Cham (taal)
| Cham | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Gesproken in | Vietnam, Cambodja | |||
| Taalfamilie | ||||
| Alfabet | Cham | |||
| Taalcodes | ||||
| ISO 639-3 | cja | |||
| ||||
■ West-Cham ■ Oost-Cham | ||||
| ||||
Cham (Cham: ꨌꩌ, Jawi: چم, Latijns schrift: Cam) is een Malayo-Polynesische taal uit de Austronesische taalfamilie, gesproken door de Cham van Zuidoost-Azië. De taal wordt voornamelijk gesproken in het gebied van het voormalige koninkrijk Champa, dat het huidige Zuid-Vietnam omvatte, en ook in Cambodja door een aanzienlijke bevolking die afstamt van vluchtelingen tijdens de neergang en val van Champa. De westelijke variant wordt gesproken door 220.000 mensen in Cambodja en 25.000 mensen in Vietnam. Wat de oostelijke variant betreft zijn er ongeveer 73.000 sprekers in Vietnam, voor een totaal van ongeveer 491.448 sprekers.
Cham behoort tot de Chamische talen, die gesproken worden in delen van het vasteland van Zuidoost-Azië, de Indonesische provincie Atjeh en op het eiland Hainan. Cham is de oudst bekende Austronesische taal, met de Đông Yên Châu-inscriptie die aantoonbaar gedateerd is op het einde van de 4e eeuw na Christus. De taal kent verschillende dialecten, waarvan Oost-Cham en West-Cham de belangrijkste zijn. Het Cham-schrift, afgeleid van het oude Indische schrift, wordt nog steeds gebruikt voor ceremoniële en religieuze doeleinden.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Men gelooft dat de Cham afstammen van het koninkrijk Champa, een machtig en invloedrijk koninkrijk dat van ongeveer de 2e tot de 17e eeuw bloeide in wat nu centraal en zuidelijk Vietnam is. Champa had een kenmerkende cultuur en taal die de Cham onderscheidde van hun buren.
Champa speelde een belangrijke rol in de regionale handel en culturele uitwisseling en onderhield contacten met naburige beschavingen zoals het Khmer-rijk, de Đại Việt (Vietnamezen) en andere. De Cham ontwikkelden een eigen schrift, bekend als het Cham-schrift, dat werd gebruikt voor inscripties en religieuze teksten.
De neergang van het koninkrijk Champa begon in de 15e eeuw. Tegen de 17e eeuw was het geabsorbeerd door de uitbreidende Vietnamese staat. Deze periode markeerde belangrijke culturele en taalkundige veranderingen voor de Cham, die onder invloed kwam te staan van de dominante Vietnamese cultuur.
Als gevolg van historische gebeurtenissen, waaronder oorlogen en de annexatie van Champa door Vietnam, werden de Cham gedwongen te verhuizen. Sommigen migreerden naar Cambodja, waar ze gemeenschappen stichtten, terwijl anderen in Vietnam bleven. De Cham-taal onderging veranderingen en aanpassingen naarmate de Cham in contact kwamen met de culturen van hun nieuwe omgeving.
Moderne uitdagingen
[bewerken | brontekst bewerken]In de huidige tijd wordt het Cham geconfronteerd met uitdagingen zoals assimilatie, taalkundige verschuivingen en de invloed van dominante talen in de regio's waar Cham-gemeenschappen wonen. Er worden inspanningen geleverd om het Cham te behouden en nieuw leven in te blazen, onder andere door middel van culturele programma's, educatieve initiatieven en documentatie van de taal.
Sociolinguïstiek
[bewerken | brontekst bewerken]Diglossie
[bewerken | brontekst bewerken]Brunelle observeerde twee verschijnselen in het taalgebruik onder sprekers van Oost-Cham: ze zijn zowel diglossisch als tweetalig (in Cham en Vietnamees). Diglossie is de situatie waarin twee varianten van een taal worden gebruikt in één taalgemeenschap; in het geval van het Cham een door mannen gesproken vorm en een door vrouwen gesproken vorm.
Dialectverschillen
[bewerken | brontekst bewerken]Cham is onderverdeeld in twee primaire dialecten:
- Westelijk Cham - wordt gesproken door de Chams in Cambodja en in de aangrenzende Vietnamese provincies An Giang en Tây Ninh
- Oostelijke Cham - wordt gesproken door de Cham-kustbevolking in de Vietnamese provincies Bình Thuận, Ninh Thuận en Đồng Nai
De twee regio's waar Cham wordt gesproken, zijn zowel geografisch als cultureel van elkaar gescheiden. De talrijkere Westelijke Cham zijn overwegend moslim (hoewel sommigen in Cambodja nu het Theravāda-boeddhisme beoefenen), terwijl de Oostelijke Cham zowel het hindoeïsme als de islam belijden. Ethnologue stelt dat de oostelijke en westelijke dialecten niet langer onderling verstaanbaar zijn. De onderstaande tabel geeft enkele voorbeelden van woorden waarin de twee dialecten in de 19e eeuw van elkaar verschilden.
Schrijfsystemen
[bewerken | brontekst bewerken]Het Cham-schrift is een Brahmisch schrift. Het schrift kent twee varianten: Akhar Thrah (Oost-Cham) en Akhar Srak (West-Cham). De West-Cham-taal wordt geschreven met het Arabische schrift (Cham Jawi) of het eerdergenoemde Akhar Srak.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Cham language op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
