نوسازی بافت فرسوده
نوسازی بافت فرسوده، یا در ادبیات تخصصی نوسازی محدوده شهری فرسوده[۱][۲][۳][۴][۵] توسعه محدوده شهری فرسوده یا توسعه دوباره یا بازتوسعه (به انگلیسی: Redevelopment)، به هر ساختوساز جدیدی در یک مکان گفته میشود که دارای کاربریهای پیشینی بودهاست که؛ به مرور زمان عملکرد خود را از دست دادند و دچار یکی از عوامل فرسودگی شدند. این کار نشاندهنده فرایند استفاده از توسعه زمین برای احیای عملکرد فیزیکی، اقتصادی و اجتماعی در فضای شهری و منطقه شهری است.[۶] نوسازی محدوده شهری فرسوده به مجموعهای از اقدامات شهرسازی اطلاق میشود که با هدف ارتقاء ایمنی، کیفیت زندگی و کارآمدی کالبدی و عملکردی در مناطق شهری دارای فرسودگی ساختاری انجام میشود.[۷]
تعریف
[ویرایش]در ادبیات غیرتخصصی و دولتی ایران، بافت فرسوده شهری معمولاً به محدودههایی اطلاق میشود که دارای سه شاخص از چهار معیار زیر باشند: ۱. ناپایداری سازهای، ۲. ریزدانگی، ۳. نفوذناپذیری (دسترسی نامناسب)، ۴. کمبود خدمات و زیرساختهای شهری.[۸] این محدودهها اغلب دارای مشکلات کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی هستند و قابلیت تابآوری در برابر مخاطرات طبیعی بهویژه زلزله را ندارند.
پیشینه
[ویرایش]نخستین سیاستهای رسمی برای نوسازی محدودههای فرسوده شهری در ایران، به اوایل دهه ۱۳۸۰ بازمیگردد. در سال ۱۳۸۴، «لایحه حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده شهری» در هیئت دولت ایران تصویب شد و شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری (که بعدها به شرکت بازآفرینی شهری ایران تغییر نام یافت) مسئولیت اجرای این سیاستها را برعهده گرفت.[۹]
اهداف
[ویرایش]هدف اصلی از نوسازی محدودههای شهری فرسوده، بازگرداندن کارآمدی، ایمنی و هویت به فضاهای ناکارآمد شهری است. برخی از اهداف کلیدی این سیاست عبارتاند از:[۱۰]
- کاهش آسیبپذیری در برابر سوانح طبیعی
- ارتقاء خدمات و زیرساختهای شهری
- بهبود دسترسی و ایمنی معابر
- تقویت سرمایه اجتماعی محلات
- ارتقاء کیفیت سکونت و منظر شهری
رویکردها
[ویرایش]سیاستهای نوسازی با توجه به شرایط محلی، ظرفیتهای اقتصادی و میزان فرسودگی، با یکی از رویکردهای زیر پیگیری میشوند:
- تخریب و نوسازی کامل: اغلب در مناطق با ریسک بالا یا ساختوسازهای غیرمجاز اعمال میشود.
- نوسازی مشارکتی در مقیاس قطعه یا بلوک: با همکاری مالکان و تسهیلگری دولت.
- باززندهسازی تدریجی محلهای: با حفظ جمعیت ساکن و ارتقاء کیفیت خدمات و فضا.
چالشها و نقدها
[ویرایش]اگرچه سیاست نوسازی محدودههای شهری فرسوده اهداف توسعهای را دنبال میکند، اما در عمل با چالشها و نقدهایی مواجه بوده است:[۱۱]
- جابجایی اجباری و ازبینرفتن پیوندهای اجتماعی
- افزایش تراکم بدون افزایش کیفیت زندگی
- سوداگرایانهشدن پروژهها توسط سازندگان و پیمانکاران
- ضعف در اجرای مشارکتی و کمتوجهی به ساکنان بومی
وضعیت کنونی
[ویرایش]بر اساس آمار رسمی شرکت بازآفرینی شهری ایران، تا پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۲۴۰ هزار واحد مسکونی در محدودههای شهری فرسوده کشور نوسازی شدهاند.[۸] با این حال، حدود یکسوم جمعیت شهری ایران همچنان در نواحی زندگی میکنند که دارای حداقل یکی از شاخصهای فرسودگی هستند.
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ https://www.sid.ir/paper/130433/fa
- ↑ https://dolat.ir/detail/415643
- ↑ https://www.mehrnews.com/tag/نوسازی+بافت+فرسوده
- ↑ https://www.isna.ir/news/1401122417645/مشوق-جدید-نوسازی-بافت-فرسوده-در-بودجه-۱۴۰۲
- ↑ https://www.farsnews.ir/news/14020612000223/پرداخت-وام-نوسازی-بافت-فرسوده-متوقف-شد
- ↑ Caves, R. W. (2004). Encyclopedia of the City. Routledge. pp. 556. ISBN 978-0-415-25225-6.
- ↑ میرمیران، بهروز. «بافت فرسوده شهری؛ مفهوم و چالشها». مجله هنر و معماری، شماره ۵، ۱۳۹۴.
- 1 2 شرکت بازآفرینی شهری ایران، تعریف و شاخصهای فرسودگی، بازیابیشده در ۲ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ مهندسین مشاور رحشهر. راهنمای عملی بازآفرینی شهری، تهران: نشر مرکز مطالعات شهری، ۱۳۹۸.
- ↑ نادری، مهدی. «نقدی بر سیاستهای نوسازی بافت فرسوده در ایران». فصلنامه برنامهریزی شهری، شماره ۲۷، ۱۳۹۹.
- ↑ یاری، علی. «بافت فرسوده یا ساکنان فراموششده؟». روزنامه شرق، ۲۳ فروردین ۱۴۰۲.
منابع
[ویرایش]- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Redevelopment». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۶ خرداد ۱۴۰۱.
