Bazylika św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
 nr rej. A-536 z dnia 17.09.1976 r.[1]
| |||||||||
| bazylika mniejsza, kolegiata kościół parafialny | |||||||||
.jpg)
| |||||||||
| Państwo | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||||||
| Miejscowość | |||||||||
| Adres |
bł. ks. Romana Sitki 1 | ||||||||
| Wyznanie | |||||||||
| Kościół | |||||||||
| Parafia | |||||||||
| Kapituła kolegiacka • nadający tytuł |
od 25 grudnia 2017 | ||||||||
| Wezwanie | |||||||||
| Wspomnienie liturgiczne |
21 września | ||||||||
| |||||||||
| |||||||||
Położenie na mapie Mielca  | |||||||||
Położenie na mapie Polski  | |||||||||
Położenie na mapie województwa podkarpackiego  | |||||||||
Położenie na mapie powiatu mieleckiego  | |||||||||
 50°17′05,5″N 21°25′15,0″E/50,284861 21,420833
| |||||||||
| Strona internetowa | |||||||||
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu – barokowy kościół parafialny w Mielcu, z przełomu XVII i XVIII wieku, od 2006 roku posiadający godność bazyliki mniejszej. Od 25 grudnia 2017[2] pełni funkcję kolegiaty, przy której mieści się kapituła.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Parafia w Mielcu powstała staraniem ówczesnych właścicieli miasta, rodu Mieleckich, w 1429, a jej pierwszy, drewniany kościół wzmiankowany jest w 1470. W ostatnich latach XVI wieku dobudowano do niego murowaną kaplicę św. Anny. Obecny kościół parafialny powstał z fundacji Jerzego Zbigniewa Ossolińskiego, kasztelana połanieckiego. Budowany był w latach 1678–1721. Konsekrował go w 1762 biskup sufragan przemyski Hieronim Wielogłowski. Częściową przebudowę, połączoną z dobudowaniem wieży i murowanego ogrodzenia przeszedł w latach 1792–1795, kolejne w latach 1877–1878 i w 1924, kiedy podwyższono wieżę i dobudowano kruchtę od strony południowej. Bullą papieża Benedykta XVI z dnia 1 sierpnia 2006 roku (ogłoszoną oficjalnie 21 września) kościół św. Mateusza otrzymał tytuł bazyliki mniejszej[3][4]. W Boże Narodzenie 25 grudnia 2017[2] (oficjalnie 29 grudnia 2017 roku) biskup Andrzej Jeż erygował kapitułę kolegiacką pw. św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu – od tego czasu świątynia posiada tytuł bazyliki kolegiackiej.
Architektura i wnętrze
[edytuj | edytuj kod]Bazylika św. Mateusza jest jednonawowym orientowanym kościołem zbudowanym na planie krzyża, z bocznymi kaplicami w formie transeptu. Od strony zachodniej do nawy przylega dwukondygnacyjna wieża z kopulastym, łamanym hełmem, połączona spływami z fasadą, z kruchtą w przyziemiu. Główne wejście ujęte jest w barokowy portal z czarnego marmuru, z herbem Ossolińskich Topór. Dwuprzęsłowe, prostokątne prezbiterium zamknięte jest prostą ścianą. Od strony północnej przylega do niego zakrystia. Nawa nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami, zaś prezbiterium i zakrystia sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi.
Większość wyposażenia wnętrza utrzymana jest w stylu rokokowym z 2. połowy XVIII wieku. Ołtarz główny ma wprawiony w polu głównym obraz Chrystusa na krzyżu z ok. 1694 roku[5]. Ponadto w bazylice znajdują się dwa rokokowe ołtarze boczne w nawie przy tęczy) i dwa barokowe ołtarze w kaplicach, rokokowa ambona, dwa konfesjonały i ławy oraz późnobarokowa chrzcielnica. Chór muzyczny z końca XVIII wieku wsparty jest na trzech arkadowych filarach.
Organy zbudowane prawdopodobnie w II połowie XVIII wieku. Instrument o rokokowym prospekcie był przebudowywany m. in w 2. połowie XX wieku. W 1991 r. organy rozbudował Andrzej Balicki z Warszawy. Ostatni remont przeprowadził w 2007 r. Kazimierz Plewa[6].
Na wieży wiszą trzy dzwony. Mały oraz duży wykonano w Odlewni dzwonów Jana Felczyńskiego w Przemyślu, natomiast średni, ocalały dzwon w Odlewni dzwonów Karola Schwabe w Białej Krakowskiej. Ważą ok. 350, 561 i 1450 kg, są zestrojone w akord e-moll[7].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Elewacja frontowa -
Wnętrze -
Elewacja boczna
.jpg)
.jpg)
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Przy bazylice w 1990 została ustanowiona ściana katyńska, honorująca ofiary zbrodni katyńskiej związane z ziemią mielecką; upamiętniony został m.in. mjr Kazimierz Dobrostański[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2025, s. 74 [dostęp 2014-05-09].
- ↑ a b Nowa kapituła i nowi kanonicy! [online], tarnow.gosc.pl [dostęp 2018-12-05].
- ↑ Tablica pamiątkowa
- ↑ Parafia św. Mateusza w Mielcu [dostęp 4 maja 2010]
- ↑ Kinga Zięba, Kilka uwag na temat obrazu Chrystus na krzyżu w kościele pw. św. Mateusza w Mielcu, „Modus Prace z Historii Sztuki”, 23, 2024, s. 11–24, DOI: 10.4467/25453882mod.23.001.19826, ISSN 2545-3882 [dostęp 2026-01-26].
- ↑ Mielec ( Bazylika św. Mateusza) [online], musicamsacram.pl [dostęp 2023-09-08] (pol.).
- ↑ Portal, Dzięki niemu możemy zobaczyć wnętrze wieży Bazyliki Mateusza! [WIDEO] [online], Mielec - wiadomości, informacje, wydarzenia, 30 grudnia 2022 [dostęp 2023-09-08] (pol.).
- ↑ Mielec - ściana katyńska. miejscapamiecinarodowej.pl. [dostęp 2015-01-14].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Hanna Lawera, Artur Bata, Mielec i okolice, Krosno: „Roksana”, 1998, ISBN 83-87282-60-X, OCLC 69299821.
- Kościoły zabytkowe Diecezji tarnowskiej. tarnowskie.koscioly.sl.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-07-08)]. [dostęp 4 maja 2010]
