Нийгмийн гэрээ
Нийгмийн гэрээ (нийгмийн хэлэлцээр, тохиролцоо) гэдэг нь хүмүүс өөрсдийн эрх ашгийг улсын (нийгмийн) зуучлалаар хангахын тулд улсын (нийгмийн) талд бүрэн эрхээсээ хэсэгчлэн татгалзах гэсэн ойлголт юм.
Тиймээс нийгмийн гэрээ гэдэг нь иргэд төрийн удирдлагын дүрэм журам, зарчмуудын талаар холбогдох хууль эрх зүйн хүрээтэй тохиролцоонд хүрсэн гэсэн үг юм.
Томас Хоббс (1651), Жон Локк (1689), Жан Жак Руссо (1762) нар бол нийгмийн гэрээний онолын хамгийн алдартай төлөөлөгчид юм. Тэд нийгмийн гэрээний онолын таамаглалаас тэс өөр дүгнэлт гаргасан. Хоббс үнэмлэхүй хаант засаглалыг, Локк либерал хаант засаглалыг, Руссо либерал бүгд найрамдах үзлийг хамгаалж байсан юм.
"Нийгмийн гэрээ" гэсэн ойлголтыг АНУ-ын Тусгаар тогтнолын Тунхаглалд ардчиллыг хадгалах зарчим болгон ашигласан бөгөөд хожим нь Жон Роулз зэрэг онолчид орчин үеийн нөхцөлд тохируулан тайлбарласан байдаг.
Нийтлэг үзэл
[засварлах | кодоор засварлах]Томас Хоббсын үзэж байснаар, улс төрийн эрх мэдэлгүйгээр хүний амьдрал "аюултай, харгис, богинохон" байх байсан. Үүнгүйгээр хүн бүр "бүх зүйлийг хийх эрх" зэрэг хязгааргүй байгалийн эрх чөлөөтэй, үүний дагуу бидний амь насанд заналхийлж буй хэнд ч хор хөнөөл учруулах эрх чөлөөтэй байгалийн байдалд амьдрах байсан; төгсгөлгүй "бүхний эсрэг бүхний дайн" (Bellum omnium contra omnes) болох байсан. Үүнээс зайлсхийхийн тулд чөлөөт хүмүүс нийгмийн гэрээгээр дамжуулан улс төрийн нийгэм, өөрөөр хэлбэл иргэний нийгэм байгуулдаг бөгөөд энэ нь хүн бүр иргэний хууль эсвэл улс төрийн эрх мэдлийг дагаж мөрдвөл иргэний эрхээс ашиг хүртдэг гэж байв.
