Andre verdskrigen

Den andre verdskrigen
	; Allierte styrkar går i land i Normandie på D-dagen i 1944.
Dato	1. september 1939–2. september 1945
Stad	Europa, Stillehavet, Asia, Afrika
Resultat	Alliert siger Adolf Hitler (tok sjølvmord 30. april 1945); Nazi-Tyskland kapitulerer (23. mai 1945); Japan kapitulerer (2. september 1945);
Partar
Aksemaktene: Det stortyske riket ; Japan; Italia; Bulgaria (1941-1944); Romania (1941-1944); Ungarn (1941-1945); Slovakia; Den sjølvstendige staten Kroatia (1941-1945);	Dei allierte: ; Sovjetunionen (1941-1945); USA (1941-1945); Storbritannia; Kina(1937-1945) Frankrike; Polen; Jugoslavia (1941-1945); Canada; Noreg(1940-1945) Australia; New Zealand; El Salvador (1941-1945) Danmark (1940-1945); Etiopia (1942-1945); India; Palestina; Mongolia (1941-1945) Belgia (1940-1945); Burma; Tsjekkoslovakia (1941-1945); Sør-Afrika; Nepal; Nederland; Tannu Tuva (1941-1944); Hellas (1940-1945); Filippinane (1941-1945) Burma; Syria (1945); Colombia (1943-1945); Panama (1941-1945); Marokko (1939-1945); Luxembourg (1940-1945); Irak (1941-1945); Mexico (1942-1945); Brasil (1942-1945); Costa Rica (1941-1945) Den dominikanske republikken (1941-1945); [treng kjelde] Albania (1944-1945); [treng kjelde] El Salvador (1941-1945); San Marino (1944-1945); Paraguay (1945); Tyrkia (1945); Peru (1942); Bolivia (1943); Venezuela (1945); Finland (1945); Saudi-Arabia (1945); Egypt (1945); Honduras (1941-1945); Haiti (1941-1945); Libanon (1944-1945); [treng kjelde] Nicaragua (1941-1945); [treng kjelde] Cuba (1941-1945); [treng kjelde] Ecuador (1945); [treng kjelde] Peru (1942-1945); [treng kjelde] Cuba (1941-1945); [treng kjelde] Chile (1945); [treng kjelde] Argentina (1945); Viet Minh; Kongedømet Italia (1943-1945)
Kommandantar
Adolf Hitler †; Hirohito; Benito Mussolini †; ...og fleire	Josef Stalin; Franklin D. Roosevelt; Winston Churchill; Chiang Kai-shek; ...og fleire
Tap
Militære tap:; Over 16 millionar drepne Sivile tap:; Over 45 millionar drepne	Militære tap:; Over 8 millionar drepne Sivile tap:; Ca. 4 millionar drepne

Den andre verdskrigen var den mest omfattande militære konflikten i verdshistoria. Krigshandlingar skjedde i fleire verdsdelar samstundes. Krigen kosta fleire titals millionar menneske livet. Krigen i Asia byrja med Japan sitt forsøk på å leggja under seg delar av Kina i 1931. I Europa braut krigen ut i 1939. Tyskland gjekk til åtak på Polen.

Aksemaktene var Tyskland, Italia, Japan og deira allierte. «Dei allierte» var i all hovudsak Storbritannia, USA, Sovjetunionen og Kina. Krigen enda med Japan sin kapitulasjon 2. september 1945. Sambandsstatane (USA) hadde sleppt atombomber over dei japanske byane Hiroshima og Nagasaki, og utrydda hundretusenvis av japanske sivile.

Dei skandinaviske landa var nøytrale. Tyskland gjekk til åtak på Noreg og Danmark i byrjinga av april 1940. Tilsvarande vart Island, Færøyane og Grønland (danske koloniar) hærsett av dei allierte.

Finland måtte først forsvara seg mot sovjetisk åtak under Vinterkrigen vinteren 1939-40, noko dei gjorde godt og fekk mykje sympati for. Men dei finske leiarane allierte seg så med nazi-Tyskland i det finnane kallar "Framhaldskrigen" mot Sovjetunionen frå sommaren 1941, der dei ikkje berre tok att tapte område, men dreiv krigføring langt inn på udiskutabelt sovjetisk område ilag med dei nazistiske styrkane. I 1944 trekte Finland seg frå denne svært uheldige alliansen med Adolf Hitler, og utkjempa Lapplandskrigen. Finnane fekk til ein etter måten gunstig fredsavtale med Sovjetunionen som gjorde at finsk sjølvstende og demokratisk styreform vart bevart. Men dei måtte gå med på nokre grenseendringar (som blant anna gjorde at Noreg fekk felles grense med Sovjetunionen.

I Europa var berre Sverige, Irland, Sveits, Portugal og Spania formelt nøytrale gjennom heile krigen.

Sjå òg

Bakgrunnsstoff

Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: Andre verdskrigen

Denne spireartikkelen kan utvidast ved hjelp av den utfyllande artikkelen «Andre verdenskrig» på Wikipedia på bokmål/riksmål.