Politica

La politica designa, au sens pus generau, l'ensemble deis activitats, dei practicas, deis institucions e dei teorias relativas a l'organizacio e a l'exercici dau poder dins lei societats umanas. Remanda a una realitat sociala, formada de l'ensemble dei fenomèns liats a la conquista, a l'exercici e a la contestacion dau poder, e a una disciplina academica, la sciéncia politica, qu'estúdia aquelei fenomèns d'un biais sistematic.

La politica es una dimension constitutiva de cada societat umana. Aristòtel, dins sa Politica, afiermava que l'èsser uman èra per natura un « animau politic » car viu au sen de comunautats politicament organizadas. Aquela intuicion fondatritz es l'aisse centrau de la pensada politica. Permet de pausar de questions sus la necessitat de la politica, sus l'identitat e la legitimitat dei governants, sus l'organizacion dau poder, sus la gestion dei conflictes e dei desacòrdis au sen de la societat e, dins leis Estats modèrnes, sus l'articulacion entre la libertat individuala e l'autoritat collectiva. L'estudi de la politica es ansin un domeni fòrça variat que recampa l'analisi dei regimes politics e de seis institucions, l'estudi deis ideologias, l'examen deis actors de l'espaci politic e l'analisi dei grandei questions de la vida politica.

Istòria de la pensada politica

La politica dins l'Antiquitat grecoromana

La pensada politica occidentala tròba seis originas dins la Grècia Antica dei sègles V e IV avC, onte la vida dins la ciutat (polis) e sei formas d'organizacion fèron per lo premier còp l'objècte d'una reflexion sistematica e critica. Platon (427-347 avC), dins la Republica e sei Lèis, desvolopèt una filosofia politica fondada sus l'idèa que lo govèrn juste èra aqueu dei pus savis (lei « filosòfes-rèis »). Sa maufisança a regard de la democracia, associada a la demagogia e au rèine de l'opinion, anava exercir una influéncia duradissa sus la tradicion politica aristocratica e conservatritz.

Aristòtel (384-322 avC), discípol de Platon mai pensaire profondament diferent, desvolopèt un apròchi empiric e comparatiu de la politica. Analizèt e classèt lei constitucions dei ciutats grègas. Li destrièt lei regimes justes (monarquia, aristocracia, politeia) e sei formas corrompudas (tirania, oligarquia, democracia demagogica). Sa concepcion de l'òme coma animau politic, sa teoria de la vertut civica e son analisi dei condicions d'estabilitat dei regimes politics constituiguèron una contribucion pus importanta de l'Antiquitat a la pensada politica modèrna.

A Roma, la tradicuon republicana produguèt una reflexion politica originala, centrada sus lei nocions de res publica (la « causa publica »), de vertut civica e de drech. Ciceron (106-43 avC) defendèt l'ideau d'una constitucion mixta combinant monarquia, aristocracia e democracia. Pausèt tanben lei basas d'una teoria dau drech naturau, una idèa frequentament represa durant lei periòdes seguents.

La pensada politica medievala

L'Edat Mejana europèu foguèt marcada per una pensada politica dominada per la question dei rapòrts entre lo poder espirituau de la Glèisa e lo poder temporau dei princes. Agustin d'Ipòna (354-430), dins La Ciutat de Dieu, desvolopèt una vision pessimista de la politica terrèstra, tocada per lo pecat originau e condamnada a la dominacion e la violéncia, e subordinèt la ciutat deis òmes a la ciutat de Dieu. Tòmas d'Aquin (1225-1274) assaièt de realizar una sintèsi entre la filosofia politica aristoteliciana e la teologia crestiana. Per aquò, defendèt l'idèa que lo poder politic es naturau e legitime, mai dèu èsser orientat vèrs la cèrca dau ben comun e èsser subordinat a la lèi divina e naturala.

Nicolau Maquiavèl (1469-1527) constituisse una rompedura radicala amb aquela tradicion. Dins Lo Prince (1513) e lei Discors sus la Premiera Decada de Tit Livi (1531), rompèt amb la subordinacion de la politica a la morala e a la religion per analizar lo poder politic eu meteis, dins sa logica pròpria. En particular, destrièt la politica ideala e la politica reala, analizèt l'engaga e la fòrça coma d'aisinas ordinàrias dau poder e reabilitèt la vertut republicana romana. Considerat coma un dei fondators de la sciéncia politica modèrna, foguèt fòrça condamnat, mai fòrça legit, durant lei sègles seguents.

Lei teoricians de la Renaissença e dei Lutz

Entre lei sègles XVI e XVIII, la secularizacion progressiva de la legitimitat politica e l'elaboracion dei grandei teorias contractualistas menèron a l'emergéncia de la pensada politica modèrna. Aquò foguèt lo resultat de l'acumulacion de trabalhs menats per mai d'un pensaire. Per exemple, Jean Bodin (1530-1596) fabreguèt lo concèpte modèrne de sobeiranetat e defendèt la monarquia absoluda coma condicion de l'òrdre. Thomas Hobbes (1588-1679) fondèt la legitimitat dau poder politic sus un contracte sociau entre individús racionaus eissit de l'estat de natura per escapar a la guèrra de totei còntre totei. John Locke (1632-1704) prepausèt una version liberala dau contracte sociau fondada sus la proteccion dei drechs naturaus e lo consentiment dei governats. Montesquieu (1689-1755) analizèt lei diferents regimes politics e sei principis dins De l'Esperit dei Lèis e teorizèt lo principi de la separacion dei poders. Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) desvolopèt una teoria radicala de la sobeiranetat populara basada sus la volontat generala. Enfin, Immanuel Kant (1724-1804) elaborèt una filosofia politica fondada sus lei principis de l'autonomia individuala, de Estat de drech e de la patz perpetuala entre lei nacions.

La pensada politica dau sègle XIX

Lo sègle XIX, dominat per leis efiechs de la Revolucion Francesa e de la Revolucion Industriala, foguèt lo sègle d'aparicion deis ideologias politicas modèrnas pus importantas. Lo liberalisme, incarnat per de personalitats coma Benjamin Constant (1767-1830), Alexis de Tocqueville (1805–1859) e John Stuart Mill (1806–1873), defendèt lei libertats individualas, lo govèrn representatiu e l'Estat de drech còntra leis envasiments dau poder politic. Lo conservatisme contemporanèu foguèt formulada per lo premier còp per Edmund Burke (1729–1797). Opausava a la racionalinatat abstracha dei revolucionaris la valor dei tradicions, deis institucions eiretadas e de l'òrdre sociau. Lo socialisme, dins sei variantas utopicas, marxistas e anarquistas, desvolopèt una critica virulenta deis inegalitats engendradas per lo capitalisme industriau e concebèt de formas alternativas d'organizacion economica e politica. Enfin, apareissèt lo nacionalisme que fèt de la nacion lo principi centrau de la legitimitat politica e de l'Estat-nacion la forma d'organizacion politica naturala dei pòbles.

La pensada politica contemporanèa

Lo sègle XX foguèt marcat politicament per la montada e la desfacha dau faissisme, per la lònga confrontacion entre lo capitalisme estatsunidenc e lo comunisme sovietic e la descolonizacion. La pensada politica foguèt fòrça influençiada per aqueu contèxte de combats ideologics. Per exemple, Hannah Arendt (1906-1975) prepausèt una origina comuna per explicar l'aparicion dei regimes faissistas e comunistas e promòure lo capitalisme liberau. Aquò foguèt a l'origina dau concèpte de totalitarisme. John Rawls (1921-2002), prepausèt un renovelament prefond de la filosofia politica liberala en prepausant una teoria de la justícia fondada sus lei principis d'egalitat e de diferéncia. Puei, durant la segonda mitat dau sègle, apareissèron fòrça teorias criticas coma l'Escòla de Francfòrt, lo feminisme ò lei teorias postcolonialas que donèron mai d'importància a l'estudi dei relacions de dominacion e d'exclusion au sen de la societat.

La pensada politica contemporanèa es ansin traversada per mai d'un debat major. Lo pus important es probable aqueu entre lei liberaus e lei comunautarians. Pòrta sus la plaça de l'individú e de la comunautat dins la teoria politica. Pasmens, li a tanben de discussions importantas entre lei deliberativistas e leis agonistas sus la natura dau politic (consensus racionau ò conflicte irreductible ?) e sus l'universalisme dei categorias politicas occidentalas (movements postcoloniaus ò feministas radicaus).

Lei fondaments de la politica

Lo poder politic

Lo poder constituisse la nocion centrala de la politica. Dins son accepcion pus generala, lo poder politica designa la capacitat d'un actor a influenciar lo comportament d'autreis actors ò de prendre de decisions constrenhentas per una collectivitat. Lei politològues destrian classicament mai d'una forma de poder. Lo poder coercitiu es basat sus la menaça ò sus l'usatge de la fòrça fisica. Lo poder incitatiu es fondat sus la capacitat a ofrir de recompensas ò de ressorsas. Lo poder normatiu es basat sus la capacitat a definir lei nòrmas, lei valors e lei representacions legitimas.

La legitimitat politica

La legitimat designa lo caractèr reconoissut e acceptat d'un poder politic per aquelei que li son somés. Constituisse la condicion de l'estabilitat e de l'eficacitat de totei lei regimes politics. D'efiech, un regime unicament fondat sus la constrencha fisica es fragile e son mantenement es generalament fòrça costós. Max Weber (1864-1920) prepausèt una tipologia dei formas de legitimitat que demòra una referéncia centrala. la legitimitat tradicionala li es establida sus lo crèire de la santetat dei tradicions e de la legitimitat dei personas que li incarnan (rèis ereditaris, caps costumiers...). La legitimitat carismatica assetada sus lo crèire en lei qualitats extraordinàrias d'un individú excepcionau (profèta, eròi, demagògue...). La legitimitat racionala ò legala, caracteristica deis Estats modèrnes, es basat sus lo crèire en la validitat de règlas abstrachas e impersonalas e en la capacitat d'aquelei qu'exercisson lo poder en vertut d'aquelei règlas.

Weber destriava tanben lo poder, vist coma la capacitat d'impausar sa volontat, e la dominacion, vista coma la probabilitat de trobar l'obeïssença a un comandament donat au sen d'una populacion determinada. La dominacion legitima li constituisse l'autoritat politica au sens plen dau tèrme. Per Weber, l'Estat es ansin l'institucion que revendica amb succès lo monopòli de la violéncia fisica legitime sus un territòri donat. Aquela definicion, venguda un classic de la pensada politica, sotalinha lo liame indissociable entre l'Estat e la violéncia : l'Estat li es pas reduch a la violéncia, mai es l'unica institucion autorizada a l'utilizar d'un biais legitime (generalament per lo mejan de la polícia, de la justícia penala ò dei fòrças armadas). Pasmens, aquò pausa la question de la violéncia politica (guèrra, revolucion, repression, terrorisme...) utilizat per combatre un regime considerat coma non legitime.

L'Estat coma forma politica centrala de la modernitat

L'Estat modèrne es una institucion dotada d'un territòri delimitat, d'una populacion, d'un govèrn sobeiran e dau monopòli de la violéncia legitima. Constituisse la forma d'organizacion politica dominanta despuei lei sègles XVI e XVII en Euròpa. Si difusèt pauc a pauc dins lo rèsta dau monde amb la descolonizacion. Sa formacion istorica foguèt l'objècte d'analisis nombrosas. Per exemple, Charles Tilly (1929-2008) sostenguèt que leis Estats si formèron en Euròpa per lo mejan de la guèrra e de la fiscalitat. Per finançar seis aisinas militaras, lei sobeirans europèus foguèron obligats de crear d'aparelhs administratius e fiscaus centralizats permetent de collectar e de distribuir lei ressorsas en foncion dei possibilitats e dei besonhs. Norbert Elias (1897-1990) s'inscrivèt dins una vision pus pròcha d'aquela de Weber. Per eu, la formacion de l'Estat es la consequéncia d'un lòng procès de monopolizacion progressiva de la violéncia e de la fiscalitat, acompanhat d'un procès de « civilizacion des mors » que permetèt de transformar lei comportaments individuaus.

La sobeiranetat

La sobeiranetat designa lo poder suprème e absolut d'un Estat sus son territòri e sa populacion, en despart de tota ingeréncia exteriora. Aqueu concèpte constituisse lo fondament juridic e politic de l'Estat modèrne. A doas dimensions. La sobeiranetat intèrna tradutz la supremàcia de l'Estat sus totei leis autreis actors a l'interior de sei frontieras. La sobeiranetat extèrna marca l'independéncia de l'Estat a respècte de tota autoritat estrangiera. Permet d'establir l'egalitat formala deis Estat dins lo sistèma internacionau. Pasmens, lo principi de sobeiranet es desenant somés a de tensions considerablas en causa de la mondializacion economica, de l'extension continua dau drech internacionau, de la creacion d'institucions supranacionalas (en particular l'Union Europèa) e dau desvolopament de nocions coma lo drech d'ingeréncia umanitari que permèton a un estat d'intervenir dins leis afaires intèrnes d'un autre estat per sauvar de populacions menaçadas.

Lei regimes politics

La classificacion dei regimes politicas es una dei preocupacions pus ancianas de la pensada politica. Aristòtel destriava ja sièis regimes dins seis escrichs (tres justes e tres corromputs). Montesquieu definissiá tres regimes (republica, monarquia e despotisme) associat a tres principis (vertut, onor, crenhença). Lei classificacions contemporanèas diferéncian generalament lei regimes democratics e lei regimes autoritaris.

La democracia

La democracia designa formalament « lo govèrn dau pòble per lo pòble au profiech dau pòble ». Si caracteriza per l'organizacion d'eleccions liuras e regularas au sufragi universau, lo pluralisme politic, la proteccion e lo respècte dei libertats fondamentalas de l'individú, la separacion dei poders, l'Estat de drech e la proteccion dei minoritats. Dins aquò, lei democracias contemporanèas pòdon prendre de formas institucionalas divèrsas : regimes presidenciaus, parlamentàrias ò semipresidenciaus, sistèmas unitari ò federau, monarquias ò republicas... Es probable lo regime de referéncia dau monde contemporanèu, mai es pas predominanta dins lo monde actuau. D'efiech, dèu faciar de desfís nombrós coma l'abstencion creissenta, la pèrda de legitimitat deis elèits e deis institucions ò la montada dau populisme. Ansin, sei principis son mai e mai menaçats dins mai d'un país, comprés dins d'estats aguent una lònga tradicion democratica.

L'autoritarisme

L'autoritarisme designa un ensemble de regimes politicas caracterizats per la concentracion dau poder entre lei mans d'un individú ò d'un grop restrenh, la limitacion ò la disparicion dau pluralisme politic e l'abséncia d'eleccions capablas de cambiar l'orientacion politica dau govèrn. Lo quadre formau dau poder es sovent mau definit, çò que permet au cap ò au grop dirigent d'aquistar lo poder d'autreis institucions. Aquelei regimes presentan una gròssa diversitat que pòdon èsser de dictaturas militaras, d'autocracias personalas, de monarquias laissant encara de poders importants au rèi ò de regimes de partits unics. Pasmens, aquelei regimes dispausan pas d'una ideologia unica e an pas la volontat d'enquadrar estrictament sa populacion. De mai, d'institucions democraticas de façada son sovent mantengudas per melhorar l'imatge internacionau dau regime.

Lo faissisme

Lo faissisme es una ideologia de drecha extrèma que foguèt fòrça influenta durant l'entre doas guèrras. En Itàlia, lo regime fondat per Benito Mussolini (1883-1945) dominèt la vida politica de 1922 a 1943. Si caracterizèt per lo culte de l'Estat nacionau, lo reget dau marxisme e dau liberalisme, la glorificacion de la violéncia e de la guèrra, lo corporatisme economic e lo culte dau cap (Duce). Un aparelh fòrça repressiu permetiá tanben de contrarotlar estrictament la populacion. Lo nazisme alemand imaginat per Adolf Hitler (1889-1945) es una forma encara mai extremista de faissisme amb l'apondon d'un racisme biologic virulent e d'un programa de dominacion raciala en Euròpa. Partejant de trachs comuns coma l'anticomunisme, lo nacionalisme exacerbat e un imperialisme aggresiu, lei dos regimes formèron una aliança que foguèt a l'origina de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala e de l'exterminacion de milions de personas (judieus, Eslaus, comunistas, omosexuaus...).

Lo socialisme e lo comunisme

Lo socialisme e lo comunisme son un ensemble de corrents politics eissits dei trabalhs de Karl Marx (1818-1883) e de Friedrich Engels (1820-1895). Es basat sus un important còrpus teoric que permet de criticar lo sistèma capitalista e de prepausar una societat pus egalitària. Pasmens, l'aplicacion concrèta d'aqueleis idèas menèt a de regimes fòrça variats. Lei dos pus conoissuts son probable lo comunisme sovietic e la sociaudemocracia europèa. Lo premier, inicialament fondat sus lo marxisme leninisme, derivèt rapidament vèrs l'estalinisme, una vision dictatoriala dau marxisme a l'origina d'un regime d'una terror de massa. Après la mòrt d'Estalin (1889-1953), divèrsei temptativas foguèron menadas, sensa succès, per assaiar de liberalizar la societat sovietica e l'URSS s'afondrèt en 1991. De regimes inspirats per lo comunisme sovietic subrevisquèron a aquela disparicion, mai deguèron menar de reformas prefondas per s'adaptar (China, Corèa dau Nòrd, Cuba...). La sociaudemocracia es un movement reformator que decidèt de participar au jòc politic deis institucions liberalas capitalistas. Permetèt l'adopcion de reformas socialas importantas (Estat-Providéncia...) e dirigissèt mai d'un estat durant la segonda mitat dau sègle XX. Pasmens, es en crisi despuei lo desvolopament dau neoliberalisme que redutz pauc a pauc leis avantatges sociaus obtenguts per lei sociaudemocratas.

Lei sistèmas centralizats e federaus

En delà de la diferéncia entre regimes democratics e autoritaris, leis Estats pòdon egalament èsser classats segon lo nivèu de centralizacion ò de descentralizacion de lor organizacion territòriala. Leis estats unitaris ò centralizats, coma França ò Japon, concentran lo poder politic au nivèu centrau. Leis estats federaus, coma leis Estats Units ò Alemanha, despartisson constitucionalament lei competéncias entre lo govèrn centrau e leis autoritats federadas. Fòrça estats an adoptat de formas intermediàrias permetent de donar mai d'autonòmia ai regions sensa redurre lei poders dau govèrn centrau d'un biais significatiu.

Leis actors de la vida politica modèrna

Lei partits politics

Lei partits politics son leis actors centraus de la democracia representativa. Es una organizacion d'individús units per promòure, d'un biais collectiu, l'interès nacionau a partir d'un principi particular considerat coma juste e legitime. Dins lei sistèmas democratics, permèton d'organizar l'expression dei preferéncias politicas, de seleccionar lei candidats ai foncions electivas, d'estructurar lo debat politic, d'organizar la competition electorala e de formar lo govèrn e leis oposicions. Fòrça tipes de partits existisson coma lo partit de quadres principalament compausats d'elegits, lo partit de massa que pòu recampar un nombre fòrça important de sòcis, lo partit-cartèu que seis estructuras son mescladas amb aquelei de l'Estat...

Lei grops d'interès e lei grops de pression

Lei grops d'interès son d'organizacion que cèrcan d'influenciar lei decisions publicas sensa aver la volontat d'exercir dirèctament lo poder governamentau. Son relativament variadas : sindicats, associacions patronalas, organizacions professionalas, associacion divèrsas... Sei mejans d'accions son egalament relativament variadas que pòdon menar de negociacions dirèctas amb l'administracion ò lo govèrn, menar de campanhas mediaticas, finançar de campanhas electoralas, mobilizar una partida de la societat, estar en justícia... Lei grops de pression (ò lobbies) son una forma particulara de grops d'interès car trabalhan au profiech d'interès particulars. Son generalament l'objècte de regulacions especificas car presentan un important risc de corrupcion.

Lei movements sociaus

Lei movements sociaus designan de formas d'accion collectiva organizada per produrre ò empachar un camibament sociau ò politic, en defòra dei canaus institucionaus normaus. A respècte dei partits politics tradicionaus, si destrian per lor refús, au mens iniciau, de participar a la competicion electorala e lor recors prioritari a la mobilizacion sociala, a la desobeïssança civila, au boicòt e ai formas d'accion dirècta. Lor programa politic es sovent limitat a un nombre reduch d'elements. Pasmens, lei grands movements sociaus dau sègle XX (movement obrier, movements en favor dei drechs civics...) an fòrça marcat la vida politica.

Leis eleits politics

La nocion d'eleit politic designa l'ensemble deis individús que son susceptibles d'ocupar, a un moment donat, lei posicions de poder pus importantas d'un sistèma politic. Segon la teoria deis eleits desvolopada per Vilfredo Pareto (1848–1923), Gaetano Mosca (1858–1941) e Robert Michels (1876–1936), aqueu grop constituisse una minoritat organizada que sa composicion sociala demòra constanta. Per aquelei pensaires, la democracia es ansin una illusion car l'eleit politic garda totjorn lo poder. D'efiech, aquel eleit forma sovent un grop omogenèu dins un país que lei responsables politics de premier plan son sovent eissits dei meteissei mitans sociaus. Per exemple, lei diplomats deis universitats pus prestigiosas e lei professionalas liberalas son frequentament majoritaris au sen deis elegits nacionaus, dei ministres d'un govèrn ò dei caps deis administracions principalas. Pasmens, de renovelaments demòran possibles per lo mejan de l'integracion d'actors eissits d'autrei mitans (societat civila, armada...). Aquelei movements son sovent limitats, mai pas inexistents.

Lei ciutadans e la participacion politica

Lei ciutadans constituïsson, en democracia, leis actors politics ultimes que sa participacion ò son abstencion determina lo foncionament dau sistèma politic. La participacion politica pòu prendre de formas fòrça divèrsas coma lo vòte, l'adesion a un partit politic ò a una associacion, la participacion a una mobilizacion sociala, l'engatjament en favor d'una causa, la participacion a de consultacions publicas... Pasmens, lei recèrcas en sciéncia politica an mostrat l'existéncia d'inegalitats importantas dins la participacion politica. Leis individús pus diplomats, pus aisats e pus ancians son sovent pus engatjats que lei mens diplomats, lei pus paures e lei pus joves ; leis òmes son tanben sovent pus engatjats que lei femnas. Aqueleis inegalitats an d'efiechs majors sus la natura dei decisions politicas e sus la representativitat deis institucions democraticas.

Leis actors internacionaus

La politica es pas reducha a l'esfèra nacionala. Leis actors internacionaus, coma leis Estats, leis organizacions internacionalas, lei multinacionalas, leis organizacions non governamentalas, lei movements transnacionaus, li jògan un ròtle creissent dins l'estructuracion deis enjòcs politics. Per exemple, leis organizacions internacionalas (ONU, FMI, Banca Mondiala...) son largament vengudas de centres de discussion onte leis estats pòdon negociar e adoptar de decisions constrenchas. Lei companhiás multinacionalas exercisson tanben una influéncia considerabla sus lei decisions politicas nacionalas gràcias a lor capacitat de desplaçar seis activitats dins un autre país. Enfin, leis ONG son mai e mai capablas de definir l'agenda politic mondiau.

Leis ideologias politicas modèrnas

Lo liberalisme

Lo liberalisme es una familha ideologica majora de la politica modèrna. Plaça la libertat individuala au còr de sa concepcion de la politica e de la societat. Dins sa dimension politica, defende lei drechs individuaus, l'Estat de drech, la separacion dei poders, lo govèrn representatiu, la tolerància religiosa e intellectuau. Dins sa dimension economica, es favorable a la libertat dau mercat, a la proprietat privada e a la limitacion de l'intervencion de l'Estat dins l'esfèra economica. Es devesit en plusors corrents coma lo liberalisme classic de la Revolucion Industriala, lo keynesianisme de l'après-guèrra, lo neoliberalisme (corrent predominant de l'economia mondiala despuei leis ans 1980) ò lo libertarianisme (version extrèma dau precedent).

Lo conservatisme

Lo conservatisme es una tradicion ideologica fondada sus la valorizacion de l'òrdre, de la tradicion e de l'estabilitat e sus l'oposicion ai cambiaments radicaus e ai projèctes politics basats sus la rason abstracha. Lo conservatisme tradicionau es generalament estachat ais ierarquias socialas eiretadas coma leis institucions religiosas. Lo conservatisme liberau combina lo liberalisme economic amb lo respècte de la tradicion. Lo neoconservatisme es un corrent principalament estatsunidenc apareissut dins lo corrent deis ans 1970-1980. Associa un intervencionisme militar exterior amb un conservatisme sociau e economic interior.

Lo socialisme

Lo socialisme es una familha ideologica larga e divèrsa, unificada per la critica dau capitalisme e de seis inegalitats e per la defensa d'una organizacion sociala pus egalitària. Son corrent pus vièlh, lo socialisme utopic, prepausèt de projèctes de societats alternativas fondadas sus la cooperacion e l'armonia sociala, sensa analisi sistematica dei mecanismes dau capitalisme. Sei figuras principalas son Saint-Simon (1760-1825), Charles Fourier (1772-1837) e Robert Owen (1771-1858). Lo marxisme marquèt una rompedura importanta amb aqueu corrent en definissent un ensemble de règlas e d'aisinas permetent una analisi rigorosa dau capitalisme e una teoria de la revolucion sociala. Lo comunisme ne'n representa la branca radicala. Preconiza una presa dau poder revolucioària e l'abolicion de la proprietat privada dei mejans de produccion. La sociaudemocracia ne'n representa l'aspècte reformator. Accèpta lo quadre institucionau de la democracia liberau e assaia d'umanizar lo capitalisme per de reformas progressivas.

Lo nacionalisme

Lo nacionalisme es una ideologia politica fondada sus la primautat de la nacion, es a dire d'una comunautat partejant una lenga, una cultura, una istòria e/ò un territòri comuns. Pòu prendre de formas fòrça divèrsas car es generalament pas sufisent per definir lo quadre politic definissent lo foncionament d'un estat. Es ansin normalament combinat amb una autra doctrina politica. Per exemple, lo nacionalisme civic es l'adesion a de valors e a d'institucions comunas, sensa consideracion d'origina etnica ò culturala. Dins una certana mesura, foguèt la basa de la romanizacion portada per l'Empèri Roman. Lo nacionalisme etnic es un autre corrent, fòrça diferent, fondat sus l'apartenéncia a un grop etnic ò cultura definit a la naissença. Lo nacionalisme foguèt un motor de la vida politica dei sègles XIX e XX (unificacion d'Alemanha e d'Itàlia, descolonizacion...), mai es tanben fòrça descreditat en causa de son ròtle dins l'entraïnament de conflictes murtriers (en particular, lei doas guèrras mondialas).

L'anarquisme

L'anarquisme es una tradicion ideologica que s'opausa a tota forma de dominacion politica e d'autoritat ierarquica non consentida, especialament aquela de l'Estat qu'es considerat coma una institucion fondamentalament oppressiva e illegitima. Defende una organizacion sociala assetda sus la liura associacion, la cooperacion volontària e l'autogestion. Sei teoricians principaus son Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865), Mikhaïl Bakunin (1814-1876) e Pierre Kropotkine (1842-1921). Desvolopèron de variantas d'aquela vision coma l'anarquisme individualista, l'anarcocomunisme e l'anarcosindicalisme. L'anarquisme aguèt un ròtle istoric important dins lo movement obrier de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Foguèt pauc a pauc marginalizat per la montada dau marxisme leninisme e de la sociaudemocracia reformista. Pasmens, conoisse una certana renaissença dempuei leis ans 1990 au sen dei movements altermondialistas.

Leis ideologias recentas

La vida deis idèas politicas es un domeni relativament actiu regularament marcat per l'emergéncia d'idèas novèlas ò per la reaparicion de corrents ancians. Durant la segonda mitat dau sègle XX ò lo començament dau sègle XXI, son ansin apareissuts de movements novèus, sovent engendrats per la crisi dau capitalisme neoliberau. Per exemple, l'ecologia politica critica la destruccion de l'environament per lei mòdes de produccion capitalistas e prepausa una transformacion prefonda d'aquelei mòdes per s'adaptar ai constrenchas deis ecosistèmas. Lo feminisme politic – un corrent ancian aguent conoissut fòrça renovelaments – denóncia leis inegalitas entre lei sèxes dins l'esfèra politica e revendica una egalitat reala entre leis òmes e lei femnas. Enfin, si pòdon citar lei movements populistas que revendican una democracia pus dirècta e que cèrcan de s'opausar a un eleit considerat coma corromput.

La politica internacionala

Teorias e actors

Lei relacions internacionalas constituïsson lo soscamp de la sciéncia politica qu'estúdia leis interaccions entre leis Estats e leis autreis actors politics au niveu mondiau. Mai d'una teoria existisse per descriure aqueleis interaccions. Lo realisme, representat per de figuras coma Hans Morgenthau (1904-1980) e Kenneth Waltz (1924-2013), considèra que leis Estats son leis actors centraus dei relacions internacionalas. Serián unicament menats per la cèrca de lor interès nacionau au sen d'un sistèma internacionau anarquic. Au contrari, lo liberalisme internacionau, que sa figura centrala es probable Robert Keohane (naissut en 1941), sotalinha lo ròtle deis institucions internacionalas, dei regimes e de l'interdependéncia economica dins la regulacion dei conflictes e la promoccion de la cooperacion. Enfin, entre lei teorias mai influentas, podèm citar lo constructivisme d'Alexander Wendt (naissut en 1958) qu'insistisse sus lo ròtle deis idèas, dei nòrmas e deis identitats dins la construccion de la realitat internacionala.

La sobeiranetat e lo sistèma vestfalian

Despuei la signatura dei tractats de Vestfàlia en 1643, lo sistèma internacionau modèrne es fondat sus lo principi de sobeiranetat deis Estats. Aquelei tèxtes consacrèron lo principi de non ingeréncia dins leis afaires intèrnes deis Estats sobeirans, l'egalitat formala deis Estats sobeirans e l'equilibri dei poissanças. Estructurèron lei relacions internacionalas durant mai de tres sègles, mai son desenant somés a de tensions considerablas en causa dau desvolopament dau drech internacionau dei Drechs de l'Òme, dau drech d'ingeréncia umanitari, de la construccion d'institucions supranacionalas e de la multiplicacion deis actors non estataus (multinacionalas, ONG, movements terroristas...) que remeton en question lo monopòli istoric deis Estats dins lei relacions internacionalas.

Leis organizacions internacionalas

Leis organizacions internacionbalas creadas per de tractats entre Estats sobeirans per gerir de problèmes comuns son un dei desvolopaments pus important dau sistèma politic internacionau dau sègle XX. L'Organizacion dei Nacions Unidas (ONU), fondada en 1945 après la Segonda Guèrra Mondiala, a ansin per tòca de mantenir la patz e la seguretat internacionala, de desvolopar lei relacions amicalas entre lei nacions e de favorizar la cooperacion internacionala. Lo Fons Monetari Internacionau (FMI) e la Banca Mondiala gerisson lo sistèma monetari e financier internacionau e sostènon lo desvolopament economic dei país membres. L'Organizacion Mondiala dau Comèrci (OMC) regula leis escambis comerciaus internacionaus. Aqueleis organizacions son pauc a pauc vengudas d'actors centraus e autonòmes de la vida politica internacionala. Per exemple, l'OMC pòu decidir de sancions còntra un Estat sensa demandar l'avejaire d'un de sei membres.

La mondializacion e seis efiechs politics

La mondializacion es lo procès d'integracion creissenta deis economias, dei societats e dei culturas a l'escala mondiala. Es un fenomèn ancian que s'es accelerat a la fin dau sègle XX. A d'efiechs politics prefonds e contestats. D'un caire, afeblissèt la capacitat deis Estats a contrarotlar seis economias nacionalas e a dirigir de politicas economicas autonòmes. Aquò favorizèt la somission mai e mai importanta deis Estats ais exigéncias dei mercats financiers mondiaus e una causa probabla de la crisi actuala de la democracia. Entraïnèt tanben l'aparicion de problèmas politics globaus, coma lo cambiament climatic, lei pandemias, lo terrorisme transnacionau ò la question dei migracions, qu'an generat de movement de reget politic (renaissença dau nacionalisme, dau proteccionisme...). Pamsens, d'autre caire, permet de mesclar de culturas opausadas e de crear lei condicions d'una cooperacion internacionala alargada entre lei diferents país.

Lei conflictes e la guèrra

La guèrra e lei conflictes armats son una dei dimensions pus fondamentalas de la politica internacionala. D'efiech, lei guèrras an fòrça marcat l'evolucion deis Estats e de l'istòria de l'umanitat en generau. En 1945, après la Segonda Guèrra Mondiala, la creacion dei Nacions Unidas aviá per objectiu de limitar lo nombre de conflictes en desvolopament de sistèmas de cooperacion internacionala. Pasmens, aquela regulacion capitèt mau e la violéncia armada entre Estats prenguèt de formas novèlas durant la Guèrra Freja e lei guèrras de descolonizacion. Aquela evolucion contunia despuei la disparicion de l'URSS e leis ans 2020 son marcats per un retorn visible dei guèrras implicant lei grandei poissanças (guèrra d'Ucraïna, tresena guèrra dau Golf...). Fòrça teorias son estadas desvolopadas per explicar lei causas de la guèrra e enquadrar son debanament. Aquò foguèt a l'origina dau drech internacionau modèrne que prevetz una importanta proteccion dei populacions civilas, mai son aplicacion es dependenta dau benvoler deis Estats.

Lei questions politicas contemporanèas

La crisi de la democracia representativa

Lei democracias representativas contemporanèas travèrsan una crisi prefonda que si manifèsta per una desafeccion creissenta dei ciutadans a l'esgard deis institucions politicas tradicionalas. Aquela crisi si tradutz per una aumentacion de l'abstencion electrorala, una casuda deis adesions ai partits politics, una maufisança generalizada a respècte deis elegits e deis institucions e una fragmentacion dau païsatge politic. Es la consequéncia de l'escart percebut entre lei preferéncias exprimidas dins leis eleccions per lei ciutadans e lei decisions que son efectivament presas per lei representants elegits, sovent sota la constrencha dei mercats financiers, deis institucions europèas ò dei grops de presson economics. De respònsas divergentas son estadas exploradas coma lo desvolopament de la democracia participativa, lo retorn a de mòdes de designacion ancians dei representants (tiratge au sòrt...), la creacion de referendums d'iniciativa ciutadana ò la mesa en plaça de sistèmas de democracia numerica.

Lo desvolopament dau populisme

La creissença dei movements populistas, tant de drecha que de senèstra, es un dei fenomèns politics majors de la premiera partida dau sègle XXI dins lei democracias occidentalas. Segon aquelei movements, existisse un pòble omogenèu e vertuós que seis interès son de lònga traïts per un eleit corromput e illegitime. Son sovent organizats a l'entorn d'un cap que pretende incarnar la volontat d'aqueu pòble. Aquò mena donc generalament a la formacion de partits ò de movements opausats au pluralisme politic car la contestacion de la vision dau lidèr es sovent sancionada per l'exclusion dau fautible. Autra particularitat, aquelei movements son sovent fòrça instables car lo remplaçament ò la revirada dau cap li pausa un problèma existenciau.

Lo retorn dei nacionalismes

Après un brèu periòde d'euforia mondialista dins lo corrent deis ans 1990, lo retorn dau nacionalistas e dei revendicacions sobeiranista es una autra caracteristica de la politica dei premiers decennis dau sègle XXI. En Euròpa Occidentala, coexistisson desenant de movements nacionalistas regionaus desirós de s'afranquir de la tutèla d'un estat nacionau per lo mejan de l'integracion europèa (Catalonha, Escòcia, Flandra...) e de nacionalistas estataus mai e mai ostiles a la construccion europèa (Brexit...). En Euròpa Orientala e en Asia, la montada en poissança de Russia e de China s'acompanha tanben d'un discors nacionalista virulent, especialament en Russia despuei l'intrada en guèrra còntra Ucraïna. Ansin, l'esperança deis ans 1990 de crear un òrdre mondiau liberau fondat sus la coopoeracion e un drech universau a dispareissut e lo monde sembla desenant intrat dins un periòde de rearmament generalizat e de tensions mai e mai visiblas.

Leis inegalitats e la question sociala

Un autre problèma major dau monde actuau es la question deis inegalitats creissentas. La question pertòca deis estats acostumats a aqueu problèma coma leis Estats Units, mai tanben d'estats tradicionalament egalitaris coma la China Comunista. Es a s'agravar en causa deis efiechs de la mondializacion, de la revolucion tecnologica e dei politicas neoliberalas. En particular, la concentracion dei richessas au sen d'una minoritat sembla d'èsser una particularitat dau capitalisme que sa compabitilitat, a tèrme lòng, amb lei fondaments de la democracia politica es l'objècte de discussions. Pasmens, a tèrme pus cort, aqueleis inegalitats alimentan lo sentiment d'injustícia e de desclassament a l'origina de la montada dau populisme.

La question environamentala

Lo cambiament climatic e la crisi ecologica constituïsson probable lei desfís pus urgents e pus complèxes dau sègle XXI. Pasmens, lor complexitat politica es extrèma car necessitan una cooperacion internacionala sensa precedents dins l'istòria umana. De mai, si turtan ais interès a cort tèrme deis Estats e deis actors economics e lo còst dei transformacions necessàrias entraïna de debats lòngs e malaisats. La question de son finançament illustra aquela complexitat. Per de rasons istoricas, foguèt premier considerat coma juste de demandar un esfòrç mai important ais Estats dau Nòrd, a l'origina de la Revolucion Industriala. Pasmens, aqueleis Estats an pas lei mejans de finançar la transicion mondiala e, en causa de l'industrializacion dau Sud, son desenant pas leis emetors principaus de gas d'efiech de sèrra. Un autre problèma regarda leis energias fossilas que son fòrça utilizadas per leis Estats dau Sud per obtenir l'energia necessària au foncionament de seis activitats economicas. Òr, aquelei combustibles son la causa principalament dau rescaufament climatic.

La revolucion numerica e la transformacion de l'espaci politic

La revolucion numerica a prefondament transformat l'espaci politic contemporanèu. D'efiech, lei rets socialas an democratizat l'accès a l'expression publica e facilita la mobilizacion politica, coma va mostrèron lei revolucions aràbias de 2011 ò lo movement #MeToo. Pasmens, favorizèron tanben la fragmentacion de l'espaci public, la difusion massisa de desinformacion, la polarizacion dei debats e la manipulacion de l'opinion per d'actors estataus ò non estataus. Lo desvolopament de l'intelligéncia artificiala, amb sei capacitats de ciblatge micropolitic, de generacion d'informacions faussas e d'automatizacion de la propaganda, constituisse un desfís novèu per lei democracias. La question de la regulacion dei plataformas numericas es ansin venguda un deis enjòcs politics pus urgents deis ans 2020.

Annèxas

Figuras majoras de la pensada politica

Antiquitat :

• Aristòtel (384-322 avC)
• Ciceron (106-43 avC)
• Platon (427-327 avC)
• Tucidides (460-395 avC)

Edat Mejana e Renaissença :

• Tòmas d'Aquin (1225-1274)
• Jean Bodin (1530-1596)
• Augustin d'Ipòna (354-430)
• Nicolau Maquiavèl (1469-1527)
• Marsile de Pàdoa (1275-1342)

Edat Modèrna :

• Edmund Burke (1729–1797)
• Benjamin Constant (1767–1830)
• Thomas Hobbes (1588–1679)
• Emmanuel Kant (1724–1804)
• John Locke (1632–1704)
• Montesquieu (1689–1755)
• Thomas Paine (1737–1809)
• Jean-Jacques Rousseau (1712–1778)

Sègle XIX :

• Mikhaïl Bakunin (1814–1876)
• Jeremy Bentham (1748–1832)
• Friedrich Engels (1820–1895)
• Karl Marx (1818–1883)
• John Stuart Mill (1806–1873)
• Alexis de Tocqueville (1805–1859)

Sègles XX e XXI :

• Hannah Arendt (1906–1975)
• Raymond Aron (1905–1983)
• Isaiah Berlin (1909–1997)
• Judith Butler (naissuda en 1956)
• Nancy Fraser (naissuda en 1947)
• Antonio Gramsci (1891–1937)
• Jürgen Habermas (1929-2026)
• Lenin (1870–1924)
• Achille Mbembe (naissut en 1957)
• Chantal Mouffe (naissuda en 1943)
• Karl Popper (1902–1994)
• John Rawls (1921–2002)
• Michael Sandel (naissut en 1953)
• Carl Schmitt (1888–1985)
• Max Weber (1864–1920)

Bibliografia

Òbras fondatritz :

• Aristòtel, Politica, sègle IV avC
• Edmund Burke, Reflexions sus la Revolucion en França, 1790
• Thomas Hobbes, Leviathan, 1651
• John Locke, Tractat dau Govèrn Civiu, 1689
• Nicolau Maquiavèl, Lo Prince, 1513
• Karl Marx e Friedrich Engels, Lo Manifèste dau Partit Comunista, 1848
• Montesquieu, De l'Esperit dei Lèis, 1748
• Jean-Jacques Rousseau, Dau Contracte Sociau, 1762
• Max Weber, Lo Sabent e lo Politic, 1919

Estudis generaus :

• Raymond Aron, Democracia e Totalitarisme, Gallimard, 1965
• Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism, Schocken Books, 1951
• Hannah Arendt, The Human Condition, University of Chicago Press, 1958
• Norberto Bobbio, Droite et gauche, Éditions du Seuil, 1996
• Juan Linz, Totalitarian and Authoritarian Regimes, Lynne Rienner, 2000
• Chantal Mouffe, Le Paradoxe démocratique, Galilée, 2003
• Karl Polanyi, La Grande Transformation, Paris, Gallimard, 1983
• John Rawls, A Theory of Justice, Belknap Press, 1971
• Pierre Rosanvallon, La Légitimité démocratique, Éditions du Seuil, 2008
• Giovanni Sartori, Parties and Party Systems, Cambridge University Press, 1976

Questions contemporanèas :

• Steven Levitsky e Daniel Ziblatt, Comment meurent les démocraties, Calmann-Lévy, 2019
• Jan-Werner Müller, Qu'est-ce que le populisme ?, Premier Parallèle, 2016
• Thomas Piketty, Le Capital au XXIe siècle, Éditions du Seuil, 2013