Fæðing þjóðar

Fæðing þjóðar
The Birth of a Nation
Auglýsingaplakat fyrir myndina
Leikstjóri	D. W. Griffith
Handritshöfundur	D. W. Griffith Frank E. Woods
Byggt á	The Clansman eftir Thomas Dixon Jr.
Framleiðandi	D. W. Griffith Harry Aitken
Leikarar	Lillian Gish Mae Marsh Henry B. Walthall Miriam Cooper Ralph Lewis George Siegmann Walter Long
Kvikmyndagerð	Billy Bitzer
Klipping	D. W. Griffith
Tónlist	Joseph Carl Breil
Fyrirtæki	David W. Griffith Corp.
Dreifiaðili	Epoch Producing Co.
Frumsýning	8. febrúar 1915 (1915-02-08)
Lengd	12 filmur 133–193 mínútur
Land	Bandaríkin
Tungumál	Þögul mynd Enskur texti
Ráðstöfunarfé	$100.000+
Heildartekjur	$50–100 milljónir

Fæðing þjóðar eða Þjóðin vaknar (enska: The Birth of a Nation) er bandarísk þögul dramamynd sem D. W. Griffith leikstýrði. Lillian Gish lék aðalhlutverkið í myndinni. Handrit myndarinnar var byggt á bókinni og leikritinu The Clansman: A Historical Romance of the Ku Klux Klan frá árinu 1905 eftir Thomas Dixon yngri. Griffith skrifaði handritið ásamt Frank E. Woods og framleiddi myndina ásamt Harry Aitken.

Fæðing þjóðar markaði mikið framfaraspor í þróun kvikmyndaiðnaðarins með ýmsum tækninýjungum sem hún kynnti til sögunnar. Hún var fyrsta bandaríska kvikmyndin, að undanskildum framhaldsmyndum, sem gerð var á tólf filmurúllum. Saga myndarinnar, sem að hluta til er skáldskapur og að hluta sannsöguleg, segir frá morðinu á Abraham Lincoln og frá sambandi tveggja fjölskylda á tíma þrælastríðsins og endurbyggingartímabilsins. Fjölskyldurnar eru Stoneman-ættin, sem styður alríkisstjórnina í þrælastríðinu, og Cameron-ættin, sem styður málstað Suðurríkjasambandsins. Myndin var upphaflega sýnd í tveimur hlutum með hléi á milli. Fæðing þjóðar var fyrsta bandaríska myndin sem sýnd var með sérstökum undirleik sem hljómsveit spilaði. Hún átti þátt í að gera nærmyndir og langvinnt úthvarfl að algengum stílbrigðum í kvikmyndum. Í myndinni er vandlega sviðsett bardagaatriði með hundruðum aukaleikara sem látið er líta út fyrir að nemi þúsundum. Myndinni fylgdi þrettán blaðsíðna „minjagripaskrá“. Fæðing þjóðar var fyrsta kvikmyndin sem sýnd var í Hvíta húsinu, þar sem Woodrow Wilson Bandaríkjaforseti horfði á hana.

Myndin var umdeild jafnvel áður en hún var frumsýnd og hefur ætíð verið það síðan. Hún hefur verið kölluð „umdeildasta kvikmynd sem gerð hefur verið í Bandaríkjunum“ og „andstyggilegasta, rasískasta kvikmynd í sögu Hollywood“. Myndin hefur verið gagnrýnd fyrir að slá upp rasískri mynd af svörtum Bandaríkjamönnum (sem margir eru leiknir í myndinni af hvítum mönnum með svartan andlitsfarða) sem heimskum og kynferðislega ágengum gagnvart hvítum konum. Á hinn bóginn sýnir myndin haturssamtökin Ku Klux Klan (KKK) í hetjulegu ljósi þar sem þau vernda hvítar konur og viðhalda yfirburðastöðu hvíts fólks.

Myndin var vinsæl meðal hvítra áhorfenda þegar hún kom út. Velgengni hennar var bæði afleiðing og örsök frekari kynþáttaaðskilnaðarstefnu í Bandaríkjunum. Svart fólk um öll Bandaríkin mótmælti myndinni vegna afbökunar hennar á sögu þrælastríðsins og á svörtu fólki. Í Boston og annars staðar reyndu svartir leiðtogar, ásamt Þjóðarsamtökum til eflingar framfara þeldökks fólks (NAACP), að láta banna myndina með vísan til þess að hún kynti undir kynþáttahatur og gæti egnt fólk til ofbeldis, en án árangurs. Í Ohio og borgunum Chicago, Denver, Pittsburgh, St. Louis og Minneapolis var myndinni synjað um sýningarleyfi. Reiði Griffiths yfir tilraunum til að ritskoða eða banna myndina varð honum hvatning til að gera myndina Umburðarleysi árið á eftir.

Þrátt fyrir að vera umdeild vegnaði Fæðingu þjóðar mjög vel í kvikmyndahúsum. Hún þénaði mun meira fé en nokkur fyrri kvikmynd og hafði djúpstæð áhrif bæði á kvikmyndaiðnaðinn og á bandaríska menningu. Með tilliti til verðbólgu er myndin enn ein tekjuhæsta kvikmynd allra tíma. Myndin var einn hvatinn að endurstofnun Ku Klux Klan, sem varð aðeins nokkrum mánuðum eftir frumsýningu hennar. Árið 1992 lýsti Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna myndina „menningarlega, sögulega eða fagurfræðilega mikilvæga“ og valdi hana til varðveislu í kvikmyndasafninu National Film Registry.

Söguþráður

Fyrri hluti: Borgarastyrjöld í Bandaríkjunum

Umsátrið um Petersburg eins og það birtist í myndinni, undir stjórn Bens Cameron.

Phil, eldri sonur Stoneman-hjónanna (fjölskyldu að norðan), verður ástfanginn af Margaret Cameron (dóttur fjölskyldu að sunnan), þegar hann heimsækir Cameron-búgarðinn í Suður-Karólínu. Þar verður bróðir Margaretar, Ben, jafnframt hugfanginn af mynd af Elsie Stoneman, systur Phils. Þegar þrælastríðið byrjar skrá ungmenni beggja fjölskyldanna sig í heri sinna ríkja. Yngri Stoneman-bróðirinn og tveir Cameron-bræðranna falla í valinn. Á meðan ræðst herlið svartra manna á heimili Cameron-fjölskyldunnar en er rekinn á brott þegar hermenn Suðurríkjasambandsins mæta á svæðið og bjarga Cameron-konunum. Ben Cameron leiðir síðasta áhlaup umsátursins um Petersburg og honum áskotnast viðurnefnið „litli ofurstinnn“ en hann særist jafnframt og er tekinn til fanga. Hann er síðan fluttur á hersjúkrahús sambandshersins í Washington, D.C.

Á meðan Ben Cameron dvelst á sjúkrahúsinu kemst hann að því að til stendur að hengja hann. Elsie Stoneman, sem er á myndinni sem hann hefur verið með á sér, er þar að störfum sem hjúkrunarkona. Elsie fer með móður Camerons, sem er komin þangað til að hlúa að syni sínum, á fund Abrahams Lincoln. Frú Cameron telur hann á að veita Ben sakaruppgjöf. Eftir að Lincoln er myrtur deyr sáttastefna hans í garð suðurríkjanna með honum. Faðir Elsie og aðrir róttækir Repúblikanar eru staðráðnir í því að refsa suðurríkjunum.

Seinni hluti: Endurbyggingin

Stoneman og lærlingur hans, Silas Lynch, siðblindur maður af blönduðum kynþætti, halda til Suður-Karólínu til að fylgjast með framkvæmd endurbyggingarinnar. Í kosningunum, þar sem Lynch er kjörinn varafylkisstjóri, beita svartir kjósendur kosningasvikum og mörgu hvítu fólki er meinað að greiða atkvæði. Flestir nýir þingmenn á fylkisþingi Suður-Karólínu eru svartir.

Grímuklæddir hvíthettir Ku Klux Klan handsama Gus, sem leikinn er af hvíta leikaranum Walter Long í svörtum andlitsfarða.

Ben berst gegn nýjum valdhöfum með því að stofna samtökin Ku Klux Klan (eða hvíthetti). Þetta leiðir til þess að Elsie slítur sambandi við hann. Þegar Flora Cameron fer ein inn í skóg til að sækja vatn eltir Gus, svartur leysingi sem nú er orðinn höfuðsmaður, hana. Gus segir Floru að hann vilji kvænast henni. Hún hafnar honum en hann lætur ekki til leiðast. Flora flýr inn í skóginn með Gus á hælunum. Hann króar hana af við bjarg og Flora hótar að stökkva af bjarginu ef hann kemur nær. Þegar hann stígur nær henni stekkur hún af bjarginu.

Ben kemur auga á Floru stökkva. Hann heldur á henni þegar hún deyr og fer með lík hennar á heimili Cameron-fjölskyldunnar. Gus felur sig á krá en járnsmiðurinn Jeff gengur inn. Slagsmál brjótast út og Gus skýtur Jeff og flýr af hólmi. Hvíthettir Ku Klux Klan elta Gus uppi, rétta yfir honum, sakfella hann, taka hann af lífi í múgæsingsaftöku og skilja lík hans eftir við hús Silas Lynch.

Þegar Lynch fréttir af morðinu á Gus skipar hann atlögu gegn Ku Klux Klan. Hann knýr einnig í gegn löggjöf sem heimilar hjónabönd þvert á kynþætti. Dr. Cameron er handtekinn fyrir að hafa tignarmerki Bens úr Ku Klux Klan í fórum sér, sem nú er glæpur sem varðar dauðarefsingu. Phil Stone bjargar honum ásamt svörtum þjónum sínum. Þeir komast undan ásamt Margaret Cameron. Þegar vagn þeirra verður fyrir skemmdum flýja þau í gegnum skóginn að litlum kofa. Þar búa tveir uppgjafarhermenn í sambandshernum sem fallast á að fela þau.

Stoneman fulltrúadeildarþingmaður, faðir Elsie, hefur sig á brott til þess að forðast að vera bendlaður við aðfarir Lynch. Þegar Elsie fréttir af handtöku Dr. Camerons fer hún á fund Lynch til að biðla til hans um frelsun hans. Lynch, sem girnist Elsie, reynir að þvinga hana til að giftast honum, sem veldur því að hún fellur í yfirlið. Stoneman snýr aftur og Elsie er færð í annað herbergi. Stoneman er í fyrstu glaður að heyra að Lynch vilji kvænast hvítri konu en reiðist þegar Lynch segist vilja kvænast Elsie. Hún brýtur glugga og hrópar á hjálp, sem berst til eyrna njósnara Ku Klux Klan. Hvíthettir ríða af stað undir forystu Bens til að leggja undir sig bæinn. Lynch er handsamaður á meðan hersveitir hans sitja um kofann þar sem Cameron-fjölskyldan er í felum. Hvíthettirnir bjarga þeim hins vegar undir forystu Bens.

Þegar svartir menn ganga út af hóteli næsta kjördag mæta þeir vopnuðum meðlimum Ku Klux Klan, sem hræða þá til þess að koma í veg fyrir að þeir kjósi. Margaret Cameron giftist Phil Stoneman og Elsie Stoneman giftist Ben Cameron.

Leikarar

George Siegmann, Ralph Lewis, Lillian Gish og Henry B. Walthall í atriði í myndinni

Á kreditlista

• Lillian Gish sem Elsie Stoneman
• Mae Marsh sem Flora Cameron, yngsta systirin
• Henry B. Walthall sem Benjamin Cameron ofursti („litli ofurstinn“)
• Miriam Cooper sem Margaret Cameron, eldri systirin
• Mary Alden sem Lydia Brown, húsþerna Stoneman-fjölskyldunnar
• Ralph Lewis sem Austin Stoneman, þingforseti
• George Siegmann sem Silas Lynch
• Walter Long sem Gus
• Wallace Reid sem Jeff, járnsmiðurinn
• Joseph Henabery sem Abraham Lincoln
• Elmer Clifton sem Phil Stoneman, elsti sonurinn
• Robert Harron sem Tod Stoneman
• Josephine Crowell sem frú Cameron
• Spottiswoode Aitken sem Dr. Cameron
• George Beranger sem Wade Cameron, miðsonurinn
• Maxfield Stanley sem Duke Cameron, yngsti sonurinn
• Jennie Lee sem Mammy, hinn trúi þjónn
• Donald Crisp sem Ulysses S. Grant hershöfðingi
• Howard Gaye sem Robert E. Lee hershöfðingi

Ekki á kreditlista

Raoul Walsh sem John Wilkes Booth

• Harry Braham sem hinn trúi þjónn Cameron-fjölskyldunnar
• Edmund Burns sem KKK-meðlimur
• David Butler sem sambandshermaður / suðurríkjahermaður
• William Freeman sem Jake, vörður á sjúkrahúsi
• Sam De Grasse sem Charles Sumner öldungadeildarþingmaður
• Olga Grey sem Laura Keene
• Russell Hicks
• Elmo Lincoln sem eigandi bómullarmyllu / þrælauppboðshaldari
• Eugene Pallette sem sambandshermaður
• Harry Braham sem Jake / Nelse
• Charles Stevens sem sjálfboðaliði
• Madame Sul-Te-Wan sem kona með sjal
• Raoul Walsh sem John Wilkes Booth
• Lenore Cooper sem þerna Elsie
• Violet Wilkey sem Flora (ung)
• Tom Wilson sem þjónn Stoneman-fjölskyldunnar
• Donna Montran sem fögur dama 1861
• Alberta Lee sem Mary Todd Lincoln
• Allan Sears sem hvíthöttur
• Dark Cloud sem hershöfðingi við uppgjöfina í Appomattox
• Vester Pegg
• Alma Rubens
• Mary Wynn
• Jules White
• Monte Blue
• Gibson Gowland
• Fred Burns
• Charles King

Tengt efni

• Glataði málstaðurinn

Heimildir

• Stokes, Melvyn (2007). D. W. Griffith's The Birth of a Nation: A History of "The Most Controversial Motion Picture of All Time". New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-804436-9.