ဝါဒကောန်ဂကူ

ဝါဒကောန်ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကောန်ဂကူ (အၚ်္ဂလိက်: Nationalism) ဝွံ ဒှ်သဘဴဓဝ်၊ ဝါဒ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒုင်သဇိုင် လတူလညာတ် မတွဟ်ဂး "ဂကူမွဲဂှ် သ္ဒးနွံကဵု အခေါင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ဇကုကဵုဇကု (Self-determination) ကေုာံ အဝဵုအာဏာပိုင်ပြဳ (Sovereignty) လတူ တိဍာ်ဒေသဇကု" ရ။ ပရေင်ကောန်ဂကူဝွံ ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဇကောဝ်ဂကူ (National identity) ဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် အဝဵုအလဵုအသဳ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်ရ။

အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Concept and Theory)

ပရေင်ကောန်ဂကူဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ်မွဲဂှ် နွံကဵု ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဇကောဝ်ဂကူ မတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်ရ။

တၠပညာပရေင်ဍုင်ကွာန် အေန်ထဝ်နဳ သမေတ် (Anthony D. Smith) ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် "ဂကူ" မ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂကောံမၞိဟ် မၞုံကဵု ယၟု၊ ဝင်၊ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ကုတိဍာ်မွဲရ။
တၠပညာ ဗေနဳဒေတ် အာန်ဒါသာန် (Benedict Anderson) ဂှ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဂကူ မ္ဂးဂှ် ဒှ် "Imagined Communities" (ဂကောံမၞိဟ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲလညာတ်စိုတ်) မွဲတုဲ၊ ၜိုန်ရ မၞိဟ်ပ္ဍဲဂကူဂှ် ဟွံကေင်ညာတ်ရေင်သကအ် သီုဖအိုတ်ကီုလေဝ်၊ နွံကဵု စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ညဳသၟဟ် ကေုာံ တုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်ရ။

ဂကူ ဝါဒကောန်ဂကူဂမၠိုင် (Types of Nationalism)

တၠပညာတအ် ပါ်လဝ် ဂကူဝါဒကောန်ဂကူ အဓိက (၃) သာ်ရ-

ဝါဒကောန်ဂကူ ဇာတိသဇိုင် (Ethnic nationalism): ဒုင်သဇိုင် လတူ ဆီဇာတိ၊ မျိုးရိုး ကေုာံ အာဲကၟာဲ ဝင်မတုပ်သၟဟ်။ ဂကူဟေင် ဒှ်အဓိကတုဲ၊ ဍုင်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂကူဂှ်ရ။ (ဥပမာ - ပရေင်ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲအာရှ ကေုာံ ဥရောပဗမံက် ဗွဲမဂၠိုင်)။
ဝါဒကောန်ဂကူ ဍုင်ကွာန် (Civic nationalism): ဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်ပါလုပ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဍုင် ကေုာံ အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင်ကွာန်။ ဂကူ ဟွံရုဲတုဲ ယဝ်ရ ဒုင်တဲ သၞောဝ်ဥပဒေဍုင်မ္ဂး ဒှ်ကောန်ဂကူဍုင်ဂှ်ရ။ (ဥပမာ - သၞောတ်ဍုင် အမေရိကာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြင်သေတ်)။
ဝါဒကောန်ဂကူ ယေန်သၞာင် (Cultural nationalism): ဒုင်သဇိုင် လတူ ပွမမင်မွဲ လိက်ပတ်၊ အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂကူမွဲရ။ ဍေံဒှ် ကဆံင်လဒေါဝ် အကြာ Ethnic ကဵု Civic ရ။

ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Evolution)

ဝါဒကောန်ဂကူဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဇြိုဟ် ပ္ဍဲကဵု ဥရောပ အခိင် ပရေင်ပၠန်ဂတး ပြင်သေတ် (French Revolution) ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံရ။ သဘဴဓဝ် မတွဟ်ဂး "အဝဵုအာဏာဂှ် စကတဵုဒှ် နူကဵု ညးဍုင်ကွာန်" ဂှ် ဗတိုက်ပလီုထောံ သၞောတ်ဨကရာဇ် ပိုင်ပြဳအဝဵုရ။ နူဂှ် ပြးဇးအာ အလုံဂၠးတိတုဲ၊ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပရေင်ကောန်ဂကူဝွံ ဒှ်ဇြဟတ်အဓိက သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ်ကဵု သၞောတ်ကဝ်လဝ်နဳ (Anti-colonialism) ပ္ဍဲ တိုက်အာရှ ကေုာံ အာဖရိက တုဲ ဍုင်သမ္မတ ကေုာံ ဍုင်ဗၠးၜး ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။

ပရေင်ကောန်ဂကူမန် (Mon Nationalism)

ပ္ဍဲကဵု အဆက်အစပ် ဂကူမန် မ္ဂး၊ ပရေင်ကောန်ဂကူဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် လတူ ပွမဆောမ်လေင်လဝ် အဝဵုအာဏာ ကေုာံ ဍုင်မိတိမ (ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၇) ကေုာံ မဟာဗျူဟာ သွက်ဂွံ ဂယိုင်လမျီု ဂကူရ။

ပရေင်စဵုဒၞာ ယေန်သၞာင် (Cultural Resistance): ကြဴနူ ဒးဒုင်သီအဝဵုတုဲ၊ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ညံင်ရဴ ဂကောံသင်မန်၊ ဘာလကျာ် ကေုာံ ဂကောံလိက်ပတ်မန်တအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် သၞောတ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ မင်မွဲလဝ် အရေဝ်ဘာသာမန် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ်ကဵု ပရေင်ဍဵုပၠိုတ် ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံ (Assimilation policies / Burmanization) ရ။
ပရေင်ချဳဒရိုင် ဍုင်ကွာန် ကေုာံ လွပ်လွဟ်: ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ တုဲ၊ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ် ဇကုကဵုဇကု (Self-determination) ကေုာံ အခေါင်အရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ၊ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ တပ်ပၞာန် ညံင်ရဴ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (NMSP) ရ။
ကမၠောန်ဖန်ဗဒှ် (Invention of Traditions): လိက်သုတေသန ခေတ်တၟိဂမၠိုင် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကမၠောန်ဖန်ဗဒှ် "တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်"၊ "အလာံမန်" ကေုာံ "ဂၠိက်ယာတ်မန်" တအ်ဂှ် ဒှ်မဟာဗျူဟာ ဝါဒကောန်ဂကူ သွက်ဂွံ သၠုင်ပ္တိုန် ဓဝ်ညဳသၟဟ် ကေုာံ ဣဒ္ဓိဂကူ (Solidarity) ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

နိဿဲ

Anderson, Benedict (1983). Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. Verso.
Smith, Anthony D. (1991). National Identity. Penguin.
South, Ashley (2003). Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake. Routledge.