Aali Tokombaev
| Aali Tokombaev | |
|---|---|
| Аалы Токомбаев | |
| Ádebiy laqabı | Balka |
| Tuwılǵan sánesi | 7-noyabr 1904[1] |
| Tuwılǵan jeri | Qayıńdı, Kemin rayonı, Rossiya imperiyası |
| Qaytıs bolǵan sánesi | 19-iyun 1988 (83 jasta) |
| Qaytıs bolǵan jeri | Bishkek, Qırǵız SSR, SSRA |
| Oqıǵan jeri | Ózbekstan Milliy universiteti |
| Dóretiwshilik jılları | 1923–1988 |
| Perzentleri | 4 |
| Ataqları hám sıylıqları | Socialistlik Miynet Batırı, Lenin ordeni |
| Sıylıqları | Miynet Qızıl Bayraq ordeni, «Húrmet belgisi» ordeni |
Aali Tokombaev (qırǵ.: Аалы Токомбаев; 1904-jıl 7-noyabr — 1988-jıl 19-iyun) — qırǵız shayırı, kompozitorı hám belgili jazıwshısı. Ol qırǵız xalqına úlken tásir kórsetken tulǵa bolıp tabıladı. 1927-jılı Tashkent qalasındaǵı Orta Aziya jámiyetlik universitetin (házirgi Ózbekstan Milliy universiteti) tamamlaǵan. Oqıwdı tamamlaǵannan keyin, ol ózin tolıǵı menen Sovet qırǵız ádebiyatına baǵıshladı[2].
Biografiyası
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]1927-jıldan 1940-jılǵa shekemgi jıllar aralıǵında ol óziniń qosıqlar toplamın jaza basladı. Tokombaev «Lenin» (1927), «Miynet gúlleri» (1932) hám «Dáslepki qosıqlar» (1934) toplamların, sonday-aq, «Dnepr tereń teńizge quyıladı» (1939) hám «Jaralanǵan júrek» (1940) povestlerin járiyaladı. Ullı Watan urısı jıllarında (1941–1945) ol óziniń kózqarasların, ideyaların hám isenimlerin sáwlelendiretuǵın patriotlıq hám narrativlik qosıqların jazdı.
Onıń dáwirinde Qırǵızstan patsha húkimeti hám Sovet húkimeti arasındaǵı gúres maydanına aylanǵan edi. Ol «Tań aldında» (1-bólim), «Qanlı jıllar» (1935), «Tań aldında» (2-bólim, 1947) sıyaqlı romanların jazdı. Bul kitapları arqalı ol qırǵız xalqına bolǵan ádalatsız basqarıw hám múnásebetler haqqındaǵı óz pikirlerin bildirdi.
Aali Tokombaev 1988-jılı qaytıs boldı.
Tiykarǵı shıǵarmaları
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- «Lenin haqqında» («Ленин тууралу», 1927)
- «Hayal aynası» («Зеркало женщины», 1929)
- «Miynet gúlleri» («Эмгек гүлү», 1932)
- «Hújim» («Атака», 1932)
- «Dáslepki qosıqlar» («Абалкы ырлар», 1934)
- «Dnestr tereń teńizge quyıladı» («Днестр терең деңизге куят», 1939)
- «Jaralanǵan júrek» («Жараланган жүрөк», 1940)
- «Óz kózim menen» («Өз көзүм менен», 1952)
- «Meniń metrikam» («Менин метрикам», 1955)
- «Betpe-bet» («Лицом к лицу», 1957)
- «Waqıt ushadı» («Время летит», 1958)
- «Tergew dawam etpekte» («Тергөө жүрүп жатат», 1962)
- «Qomuz namaları» («Мелодии комуза», 1962)
- «Biz ásker bolǵanbız» («Мы были солдатами», 1974)
- «Shákirt» («Мастер», 1982)
- «Toqtaǵul» («Токтогул», 2014)
Sıylıqları
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Socialistlik Miynet Batırı (1974-jıl 27-sentyabr)[3];
- Lenin ordeni (1946-jıl 28-fevral[4] hám 1974-jıl 27-sentyabr)[3];
- Oktyabr Revolyuciyası ordeni (1984-jıl 6-noyabr)[5];
- Úsh márte Miynet Qızıl Bayraq ordeni (1955[5], 1958[6], 1964)[7];
- «Húrmet belgisi» ordeni (1951-jıl 31-yanvar)[5];
- Toqtaǵul Satılǵanov atındaǵı Qırǵız SSR Mámleketlik sıylıǵı (1967)[8].
Miyrastıń yad etiliwi
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Aali Tokombaev prospekti — Bishkek qalasınıń qubla bólimindegi kóshege 1990-jılı onıń atı berilgen.
- Estelik — Bishkek opera hám balet teatrı qasında Aali Tokombaevqa estelik ornatılǵan.
- Muzey — Bishkek qalasında onıń atındaǵı memoriallıq muzey iskerlik kórsetpekte.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Токомба́ев Аалы // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969. Т. 26. С. 39, 40.
- ↑ «Чүй облусу:Энциклопедия» (Encyclopedia of Chuy oblast), Bishkek, 1994, ISBN 5-89750-083-5, 718-bet.
- 1 2 «Указ Президиума Верховного Совета СССР О присвоении звания Героя Социалистического Труда группе писателей», Vedomosti Verkhovnogo Soveta SSSR, 1974-jıl 2-oktyabr.
- ↑ "УКАЗ ПРЕЗИДИУМА ВЕРХОВНОГО СОВЕТА СССР О НАГРАЖДЕНИИ ОРДЕНАМИ И МЕДАЛЯМИ КОЛХОЗНИКОВ, КОЛХОЗНИЦ, РАБОТНИКОВ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА, ПРОМЫШЛЕННОСТИ, НАУКИ, КУЛЬТУРЫ И ИСКУССТВА КИРГИЗСКОЙ ССР". Izvestiya (52): pp. 1. 1 March 1946.
- 1 2 3 Bocharov, Anton «Токомбаев Аалы». warheroes.ru. Qaraldı: 2026-jıl 1-fevral.
- ↑ "Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР работников искусства и литературы Киргизской ССР". Sovetskaya Kirgiziya (258): pp. 2. 4 November 1958.
- ↑ "Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР передовиков промышленного и сельскохозяйственного производства, работников науки и культуры Киргизской ССР". Vedomosti Verkhovnogo Soveta SSSR. 22 January 1964. https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1964/4.pdf.
- ↑ "В СОВЕТЕ МИНИСТРОВ КИРГИЗСКОЙ ССР". Sovetskaya Kirgiziya (81): p. 1. 6 April 1967.
Sırtqı siltemeler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Bibliografiya thefreedictionary.com saytında
