Arizum daar
Adazum daar anɛ dabisir kanɛ bɛ Alamis daar nɛ Asibid daar tɛnsuk bakwai wʋsa pʋʋgin. Tɛɛns bɛdigʋ banɛ kaan "Alasid daar yiiga" la, Arizum daar paas nɛ dabisa ayuobʋ bakwai pʋʋgin. Tɛɛns banɛ dunia kaanlig kanɛ buon ISO 8601-ka ban gbanꞌe nɛ ye "Atinɛ daar yiiga" la ni, Arizum daar paas nɛ dabisa anu bakwai pʋʋgin.[1]
Naꞌasaatɛɛnsin la, Arizum daar anɛ dabisir kanɛ paas anu nɛ naar dabisiri tis tʋmtʋmnib. Tɛɛns siꞌeba ni, Arizum daar anɛ bakwai vʋꞌʋsim pinꞌilig dabisir, ka Asibid daar tiꞌal. Iran tɛŋin, Arizum daar anɛ bakwai vʋꞌʋsim dabisa naar, ka Asibid daar an bakwai pʋʋgin tʋʋma dabisa pinꞌilig. Bahrain, United Arab Emirates (UAE), Saudi Arabia nɛ Kuwait mɛ da dɔlisid nwaꞌ nɛ ban da kɛna tiꞌaki lɛbis ka bakwai vʋꞌʋsim dabisa yʋꞌʋn an Arizum nɛ Sibid, Yʋʋm tusayi nɛ ayuobʋ, nwadis awai, dabisir yinne daar (September 1, 2006), Bahrain nɛ UAE tɛɛnsin,[2] ka yʋʋm kanɛ tiꞌal la ka di da tʋm Kuwait tɛŋin.[3]
Yʋꞌʋr la yi siꞌel na
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Roman Empire dimi da pinꞌili kaan dabisa ayɔpɔi bakwai pʋʋgin 1st century CE la, ba da pʋd dabisa yʋda ka di dɔl dunia laꞌad siꞌeba yʋda (Winnig, Nwadig, Mars, Mercury, Jupiter, Venus nɛ Saturn).[4] Di naꞌasaalin ka ba buon Friday la yinɛ Old English frīġedæġ, ka di gbin an "Frig dabisir", ka di yinɛ ba win kanɛ an pʋꞌa ka ba da buon Nordic goddess Frigg nɛ Roman dim win kanɛ mɛ da an pʋꞌa ka ba buon Roman goddess Venus, yʋꞌʋr kan ka ba nɔki pʋd laʋk kanɛ bɛɛ agɔl la; ala ka di mɛ da an tis Frīatag Old High German ni, ka ba yʋꞌʋn buon Freitag German buudi pianꞌad pʋʋgin nɛ vrijdag Dutch buudi pianꞌad pʋʋgin.
"Arizum daar" buud siꞌeba pianꞌad ni
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]German dim buudi pianꞌad pinꞌilig ni, ba da buoni di ye friggjar-dagr. Arizum daar German buudi pianꞌadi da pinꞌil siꞌem anɛ frjá-dagr, ka din paꞌal nɛ ye ba da pɛꞌɛŋ bakwai pʋʋgin dabisa la nɛ yi Low German buudi ni;[5] Amaa, Faroese buudi buon ye fríggjadagur. Scandinavian buudi pianꞌad an fredag bɛ Swedish, Norwegian, nɛ Danish dim buudi pianꞌad ni, ka di gbin an Freyja dabisir. Nidib bɛdigʋ yɛl ye Freyja and Frigg kaꞌa kɔnꞌɔb-kɔnꞌɔba bɛ Germanic buudi ni.
Arizum daar yinɛ yʋda banɛ bɛ Roman buudi pianꞌad naming la yinɛ Latin dies Veneris bɛɛ "Venus dabisir" (dinɛ yi Greek pianꞌad Aphrodī́tēs hēméra, Ἀφροδίτης Ἡμέρα ni), ka siꞌeba an vendredi Fariŋ pianꞌad ni, venres, Galician buudi pianꞌad ni, divendres, Catalan buudi pianꞌad ni, vennari, Corsican buudi pianꞌad ni, venerdì, Italian buudi pianꞌad ni, vineri, Romanian buudi pianꞌad ni, nɛ viernes, Spanish buudi pianꞌad ni, ka Filipino buon ye biyernes bɛɛ byernes, ka Chamorro buudi pianꞌad mɛ buon betnes. Ka p-Celtic Welsh buudi pianꞌad ni mɛ an Gwener.
Fu yaꞌa yis Portuguese buudi pianꞌad, dinɛ mɛ paas Romance buudi ni la, ban buon ye sexta-feira, ka di gbin an "dabisa ayuobʋ daari bɛ liturgical diꞌema pʋʋgin", ka ba nyɛ pianꞌa kan nɛ yi Latin buudi pianꞌad feria sexta ni, dinɛ ka ba mɔr winpʋꞌʋs gbana ni zinꞌis banɛ ka ba da pʋ siꞌakid ka ba dɔl tɛnsiꞌeba winaa. Buudi pianꞌad kanɛ mɛ an wala buudi bɛ Romance buudi pianꞌadnam puugin anɛ Sardinian, ban da buonɛ chenàpura pianꞌad kanɛ yinɛ Latin buudi yʋꞌʋr kanɛ an cena pura. Banɛ an Jewish buudi tɛŋ dimi da tis yʋꞌʋr kaŋa, ban da zɔɔ kɛŋ bɛ mɔɔgin la, ye ba tisi ba dikanɛ ka bad diti ba maliŋ kani buon Shabbat ni la.[6]
Arabic buudi pianꞌad pʋʋgin, Arizum daar anɛ الجمعة al-jumʿah, ka di gbin an " nidib laꞌasig." Buudi banɛ bɛ mɔɔm tɛɛnsin, ka ba lɛɛ kaꞌ Arab tɛŋin la, Arizum daar nyɛ di yʋꞌʋr nɛ yi: (Malay Jumaat (Malaysia) bɛɛ Jumat (Indonesian), Turkish cuma, Persian/Urdu جمعه, jumʿa) Swahili (Ijumaa).
Greek tɛŋin, bakwai pʋʋgin dabisa anaasi yʋda yinɛ yɛlsiꞌeba ni na. Amaa, Greek dim buudi pianꞌad ni, Arizum daar anɛ Paraskevi (Παρασκευή) ka di gbin anɛ ye "tiꞌebig" (παρασκευάζω). Wan wʋʋ Asibid daari an (Savvato, Σάββατο) ka Alasid daar mɛ an (Kyriaki, Κυριακή), ba pʋd Arizum daar nɛ din kanɛ ka ba tiꞌebidi gur vʋꞌʋsim dabisir malima la, dinɛ da pinꞌil nɛ Greek dim banɛ an Kristo biis da bɛ la malima ni na.
Arizum daar da pinꞌili anɛ Kristo biis nɔlɔɔr dabisir; anina ka Irish buudi buon ye Dé hAoine, Scottish Gaelic buudi buon Di-Haoine, Manx buudi buon Jeheiney ka Icelandic dim pianꞌad mɛ an föstudagur, ba wʋsa gbin anɛ "nɔlɔɔr dabisir".
Winaꞌam gbaʋŋin nɛ Hebrew tɛŋin, ba buon Arizum daar ye יום שישי Yom Shishi ka di gbin paal ye "daba yuobʋ daar".
Indian dim buudi pianꞌad bɛdigʋ ni, ba buon Arizum daar ye Shukravāra, ba pʋd nɛ tis Shukra, Venus. Bengali buudi pianꞌad buon ye শুক্রবার bɛɛ Shukrobar anɛ dabisir kanɛ paas ayuobʋ, Bengali bakwai kanl pʋʋgin nɛ ba gbana ni, ka mɛ an dabisir kanɛ pinꞌil vʋꞌʋsim dabisa la, bɛ Bangladesh. Tamil buudi ni, ba buon Arizum daar ye velli, ba pʋd yʋꞌʋr kannɛ mɛ tis Venus; ka Malayalam buudi pianꞌad ni ka ba buon ye velliyalca.
Japanese tɛŋin, ba buon ye 金曜日 (きんようび, kinyōbi) ba nyɛ yʋꞌʋr kannɛ yi 金星 (きんせい, kinsei) ni, ka di gbin an Venus (lit. gold + planet) nɛ 曜日 (ようび, yōbi) ka di gbin an dabisir (kanɛ bɛ bakwai pʋʋgin).
Korean dim buudi pianꞌad pʋʋgin, ba buon ye 금요일, Korean pʋʋgin Hangul sɔb (Romanization: geumyoil), ka ba buoni di 金曜日 dinɛ an Chinese tɛŋ sɔb, bɛɛ Japanese.
Chinese tɛŋin, ba buon Arizum daar ye 星期五 xīngqíwǔ ka di gbin an "bakwai dabisa anu daar".
Nahuatl buudi pianꞌad ni, ba buon Arizum daar ye quetzalcōātōnal ([ket͡saɬkoːaːˈtoːnaɬ]) ka di gbin an "Quetzalcoatl dabisir".
Slavic buudi pianꞌad bɛdigʋ buon Arizum daar ye "dabisa anu daar": Belarusian dim buon ye пятніца – pyatnitsa, Bulgarian dim buon ye петък – petŭk, Czech dim buon ye pátek, Polish dim buon ye piątek, Russian dim buon ye пятница – pyatnitsa, Serbo-Croatian dim buon ye петак – petak, Slovak dim buon ye piatok, Slovene dim buon ye petek, ka Ukrainian pianꞌad pʋʋgin mɛ an п'ятниця – p'yatnitsya. Hungarian dim buon ye péntek yʋꞌʋr kan yinɛ Slavic Pannonian buudi pianꞌad ni na. Slavic buudi pianꞌad siꞌeba ni, Polish pianꞌadi buoni di nyɔya zug.[7]
Malima pʋʋgin
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Arizum daar anɛ zutoog dabisiri tis buud siꞌeba bam alima pʋʋgin. Di bɛnɛ tɛɛns banɛ bɛ kuom baba titaꞌam; di anɛ ba maliŋ ye ba yaꞌa waꞌae zinꞌig siꞌa ka kpɛnꞌɛ ariŋ ni Arizum daar, di mɔri zutoog.[8][9] 19th century saŋa, Admiral William Henry Smyth da paꞌal Arizum daar yela o gbaŋ kanɛ ka o da sɔb ka di pianꞌazug an The Sailor's Word-Book la ye:
Dies Infaustus, din paꞌal ye zutoog, ka dinzug ka banɛ da bɛ kpiꞌe nɛ kɔlis da pʋ bɔɔd ye ba sig kɔlisin la, zutoog la yela.[10]
(Dies Infaustus gbin anɛ "zutoog dabisir".[11]) Nwaꞌ anɛ maliŋ kanɛ ni ka maliŋ kanɛ ka ba buon HMS Friday la yina.
Winpʋꞌʋsnam ni
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kristo pʋꞌʋsim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kristo pʋꞌʋsim ni, Good Friday anɛ Arizum daar kanɛ kɛnna ka Easter nyaan paad la. Di paꞌal nɛ ban da kpaꞌa Yesu dapuda zug la yela. Kristo pʋꞌʋs-pʋꞌʋsidib bɛdigʋ ka ba siꞌeba an Roman Catholic, Eastern Orthodox, Methodist, nɛ Anglican mɔr maliŋ kanɛ an ye ba lɔ nɔɔr Arizum daar, sankan ka ba pʋ dit diib, bɛɛ niꞌim bɛɛ binꞌisim bɛɛ pataasii Arizum daar wʋsa yʋʋm pʋʋgin.[12][13][14]
Malima pʋʋgin, Roman Catholics dim da kis niꞌim kanɛ yi bʋnkɔnbid banɛ mɔr ziꞌtʋʋla ni[15] Arizum daar wʋsa, amaa, ziiŋ pʋ paasɛ. Filet-O-Fish diib la da pinꞌil nɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobʋ nɛ ayi (1962), ka one da mɔri di kɛna an Lou Groen, McDonald's tʋʋma zinꞌig yinnɛ kanɛ bɛ Cincinnati, Ohio sʋꞌʋlim,[15][16] bɔzugɔ, dikiꞌima daꞌa da lut nɛ hali Arizum daar wʋsa, ka di anɛ Roman Catholic dimi da pʋ dit niꞌim Arizum daar wʋsa la zug.[17]
Hindu pʋꞌʋsim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ba pʋd dabisir kaŋa nɛ yi Shukra onɛ an Bhrigu biig nɛ Kavyamata (Usana). Hinduism dim malima pʋʋgin, malima siꞌeba ka ba maani tisidi ba win Devi, ka ba wina la siꞌeba an Durga, Lakshmi, Saraswati, Kali, Parvati, Annapurna, Gayatri, bɛɛ Santoshi Mata Arizum daar. Arizum daar ani dabis kanɛ an nimmut tis pʋꞌab banɛ mɔr sidib, bɔzugɔ, dabis kan ka ba naꞌasidi ba baꞌas kanɛ an pʋꞌa la.
Islam pʋꞌʋsim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Islam pʋʋgin, Arizum daar (din yi Alamis zaam paae Arizum zaam) anɛ dabisir kanɛ ka ba pianꞌad nɛ taaba, ka sɔsid winaꞌam nɛ taaba, dabisir kanɛ an kasi tis mɔɔm. Arizum daar tʋʋma siꞌeba anɛ ban na kɛŋ Masjid (masaliki ni) ye ba laꞌas taaba pʋꞌʋs bɛ maal Salat Al Jumu'ah. Dabis kan anɛ sʋmbʋgʋsim nɛ nimbaanlzɔɔr dabisir.
Islam dim malima pʋʋgin, Arizum daar anɛ dabisir kanɛ an kasi yi winaꞌam saꞌana, amaa, Jew dim nɛ Kristo biis lee gɔs ka di anɛ dabisa banɛ bɛ tuon la.[18][19] Mɔɔm tɛŋ siꞌeba ni, bakwai pinꞌil nɛ Alasid daar ka naae Asibid daar, wan wʋʋ Jew dim nɛ Kristo biis tɛɛns bakwai pʋʋgini an siꞌem la. Bakwai pinꞌin Asibid daar ka naad Arizum daar, mɔɔm tɛnsiꞌeba ni, wan wʋʋ Somalia, nɛ Iran tɛɛnsin. Arizum daar mɛ len anɛ vʋꞌʋsim dabisir Baháʼí pʋꞌʋsim dim ni.[20] Malaysian tɛŋ siꞌeba pʋʋgin, Arizum daar anɛ vʋꞌʋsim dabisa pinꞌilig daar, ka Asibid daar tiꞌal, ye di bas suor ka mɔɔm nyaŋi pʋꞌʋsi ba Arizum daar pʋꞌʋsim.[21] Alasid daari an tʋʋma dabisa pinꞌiligi tis gɔmɛna tʋmtʋmnib.
Judaism pʋꞌʋsim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Jewish dim vʋꞌʋsim daar malima pinꞌin nɛ winkɔɔr Arizum daari mɔri paae Asibid daar yʋꞌʋŋ. Jew dim la maliŋ anɛ ye ba lɔ nɔɔr Arizum daar kanɛ lu Chukat bakwai la ni.
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ "ISO 8601-1:2019(en) Date and time — Representations for information interchange — Part 1: Basic rules". www.iso.org. Retrieved May 14, 2024.
- ↑ "Login". Archived from the original on May 3, 2011. Retrieved December 30, 2016.
- ↑ Wilf, Nabil (May 29, 2007). "Expositions of Arabia: Kuwait Changes to Friday-Saturday Weekend". Retrieved December 30, 2016.
- ↑ "Days of the Week Meaning and Origin". Astrologyclub.org. May 28, 2016. Retrieved December 25, 2016.
- ↑ Hermann Paul, Grundriss der germanischen philologie, vol 3, 1900, p. 369.
- ↑ "Sa limba sarda". Archived from the original on February 27, 2017. Retrieved December 30, 2016.
- ↑ Days of the week in Hungarian, Csaba Bán, 21 November 2011, http://csabahungariantranslations.wordpress.com/2011/11/21/days-of-the-week-in-hungarian/; accessed 6 August 2016
- ↑ Bassett, Fletcher S. (1885), Legends and Superstitions of the Sea and of Sailors in All Lands and at All Times, S. Low, Marston, Searle, & Rivington, ISBN 0-548-22818-3
- ↑ Vigor, John (2004), The Practical Encyclopedia of Boating, McGraw-Hill Professional, ISBN 0-07-137885-5
- ↑ Smyth, William Henry (1991), The Sailor's Word-Book, Conway Maritime Press, ISBN 0-85177-972-7
- ↑ "dies infaustus". Merriam-Webster Online. Retrieved September 27, 2008.
- ↑ Weitzel, Thomas L. (1978). "A Handbook for the Discipline of Lent" (PDF). Evangelical Lutheran Church in America. Archived (PDF) from the original on March 17, 2018. Retrieved March 17, 2018.
- ↑ Cobb, Daniel; Olsen, Derek (eds.). Saint Augustine's Prayer Book. pp. 4–5.
- ↑ McKnight, Scot (2010). Fasting: The Ancient Practices. Thomas Nelson. p. 88. ISBN 9781418576134.
John Wesley, in his Journal, wrote on Friday, August 17, 1739, that "many of our society met, as we had appointed, at one in the afternoon and agreed that all members of our society should obey the Church to which we belong by observing 'all Fridays in the year' as 'days of fasting and abstinence.'
- 1 2 "Why Abstain from Meat on Fridays, but Eat Fish?". Catholic Financial Life. Archived from the original on March 29, 2019. Retrieved August 14, 2019.
- ↑ "No fish story: Sandwich saved his McDonald's". USA Today. Retrieved August 14, 2019.
- ↑ Villarrubia, Eleonore (February 16, 2010). "Why Do Catholics Eat Fish on Friday?". Catholicism.org. Archived from the original on August 14, 2019. Retrieved August 14, 2019.
- ↑ Sahih al-Bukhari 876
- ↑ Hava Lazarus-Yafeh. "Muslim Festivals". Numen 25.1 (1978), p. 60
- ↑ Effendi, Shoghi; The Universal House of Justice (1983), Hornby, Helen (ed.), Lights of Guidance: A Baháʼí Reference File, Baháʼí Publishing Trust, New Delhi, India, p. 109, ISBN 81-85091-46-3
- ↑ "Johor to have Friday, Saturday weekend rest days from Jan 1 – Nation – The Star Online". Retrieved December 30, 2016.