایشی قیمت دلار ادامه یافت تا جایی که اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیسجمهور نرخ دلار را در روز سهشنبه ۲۰ فرودین ۱۳۹۷، ۴۲۰۰ تومان اعلام کرد و خرید و فروش بیش از این قیمت را قاچاق دانست.[۵۱][۵۲] جهانگیری مدّعی شد: «یک حجم وسیعی از منابع خارجی در حال حرکت به سمت کشور است و در چنین شرایطی اینگونه تغییرات در نرخ ارز خیلی غیرطبیعی است.»[۵۳]
۱۳۹۸
[ویرایش]۱۵ اردیبهشت نرخ دلار در بازار آزاد به ۱۴ هزار و ۷۰۰ تومان رسید و به فروش میرسید. نرخ یورو به ۱۷ هزار تومان رسیده و خرید و فروش میشد. این در حالی است که ارز دولتی هر دلار ۴۲۰۰ تومان و ارز حاصل از صادرات غیرنفتی هر دلار ۱۰ هزار تومان نرخگذاری شده است.[۵۴]
در ۱۴ دی ۱۳۹۸ قیمت دلار برای فروش در صرافیها ۱۳ هزار و ۳۸۰ تومان اعلام شد که با سقوط شاخص بورس اوراق بهادار تهران ۱۶۷۶۵ واحد روبهرو شد. افزایش قیمت ارز و سقوط شاخص بورس، نخستین واکنش بازار بورس و ارز به خبر کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران بود.[۲۰]
۱۳۹۹
[ویرایش]
نرخ دلار در صرافیهای مجاز و بانکها از ۱۵۰٬۲۲۵ ریال در ۵ فرودین به ۱۸۳٬۵۰۰ ریال در ۲۹ خرداد رسید که بیشترین نرخ ثبت شده در سامانه سنا تا آن روز بود.[۵۶][۲۲] نرخ دلار در بازار آزاد نیز در ۲۹ خرداد ۱۳۹۹ به ۱۸۸٬۲۰۰ ریال رسید که چنین نرخی به جز مدت کوتاهی در مهر ۱۳۹۷ سابقه نداشت.[۲۳] نرخ دلار در در سامانه سنا در روز ۳۱ خرداد ۱۳۹۹ به رکورد جدید ۱۸۶٬۰۰۰ ریال رسید[۵۶] و هر دلار در بازار آزاد نیز در آخرین روز بهار با قیمت بالاتر از ۱۹ هزار تومان معامله شد.[۲۴][۲۵][۲۶]
در اوایل تیرماه نرخ دلار برای نخستین بار و بهطور بیسابقهای به بالای ۲۰ هزار تومان رسید و نرخ یورو از ۲۳ هزار تومان فراتر رفت و قیمت سکه طلا هم به ۸ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسید.[۵۷][۵۸]
در شهریورماه ۱۳۹۹ قیمت دلار از ۲۵ هزار تومان بالاتر رفت و برخی کانالهای اطلاعرسانی قیمت ارز که بهطور روزانه نرخ ارز در بازار تهران را منتشر میکنند، قیمت روز ۱۸ شهریور برای فروش هر دلار تهران را ۲۵ هزار و ۲۵۰ تومان اعلام کردند.[۵۹]
در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید؛[۶۰] امّا در دی ۱۳۹۹ و با نزدیک شدن مراسم تحلیف جو بایدن و امید به بازگشتن آمریکا به برجام، قیمت دلار به زیر ۲۳ هزار تومان رسید.[۶۱] در بهمن ۱۳۹۹، نرخ دلار به ۲۶ هزار و ۳۵۰ تومان رسید.[۶۲]
۱۴۰۰
[ویرایش]در آذر ۱۴۰۰ پس از پایان بینتیجه مذاکرات احیای برجام، نرخ دلار به بالای ۳۰ هزار تومان رسید.[۶۳][۶۴][۶۵]
۱۴۰۱
[ویرایش]شتاب افت ارزش ریال که از زمان توقف مذاکرات هستهای در اسفند ۱۴۰۰ شدّت گرفته بود، در یکشنبه ۲۲ خرداد ۱۴۰۱ قیمت هر دلار آمریکا را به ۳۳ هزار و ۲۰۰ تومان رساند. این سومین روز متوالی بود که نرخ دلار با جهش مواجه میشد و هر روز یک رکورد تاریخی برجای میگذاشت. در این روز مقامات جمهوری اسلامی از بازداشت افراد بیشتری با عنوان سرشاخههای معاملات آتی خبر دادند.[۶۶]
بحران ارزی
[ویرایش]بحران ارزی ۱۴۰۱[۶۷] در پی افزایش مداوم نرخ دلار در ایران در بحبوحه خیزش ۱۴۰۱ ایران به وجود آمد. نرخ دلار که در ابتدای این خیزش سراسری زیر ۳۲ هزار تومان بود، ابتدا در ۱ دی، به ۴۰ هزار تومان، در ۲ بهمن، به ۴۵ هزار تومان[۶۸] در ۱ اسفند، به ۵۰ هزار تومان[۶۹] و در نهایت در ۷ اسفند، ۶۰ هزار تومان را رد کرد.[۳۳]
نرخ دلار در سه ماه ابتدایی خیزش اعتراضی، نزدیک به ۷ هزار تومان رشد کرد و ارزش پول ملی ایران در این مدت بیش از ۲۲ درصد سقوط کرد. با تداوم اعتراضات سراسری ضدحکومتی و دور شدن احتمال احیای برجام، تا هفته اوّل دیماه پول ملی ایران حدود یکچهارم ارزش خود را از دست داد و علی صالحآبادی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، از سمت خود استعفا داد.[۷۰]
۱۴۰۲
[ویرایش]نرخ دلار در ۱۱ اردیبهشت به ۵۵ هزار و ۷۰۰ رسید و سپس سیر نزولی به خود گرفت و در ۲۱ خرداد به ۴۷ هزار تومان رسید. قیمت دلار از ۲۹ آذر سیر صعودی تازهای را آغاز کرد و در فاصله ۴۰ روز از ۴۹ هزار و ۸۵۰ تومان به ۵۶ هزار و ۲۰۰ تومان صعود کرد و معادل ۱۲٫۷۳ درصد بالا رفته است.[۷۱]
هر دلار آمریکا پیش از حمله حماس به اسرائیل ۴۹ هزار و ۸۰۰ تومان در بازار آزاد تهران مبادله میشد، این نرخ ۹ بهمن و یک روز پس از حمله شبهنظامیان تحت حمایت ایران به پایگاه نیروهای آمریکایی در اردن، به ۵۸ هزار و ۳۰۰ تومان رسید که بالاترین نرخ در ۱۱ ماه گذشته محسوب میشد.[۷۲] دلار آمریکا طی خرید و فروشهای ۱۰ بهمن، با جهش ۲ درصدی تا ۵۹ هزار و ۶۰۰ تومان بالا رفت که به منزله افت ۱۹٫۶۷ درصدی ریال طی ۴ ماه گذشته و از زمان جنگ اسرائیل و حماس است.[۷۳]
۱۴۰۳
[ویرایش]نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. در همین حال، هر یورو نیز به ۷۴ هزار و ۷۵۰ تومان و پوند انگلستان به ۸۷ هزار و ۲۵۰ تومان رسید.[۷۴] با کاهش تنشها قیمت دلار در بازار روند کاهشی به خود گرفت و به حدود ۶۴ هزار تومان رسید.[۷۵] روند کاهش قیمت ارز در اردیبهشتماه نیز ادامه داشت و نرخ دلار در بازار ارز ایران تا حدود ۵۷ هزار تومان کاهش یافت. با این حال، پس از سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور ایران و کشته شدن وی دوباره روند افزایش نرخ ارزهای خارجی شروع شد و در روز ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ قیمت دلار به حدود ۶۱ هزار تومان رسید.[۷۶] در خردادماه نرخ دلار آمریکا در حدود ۵۷ تا ۶۰ هزار تومان ثابت ماند؛[۷۷][۷۸] امّا در تیرماه روند افزایشی به خود گرفت و تا حدود ۶۲ هزار تومان نیز افزایش یافت. پس از اعلام نتیجهٔ انتخابات چهاردهمین دورهٔ ریاستجمهوری و انتخاب مسعود پزشکیان، نرخ دلار با کاهش مواجه شد؛ بهطوریکه دلار در بازار آزاد به کمتر از ۵۸ هزار تومان رسید.[۷۹] در ۱۰۰ روز نخست دولت پزشکیان، دلار آزاد از ۵۹۱۰۰ تومان به ۶۹۵۰۰ تومان رسید و در بازار آزاد ۱۷ درصد کاهش ارزش پول ملّی ثبت شد.[۸۰] روند کاهش ارزش ریال و افزایش قیمت دلار باز هم ادامه یافت؛ بهطوریکه در روز یکشنبه ۱۳ آبان به دلیل بالا گرفتن نگرانیها از حملات متقابل ایران و اسرائیل، نرخ دلار در ایران رکورد تاریخی جدیدی ثبت کرد و به بیش از ۷۰ هزار تومان رسید.[۸۱] با این حال، نرخ دلار در روزهای بعد روند کاهشی به خود گرفت؛ امّا در اوایل آذرماه و پس از صدور قطعنامهٔ توبیخی شورای حکام علیه برنامهٔ هستهای ایران، قیمت دلار دوباره از مرز ۷۰ هزار تومان عبور کرد.[۸۲] با انتخاب دونالد ترامپ به عنوان چهل و هفتمین رئیسجمهور آمریکا و نزدیک شدن به زمان تحلیف وی، روند افزایش نرخ ارزهای خارجی در ایران در ماههای آذر و دی نیز ادامه یافت و در هفتهٔ نخست دیماه ۱۴۰۳ قیمت دلار در بازار آزاد به بیش از ۸۰ هزار تومان رسید.[۸۳] در بهمنماه نیز افزایش قیمتها ادامه پیدا کردند و تنها پس از دو روز از سخنرانی علی خامنهای، رهبر ایران در روز ۱۹ بهمنماه که هرگونه مذاکره با آمریکا را رد کرد، نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد.[۸۴] در اسفندماه نیز روند افزایش نرخ ارزهای خارجی در ایران ادامه یافت و در ۲۸ اسفندماه، تنها یک روز پس از اظهارات دونالد ترامپ که ایران را به پشتیبانی از حوثیهای یمن متهم کرد، قیمت دلار آمریکا به مرز ۱۰۰ هزار تومان رسید و یورو و پوند انگلستان نیز به ترتیب حدود ۱۰۸ هزار تومان و ۱۲۸ هزار تومان معامله شدند.[۸۵][۸۶]
۱۴۰۴
[ویرایش]عملکرد رؤسای بانک مرکزی و دولتها در تنشهای ارزی
[ویرایش]محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی
[ویرایش]در بهمن سال ۱۳۹۰، محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی گفت که همین حالا نرخ ارز تکنرخی را اعلام میکنیم و این مبلغ ۱۲۲۶ تومان است.[۸۷] یک سال بعد، در خرداد سال ۱۳۹۱ بار دیگر وی، محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی مجدداً اعلام کرد که دلار تا پایان سال، ۱۲۲۶ تومان میماند.[۸۸]
واکنش دولت احمدینژاد
[ویرایش]در روز یکشنبه، ۳۰ مهرماه ۱۳۹۱، محمدرضا رحیمی، معاون اوّل رئیسجمهور ایران، در جمع خبرنگاران از بازداشت فردی به نام جمشید بسمالله خبر داد که وی را عامل اختلال در بازار ارز ایران دانست. رحیمی ادعا کرد که جمشید بسمالله «روی چهارپایه قیمت ارز در ایران را تعیین میکرد.»[۸۹]
محمدباقر نوبخت در سال ۱۳۹۳
[ویرایش]محمدباقر نوبخت، در پاسخ به سؤال خبرنگار خبرگزاری مهر مبنی بر اینکه دولت وعده داده بود که در نیمه دوم سال(۱۳۹۳)، ارز را تکنرخی کند، دولت چه زمانی این را اجرایی را خواهد کرد، گفت، «دولت تنها یک نرخ را به رسمیت میشناسد و آن همان دو هزار و ۶۵۰ تومان به عنوان نرخ تسعیر دلار و ریال است.». محمدباقر نوبخت، معاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهوری «دولت یازدهم» ایران بود.[۹۰] وی همچنین طی مصاحبههایی در سالهای بعد گفت که قیمت بازار آزاد ارز را قبول ندارد، امّا با این مصاحبهها قیمت ارز افزایش یافت.
عملکرد مشابه رئیس بانک مرکزی دولت دهم و معاون اوّل روحانی
[ویرایش]بهمن ۱۳۹۰ با شروع نوسانات در بازار ارز، محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی وقت با نزدیک شدن قیمت دلار به کانال ۲۰۰۰ تومان بهجای پذیرش واقعیت اقتصادی (در ششم بهمنماه سال ۱۳۹۰) دستور دلار تکنرخی در قیمت ۱۲۲۶ را داد و بعدها مجدداً با ادبیاتی مشابه جهانگیری معاون اوّل ریاستجمهوری دولت حسن روحانی، گفت که همهٔ مراجعان نیازمند ارزی، برای واردات یا تولید به هر میزان چه از طریق حواله و چه از طریق گشایش السی و روشهای مختلف این ارز را (دلار ۴۲۰۰ تومانی)، در اختیار آنها قرار میدهیم.[۹۱]
منتقدان سرشناس
[ویرایش]رئیس اتاق بازرگانی ایران
[ویرایش]در بهمنماه سال ۱۳۹۶ رئیس اتاق بازرگانی ایران، غلامحسین شافعی، در رابطه با شوک دلار گفت: «در موضوع ارز با یک تکرار مواجه هستیم. افزایش ناگهانی نرخ دلار بارها در گذشته تکرار شده است و از آن پندی بهدست نیاوردیم.» او دلیل تکانههای دلاری را عدم اعمال تفاوت نرخ تورم داخلی و خارجی روی ارز دانست و اشاره داشت که این دست افزایش نرخ دلارها حبابی نیست.[۹۲]
یک عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران
[ویرایش]مجیدرضا حریری، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران با بیان اینکه از نیمه دوم سال ۱۳۹۰ تا اواخر سال ۱۳۹۲ که پرونده نرخ ارز مرجع بسته شد، گفت: «حدود ۲۴ میلیارد دلار ارز ۱۲۲۶ تومانی تخصیص داده شد و تقریباً به همین میزان نیز ارز ۲۴۰۰ تومانی بود و متوسط قیمت ارز در آن زمان حدوداً ۳۶۰۰ تومان بود. در حقیقت آن زمان، رقمی معادل ۶۰ هزار میلیارد تومان مابهالتفاوت نرخ ارزی بود که به یکسری آدمها دادند و کالا وارد شد. خیلیها ارز گرفتند و اصلاً کالا وارد نکردند، خیلیها کالا وارد کردند ولی نه آن چیزی که بهخاطر آن ارز گرفته بودند و عدهای هم که وارد کرده بودند، کالاهایشان را به قیمت بازار آزاد فروختند. در آن زمان هر کسی که میخواست به این ارزها دسترسی داشته باشد، میبایست ثبت سفارش کند، وزارت صنعت او را به بانک مرکزی معرفی کند تا حوالهاش در آنجا ثبت شود و از آن قسمت یک سیستم یکپارچهای ایجاد میکردند تا گمرک ارز را کنترل کند که در جای دیگری خرج نشود. در واقع لیست تمام کسانی که در آن دو سال آن ارزها را گرفتند، در وزارت صنعت وجود دارد و تنها یک نفر باید بیاید ببیند که این پولها چه شده است. اگر این پیگیریها را انجام دهیم، متوجه میشویم این طبقه نو کیسهای که در کشور ایجاد شد تا فرزندانشان ماشینهای چند صد میلیونی سوار شوند و…، ناشی از همین رانتهایی بود که ایجاد شد. اگر کسی صد میلیون دلار ارز ۱۲۲۶ تومانی بگیرد، دو هزار تومان سود خالص دریافت میکرد. در همان زمان تمام اقلام مهم مانند برنج و ماکارونی و امثال آن، سه برابر افزایش قیمت داشتند، در حالی که اگر واقعاً ارز ۱۲۲۶ تومانی صرف آن مصرفی میشد که قرار بود صورت بگیرد، نباید چنین گران میشد و مصرفکننده از آن ارز چندنرخی سودی نبردند.»[۹۳]
معاون اوّل ریاستجمهوری ایران
[ویرایش]در تیرماه سال ۱۳۹۳، اسحاق جهانگیری در مراسم روز ملی اصناف با اشاره به رانتهای موجود در اقتصاد ایران گفت:[۱۷]
به عنوان مثال هیچگاه به مردم نگفتیم که در طول یک و نیم سال ۸۹ تا ۹۰ بیش از ۲۰ میلیارد دلار پول از منابع این کشور به عدهای برای مداخله در بازار ارز پرداخت شده است و نگفتیم که چه گروههایی از ارز ۱۲۲۶ تومانی برای واردات کالا دریافت کردند؛ امّا محصولات وارداتیشان را به نرخهای آزاد در بازار به فروش رساندند که بهزودی به این موضوعات رسیدگی خواهیم کرد.
ابزارهای کنترلی دولت
[ویرایش]در زمان دولت اوّل سید محمد خاتمی، سپاه پاسداران و وزارت اطلاعات با اطلاع ریاست وقت بانک مرکزی، محسن نوربخش، در بازار امارات ارز میفروختند. محسن نوربخش این مسئله را امری مؤثر در کنترل قیمتها میدانست![۹۴]
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ «نسخه آرشیو شده» (PDF). بایگانیشده از اصلی (PDF) در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳. دریافتشده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.
- ↑ «واکنش بازار ارز به قدرت گرفتن تندروها چیست؟». روزنامه اعتماد. دریافتشده در ۲۰۲۴-۱۲-۲۳.
- ↑ «Chapter ۱۹: The International Monetary System». International Economics: Theory and Policy. صص. Currency Crises & Exchange Rate Policies.
- ↑ «کاهش ارزش پول ملی؛ دلایل و راهحلها». روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۰۲۵-۰۱-۰۷. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۰۷.
- ↑ «عوامل مؤثر بر نوسانات نرخ ارز در ایران». مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۰۷.
- ↑ «نرخ برابری ارز چیست؟ + عوامل تأثیرگذار بر تعیین نرخ ارزها». اقتصاد آنلاین. ۱۴۰۲-۰۲-۱۱. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۰۷.
- ↑ «کاهش ارزش پول ملی و دلایل آن + آینده ریال چه خواهد بود؟». اعتبار شهر. ۲۰۲۴-۰۹-۰۷. دریافتشده در ۲۰۲۴-۱۲-۲۳.
- ↑ «۹ دلیل بیارزش شدن پول؛ چرا پول بیارزش میشود؟». بورسینس. ۲۰۱۸-۰۶-۰۱. دریافتشده در ۲۰۲۴-۱۲-۲۳.
- ↑ «راغفر: بحران ایران ناشی از دخالت نهادهای نظامی در اقتصاد است». www.aa.com.tr. دریافتشده در ۲۰۲۴-۱۲-۲۷.
- ↑ «استقلال بانک مرکزی چگونه تورم را کنترل میکند؟». تازههای اقتصاد. ۲۰۲۴-۰۵-۱۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۰۶.
- ↑ «سرطان نه، بیماری هلندی پهلوی را زمینگیر کرد». فرهیختگان آنلاین. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۰۶.
- 1 2 «سیر شوکهای ارزی در ایران». روزنامه دنیای اقتصاد. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۸.
- ↑ «روزشمار سیاسی نرخ ارز؛ از گروگانگیری ریال تا آزادی دلار». euronews. ۲۰۱۸-۰۸-۰۳. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۸.
- ↑ «فراز و فرود نرخ دلار در قرنی که گذشت؛ سقوط ریال چگونه رقم خورد؟». euronews. ۲۰۲۲-۰۳-۲۲. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۸.
- ↑ «قیمت دلار از سال ۱۳۵۷ تاکنون + جدول و نمودار». پایگاه خبری جماران. ۲۰۲۵-۰۱-۰۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۰۶.
- ↑ «دلار تکنرخی: ۱۲۲۶ تومان». روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۰۲۵-۱۰-۱۳. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- 1 2 3 «انتقاد جهانگیری از رانتهای مسئولان دولتی». جهان نیوز. ۲۰۱۴-۰۶-۲۲. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «پنل بحران پولی و بانکی: کالبد شکافی بحران بانکی و بازار پول و ارز». پایگاه خبری تحلیلی فولاد (ایفنا). دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۶-۱۰.
- ↑ «Romney endorses Obama's national security policies». سیانان. دریافتشده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۲.
- 1 2 «دلار صعود کرد، بورس سقوط». رادیو فردا. ۲۰۲۰-۰۱-۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «مؤسسه دارایی بینالمللی: ذخایر ارزی ایران با سرعت کاهش مییابد». رادیو فردا. ۲۰۲۰-۰۱-۱۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- 1 2 «قیمت دلار در بازار آزاد ایران از مرز ۱۸ هزار و ۵۰۰ تومان گذشت». بیبیسی فارسی. ۲۷ خرداد ۱۳۹۹. دریافتشده در ژوئن ۱۹, ۲۰۲۰.
- 1 2 «قیمت دلار در ایران به نزدیک ۱۹ هزار تومان اوج گرفت». رادیو فردا. ۲۹ خرداد ۱۳۹۹. دریافتشده در ژوئن ۱۹, ۲۰۲۰.
- 1 2 «قیمت دلار در بازار امروز تهران ۱۳۹۹/۰۳/۳۱». دنیای اقتصاد. ۳۱ خرداد ۱۳۹۹. دریافتشده در ژوئن ۲۰, ۲۰۲۰.
- 1 2 «قیمت دلار به ۱۹ هزار تومان رسید». بیبیسی فارسی. ۳۱ خرداد ۱۳۹۹. دریافتشده در ژوئن ۲۰, ۲۰۲۰.
- 1 2 «قیمت طلا، قیمت دلار، قیمت سکه و قیمت ارز امروز ۱۳۹۹/۰۳/۳۱؛ ثبت رکوردهای جدید دلار و سکه در بازار آزاد». خبرگزاری تسنیم. ۳۱ خرداد ۱۳۹۹. دریافتشده در ژوئن ۲۱, ۲۰۲۰.
- 1 2 3 «نحوه برخورد دولتها با ارز/ از تثبیت قیمت ارز تا رهایی یکباره». خبرگزاری مهر. ۲۰۲۳-۱۱-۲۹. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۶-۱۲.
- 1 2 «قیمت دلار از سال ۱۳۵۷ تاکنون + جدول و نمودار». پایگاه خبری جماران. ۲۰۲۵-۰۱-۰۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۱-۰۶.
- ↑ «نرخ فروش انواع ارز، سکه و طلا - ۶ مرداد ۱۳۹۲». روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۰۲۴-۰۶-۱۲. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۶-۱۲.
- ↑ «رشد ۱۳۵ تومانی دلار در آخرین روز دولت احمدینژاد». خبرآنلاین. ۲۰۱۳-۰۸-۰۳. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۶-۱۲.
- ↑ «رئیسی رکورد پرواز دلار را به نام خود زد + عکس». خبرآنلاین. ۲۰۲۴-۰۳-۲۹. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۶-۱۲.
- ↑ «قیمت دلار در دولت روحانی ۶۳۰ درصد افزایش یافت». خبرگزاری تسنیم. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۶-۱۲.
- 1 2 «افزایش و نوسان شدید نرخ دلار؛ صدا و سیما: رسانههای خارج کشور و اپوزیسیون مقصرند». رادیو فردا. ۲۰۲۳-۰۲-۲۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۹.
- ↑ «دلار آزاد سال ۱۳۵۷ چند بود؟/ رقابت دولتها برای تضعیف پول ملی/ جدول ۳۴ ساله قیمتها». خبرآنلاین. ۲۴ آذر ۱۳۹۰. بایگانیشده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۲۰.
- ↑ جمهوری اسلامی ایران، از بازرگان تا روحانی - صفحهٔ ۶۰۰. به کوشش فریدون قاسمی.
- ↑ «تلاطم در بازار آزاد ارز در ایران». BBC News فارسی. ۲۰۱۱-۱۱-۲۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «صعود دوباره قیمتها در بازار ارز/ سهم دلار، ۱۸ تومان بود». خبرآنلاین. ۲۰۱۱-۱۱-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «دلار در بازار ایران رکورد زد». بیبیسی فارسی. دریافتشده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲.
- ↑ «قیمت دلار از ۱۵۰۰ تومان گذشت». بیبیسی فارسی. دریافتشده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲.
- ↑ «تداوم افزایش قیمت ارز؛ دلار ۱۹۱۰ تومان». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲.
- ↑ «دلار ۵۵۰۰؛ رئیسجمهور از بازار ارز خبر دارد؟». خبرگزاری تسنیم. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۳۰.
- ↑ «افزایش قیمت دلار ناشی از سیاستهای دولت است». ایسنا. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
- ↑ «قیمت دلار در ایران به بیش از ۵۷۰۰ تومان رسید + عکس». اسپوتنیک ایران. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «صفهای طولانی خریداران دلار مقابل صرافیهای تهران همزمان با سقوط ارزش ریال مقابل دلار». صدای آمریکا. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «نگرانی شهروندان ایرانی؛ دلار از ۵۵۰۰ تومان گذشت» (به انگلیسی). BBC Persian. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
- ↑ «قیمت دلار از مرز ۵۴۰۰ تومان گذشت». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
- ↑ «بهای دلار در بازار ارز در کمتر از چند ساعت بیش از ۵۰۰ تومان افزایش یافت». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
- ↑ «قیمت طلا، قیمت دلار، قیمت سکه و قیمت ارز امروز ۱۳۹۷/۰۱/۱۹». خبرگزاری تسنیم. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
- ↑ «سکه از مرز یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان گذشت/ قیمت دلار بالا رفت». خبرآنلاین. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
- ↑ «نگرانی شهروندان ایرانی؛ دلار از ۵۵۰۰ تومان گذشت». BBC Persian. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
- ↑ «جهانگیری: عرضه دلار بالاتر از ۴۲۰۰ تومان، قاچاق است». ایسنا. ۲۰۱۸-۰۴-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۳۰.
- ↑ «جهانگیری: نرخ دلار از فردا ۴۲۰۰ تومان خواهد بود/ نرخهای غیررسمی دیگر قاچاق محسوب میشود/ فعالان اقتصادی و مردم دغدغهای برای تأمین ارزشان نداشته باشند». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۰۱۸-۰۴-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۳۰.
- ↑ «اسحاق جهانگیری از تکنرخی شدن دلار خبر داد؛ ۴۲۰۰ تومان از روز سهشنبه». رادیو فردا. ۲۰۱۸-۰۴-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «بهای هر دلار آمریکا در بازار آزاد تهران به ۱۵ هزار تومان رسید». رادیو فردا. ۲۰۱۹-۰۵-۰۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۳۰.
- ↑ «نرخ دلار و طلا در ایران رکورد تازه زد؛ افت دوباره شاخص بورس». رادیو فردا. ۳۰ شهریور ۱۳۹۹. دریافتشده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۹.
- 1 2 «میانگین موزون سنا». بایگانیشده از اصلی در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۰. دریافتشده در ژوئن ۱۹, ۲۰۲۰.
- ↑ «ادامه روند بیسابقه؛ نرخ دلار آمریکا از ۲۰ هزار تومان گذشت». رادیو فردا.
- ↑ «قیمت دلار در ایران از مرز بیست هزار تومان گذشت». BBC News فارسی. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «قیمت دلار از ۲۵ هزار تومان بالاتر رفت». رادیو فردا. ۱۸ شهریور ۱۳۹۹. دریافتشده در ۱۸ شهریور ۱۳۹۹.
- ↑ «سکه از مرز ۱۵ میلیون گذشت؛ دلار ۳۰ هزار تومان شد». رادیو فردا. ۱۰ مهر ۱۳۹۹. دریافتشده در ۱۰ مهر ۱۳۹۹.
- ↑ «دلار به زیر ۲۳ هزار تومان رسید». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «نرخ دلار به ۲۶ هزار و ۳۵۰ تومان افزایش یافت». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۳.
- ↑ «پایان بینتیجه دور هفتم مذاکرات احیای برجام؛ قیمت دلار آمریکا به بالای ۳۰ هزار تومان رسید». BBC News فارسی. دریافتشده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۴.
- ↑ «جهش نرخ ارز و طلا در پی توقف مذاکرات هستهای». dw.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «قیمت دلار از ۳۰ هزار تومان گذشت؛ «پسلرزه ناکامی» مذاکرات وین». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۴.
- ↑ «ادامه سقوط آزاد ارزش ریال؛ نرخ دلار از مرز ۳۳ هزار تومان عبور کرد». رادیو فردا. ۲۲ خرداد ۱۴۰۱. دریافتشده در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۲.
- ↑ «بحران ارز در ایران: بازارهای جانبی هم متشنج شدهاند». رادیو زمانه. ۸ دی ۱۴۰۱. دریافتشده در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۲.
- ↑ «عبور دلار از مرز ۴۵ هزار تومان، پس از ادعای ابراهیم رئیسی دربارهٔ کاهشی شدن قیمت طلا و ارز». www.iranintl.com. ۲۰۲۳-۰۱-۲۲. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «دلار ۵۰ هزار تومان شد». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «محمدرضا فرزین رئیس کل بانک مرکزی ایران شد». رادیو فردا. ۸ دی ۱۴۰۱. دریافتشده در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۲.
- ↑ «نرخ دلار آمریکا در بازار تهران به بالاترین سطح در ۱۴۰۲ رسید». یورونیوز فارسی. ۲۸ ژانویه ۲۰۲۴. دریافتشده در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۴.
- ↑ «ریسک جنگ و تضعیف ریال؛ دلار به ۶۰ هزار تومان نزدیکتر شد و سکه طلا به مرز ۳۴ میلیون تومان رسید». یورونیوز فارسی. ۲۹ ژانویه ۲۰۲۴. دریافتشده در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۴.
- ↑ «تضعیف ۲۰ درصدی ریال مقابل دلار پس از حمله حماس به اسرائیل؛ یورو در بازار تهران رکورد تاریخی ثبت کرد». یورونیوز فارسی. ۳۰ ژانویه ۲۰۲۴. دریافتشده در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۴.
- ↑ «دلار ۷۰ هزار تومان را رد کرد؛ موشکپرانی در اسرائیل، انفجار در بازار ایران». صدای آمریکا. ۲۰۲۴-۰۴-۱۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «بازار ارز و سکه آرام گرفت/ نخستین واکنش قیمتها به پاسخ پهپادی ایران به اسرائیل». اقتصادنیوز. ۲۰۲۴-۰۴-۱۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «قیمت دلار آمریکا پس از اعلام سانحه هوایی برای ابراهیم رئیسی از ۶۱ هزار تومان گذشت». www.iranintl.com. ۲۰۲۴-۰۵-۱۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «بررسی بازارهای مالی یک هفته بعد از سقوط بالگرد رئیسجمهور». روزنامه هفت صبح. ۲۰۲۴-۰۵-۲۷. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «بازی دلار در هفته جدید آغاز شد». تابناک. ۱۴۰۳-۰۳-۲۰. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «واکنش بازار ارز به انتخاب پزشکیان». تابناک. ۱۴۰۳-۰۴-۱۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «بررسی تغییرات قیمت دلار در ۱۰۰ روز نخست دولتها؛ از رفسنجانی تا پزشکیان». ویکی پلاست. ۲۰۲۴-۱۱-۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «رکوردزنی قیمت ارز در ایران؛ نرخ دلار از ۷۰ هزار تومان گذشت». www.iranintl.com. ۲۰۲۴-۱۱-۰۳. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «قیمت دلار برای نخستین بار از مرز ۷۰ هزار تومان گذشت». رادیو فردا. ۲۰۲۴-۱۱-۲۳. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «قیمت دلار از مرز ۸۰ هزار تومان گذشت». رادیو فردا. ۲۰۲۴-۱۲-۲۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «دلار ۹۱ هزار تومان؛ حمایت سران جمهوری اسلامی از موضع خامنهای دربارهٔ عدم مذاکره». رادیو فردا. ۲۰۲۵-۰۲-۱۰. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۲.
- ↑ «قیمت دلار در بازار آزاد ایران به مرز ۱۰۰ هزار تومان رسید». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۰۳-۱۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۳-۱۹.
- ↑ «انفجار دلار در روز چهارشنبهسوری؛ دلار سد ۱۰۰ هزار تومان را هم شکست». ایندیپندنت فارسی. ۲۰۲۵-۰۳-۱۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۳-۱۹.
- ↑ «خبر فوری: دلار تکنرخی شد». خبرآنلاین. ۲۰۱۲-۰۱-۲۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «بهمنی: دلار تا پایان سال، ۱۲۲۶ تومان میماند». خبرآنلاین. ۲۰۱۲-۰۶-۱۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ «رحیمی: جمشید بسمالله، اخلالگر بازار ارز دستگیر شد». بایگانیشده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۲. دریافتشده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۲.
- ↑ «دولت ارز ۲۶۵۰ تومان را به رسمیت میشناسد». پایگاه خبری تحلیلی جمهوریت. ۲۰۱۴-۱۱-۰۶. بایگانیشده از اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. دریافتشده در ۲۰۱۴-۱۱-۰۶.
- ↑ «شباهتهای اسحاق جهانگیری و محمود بهمنی در ماجرای تکنرخی شدن دلار!». نود اقتصادی. ۲۰۱۷-۱۱-۱۶. بایگانیشده از اصلی در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۸. دریافتشده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۱.
- ↑ «روزنامه کیهان ۱۳۹۶/۱۱/۳۰؛ رئیس اتاق بازرگانی ایران: شوک دلار تکراری است، امّا پند نمیگیریم». magiran.com. ۲۰۱۸-۰۲-۱۹. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۲-۲۱.
- ↑ «پشتپرده فروش ارز دولتی در بازار/ دلار رانتی؛ از خزانه تا استانبول». خبرگزاری مهر. ۲۰۱۶-۰۵-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۳.
- ↑ یادداشتهای روزانه هاشمی رفسنجانی ۱۳۸۰، چاپ روزنامه شرق، خاطرات سهشنبه ۸ خرداد
